- 5 ay önce
TARİHİ YAPILARIN İLGİNÇ ÖYKÜSÜ TARİHTE YÜRÜYEN ADAM’DA
Her köşesinde tarihten izler barından ülkemizin tarihi yapılarına dair bilgiler veren ve geçmişten günümüze uzanan öyküsünü anlatan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, izleyenlerini tarihi bir yolculuğa çıkarıyor. Ahmet Şahin Baykal'ın sunumuyla ekranlara gelen “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, tarihi yapıların yapılış amacı, yapıldığı dönem ve günümüzdeki son durumunu inceliyor ve izleyenleriyle paylaşıyor.
Tarihi sade bir dille anlatan ve sevdiren program “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, geçmişten günümüze bir bağ kurarak birçok döneme tanıklık etmiş tarihi yapılara dair önemli bilgiler aktarıyor ve yapıların çeşitli dönemlerdeki fotoğrafları ile günümüzdeki son durumunu ekranlara getiriyor. Tarihi yapıların inşa edildiği dönemin koşulları, o bölgeye verilen isim, günümüze dek uğradığı değişiklikler ve o dönemde yaşanmış hikayeler tarih meraklılarıyla buluşuyor.
Birçok medeniyete ev sahipliği yapmış dört bir yanı tarih kokan Türkiye’nin, tarihi mirasını ve öyküsünü ekranlara taşıyan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri” her cumartesi saat 16:00’da Ülke TV ekranlarında…
Her köşesinde tarihten izler barından ülkemizin tarihi yapılarına dair bilgiler veren ve geçmişten günümüze uzanan öyküsünü anlatan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, izleyenlerini tarihi bir yolculuğa çıkarıyor. Ahmet Şahin Baykal'ın sunumuyla ekranlara gelen “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, tarihi yapıların yapılış amacı, yapıldığı dönem ve günümüzdeki son durumunu inceliyor ve izleyenleriyle paylaşıyor.
Tarihi sade bir dille anlatan ve sevdiren program “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, geçmişten günümüze bir bağ kurarak birçok döneme tanıklık etmiş tarihi yapılara dair önemli bilgiler aktarıyor ve yapıların çeşitli dönemlerdeki fotoğrafları ile günümüzdeki son durumunu ekranlara getiriyor. Tarihi yapıların inşa edildiği dönemin koşulları, o bölgeye verilen isim, günümüze dek uğradığı değişiklikler ve o dönemde yaşanmış hikayeler tarih meraklılarıyla buluşuyor.
Birçok medeniyete ev sahipliği yapmış dört bir yanı tarih kokan Türkiye’nin, tarihi mirasını ve öyküsünü ekranlara taşıyan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri” her cumartesi saat 16:00’da Ülke TV ekranlarında…
Kategori
📺
TV ve DiziDöküm
00:00Vakıf Katılım, tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimizi sunar.
00:30İzlediğiniz için teşekkür ederim.
01:00Vakıf Katılım, tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimiz programında bu hafta Vefa Kilise Camii'nde diğer adıyla Molla Gürani Camii'ndeyiz.
01:14İstanbul'un aslında en eski semtlerinden birisi olan Vefa semtindeyiz.
01:19Vefa semti İstanbul'un fethinden önce de aslında Bizans için Roma için en önemli mekanlardan bir tanesi olmuştur.
01:27Vefa tarihiyle içerisinde barındırdıklarıyla burada şu an arkamda görmüş olduğunuz Kilise Camii ile Molla Gürani Camii ile aslında bu önemi hala devam etmektedir.
01:38Vefa Kilise Camii'ni anlatmak için aslında biz tarihin birden fazla katmanını bugün konuşmaya çalışacağız.
01:45Çünkü arkamda görmüş olduğunuz Camii hem yapı itibariyle hem taşları itibariyle şahitlik etmiş olduğu dönem itibariyle bize tarihin bir vesikası, bir kitabı olarak sunulmaktadır.
01:58Biz bugün Vefa Camii'ni birlikte anlamaya çalışacağız.
02:01Gelin hep birlikte Vefa semtinde bulunan bu taşların dilini anlamaya, bu mabedi, bu vakıf eserini, tarihe tanıklık etmiş olan bu camiyi birlikte anlamaya çalışalım.
02:12Çünkü taşların üst üste bina edilmesinin ardında koca bir tarih yatmakta.
02:17Tarihin üç dönemini hatta Cumhuriyet dönemini de ekleyecek olursak neredeyse bin yıla tekabül eden bir tarihlikten bahsediyoruz.
02:25Buyurun camiyi yakından tanımaya başlayalım.
02:31Üç İmparatorluk dönemine şahitlik etmiş.
02:53Aslında antik dönemden yani Roma döneminden kalan sütün başlıkları,
02:57Bizans döneminden yani erken dönem Hristiyanlıktan kalan freskler ve sonrasında minareyle beraber aslında camiye çevrilen bu yapı tarihin üç büyük dönemine tanıklık etmiştir.
03:10Şu an tam arkamda görmüş olduğunuz bu kolkoluklarla beraber aslında erken dönem Hristiyanlığın etkilerini de görmekteyiz.
03:17Burada aslında kilise döneminde inşa edilmiş olmakla birlikte önceki dönemde kullanılan taşlar,
03:23sonrasında Bizans dönemindeki freskleri biz içeride bu bölüm yetmezse bir sonraki bölümde birlikte inceleyeceğiz.
03:29Ve sonrasında Osmanlı'nın etkisiyle beraber aslında Vefa semtinde tarihe tanıklık eden en önemli unsurlardan bir tanesidir.
03:36Şu anda şurada görmüş olduğunuz monogramlar için aslında birkaç tane yazı okudum.
03:43Bunun her zaman burayı yani bu taşı yapan ustanın isminin kısaltılması olmadığını da bilmekteyiz.
03:49Bazen Hristiyanlık için söyleyelim koca bir duanın kısaltması da olabiliyor.
03:54Şu anda tam olarak arkamda görmüş olduğunuz bu kısaltma, bu monogram her zaman o yapan ustanın, mimarın isminin kısaltılması olmayabilir.
04:02Bazen Hristiyanlıkta geçen bir duanın, uzunca bir duanın veya bir ilahinin de kısaltması olabilir.
04:10Burada biz şu anda tam olarak bulunduğumuz bu giriş kapısının önünde mermer sütun görüyoruz.
04:15Sütun başlığını büyük ihtimalle Roma döneminden kalma yani erken dönemden kalan epey unsurla beraber
04:22Hristiyanlığı ve Hristiyanlık döneminden kalan parçalarla birlikte sonrasında camiye çevrilmiş ve Osmanlı etkisini de görmekteyiz.
04:30Caminin giriş kısmında bile şu an tam olarak burada durduğum yerden baktığınızda bile
04:36caminin üç katmanını yani tarihin üç dönemine tanıklık etmiş olmaklığını hemen şu basamakların önünde görmekteyiz.
04:45Ortasında bir haç mevcut.
04:47Bu haçla beraber aslında Hristiyanlığı sembolize ediyor.
04:50Şu an tam olarak yukarıda bulunduğumuz bölgenin üstünde bulunan minareye baktığınız zaman da bir camiye çevrilmiş olmaklığı hala günümüzde önemini korumakta.
05:01Peki İstanbul'un fethinden sonra kiliseden camiye çevrilen önemli eserlerden bir tanesi olduğunu vurguladık.
05:07Bu noktada şunu ifade etmek isterim.
05:10Fatih Sultan Mehmet dönemi İstanbul'un en enteresan hem şehrin inşası ve ihyasıyla birlikte hemen öncesindeki fetihle beraber başka bir hüviyete büründüğünü biz aslında bu vakıf eserlerinden yola çıkarak anlayabiliriz.
05:26Bununla beraber neyi kastettiğimizi biraz açmak istiyorum.
05:29Çünkü burada bize yardımcı olacağını düşündüğüm üç tane temel kavram var.
05:33Fetih, inşa ve ihya.
05:35Fetih malumunuz Arapçadan Türkçe'ye geçen dilimizde de fethetmek veya fetih hatta sonrasında bu şehri fetheden kişiye bir ünvan olarak verilen yani 2. Mehmet'e ünvan olarak verilen Fatih kelimesi de aynı kökten türemiştir.
05:52Arapçada açmak orayı açmak anlamına gelen ve sonrasında fethetmek bugünkü anlamıyla da fethetmek anlamlarını da haiz önemli kavramlardan bir tanesidir.
06:03Fatih Sultan Mehmet 1453'te İstanbul'u fethetmiştir.
06:07Fakat burada açmak kavramıyla birlikte fethin neye tekabül ettiğini biraz şöyle düşünürsek sanırım anlayabiliriz.
06:16Bu düşünce yani bir şehri neye açıyoruz?
06:19Burada Fatih Sultan Mehmet'in burayı bir Türk şehri, bir İslam şehri haline getirmiş olmaklığı en temelde şunu ifade ediyor.
06:28Bu şehrin kapılarını İslam'a açmıştır.
06:30Yani bu şehrin İslam'a açılmış olması, fethedilmesi anlamına geliyor.
06:351453'te İstanbul yani dönemin Konstantinopol'ü en önemli şehri ve başkenti artık bir Müslüman şehridir.
06:44Fakat burada biz kiliseden camiye çevrilen bu eserlerle birlikte Fatih Sultan Mehmet'i biraz daha iyi anlayabiliriz diye düşünüyorum.
06:53Fatih Sultan Mehmet'i kiliseden camiye çevrilen veya daha sonrasında bizim görmüş olduğumuz Fatih Camii ile beraber İstanbul'da Fatih Sultan Mehmet için fethin ne anlama geldiğini biraz düşünebiliriz.
07:06Çünkü ilk etapta daha önce de söylemiştik Fatih Sultan Mehmet İstanbul'u fethettiğinde ilk olarak ne yapmıştı?
07:13Burada bunun cevabı şuydu.
07:15Ayasofya'nın üzerine çıkıp İstanbul'u baştan aşağı izlemişti.
07:18Bu bir dünya mefkuresi, bir vizyon ve misyon anlamında Fatih Sultan Mehmet'in ufkunu bize anlatan önemli olaylardan bir tanesidir.
07:27Çünkü akabinde bu şehrin önemli noktalarında bulunan kiliselerin camiye çevrilmesi söz konusu.
07:34Bunlarla beraber aslında biz şunu da görüyoruz.
07:37Fatih Sultan Mehmet öyle lalet tayin belli belirsiz noktalardaki kiliseleri camiye çevirmemiştir.
07:42Şu an arkamda görmüş olduğunuz Vefa Kilise Camii, diğer adıyla Molla Gürani Camii ki burada Molla Gürani'yi de konuşmamız gerekiyor.
07:51Ebul Vefa Hazretleri'ni de konuşmamız gerekiyor.
07:53Burada bunun belirlenmiş olması, bunun çevrilmiş olması tesadüfi değildir.
07:58Çünkü Fatih Sultan Mehmet bir şehri fethettiğinde ki bu şehir İstanbul, şehirler içine bir yeri olan bir şehirdir.
08:06Yani önemini birlikte getirir, tarihinden getirir, dokusundan getirir.
08:10Bugün hala ülkemizin de en önemli şehirlerinden bir tanesidir ki başta gelir.
08:15Hem ekonomisiyle hem tarihi dokusuyla hem insanlığa sunduğu teklifle birlikte İstanbul hala önemini korumaktadır.
08:23Burada Fatih Sultan Mehmet'in 3 kavramdan bahsettik.
08:26Bir tanesi fetihti.
08:28Fetih ile beraber burayı açmış olması, burayı İslam'a açmış olması aslında en önemli unsurlardan bir tanesidir.
08:34İkincisi inşa demiştik.
08:35Fatih Sultan Mehmet kendisinden önce buradaki hakim paradigmanın önemli noktalarına dini ibadet kahlarının bir kısmı terk edilmiş durumdaydı, yıkılmış durumdaydı.
08:48Ki Fatih Camii bunun en güzel örneklerinden bir tanesidir.
08:5012 Havari Kilisesi üzerine Fatih Camii'ni inşa ettirdiğini daha önceki programlarda konuşmuştuk.
08:56Burada daha önceki kültürün, hakim paradigmanın bulunduğu yere bir cami inşa ettirmesi önemli noktalarından bir tanesinde veya orada bulunan önemli kiliselerden bir tanesini camiye çevirmesi tesadüf değildi.
09:10Burada fetihten sonra aslında biz inşa kavramını konuşmamız lazım.
09:15Bir şehri sadece fethetmek, orayı başlı başına veya oraya taşınmak oranın inşası için veya orada kalıcı olmanın yegane veya tek başına yeter sebebi değildir.
09:25Bununla beraber inşa etmeniz gerekmekte.
09:28Yani burada inşa etmekten kastımız az önce de söylediğimiz gibi belli kiliseleri, önemli kiliseleri toplumsal hafızaya sahip mekanları İslami'leştirmek aynı zamanda fethin devamında oluşan bir inşa faaliyeti olarak da okunmalıdır ve okuna gelmiştir.
09:46Çünkü biz Fatih Sultan Mehmed'in öyle sıradan bir padişah olmadığını, İstanbul'u almak istemesinin ardında büyük bir mefkure olduğunu, fetih gerçekleştikten sonra da bu şehri nasıl inşa ettiğini biz görmekteyiz.
10:01Bununla beraber şunu da ifade etmek istiyorum.
10:03Üç kavramdan bahsettim.
10:04Fetih, inşa ve ihya.
10:07İhya kelimesi ise dilimize yine Arapçadan geçmiş.
10:11Aslında en temelde hay kökünden gelen, canlılık ifade eden bir kavram.
10:16Yani burada canlılık ifade etmiş olması, ihya kelimesinin hayat kelimesiyle aynı kökten türemesi bize biraz Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul'u fethettikten sonra İstanbul'a dair düşüncesi kendisinin hükmettiği toprakları nasıl inşa ettiğini ve sonrasında nasıl ihya ettiğine dair de aslında çok güzel bir örnekliği göstermektedir.
10:39Çünkü bir, birinci derecede yıkılan daha öncesindeki hakim paradigmanın önemli olduğunu düşündüğü kiliselerin olduğu yere cami yapması.
10:51İki, orada yıkılmış bulunan yerlere o kiliselerin yerlerine cami yapması önemli demiştik.
10:56Bununla beraber önemli kiliseleri bizatihi İslam'a yani camiye çevirmesi de aslında onun mefkuresini, onun zihin dünyasını, anlam dünyasını da bize taşımaktadır.
11:10Burada şunu hemen ifade edelim.
11:12Daha önceki programlarda bahsetmiştik.
11:14Fatih Sultan Mehmed'in zihninde bir çeşit epistemoloji yani bir bilgi felsefesinin de olduğunu, dönemin bilgi felsefesini adeta kendisinin ona oluşturmak istediğini biz bilmekteyiz.
11:25Fakat buna somut örnek verecek olursak bugün Molla Gürani Camii ile beraber biz bunu net olarak görmekteyiz.
11:31Kastımız şu, Ayasofya kiliseden camiye çevrildikten sonra etrafında bulunan medreselere Fatih Sultan Mehmed'in daveti üzerine Ali Kuşçu gibi hem astronom hem matematikçi büyük alimleri davet ettiğini bilmekteyiz.
11:45Fakat Ayasofya çevresinde bulunan medreselerde bugünkü anlamda fenli ilimlerin konuşulduğu, bugünkü anlamda tırnak içinde söyleyecek olursak pozitif bilimin yapıldığını söyleyebiliriz.
11:58Fakat hemen sonrasında yakın bir dönemde fethin hemen ardından Fatih Camii etrafındaki medreselerde ise biz en temelde temel İslam bilimlerinin yani ilahiyat konularının, bugünkü ilahiyat fakültesi müfredatının konuşulduğunu bilmekteyiz.
12:14Hocası Akşemsettin ile beraber ve Fatih Sultan Mehmed'in buna ehil olduğunu düşündüğü hocalarını da biraz Eyüp çevresi ve biraz da bu üç tepe arasında kalan İstanbul'un üç önemli noktası arasında kalan vefa bölgesine de bazı hocalarını gönderdiğini biliyoruz.
12:32Yani aslında hem kronolojik hem de lokasyon ve coğrafi olarak bu üç merkezin kendisi Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul'u yani fethettikten sonra inşa ettirmesi bununla beraber inşadan sonra da ihyanın entelektüel olarak, ilmi olarak, kitabi olarak nasıl devam edeceğini bize gösterdiğini biz müşahede etmekteyiz.
12:57Aslında Vefa semtiyle beraber şu an hemen yakınımızda Ebul Vefa Hazretleri'nin hem cami hem de türbesi bulunmakta.
13:05Şu an tam karşımda burada Molla Gürani Kabristan'ı bulunmakta.
13:09Bu semtin kendisinin önemiyle birlikte biz şunu görüyoruz.
13:13Fatih Sultan Mehmed şehri fethetmiş, sonrasında inşa etmiş ve sonrasında da ihya edilmesi için elinden geleni yapmıştır.
13:20Son olarak şunu ifade edeyim, bir şehrin fethedilmesi yani İslam'a açılması hiçbir zaman yeterli olmamıştır.
13:28Bununla beraber şehir inşası gerekmektedir.
13:30Şu an arkamda görmüş olduğunuz Vefa Kelise Camii bu inşanın ki Fatih Camii gibi diğer örnekleriyle beraber en önemli göstergelerinden bir tanesidir.
13:39Fakat son olarak şunu da ifade edelim, Fatih Sultan Mehmed'in ulema sınıfıyla olan ilişkisi,
13:44onları fetihten sonra konumlandırdığı yerlere dikkate alacak olursak büyük bir mefkureye sahip olduğunu görmekteyiz.
13:52Tarihin bu yolculuğunda, bugün çıkmış olduğumuz bu yolculukta, bu durakta yolumuz Vefa Kelise Camii'ne düştü.
13:59Ve burada şu an arkamda görmüş olduğunuz korkuluklarla beraber,
14:02hatta şuradaki ki dokunuyorum yani yaklaşık olarak bin yıllık bir monograma dokunduğumun da farkında olarak
14:09hem antik dönem Roma'dan kalma unsurlarla devşirme malzemelerle birlikte
14:14hem de birazdan içeride görecek olduğumuz fresklerle Bizans dönemini
14:19ardından Osmanlı dönemine şahitlik etmiş yaklaşık olarak bin yıllık bir caminin hemen önünde
14:26sizlerle hem tarihi konuşuyoruz hem de tarihte bir yolculuğa başladık.
14:30Molla Gürani Camii'nin, Vefa Kelise Camii'nin iç kısmına geçmeden önce
14:34en azından dışarıda arka taraftaki bahçeyi gelin hep birlikte görmeye devam edelim.
14:39Eski isimlerinden bir tanesi Aya Theodoros.
15:03Aslında bu ismi de konuşmak gerekiyor.
15:05Bendeniz bazı akademik çalışmalarda şunu da fark ettim.
15:09Hani burada Aya Theodoros bir malumunuz bir Aziz'in ismi
15:13fakat caminin eski isimlerinden yani kilise olduğu dönemden kalma isimlerinden bir tanesinin bu olduğu tartışılıyor
15:19veya böyle ifade ediliyor.
15:21Fakat burada birkaç noktayı belirttikten sonra bu eski unsurları
15:26burada hem Bizans döneminin hem de antik dönemden kalan devşirme malzemeleri de size göstermek istiyorum.
15:31Burada Aya Theodoros, Aya kelimesi malumunuz kutsal demek.
15:36Teo, Tanrı'yı ifade eden antik kelimelerden bir tanesi, Doros ise hediye anlamına gelmektedir.
15:44Vefa Kilise Camii için yapılan yorumlardan bir tanesi diyeyim, Tanrı'ya yani Hakk'a adanan bir mabet olmaklığı.
15:52Yani bir caminin aslında burada o karışıklığı az önce de ifade etti.
15:56Bu konuda elbette net bir bilgimiz yok burasının gerçekten Aya Theodoros kilisesi olup olmadığının.
16:02Fakat önceden bir kilise olduğunu biz bilmekteyiz.
16:04Yani yaklaşık olarak bin yıl öncesinde inşa edilmiş klasik kiliselerden bir tanesi.
16:09Ve arka taraftaki bahçeye geçmeden önce buradaki yapılan çalışmalarda ortaya çıkan
16:13fakat bir devşirme malzeme olarak burada kullanılan unsurlardan bir iki tanesini göstermek istiyorum.
16:19Antik dönemden kalan sütün başlıkları ve Bizans döneminden kalan bu korkulukların buranın zemininde kullanıldığını da biz görmekteyiz.
16:27Fakat şunu da hemen ifade etmek istiyorum.
16:29Üç tane kubbesinin olmaklığı Hristiyan inancıyla özellikle teslis inancı, Trinity dediğimiz teslis inancıyla doğrudan bağlantılı olduğuna dair rivayetler söz konusu.
16:40Elbette kiliselerde bir düşünce dünyasını, bir anlam dünyasını, bir inanç sistemini ifade ettiği için
16:49ardında bu şekilde bir yorum yapılmasında hiçbir sakınca yok.
16:54Şayet diyelim ki biz bu bilgiyi doğru kabul ediyoruz.
16:57Şunu ifade edelim.
16:58Bu üç kubbenin kendisi Hristiyanlık inancının bir tezahürü, bir dışa vurumu veya gerçekten hakka adanan bir mabet olarak kabul edildiğinde de
17:07bunun olması şaşırtıcı değil.
17:09Burada şunu da hemen ifade edeyim.
17:11Devşirme malzeme dedim.
17:12Devşirme malzeme kendisinden önceki yani özellikle bizim klasik Osmanlı döneminde de Selçuklu döneminde de devşirme malzemeler çok fazla kullanına gelinir.
17:22Orada daha önceki dini bir mabedin, bir yapının, antik dönemden kalan unsurların bir cami inşasında kullanılması
17:31o malzemenin kendisine devşirme malzeme denir.
17:33Fakat Aya Theodoros yani hakka adanan bir mabet, hakka adanan bir hediye anlamına gelmiş olmakla birlikte
17:40caminin üstündeki veya şu an eskiden kilise olan ve şu an cami olan bu yapının üstündeki üç kubbenin
17:47Hristiyanlıktaki baba, oğul, kutsal ruh üçlemesinin bir tezahürü olarak okunduğuna ben şahit oldum.
17:55Fakat Aya Theodoros isminin gerçekten Aya Theodoros kilisesi olup olmadığını biz bilmiyoruz.
18:00Bu bir varsayım ama doğru ya da yanlışın ötesinde böyle bir yorumun olduğunu da biz bilmekteyiz.
18:07Şu an arka bahçesindeyiz.
18:09Yani tarihe tanıklık etmiş, binlerce yıldır burada var ola gelmiş.
18:13Sonrasında tekke cami olmakla birlikte ki az önce ifade ettiğim Fatih Sultan Mehmed'in
18:19şehri fethettikten sonra inşa etmesi ve sonrasında ihya etmesi.
18:24Burada ihyanın özellikle seçtiğim kavramlardan bir tanesi çünkü tekke camilerinde biz İstanbul'da şunu görüyoruz.
18:32Yani şehir fethedildikten sonra bir inşa sürecine de başlanmış olunuyor ve ardından da ihya.
18:38Burada hani Ayasofya etrafında bilginin, bilimin konuşulması, özellikle İslam bilimlerinin Fatih ve çevresinde bulunması
18:47ve sonrasında bu ve benzeri tekke camilerinde de biz şeyi görmekteyiz.
18:52Yani burada bir ihya, yani bir hayat, canlılık, şehri tekrar canlandırmaya dair ciddi bir çabanın olduğunu görmekteyiz.
19:01Şunu yani özellikle ifade etmek istiyorum.
19:03Seçtiğim kavram ihya, özellikle tasavvufla birlikte canlandırma faaliyetini dervişlere ve urefâ sınıfına,
19:11yani uleman sınıfı değil de urefâ sınıfına özellikle hasretmesi Fatih Sultan Mehmed'in büyüklüğünü de gösteren önemli unsurlardan bir tanesi diye düşünüyorum.
19:21Burada yapılan çalışmalarla birlikte şu an tam olarak arkamda görmüş olduğunuz bu yapı içerisinden çıkan bir kısmı antik döneme ait,
19:29bir kısmı Bizans dönemine ait, sonrasında Osmanlı ile birlikte dönüşen bu caminin içerisinden çıkan aslında malzemeler, unsurlar.
19:38Bu bize şunu gösteriyor.
19:39Yani şu an tam olarak arkamda görmüş olduğunuz bu malzemeler buradaki restorasyon çalışmaları,
19:46buradaki yapılan kazı çalışmaları ile birlikte ki bunların bir kısmı 1900'lerde de oldu,
19:51daha sonrasında da oldu ki bu cami yaklaşık olarak bir 5-6 yıl öncesinde de restorasyon dönemi de geçirdi.
19:57Fakat bu unsurlardan biz şunu görmekteyiz.
19:59Bir kısmı Bizans dönemini, şu an tam karşıda görmüş olduğunuz bir kısmı özellikle şahideler mevcut.
20:07Yani bir mezar başlıklarını da biz görmekteyiz.
20:10Mezar taşlarını da görmekteyiz.
20:11Yani tarihin kendisini burada görebiliriz.
20:16Yani şunu ifade edeyim.
20:17Bugün elinize, efendim ben deniz ortaçağ İslam tarihiyle uğraşmaktayım.
20:23Elime bazen bin yıl önce yazılmış metinleri alabiliyorum.
20:26Bu metinleri ele aldığımda tarihin kendisine tanıklık ettiğimi, tarihe dokunduğumu sizlerle daha önce paylaştım.
20:32Fakat burada şu an bu arkamda görmüş olduğunuz ve şu an sağ tarafımda görmüş olduğunuz malzemelerle birlikte
20:38neredeyse bin yıl önce, altı yüz yıl önce, dört yüz yıl önce bir nesneye dokunmak,
20:44onun var olduğunu bilmek, buradan geçmiş olduğunu bilmek, Osmanlıca yazıların olduğunu görmek
20:49bana tarihin içerisinde gerçekten yürüyormuşçasına bir hissiyat veriyor.
20:55Ki bunu yaşayabileceğimiz, bunu görebileceğimiz en güzel örneklerden bir tanesindeyiz.
21:00Vefa Kelise Camii, diğer adıyla Molla Gürani Camii.
21:04Yani bu cami tek başına tarihin kendisidir desek yanılıyor olmayız.
21:09Çünkü bu camiyle birlikte kullanılan malzeme, tuğla, içeride görecek olduğunuz freskler,
21:14Bizans dönemi etkileri tamamıyla aslında bize şunu ifade ediyor.
21:18Siz bir tarih okuması yapmak isterseniz, İstanbul'un ne kadar kadim, ne kadar önemli bir şehir olduğunu görmek isterseniz,
21:26bu dönüşümün kendisini burada bizatihi müşahede etmek isterseniz Vefa Kelise Camii'ne gelebilirsiniz.
21:44Vefa Semti, özellikle içerisinde bulundurduğu alim ve yani uleman sınıfından insanlarla birlikte,
21:56ki Molla Gürani Kabristanlığı, yani aslında bir şeşit haziri olarak da okunabilinir.
22:01Önemli semtlerden bir tanesi, bu semt klasik dönem için söyleyecek olursak,
22:05hem Bizans dönemi hem Roma dönemi için de İstanbul'un yani yakın çevresi diyebileceğimiz,
22:12yakın semtlerinden bir tanesini oluşturmakta.
22:15Burada şunu da ifade edelim, yapılan kazılarda da ortaya çıkan hem lahitler caminin altındaki mezar odaları da,
22:23bu caminin hani kilise döneminde kalma unsurları hala barındırdığını görmekteyiz.
22:28Fakat Vefa Semti'nin, özellikle Fatih Sultan Mehmet'in hem fetih, hem inşa, hem ihya olarak seçtiği noktaların
22:35aslında büyük bir bugünkü anlamda fizibilite çalışmasıyla birlikte belirlediğini düşünmekteyim ben deniz.
22:42Çünkü burada Vefa Semti'nin lokasyonu İstanbul'un 3 önemli tepesinin yamacında,
22:49aslında hani periferi diyebileceğimiz kadar uzak değil ama tarihi aramadanın da tam olarak göbeğinde yer almayan bir noktaya tekabül etmekte.
22:57Buranın hem altında mezar odalarının olması, hem üstünde kilisenin 3 kubbeyle inşa edilmiş olması,
23:05sonrasında camiye dönüştürülmesiyle beraber biz aslında ne kadar önemli olduğunu da görmekteyiz.
23:10Fakat şunu hemen ifade etmek istiyorum, şu an 3 tane pencere, şu eski klasik dönemden kalan 3 pencereyle birlikte,
23:19birazdan içeride de ifade edeceğim, Hristiyanlık döneminin aslında o testis inancı,
23:24kubbeden bahsettiğim gibi o kubbenin kendisi baba, kutsal ruh ve oğul yani üçlemenin kendisinin dışa vurumuyla alakalı iyi bir örnek olduğunu düşünüyorum.
23:34Çünkü pencerenin bizatihi kendisi duvardaki bazı eksikliklere biz pencere diyoruz birkaç tuğlanın eksikliğiyle fakat oradan bize ışık gelir.
23:44Burada ışık kavramının nurla birlikte düşünebilirsiniz. Yani bir sembolizm söz konusu olduğunu düşünüyorum bendeniz.
23:51Çünkü insanların inançlarını özellikle sanat eserlerinde, bir vakıf eserinde, bir mabette dışa vurumu çok estetik bir hale gelebiliyor.
24:00Burada Hristiyanlık inancının kilisenin olduğu dönemden kaldığı noktada belli noktalarda pencereler hep 3 tane pencere olur.
24:07Ve bunun da ortadakinin işte baba yani tanrı, sağdakinin kutsal ruh, soldakinin ise İsa veya işte buna benzer Hazreti Meryem veya İsa şeklinde olduğuna dair yorumlar da var.
24:22Fakat şunu hemen ifade edelim. Burada bu sembolizmin kendisi doğru olsun veya olmasın, bu yorum tutarlı veya isabetli olsun olmasın,
24:32insanların inançlarını, duygu dünyalarını, düşüncelerini, hayatı okuma biçimlerini bizler sanat eserinde görebiliyoruz.
24:40Yani soyut olanın, inancın soyut olanın somutlaştığı noktada, estetikle buluştuğu noktada bir başka dünyaya açılan kapı olmakla ile birlikte pencerenin iyi bir metafor olduğunu aslında biz müşahede etmekteyiz.
24:57Az önce söylediğim gibi yani hem nur kavramını düşünün, ışık ve pencerenin o ışıktan içeriye süzmesi
25:04ve sizin yolunuzu, kendinizi o ışık sayesinde görmeniz bence kıymetli bir şey.
25:12Yani dikkate değer bir şey olarak da düşünüyorum.
25:14Şayet yolunuz bir kilise camiine düşerse, yani kilise camiinden kastım fetihle beraber camiye dönüştürülmüş,
25:23öncesinde kilise olarak kullanılmış Bizans döneminde,
25:25hele ki Molla Gürani Camii gibi antik dönemin unsurlarını, devşirme malzemelerini de taşıyan,
25:32neredeyse bin yıldır ayakta olan böyle bir mabede düşerse biraz da bu gözle okumanızı,
25:38bu klasik eserlere bu gözle bakmanızı bendeniz tavsiye ediyorum.
25:43Çünkü bizden önceki insanların hayatı nasıl yorumladığı, bizden önceki insanların hayatı yorumlarken ona nasıl şekil verdiğini,
25:51mabetler üzerinden, sanat eserleri üzerinden buradan yolu geçen insanların ne düşündüğünü,
25:58aslında biz böyle klasik bir vakıf eseri üzerinden okuyabiliriz.
26:04Biraz da bunu anlatmak istedim.
26:05Bugün tarihte çıktığımız yolculukta yolumuz, durağımız, menzilimiz,
26:11tarihin neredeyse bin yılına şahitlik etmiş önemli vakıf eserlerinden bir tanesindeydi.
26:18Bugün biz Molla Gürani Camii, bir başka adıyla Vefa Kilise Camii,
26:24eski adıyla veya ona yakıştırılan o olduğu düşünülen Aya Theodoros Kilisesi olduğuna inanılan
26:31veya öyle düşünülen bir vakıf eserindeydik.
26:33Bu camiyi, bu vakıf eserini tarihe bu kadar uzunca bir süre tanıklık etmiş,
26:40neredeyse Cumhuriyet dönemiyle beraber dört önemli döneme tanıklık etmiş bir camiyi görmek isterseniz
26:47Molla Gürani Camii'ne, Vefa Kilise Camii'ne uğrayabilirsiniz.
26:51Daha önce de söylediğimiz gibi bu semte, bu şehre, vakıf eserlerine, İstanbul'un kendisine her zaman iyi bakın.
26:59Bu bölümde bitiremedik fakat bir sonraki bölümde zamanımız yeterse size içeriği de göstermek ister,
27:06onu da yorumlamak isterim.
27:08Bu şehre, bu semte, vakıf eserlerine, İstanbul'un tarihi dokusuna iyi bakmanız dileğiyle.
27:14Hoşçakalın.
28:14Vakıf Katılım tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimizi sundu.
Yorumlar