- 2 gün önce
TARİHİ YAPILARIN İLGİNÇ ÖYKÜSÜ TARİHTE YÜRÜYEN ADAM’DA
Her köşesinde tarihten izler barından ülkemizin tarihi yapılarına dair bilgiler veren ve geçmişten günümüze uzanan öyküsünü anlatan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, izleyenlerini tarihi bir yolculuğa çıkarıyor. Ahmet Şahin Baykal'ın sunumuyla ekranlara gelen “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, tarihi yapıların yapılış amacı, yapıldığı dönem ve günümüzdeki son durumunu inceliyor ve izleyenleriyle paylaşıyor.
Tarihi sade bir dille anlatan ve sevdiren program “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, geçmişten günümüze bir bağ kurarak birçok döneme tanıklık etmiş tarihi yapılara dair önemli bilgiler aktarıyor ve yapıların çeşitli dönemlerdeki fotoğrafları ile günümüzdeki son durumunu ekranlara getiriyor. Tarihi yapıların inşa edildiği dönemin koşulları, o bölgeye verilen isim, günümüze dek uğradığı değişiklikler ve o dönemde yaşanmış hikayeler tarih meraklılarıyla buluşuyor.
Birçok medeniyete ev sahipliği yapmış dört bir yanı tarih kokan Türkiye’nin, tarihi mirasını ve öyküsünü ekranlara taşıyan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri” her cumartesi saat 16:00’da Ülke TV ekranlarında…
Her köşesinde tarihten izler barından ülkemizin tarihi yapılarına dair bilgiler veren ve geçmişten günümüze uzanan öyküsünü anlatan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, izleyenlerini tarihi bir yolculuğa çıkarıyor. Ahmet Şahin Baykal'ın sunumuyla ekranlara gelen “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, tarihi yapıların yapılış amacı, yapıldığı dönem ve günümüzdeki son durumunu inceliyor ve izleyenleriyle paylaşıyor.
Tarihi sade bir dille anlatan ve sevdiren program “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, geçmişten günümüze bir bağ kurarak birçok döneme tanıklık etmiş tarihi yapılara dair önemli bilgiler aktarıyor ve yapıların çeşitli dönemlerdeki fotoğrafları ile günümüzdeki son durumunu ekranlara getiriyor. Tarihi yapıların inşa edildiği dönemin koşulları, o bölgeye verilen isim, günümüze dek uğradığı değişiklikler ve o dönemde yaşanmış hikayeler tarih meraklılarıyla buluşuyor.
Birçok medeniyete ev sahipliği yapmış dört bir yanı tarih kokan Türkiye’nin, tarihi mirasını ve öyküsünü ekranlara taşıyan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri” her cumartesi saat 16:00’da Ülke TV ekranlarında…
Kategori
📺
TV ve DiziDöküm
00:00Vakıf Katılım, tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimizi sunar.
00:58İzlediğiniz için teşekkür ederim.
01:03Tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimiz programında bu hafta Kalenderhane Camii'ndeyiz.
01:08Kalenderhane Camii'yi bir nevi İstanbul'un göbeğinde diyebiliriz.
01:13Çünkü bir yanda Beyazıt Camii, öbür tarafta İstanbul Üniversitesi, Ayasofya çok yakında.
01:19Aslında bir tarafta da Süleymaniye'nin göbeğinde.
01:22İstanbul'un aslında iki tepesinin kesiştiği noktalardan bir tanesi.
01:26İstanbul'da malum Yeditepe'li şehir olarak bilinmekte.
01:30Fakat dışarıdan gelen misafirlerimiz için şunu diyebiliriz.
01:33Bu Yeditepe neredeyse Yeditepe'nin tamamı tarihi yarım adanın içerisinde ve çevresindedir diyebiliriz.
01:40Bu Yeditepe asıl İstanbul dediğimiz bugünkü tarihi yarım adanın olduğu noktadır.
01:47Burada bu Yeditepe hem üzerine ve hem bu Yeditepe'nin etrafında şekillenmiş kadim İstanbul'dan bahsedebiliriz.
01:55Çok katmanlı bir yapı, bir dönem Bizans, Doğu Roma ve ardından Osmanlı Devleti'ne başkentlik yapmış büyük ve kadim bir
02:03şehirden bahsediyoruz.
02:05Bugün hala İstanbul bizim için, ülkemiz için ve dünyanın tamamı için en önemli şehirlerin başında gelmekte.
02:13Bunu şunun için ifade ediyorum.
02:15Yeditepe'nin hem üstüne hem etrafına şekillenmiş olması, Doğu Roma için önemli mekanların, önemli meydanların aynı zamanda Osmanlı için de
02:25önemli olması,
02:26Osmanlı'nın onu hem ihata edip hem kuşatıp hem de devam ettirmesi,
02:32bu Yeditepe üzerinde mevcut bulunan kiliseleri camiye çevirmiş olması aslında hem bir kültürel süreklilik hem de dönüşüm olarak yeni kültürün
02:42sahibi olarak Osmanlı Devleti'nin varlığını devam ettirmesi çok önemlidir.
02:46Bugün burada yani ifade etmek istediğimiz şey Kalenderhane Camii'nin burada var olması, bu kilisenin camiye çevrilmesi hem Osmanlı dönemi
02:57için önemli bir anlamı söz konusuydu hem de o dönemden günümüze gelmiş olması,
03:03aynı zamanda Doğu Roma İmparatorluğu'nun önemli noktalarından bir tanesinin Müslümanların fethinden sonra buranın İslami bir hüviyete sahip olması açısından
03:12da çok önemli bir noktaya tekabül ediyor.
03:15Çünkü aslında biz şunu bilmekteyiz, tasavvufun yani dervişlerin tarikatın siyasetle, siyasetin dini gruplarla,
03:23siyasetin aynı zamanda dinlerin kendisiyle Hristiyanlık ve İslamiyet gibi kesiştiği noktalar hem arkamda görmüş olduğunuz bu tür mabetlerle var oluyordu,
03:35kendini buralar üzerinden gösteriyordu, aynı zamanda bunların kesişiminin hem yaşanılan dönem için elbette bir anlamı vardı
03:43ve bugün bizler için de çok şey ifade etmekteydi.
03:46Bugün yolumuz Kalenderhane Camii'ne düştü.
03:50Gelin hep birlikte Kalenderhane Camii'ni birlikte ziyaret edelim.
04:09Kalenderhane Camii'nin girişinde görmüş olduğunuz belli basamaklardan aşağıya inerek aslında biz kilisenin,
04:15bir dönem kilise olarak kullanılan bu mabedin yani girişine inmiş bulunuyoruz.
04:20Bu aslında birçok şeyi ifade ediyor. Hem İstanbul'un çok katmanlı bir şehir olmaklığı hem de burada aslında şehrin sonraki
04:29yüzyıllarda gelen dolgu malzemeleriyle aslında biraz daha tırnak içerisinde yükseldiğini de biz görmekteyiz.
04:37Kalenderhane Camii'ne girişte bu kadar basamak olmasının belki de böyle bir anlamı var.
04:42Biz aslında bir önceki bölümde Camii'nin önceki dönemlerden kalan bir dönem buranın elbette kaçıncı yüzyılda yapıldığına dair temel tartışmalar
04:52var.
04:52İsmine dair temel tartışmalar var.
04:54Fakat hem hamam kalıntıları hem de saray kalıntıları anlamında dış bahçede bu unsurlara dair neler olduğunu
05:01aslında bir mahzen bölümündeki fresklerle birlikte bir önceki bölümde anlattık.
05:06Gelin hep birlikte bu bölümde Camii'nin iç kısmını birlikte gezelim.
05:25Camii'nin ilk giriş tarafındayız.
05:27Aslında İstanbul'daki bütün yapılar gibi, bütün mabetler, bütün camiler gibi burası da hem yangından hem de depremden nasibini alan eserlerden
05:37bir tanesi.
05:38Hatta 1740'lı yıllarda burası bir restorasyon geçirmiş, tamir edilmiş.
05:44Daha sonrasında 1800'lü yıllarda da bir tamir söz konusu.
05:46Fakat bunların niçin yapıldığını bizim aslında birçok eseri anlatırken ifade ettiğimiz İstanbul'un kadim dönemi için en temelde iki tane
05:56büyük problemi vardı.
05:58Bunlardan birincisi yangın, ikincisi depremdi.
06:01Bugün hala deprem söz konusu, İstanbul'da güçsüz yapıların güçlendirilmesi gerektiğine dair özellikle sanat eserinde ve mabet olarak kullanılan bu yapılara
06:11özellikle dikkat etmemiz gerektiğini belirtmemiz gerekiyor.
06:15Şu an sol tarafta görmüş olduğunuz bu kitabeyi aslında moralı Beşir Ağa tarafından yazıldığını, kendisi büyük bir hattat olarak da
06:23aslında mevcut.
06:24Birçok eseri vardır. Yani o dönemde hemen Lale Devri'nin hemen sonrası, yani 1. Mahmud dönemine tekabül eden bir süreçte
06:33harem ağalığı yapmıştır ve aynı zamanda hattattır.
06:36Bu hattatımızın özelliği şu, kendisi aynı zamanda maktul olarak da bilinmekte.
06:41Tabii ben tarihin o Osmanlı dönemi için özellikle söyleyecek olursam o magazinsel boyutuyla çok da fazla ilgilenmiyorum.
06:47Çünkü onu orada karikatürize ettiğinizde tarihin ahlak, siyaset ve dönemle olan ilişkisi ıskalandığında bir seçici bir tarih okuması oluyor.
06:58Ve çok da aslında hafızalarda o kalmış olsa bile tarih böyle anlaşılmaması gerektiğine dair temel bir ön kabulüm söz konusu.
07:06Fakat o niçin öldürüldüğüne dair başka bir bahis.
07:09Burada bizim için önemli olan 1. Mahmud döneminde yapılan eserleri içerisindeki hatların neredeyse tamamını yazıyor.
07:16Buradaki hattı da onun yazdığını bilmekteyiz.
07:18Aslında çok da zengin birisi buranın vakfiyesiyle doğrudan bağlantılı olan o dönemde Osmanlı toprakları içerisinde kalan yerlerin gelirlerini, akarlarını biz
07:30Kalenderhane Camii'ne vakfettiğini bilmekteyiz.
07:33Buradaki yazı da kendisinin 1800'lü yıllarda tekrar bir restorasyon sonucunda yazılan yine bir had söz konusu.
07:41Bu da bu caminin girişinde önemli bir noktaya tekabül etmekte.
07:44Şunu da göstermek istiyorum.
07:46Burada yine aslında bir önceki bölümde de bahsettiğimiz temel fresklerden örnekler görmekteyiz.
07:52Yani haddi zatında çok kıymetli bir fresk diyebiliriz buna.
07:57Aynı zamanda sütün başlıklarını da dikkate aldığınızda bütünüyle beraber hem bu hattın kendisi buradaki kitabelerle birlikte hem şu yukarıdaki sütün
08:07başlıklarının incelikleri hemen üzerinde görmüş olduğunuz bu freskle beraber
08:13aslında ne kadar katmanlı, ne kadar iç içe geçmiş bir tarihin oluşunu biz birlikte görmekteyiz.
08:20Caminin içerisindeki o güzel mermer işçilikleri, duvarları göstermeden önce size burada caminin girişine konmuş olunan caminin aslında yani bir dönem
08:31kilise olarak kullanılmış, zaviye olarak kullanılmış,
08:34hem kalenderi tekke dervişleriyle tahsis edilmiş Fatih döneminde hem de sonrasında İstanbul'da ilk Mevlevi tekkesi olarak kullanıldığı bilinen bu mabedin
08:45aslında Cumhuriyet döneminin neredeyse tamamını görebileceğimiz bir resim sergisi, fotoğraf sergisi diyebiliriz buna.
08:53Çünkü örneğin bakın burada 1915'ten da caminin dış görünüşünü gördüğümüz bir fotoğraf söz konusu.
09:01Yine 1930'lardan bir fotoğrafı ben burada görmekteyim.
09:05Fakat enteresan burada minareyi görmüyoruz.
09:08Bu ilginç muhtemelen bahsettiğimiz o bir önceki bölümde bahsettiğimiz yıkılması dönemine tekabül edebilir.
09:15Caminin içerisinden 1955'e ait fotoğrafları görmekteyiz.
09:21Fakat bugünkü minberin rengi böyle değil, mihrap biraz benziyor.
09:26Fakat şunu söyleyelim, bu değişimin kendisini tamamını bir arada görmek bir tarihsel süreci de birlikte görmemizi sağlıyor.
09:36Burada Arkeoloji Müzesi'nden bir fotoğraf var.
09:38Bu freskin, bu Hazreti Meryem'in tasvir edildiği bu freskin çok önemli bir özelliği var.
09:44Bunu kesinlikle anlatmak istiyorum.
09:45Çünkü bu hem sanat tarihi açısından, hem Hristiyanlık açısından, hem dünya tarihiyle ilgilenen bizim gibi araştırmacılar açısından bu freskin çok
09:55önemli bir özelliği var.
09:56Bunu anlattıktan sonra vakti olanların, İstanbul'a yolu düşenlerin Arkeoloji Müzesi'ne gitmesini,
10:02yani ben şiddetle tavsiye ediyorum.
10:04Çünkü bu freskin bir özelliği var.
10:06Bunu birazdan içeride anlatmaya çalışacağım.
10:09Fakat bu resim sergisinin tamamı, ben de çok güzel bir his uyandırdı.
10:14Çünkü böyle bir hayat şeridi gibi, yani böyle bir şeridin tamamını görebiliriz.
10:21Fakat bunu sadece şöyle düşünün, benim kelimelerle, sözlerle ifade etmeye çalıştığım binlerce yıllık bir tarihin,
10:29sadece 1915'den sonrası için bile düşünecek olursak, neredeyse 100 yıllık bir fotoğraf karesi içerisinde bize anlatılmaya çalışması gerçekten çok enteresan.
10:39Bizler bazen saatlerce dil dökebiliyoruz.
10:42Fakat birkaç resimde biz burada birçok şeyi görmekteyiz.
10:46Burada fotoğraflarda görmüş olduğunuz bu mermerleri, bu güzel işçilikli mermerleri gelin hep birlikte caminin içerisinde birlikte incelemeye devam edelim.
11:18En temelde şu soruyu sormuştuk.
11:21Buraya niçin kalenderhane camiyi dendiğini bir önceki bölümde anlatmaya çalıştım.
11:25Fakat bu bölümde de Fatih Sultan Mehmed'in kiliseden camiye çevirilen bu mabedi niçin kalenderi dervişlerine tahsis ettiği önemli bir
11:35sorudur.
11:36Bu soru bence sorulması gereken önemli sorulardan bir tanesidir.
11:40Burada şunu ifade edelim.
11:41Kalenderi dervişleri niçin Fatih Sultan Mehmed tarafından böyle bir taltif görmüş ve burada bu mabedin kendilerine tahsis edilmesini sağlamıştır.
11:49Bunu şu şekilde izah edebiliriz.
11:51İstanbul'un fethi Müslümanlar açısından çok önemli fetihlerden bir tanesidir.
11:57Aslında Araplar tarafından da burası alınmak istenmiş.
12:01Hazreti Peygamber döneminde ona arkadaşlık etmiş sahabesi dediğimiz sahabelerin bir kısmının İstanbul'u fethetmek için yola çıktığını,
12:09bunun en güzel örneğini Eyüp'de Eyüp Sultan Hazretleri'nin olduğunu da bilmekteyiz.
12:13Fakat burada ardında yani İstanbul'un fethedilmek istenmesinin ardında şöyle bir gerçek söz konusu.
12:21Hazreti Peygamber'in burada yani İstanbul'u fetheden komutan ne güzel komutandır diye başlayan,
12:27le tüftehannel konstantiniye diye başlayan hadisi şeriftir.
12:31Bu hadisi şerifteki bu müjdeye nail olmak isteyen Müslümanların sayısı hiç de azımsanmayacak ölçüdedir.
12:39Yani ciddi bir oran o dönemde bu hadise nail olmak için aslında yola çıkmıştır.
12:46Fakat bu 1453'te Fatih Sultan Mehmed'e nasip olmuştur.
12:50Bununla birlikte Fatih Sultan Mehmed'in ordusu içerisinde yer alan birden fazla tarikat, birden fazla insanın, birden fazla grubun olduğunu
13:01biz bilmekteyiz.
13:02Bunlardan bir tanesi yine İstanbul'da Beykoz'da ben Yalıköy'de oturuyorum hemen ilerisinde Akbaba Köyü vardır.
13:08Orada mesela Akbaba Sultan vardır.
13:10Oraya gidip ziyaret ettiğinizde Yuşa Tepesi'ne çıkarken görürsünüz, o köyün içerisinden geçersiniz.
13:16Akbaba Sultan'ın da Fatih Sultan Mehmed'e en azından dervişlerini gönderdiği ve biz size dua ederek yardım edelim,
13:24kendisi katılamayacak durumda olduğu için dua ederek yardım edelim dediğini biz bilmekteyiz.
13:28Buradan şunu ifade etmek istiyorum.
13:30Yani Fatih Sultan Mehmed'in ordusu içerisinde ona duayla, ona destek olarak, kılıç tutarak, yardımcı olmuş olan bir grup olarak
13:40kalenderiyler ki bunların nasıl bir meşrebe sahip olduklarını,
13:44bunların nasıl bir tarikat, nasıl bir hayat görüşü olduğunu da aslında bir önceki bölümde ifade etmeye çalıştım.
13:52Dolayısıyla Fatih Sultan Mehmed'in bu camiyi onlara tahsis etmesi, bir tekke camiyi olarak, bir zaviye camiyi olarak buranın kullanılmasına
14:02müsaade etmesinin ardında böyle bir gerçeklik yaptığını söyleyebiliriz.
14:07Bu bir.
14:07İkincisi yine bir başka gerçeklik olarak Fatih Sultan Mehmed'in yeni bir şehir fethettiğini ve fethettiği şehrin İstanbul olduğunu,
14:18dünyanın merkezinde olan bir şehri fethettiğini kendisi bu bilinçteydi.
14:24Dolayısıyla hangi kiliseyi camiye çevrileceğinin büyük bir oranda kararını kendisi vermiştir.
14:31Burası Hristiyanlık dönemi için çok önemli bir mabet ve aynı zamanda İstanbul'un iki tepesini birbirine bağlayan,
14:38o iki meydan arasında kalan, bir yanda Ayasofya, bir yanda burada bugün Beyazıt Meydanı,
14:44yani Forum Tauri olarak bilinen o dönem için bu meydanın ihyası anlamında da Fatih Sultan Mehmed'in zihninde İstanbul'u
14:53sadece kılıçla fethetmek yoktu.
14:57Bunun ötesine geçip bu şehri aynı zamanda yeşermek anlamında fethetmek ve onunla birlikte bu şehrin kendisini de büyük oranda ihya
15:08etme çabası içerisinde olduğunu bilmekteyiz.
15:11Dolayısıyla buraya niçin kalenderhane cami denmiştir?
15:14Çünkü burası kalenderi dervişlerine tahsis edilmiş bir tekke camii olarak kiliseden çevrilmişti.
15:20Fakat niçin kalenderilere tahsis edildiğine dair temel anlatı ise kalenderi dervişlerinin İstanbul'un fethinde Fatih Sultan Mehmed'e yardımcı olmaları
15:31ve aslında o dönemde büyük bir oranda Müslümanların, inananların, Hazreti Peygamber'in İstanbul'u fetheden komutan, ne büyük komutandır hadisindeki
15:40o şerefe, o kutlu müjdeye nail olmak istemeleri de olabilir.
15:46Ve böyle bir yorumun aslında hiç de haksız olmayacağını söyleyerek bu bahsi şimdilik kapatalım.
15:51Bir diğer bahis, yani şu an bizim klasik İslam mimarisinde burası temel meydan ama burada kalenderi dervişleri çok büyük ihtimalle
16:01kendi zikirlerini yapmışlardır diyebiliriz.
16:04Bir başka şeyi de burada ifade edelim, bir dönemde İstanbul'daki ilk Mevlevi tekkesi olarak kabul edilmesi de aslında hiç tesadüfü
16:11değildir.
16:11Onlar da muhtemelen kendi ibadetlerini bir ritüel olarak yaptıkları meydanın, tevhid meydanı olarak da muhtemelen caminin bu bölümünü kullandıklarını bilmekteyiz.
16:20Birkaç yıl öncesinde şu an tamir edildi mi tam olarak ışıklardan göremiyorum ama yukarıdaki kubbeden bir taş düşmüştü.
16:30Muhtemelen tamir edilmiş şu an görüyebildiğim kadarıyla evet tamir edilmiş.
16:34Hatta uzunca bir süre caminin bu kısmına namaz kılmak için gelen müminlerin alınmadığını biliyoruz.
16:40Çünkü böyle bir yapıda yani binlerce yıllık bir yapıda bir taşın düşmesi çok önemli bir şey.
16:45Çünkü özellikle o kedi yolu dediğimiz noktadan düşmüş olması önemli bir şeye tekabül ediyor.
16:51Diğer taşlar da düşebilir, özellikle kubbeden düşmesi tehlikeli bir şeyi ifade ediyordu.
16:56Fakat görebildiğim kadarıyla tamir edilmiş ve burası artık uzunca bir süredir namaz kılan insanlara da tekrar açıldı.
17:03Az önce dışarıda fotoğraflarını gördüğümüz bu mermerler yani Bizans döneminde de yani Marmara mermer dediğimiz bu İstanbul bölgesinden çıkan ve
17:14İstanbul civarında çıkan mermerlerin burada duvarlarda büyük bir şekilde üst üste konduğunu ve duvarları süslediğini görmekteyiz.
17:22Burada bu mermerlerin birbirini takip etmesi ki gerçekten güzel işlemeler söz konusu.
17:27Fakat sanat tarihçileri muhtemelen bunun renk açısından ve bu damarlar açısından ne kadar uyumlu olduğunu onlar takdir edeceklerdir.
17:35Şunu da söyleyeyim bu mermerler üzerindeki çizgilerin birbirini takip etmesi sanat tarihi açısından özellikle estetik açıdan önemli.
17:42Yani bir mermer sanki birbirinin devamıymış şeklinde ona göre kesilir ve ona göre aslında hem duvarı hem cami içerisinde hem
17:51kilise içerisinde bir işçiliği de beraberinde getirir.
17:55Ve biz şöyle bir baktığımız zaman büyük bir bütünlük içerisinde her ne kadar ayrı bir şekilde oraya monte edilmiş olsalar
18:04da bir bütünlük arz ettiğini görmekteyiz.
18:07Bu mermerleri özellikle göstermek istiyorum.
18:10Ben daha önce paylaşmıştım marangoz bir aileden büyüdüm.
18:14Oradan geliyorum kendi abilerim.
18:15Onlar da bir ahşapta da özellikle o su kanallarının o ahşap üzerindeki çizgilerin her ne kadar yapacakları eser neyse o
18:25mobilya veya o marangozun elinden çıkan kapının o damarları birbirini takip etmesini önemserler.
18:31Çünkü bu estetik açıdan aslında o göze sahip olan birisi açısından önemli bir noktaya tekabül etmekte.
18:38Dolayısıyla bu mermerlerin böyle bir özelliği olduğunu özellikle burgulamam gerekiyor.
18:42Şu an tam olarak arkamda görmüş olduğunuz mihrap ve minber muhtemelen çok yakın dönemde yapılmış ahşap bir minber söz konusu.
18:51Fakat her ne kadar eskimiş de olsa yakın dönemde yapıldığını biz görmekteyiz.
18:55Ve arkamda görmüş olduğunuz mihrabın kıble yönündeki şeye de dokunmak istiyorum ahşap olup olmadığını merak ediyorum açıkçası.
19:03Yok burası da alçıdan yapılmış bir unsur olarak camide mevcut.
19:07Şunu biliyorum eski fotoğraflardan ve bilgilerden asıl Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul'un fethinden sonra yaptırmış olduğu kıble duvarı buranın
19:17arkasında kalıyor.
19:18Sonrasında yukarıdaki o kalem işçilikleriyle ve unsurlarla burası tamamlanmış.
19:22Fakat burası bir duvarla kapatıldığı için muhtemelen buraya az önce dokunup anlamaya çalıştığım bu alçıyla yapılmış durumda.
19:31Ve burada bir ahşap fakat şunu da itiraf edeyim.
19:37Yani bu kadar tarihi ve önemli bir mabette hiç olmazsa renk açısından bu caminin unsurlarına diğer geri kalan bütününe uygun
19:49bir minber.
19:51Ve en azından daha işçiliği işte böyle bir fabrikasyon ürününden ziyade el işçiliğiyle yapılmış mermer olabilir.
19:58Ahşap olacaksa en azından pencere kapılarında kullanılan sedef kakma olabilir, kündekari olabilir.
20:05Ama en azından renk olarak buraya daha uygun olabileceğini düşündüğüm, bu bendeniz hani benim şahsi görüşüm, daha uygun olacağını düşündüğüm
20:15minber ve mihrap yapılabilirmiş.
20:17En azından bu kadar hani basit bir tahtayla ahşaptan yapılmış olması, az önce de söylediğim gibi marangoz bir aileden gelince
20:24ilk dikkatimizi çeken şeylerden birisi o oluyor.
20:28Fakat arkadaki mihrap kısmının, o duvarın, mihrap neşinin alçıdan olması da bence, yani bu benim şahsi kanaatim, bu kadar kadim
20:36bir mabede, hani tırnak içinde söyleyeyim, bendeniz yakıştıramadım.
20:41Bunu açıkça ifade edeyim, bu önemli diye düşünüyorum.
20:43Fakat buradan yola çıkarak caminin geri kalan unsurlarını da konuşalım.
20:48Hristiyanlık mabetlerinde, yani giriş kısmında normalde burası kapalı ve sadece bu kısımdan sonrası kapalı olur ve sadece din görevlileri, din
21:00adamları, görevli de değil din adamlarının burada onların girebileceği bölümler söz konusu.
21:05Yani şurada hemen gösterelim, bu duvarlar sonradan örülmüş duvarlar, bu odalar, aynı zamanda şurada da bir girişi mevcut.
21:14Bu muhtemelen bir tadilattan sonra, artık kaçıncı yüzyıldan sonra olduğunu bilmiyorum ama sonradan örülmüş duvarlar.
21:22Buradaki bölümlerde sadece Hristiyan din adamlarının girebileceği, kullanabileceği odaların mevcut olduğunu bilmekteyiz.
21:30Bir tanesi de burada sağ tarafta, yani girdiğimiz zaman sağ tarafımızda kalan bir oda mevcut.
21:36Bu odaların özellikleri var.
21:38Çünkü İslamiyetle Hristiyanlık arasında, özellikle kurumsal olarak Hristiyanlık anlamında söylüyorum bunu, sonradan kurumsallaşmış din anlamında söylüyorum.
21:48Din adamlığı ve din görevliliği arasında temel bir fark var.
21:52İslamiyet'te bir din adamlığı söz konusu değil.
21:55Bizde din görevlileri vardır fakat herkes bir nevi dinin temsilini yaşar.
22:01Ama böyle ayrı bir sınıf olarak, bir üstün sınıf olarak bir din adamlığının olmadığını biz klasik ve temel metinlerden biliyoruz.
22:08Bu iki oda en azından bu tarafta da kapıların olduğunu görmekteyiz.
22:12O dönemde din adamlarına ayrılmış odalar olduğunu bilmekteyiz.
22:17Bunlardan bir tanesinde az önce dışarıda fotoğraflarını gördüğümüz, şu an arkeoloji müzesinde olduğunu bildiğimiz bir fresk söz konusu.
22:25Bu freskle Hazreti Meryem'in Hazreti İsa ile tasviri söz konusu.
22:29Fakat bu niçin önemli?
22:31Niçin özellikle arkeoloji müzesine giderseniz orayı ziyaret edin diye vurguladım.
22:36Bunu şunun için vurguladım.
22:38Yani ikona kırıcılık diye bir dönem olduğunu bir önceki bölümde belirtmiştim.
22:42Yani Hristiyanlığın İslamiyet'in Anadolu topraklarına gelmesiyle birlikte, İslamiyet'in yayılmasıyla birlikte kendi içerisinde bir dönüşüm söz konusu.
22:52Kiliseler içerisinde mevcut fresklerin o insan suretini resmeden özellikle sıvalar üzerindeki o hem mozaik olarak hem de o sıvanın kendisinin
23:05üzerine yapılmış olan o fresklerin insan suretlerinin aslında Hristiyanlıkla da bağdaşmadığını ifade eden,
23:13yaklaşık olarak bir 100 yıl kadar diyebileceğimiz bir dönem söz konusu ve bu dönemde aslında kendi ibadethanelerindeki freskleri, bu figürleri,
23:23insan tasvirlerinin yüzlerini hem kazımışlar ve kırmışlar.
23:27Buna da ikona kırıcılık dönemi olarak adlandırılmış.
23:30Çok enteresan bir dönemdir.
23:32Dinler arasındaki bir etkileşimi ve aslında büyük sonuçları olan bir etkileşimi ifade etmesi bakımından önemlidir.
23:39Fakat 1950'li yıllardan sonra yani 65'e mi tekabül ediyor tam olarak hatırlamıyorum.
23:46Fakat burada bir restorasyon söz konusu oluyor.
23:50Bu restorasyon Amerikalı profesörlerle yanlış hatırlamıyorsam İstanbul Üniversitesi'nin ortak bir çalışması sonucunda burası restorasyon geçiriyor.
23:58Ve bu odaların bir tanesinde az önce bahsettiğimiz Hazreti Meryem'in o tasviri çıkıyor.
24:06Fakat bunun önemi şu, o çok erken dönemde ikona kırıcılık döneminde kendisine dokunulmayan, aslında ikona kırıcılık döneminden önceye tarihlenen çok
24:19önemli bir fresk olduğunu biz bilmekteyiz.
24:21Bundan dolayı hem o dönemi atlatabilmiş, hem ikona kırıcılık döneminde kendisine dokunulmamış bir freskin bulunması
24:29ve bunun hala bugün İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde mevcut olması aslında çok önemli bir unsur olduğunu göstermekte
24:36ve aynı zamanda buranın Kalenderhane Camii'nin niçin önemli olduğunu bize tekrar hatırlatmakta.
24:43Burada caminin girişi diyebileceğimiz, cümle kapısı diyebileceğimiz sütunların üzerinde
24:48yukarıda inna salate kânet alel mü'minine kitaben mevkuta yazıyor.
24:53Orada işte yine klasik bizim camilerimizde hatırladığımız, gördüğümüz şüphesiz ki namaz belli vakitlerde müminlere farz kılınmıştır ayeti söz konusu.
25:04Fakat hemen altında iki tane cennet kapısının tasviri söz konusu.
25:09Mermelerin üstünde sütunların hemen üzerinde iki tane tasvir görüyorsunuz.
25:14Burası bir nevi cennet kapısını simgeleyen ve aynı zamanda estetik olarak da oraya oturtulmuş iki tane unsuru da biz burada
25:23birlikte görmekteyiz.
25:24Bu hem Hristiyanlık dini açısından, cennet tasviri açısından oraya kapıların yapılmış olması
25:30hem de üzerinde inna salate diye başlayan az önce okuduğum ayeti kerimenin mevcudiyeti ne kadar katmanlı bir yapıda olduğumuzu gösteriyor.
25:39Ve en tepede bizim müezzin mahfillerinde rastladığımız özellikle müezzinlerin piri ki Evliya Çelebi de her işin, her mesleğin bir erbabı
25:50vardır, bir piri vardır dediği.
25:52İşte müezzinlerin piri Bilal-i Habeşi dediği.
25:55Orada da ya Hazreti Bilal-i Habeşi yazmakta.
25:57Biz bunu genelde bizim klasik Osmanlı camilerinde, Sinan eserlerinde de görüyoruz.
26:03Özellikle müezzin mahfillerinde asılı olan ismin orada görmekteyiz.
26:07Cami tabelalarında yine Hazreti Peygamber'in ismi, işte Lafzatullah, Çariyari Güzin dediğimiz dört büyük halifenin isimleri
26:16ve sonrasında arka taraflarda yine Hazreti Hasan ve Hüseyin Ehli Beyt'ten, Hazreti Peygamber'in soyundan gelen mübarek ve muhterem insanların
26:26isimlerinin
26:26normal klasik bir camide görmüş olduğumuz hatlarla birlikte burada da mevcut olduğunu görmekteyiz.
26:57Kiliseden camiye çevrilen bu yapının en önemli özelliklerinden bir tanesi de hem sanat tarihi açısından hem binanın yapısı açısından
27:04Yunan haçı dediğimiz aslında kapalı haç şeklinde yapıldığını, bakın burada yukarıdaki merkezi kubbenin diyebileceğimiz noktadan baktığınız zaman
27:14hem bu tarafa doğru hem doğu batı yönünde de bir haç temsil edildiğini ifade edebiliriz.
27:23Önemli özelliklerinden bir tanesi de aslında yani şunu ifade edelim, burayı yani bu mabedi önemli kılan unsurlardan bir tanesi konumu
27:32olduğunu,
27:33konumuyla birlikte tarihi olduğunu, bu tarihle birlikte kimlerin burayı nasıl kullandığı,
27:38yani bir tekke camiyi aslında kalenderhane camiyi kalenderilerin kullandığı, bununla birlikte mevlevi dervişlerinin de burayı ilk defa
27:47İstanbul'daki ilk mevlevi tekkesi olduğunu da biz bilmekteyiz.
27:51Camiyi önemli yapan unsurların bunlar olduğunu bilmekteyiz fakat yine klasik anlamda Osmanlı döneminde, Fatih dönemi,
27:58sonrasında aslında Beyazıt döneminde çok daha fazla, 2. Beyazıt döneminde çok daha fazla şekillenen bir şeyden bahsetmek istiyorum.
28:05Hem İstanbul'un önemli tepeleri ve meydanlarının hem Doğu Roma döneminde önemli olan meydanlarının Osmanlı döneminde de bu önemini koruduğunu,
28:16Osmanlı'nın aslında bunu yıkmadığını ve buradaki mabetlerin önemli bir kısmının Osmanlı döneminde inşa edildiğini
28:23ve orada mevcut bulunan, işte şu an içinde bulunduğumuz kalenderhane camiyi gibi kilise olan bu yapıları camiye çevrildiklerini biz biliyoruz.
28:32Hem meydan işlevini koruyor, hem İstanbul eski hüviyetinden değişip yeni bir hüviyet, yeni bir kimlik kazanıyor bu yapıyla beraber,
28:43hem de tarihin bütününe şahitlik etmesi bakımından bunu da yok etmeyen bir kültürden bahsediyoruz aslında.
28:51Bugün bu noktada ifade etmek istediğim şey şu, klasik Osmanlı dönemi için söyleyecek olursak,
28:56fetihten sonra aslında ilk etapta camiye çevrilen kiliselerden biri olduğunu biliyoruz.
29:02Ayasofya kadar, aslında Ayasofya'da gördüğümüz bazı unsurların benzerlerini biz bu camide de görmekteyiz.
29:07Hem sanat tarihi açısından önemli, hem de Fatih Sultan Mehmet'le beraber buranın kalenderi dervişlere tahsis edilmesi,
29:15bir zaviye olarak kullanılması da bu camiyi önemli kılan unsurlardan bir tanesi oluyor.
29:19Fakat bunlarla beraber yine 2. Beyazıt döneminde gördüğümüz kiliseden camiye çevrilmesi,
29:25İstanbul'un aslında artık kenar mahallelerinde bir nevi fetihten sonra tekrar yeşermesi bağlamında,
29:32oradaki fethin sadece kılıçla alakalı olmadığını ve bu fethin bir nevi artık gönülleri de yeşertmesi bağlamında,
29:40kenar mahallelerin İslamileşmesi anlamında da 2. Beyazıt döneminde çok fazla örneklerini gördüğümüz bir şey söz konusu.
29:47Burada külliyelere yani vakıf eserlerine özellikle ifade etmek istiyorum.
29:51Çünkü bir yaşam alanı, bir yaşam kompleksi yani insanların aslında hem eğitim yani çocuklarını eğitebilecekleri bir Sıbyan Mektebi'nin olduğunu
30:01biz burada biliyoruz.
30:02Hem bir kütüphane hem işte aşevlerinden bahsediyoruz biz külliyelerden bahsederken.
30:08Burada yani bu camiyi önemli kılan unsurlar sonrasında yapılan Sıbyan Mektepleri,
30:14kütüphaneler, medreselerle birlikte var ola gelmiş bir yapı olması aslında hem bugünkü anlamda bile.
30:22Bir yanda İstanbul Üniversitesi, bir yanda aslında Ayasofya'ya giden bizim yolumuz oraya çıkıyor.
30:29Bir yanda Süleymaniye çok yakın.
30:31İşte Vesneciler dediğimiz bu bölge İstanbul'un kalbi, burada bir Sıbyan Mektebi o dönem içinde çok önemliydi.
30:38Dolayısıyla bu unsurları birlikte barındırması önemli.
30:41Bu yapılardan bazılarının 1930'da işte yıkılıp yerine konservatuvar yapılmak istendiğini biz biliyoruz.
30:49Fakat elde ettiğimiz bilgilerde bu konservatuvarın inşa yani belli sebeplerle yapılmadığını biliyoruz.
30:56Fakat şunu ifade edelim yani bu yapıları bizim korumamız gerekiyor.
31:01Yani şu anlamda söylüyorum bu yapılar niçin korunmalı?
31:04Bir tarihe tanıklık etmesi.
31:06İkincisi bizim bunları bizden önce burada var olan insanlardan tevarüz etmiş olmamız.
31:12Yani bizim bu mirasa sahip çıkmamız gerekiyor.
31:15Öncelikle bilmemiz gerekiyor.
31:17Bu bina neydi?
31:17Niçin kullanıldı?
31:18Nasıl yapıldı?
31:19Ve bizim için neden önemli?
31:21Bunların hepsini bilmemiz gerekiyor.
31:22Bununla birlikte burayı korumak bunları bilmekle de yetmiyor.
31:27Çünkü şunu gerçekten ifade edelim.
31:30Bahçesi etrafı yani nasıl yapılır bilmiyorum.
31:34Yıllar öncesinde gelmiştim.
31:35O zaman da bir nevi etrafta çok fazla işte çöp var.
31:39Yani burada sadece çöplerden rahatsız olmak anlamında söylemiyorum.
31:42Gördüğüm birkaç tane çöpten bahsetmiyorum.
31:44Yani bir cami bahçesinde olmaması gereken birçok şey var.
31:48Burada muhtemelen görevli arkadaşlarımız ellerinden geleni yapıyorlardır.
31:52Hiç şüphesiz.
31:53Fakat bu kadar önemli bir mabedin etrafının artık kaldı ki bu kadar turist de alan bir bölge.
31:58Bunlara özellikle dikkat edilmesi gerektiğini düşünüyorum.
32:02Tabi üzerime vazife olmayan şeyleri de burada çok fazla açmak istemiyorum ama
32:06en temelde üzerime ve bizi benim kadar İstanbul'u seven,
32:10bu şehri seven, bu şehirde yaşayan veya bu şehre aşık olan bütün insanlar için geçerli olan bir şey bu.
32:16Kendi tarihimize sahip çıkmamız gerekiyor.
32:17Bu en temelde formu korumak, fiziki olanı korumakla ve buradaki o kabuk ve iç öz bağlamında söylüyorum bunu fiziki olanı
32:26korumakla mümkün.
32:27Dolayısıyla bizim bu mabede bu güzel camiye, bu ferah, bu kadar pencerelerle aydınlatılmış olan bu camiye iyi bakmamız gerekiyor.
32:35Tarihte bir yolculuğa çıktık. Bu yolculukta bugünkü menzilimiz Kalenderhane Camii oldu.
32:41Tarihe binlerce yıllık bir tanıklığın üzerine yolumuzun buraya düşmesi bizim açımızdan hakikaten güzel oldu diye düşünüyorum.
32:50Çünkü bu camiyi anlatmakla her zaman anlatırken keyif alıyorum.
32:54Keyifle anlattığım bir cami.
32:56Umarım yolunuz İstanbul'a düşer ve Vezneciler bölgesinde Şehzadebaşı ve buraya yolunuz düşerse kesinlikle burayı ziyaret etmenizi öneririm.
33:06İstanbul'a, bu kadim şehre, bu güzel şehre iyi bakın.
33:22İzlediğiniz için teşekkür ederim.
34:10İzlediğiniz için teşekkür ederim.
34:22Vakıf Katılım tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimizi sundu.
Yorumlar