- 1 hafta önce
TARİHİ YAPILARIN İLGİNÇ ÖYKÜSÜ TARİHTE YÜRÜYEN ADAM’DA
Her köşesinde tarihten izler barından ülkemizin tarihi yapılarına dair bilgiler veren ve geçmişten günümüze uzanan öyküsünü anlatan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, izleyenlerini tarihi bir yolculuğa çıkarıyor. Ahmet Şahin Baykal'ın sunumuyla ekranlara gelen “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, tarihi yapıların yapılış amacı, yapıldığı dönem ve günümüzdeki son durumunu inceliyor ve izleyenleriyle paylaşıyor.
Tarihi sade bir dille anlatan ve sevdiren program “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, geçmişten günümüze bir bağ kurarak birçok döneme tanıklık etmiş tarihi yapılara dair önemli bilgiler aktarıyor ve yapıların çeşitli dönemlerdeki fotoğrafları ile günümüzdeki son durumunu ekranlara getiriyor. Tarihi yapıların inşa edildiği dönemin koşulları, o bölgeye verilen isim, günümüze dek uğradığı değişiklikler ve o dönemde yaşanmış hikayeler tarih meraklılarıyla buluşuyor.
Birçok medeniyete ev sahipliği yapmış dört bir yanı tarih kokan Türkiye’nin, tarihi mirasını ve öyküsünü ekranlara taşıyan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri” her cumartesi saat 16:00’da Ülke TV ekranlarında…
Her köşesinde tarihten izler barından ülkemizin tarihi yapılarına dair bilgiler veren ve geçmişten günümüze uzanan öyküsünü anlatan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, izleyenlerini tarihi bir yolculuğa çıkarıyor. Ahmet Şahin Baykal'ın sunumuyla ekranlara gelen “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, tarihi yapıların yapılış amacı, yapıldığı dönem ve günümüzdeki son durumunu inceliyor ve izleyenleriyle paylaşıyor.
Tarihi sade bir dille anlatan ve sevdiren program “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, geçmişten günümüze bir bağ kurarak birçok döneme tanıklık etmiş tarihi yapılara dair önemli bilgiler aktarıyor ve yapıların çeşitli dönemlerdeki fotoğrafları ile günümüzdeki son durumunu ekranlara getiriyor. Tarihi yapıların inşa edildiği dönemin koşulları, o bölgeye verilen isim, günümüze dek uğradığı değişiklikler ve o dönemde yaşanmış hikayeler tarih meraklılarıyla buluşuyor.
Birçok medeniyete ev sahipliği yapmış dört bir yanı tarih kokan Türkiye’nin, tarihi mirasını ve öyküsünü ekranlara taşıyan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri” her cumartesi saat 16:00’da Ülke TV ekranlarında…
Kategori
📺
TV ve DiziDöküm
00:00Vakıf Katılım, tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimizi sunar.
00:30İzlediğiniz için teşekkür ederim.
01:00Tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimiz programında bu hafta Vefa Kilise Camii'ndeyiz.
01:12Diğer adıyla Molla Gürani, bir başka adıyla Aya Teodoros Kilisesi sonradan camiye çevrilmiş,
01:19tarihin neredeyse bin yılına şahitlik etmiş önemli bir mabedi birlikte gezeceğiz.
01:25Buyurun hep beraber bu camiyi gezelim.
01:30Programımızın bu bölümünde caminin dış narteksi,
01:57daha doğrusu kilise döneminden kalan dış narteks bölümündeyiz.
02:00Nartekslerin ne olduğunu anlatmadan önce kısaca caminin hikayesinden bahsedelim.
02:07Bu cami aslında tarihin önemli dönüm noktalarına şahitlik etmiş.
02:12İstanbul'un en önemli semtlerinden bir tanesi bugün için hala önemli olan ve klasik dönemde de Konstantinopol olduğu dönemde de İslam şehri olduktan sonra da önemli bir semtine tekabül etmektedir.
02:25Vefa semti.
02:26Vefa semti niçin önemlidir?
02:28Bu dış narteksi anlatmadan önce kısaca bahsedelim.
02:31Çünkü İstanbul'da aslında tarihi yarımadadaki önemli üç tane tepesi, üç tane önemli noktası, meydanı diyebileceğimiz,
02:41bir yanda Beyazıt Meydanı, öbür yanda Şehzadebaşı, yani Fatih'te hemen arka tarafımızda bulunmakta.
02:48Bunların biraz yamacında bulunan bir semt.
02:51Aslında kenar semt olarak da düşünebileceğimiz vefadan bahsetmekteyiz.
02:56Fakat burada antik dönemden kullanılan sütun başlıkları, Bizans döneminden birazdan içeride de göstereceğiz.
03:02Burada da önemli detayların olduğunu, fresklerin olduğunu biz bilmekteyiz.
03:06Fakat Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul'u fethetmesinden sonra camiye dönüştürülen, tekke camii olarak da ifade edilen önemli camilerden bir tanesidir.
03:17Yani burada Fatih Sultan Mehmed'in hem zihin dünyasını, hem entelektüel dünyasını, hem kilisenin camiye çevrilmesiyle İstanbul'a ne tür bir katkı yapmak istediğini de görmek isterseniz,
03:31mutlaka uğramanız gereken noktalardan bir tanesi.
03:34Şimdi yapının kendisine tekrar geri dönelim.
03:36Bu kısmı anlatmak istiyorum.
03:37Çünkü bu kısım katmanların üst üste inşa edildiği önemli noktalardan bir tanesi.
03:44Narteksler klasik Hristiyan mimarisinde aslında son cemaat mahfiline benzer, bizim klasik Osmanlı camilerinde son cemaat mahfili vardır.
03:56Aslında dışa açılan ilk bölüm diyebiliriz burada, birden fazla katmanı vardır kiliselerinde.
04:02Bu onlardan bir tanesidir.
04:04Son cemaat mahfiline tekabül eden önemli noktalardan bir tanesidir.
04:08Arkamda görmüş olduğunuz bu örneğin kendisi, bu birden fazla katmanı da önemli ölçüde bize gösteren örneklerden bir tanesi.
04:16Yani kastettiğimiz şu, caminin restorasyonunda veya çeşitli çalışmalarda arkeologlarla beraber ortaya çıkmış malzemeleri burada görmekteyiz.
04:25Yani erken dönem Bizans örnekliğiyle beraber, üstte de Osmanlı döneminden kaldığını gördüğümüz bazı unsurları burada biz birlikte müşahede etmekteyiz.
04:33Fakat hemen şunu da ifade edelim, çok büyük ihtimalle sonrasında duvar üzerine yapılan kalem işçiliğini, özellikle zeytin dallarını biz caminin bütününde görmekteyiz.
04:43Bu kalem işçiliği başlı başına az önce de bahsettiğim gibi birden fazla katmanı bize ifade eden, Osmanlı'nın da elinin değdiği, sadece kiliseden camiye dönüştürülmüş,
04:55hani bu başlı başına bunun ismini biz camiye yaptık ve bu cami oldu anlamında değil de kendinizden de bir parça, bir hayat görüşünüzü, dünya görüşünüzü buna katarak aslında orayı dönüştürmüş oluyorsunuz.
05:08Az önce dışarıdan da gördüğünüz bu korkuluğun kendisi, gördüğünüz üzere Bizans döneminden kalma üzerindeki figürler veya burada pencerelerin kendi etrafı, sonrasında inşa edilen ki modern dönemi de görüyoruz.
05:21Fakat sütun başlıklarıyla beraber yine Bizans dönemini andıran ve sütun başlıklarının kendisi de bu tarihi katmanı bize ifade eden önemli unsurlardan bir tanesi.
05:32Burada kısaca şunu da ifade etmek istiyorum.
05:35Fresk dediğimiz sıva üzerine işlenen, sıva üzerine şekil vermekle birlikte duvarın kendisi üzerinde yapılan malzemelerden, unsurlardan bir tanesidir.
05:44Fresk aslında Hristiyan mimarisinde, binaların yapımında, yapıldıktan sonra estetik amaçlı o dini inancın sembolizme dönüştüğü önemli unsurlardan bir tanesidir.
05:55Harcın üzerine bir boya çeşidiyle yapılması ve uzun süre korunuyor olması bize bunu gösteriyor.
06:02Şu an tam altında bulunmuş olduğum bu kubbenin kendisi dış Narteks'in içerisindeyiz.
06:07Burada da aslında detaylarda da gördüğünüz üzere Hristiyanlık için, Hristiyan inancı için önemli olduğuna inanılan figürlerin, seyintlerin yani aziz insanların portrelerinin veya onların resimlerinin çizildiğini de biz görmekteyiz.
06:22Fakat burada iç içe geçen unsurlardan bahsediyoruz.
06:25Çünkü klasik Osmanlı dönemi için, yani kendisinden önce tevarüz ettiği bu yapıyı, bu kilisenin kendisini camiye dönüştürmüş olmaklığı sadece başlı başına ismini değiştirmek olmadığını da biz görmekteyiz.
06:40Fakat bu son cemaat mahviline tekabül eden dış Narteks'in bir başka kubbesi de şu an tam olarak altında bulunduğum enteresan fresklerin ve inanılmaz derecede işlemelerin olduğunu görmekteyiz.
06:53Cam kenarlarına dikkatlice baktığınızda, oradaki yani şu an burada yukarıdaki o pencerelerin kenarına baktığınızda görecek olduğunuz mozaikler de burayı önemli kılan unsurlardan bir tanesi.
07:06Çünkü bu mozaikler aslında hemen şu bilgiyi de verelim.
07:09Bu camide kullanılan tuğla ve malzemelerin bir kısmı Ayasofya'daki tuğlalara benzer ve mozaikler de muhtemelen benzerdir.
07:18Yani şunu ifade etmeye çalışıyorum, burası öyle rastgele yapılmış aslında küçük bir kilise olmaklığın ötesinde bir yere, bir öneme sahip.
07:29Çünkü görüyorsunuz bu detaylar, bu işçilik hem freskler hem üzerindeki figürler tam ortada, yani orayı özellikle görmek ve görmenizi istiyorum.
07:39Tam ortada Hazreti Meryem ve kucağında Hazreti İsa'nın olduğu bir fresk, bir portre mevcut.
07:46Etrafında da özellikle eski ahitte ismi geçen 8 tane peygamberin ve Aziz'in portrelerinin çizilmiş olması burayı öncesinde kilise sonrasında cami olmakla ile beraber çok önemli bir yapıya büründürüyor.
08:00Yani burada tam altında bulunduğumuz kubbe, pencere kenarlarındaki o mozaikler, içerisindeki o figür ve resimler buranın ne kadar önemli bir yer olduğunu da hem tarihi açıdan hem estetik açısından hem de sanat tarihi bize kalan bir bina, bir eser olarak ne kadar önemli olduğunu göstermekte.
08:21Gelin şimdi dış narteksten iç nartekse doğru ilerleyelim.
08:26Caminin o kısmını birlikte gezelim.
08:30Caminin o kısmını birlikte gezelim.
09:00Caminin, kilisenin aslında ikinci narteksindeyiz.
09:03Burada kilisenin birden fazla katmanla içeriye geçerken birden fazla unsuru görmekteyiz.
09:10Çünkü dış narteks daha önce de söylediğim gibi bizim klasik Osmanlı mimarisinde, cami mimarisinde son cemaat mahfiline tekabül eden bir noktayı teşkil ediyor.
09:21Burada aslında klasik dönem için söyleyecek olursak, ibadethanelerin, mabetlerin direkt yekten içeriye girebildiğiniz, içeriye doğrudan girdiğiniz mabetler olmamıkla birlikte birbiriyle bağlantılı bir geçiş, bir koridor olarak da düşünülebilir.
09:37Şu an tam arkamda görmüş olduğunuz ve aslında bir tam karşımda da aynısı var.
09:43Nefler söz konusu.
09:45Narteksler son cemaat mahfiline tekabül ettiğini ben belirttim.
09:48Nef ise yan koridor olarak da düşünebilirsiniz.
09:51Bunun Hristiyanlık dönemi için Hristiyan din adamlarının kendi özel odalarına giden aslında koridorlar şeklinde de bunu hayal edebilirsiniz.
10:02Daha önce de söyledik.
10:03Burası çok katmanlı bir yapı.
10:05Yani tarihte yaklaşık olarak bin yıla tekabül eden, yani 300-350 yılını kilise olarak geçirmiş.
10:12Sonrasında fetihle beraber yaklaşık olarak 570 küsür, neredeyse 600 yıla yakın cami olarak hizmet etmiş önemli yapılardan bir tanesi.
10:23Bu çok katmanlı yapıyı dışarıda hem antik dönemden kalan sütun başlıklarıyla, devşirme malzemelerle,
10:29hem Bizans döneminden kalan Hristiyanlık unsurlarıyla beraber, sonrasında Osmanlı ile beraber,
10:34hem dışarıdan camiye baktığınızda, dış nartekste, içeride, arka taraftaki bahçede, bütün unsurlarıyla beraber tarihin bu katmanlı yapısını görmektesiniz.
10:45Bunun çok güzel örneklerinden bir tanesini de şu an burada muhtemelen bir şerbet sebili olarak kullanılan bir yapıda görmektesiniz.
10:53Yani burada bir sütun başlığı, klasik dönemden kalan, muhtemelen bin küsür yıllık bir malzemeye dokunuyoruz şu an.
11:00Ve aynı şekilde yine caminin malzemelerinden oluşturulmuş,
11:03Belki yazın bir soğuk su için kullanılabilecek veya bir içerisinde özel şerbetlerin yapıldığı,
11:12bir sebil olarak kullanıla gelen fakat az önce de söylediğim gibi,
11:16yani binlerce yıllık bir taşı alıp cami içerisinde, yine cami içinde kalmak kaydıyla,
11:23burada kullanmanın hem önemli olduğunu düşünüyorum,
11:25hem de aslında tırnak içerisinde hiçbir malzemenin israf edilmediği ve bu önemli yapıya ait olduğu kabul edilen bir taşın dışarıda herhangi bir başka bir binada,
11:38bir sanat eserinde kullanmaktan ziyade yine burada kullanıla gelmiş olması benim açımdan aslında çok önemli bir yere tekabül ediyor.
11:46Çünkü bu taş buraya ait ve dolayısıyla burada kullanılmalı.
11:52Devşirme malzemeden bahsettim.
11:53Devşirme malzemenin aslında en temel mantığı da böyle bir şey.
11:58Yani ne demek istiyorum?
11:59Siz bir camiden, bir kiliseden, bir manastırdan çıkan bir taşı, bir sütun başlığını,
12:06önemli gördüğünüz bir yapıyı yine aynı amaçla, yani inanan insanlara hizmet etmesi,
12:13hakka adanması anlamıyla birlikte orada kullanıyorsunuz.
12:17Bu en temelde şuna tekabül ediyor.
12:19Yani burada eğer o ismi doğru olarak kabul edecek olursak,
12:23Aya Theodoros ismini doğru olarak kabul edecek olursak,
12:26hakka adanan kutsal bir hediye olarak bu mabedi kabul edecek olursak,
12:31bu mabedin herhangi bir yerinde, bu mabed için kullanıla gelmiş bir sütun başlığı olabilir,
12:37bir Hristiyanlık döneminde bir kilisenin bir taşı bile olabilir.
12:41Bunu tekrar yine aynı anlamda, aynı amaca matuf,
12:45Müslümanların ibadetgahında kullanmanız aslında büyük bir noktaya tekabül ediyor.
12:52Ne demek istiyorum?
12:53En temelde şunu söylüyorum.
12:54Klasik dönem için bazı noktaların, bazı lokasyonların, bazı coğrafyaların,
13:00yeryüzündeki önemli kabul edilen bazı noktalar vardı.
13:04Bu noktalar aynı zamanda kutsal olarak kabul edilirdi.
13:07Yani şunu demek istiyorum.
13:09Binlerce yıl kilise olarak kullanıla gelen bir noktanın kutsal olduğuna inanmak,
13:15onu en temelde kutsal kabul etmek,
13:18yine orada kiliseyi olan yeri cami olarak kullanmak aslında kadim bir inanışın tezahürü diyebiliriz.
13:27Yani şunu ifade ediyorum.
13:29Burası bundan önce de, yani Türk Müslüman şehri olmadan önce,
13:33Fatih Sultan Mehmed'in burayı fethetmeden önce burası kilise olarak kullanıldı.
13:37Hristiyanların önemli mabetlerinden bir tanesiydi.
13:41Ve Fatih Sultan Mehmed burayı camiye çevirerek aslında,
13:45yani başka bir şey de yapmak isteseydi yapabilirdi.
13:47O güce, o iktidara sahip bir padişahtan bahsediyoruz.
13:51Fakat burayı camiye çevirmiş olması burada yüzlerce yıldır ibadet yapılan bir mekan olarak kullanıla geldi.
13:57Ve bu mekanın kendisinin hala daha ibadetgah olarak kullanılmasının istenmesi ardında,
14:04çok büyük ihtimalle az önce bahsettiğim o inanışın kendisinin olduğunu söylemek yanlış olmaz.
14:11Şu an caminin mihrap kısmında, özellikle harem kısmı diyebileceğimiz,
14:17namaz kılınan kısmına gelmiş bulunmaktayız.
14:20Burada yine tam ortada bizi bekleyen büyük bir kubbe söz konusu.
14:24Fakat kubbeye geçmeden önce hemen şunu ifade edeyim.
14:27Burada bu sütunlar, özellikle ot taşı yani ateş taşından Osmanlı döneminde eklenen sütunlar olduğunu biz görmekteyiz.
14:35Her ne kadar altında, klasik dönemden kalan, antik dönemden kalan sütun başlıkları olsa da,
14:40taşın kendisi Osmanlı'nın özellikle mutfakta kullandığı,
14:44çünkü ateşe dayanıklı olmaklığından dolayı buna ot taşı denmişlerdir.
14:47Ot, eski Türkçe'de malumunuz ateş demek.
14:50Bu ateş taşlarının, bu sütunların yapımında dört tane görmektesiniz.
14:55Kullanılması Osmanlı dönemine tekabül eden ve Osmanlı döneminde buranın belki de kubbesinin desteklendiği,
15:03aşağıdan yapılmış olan bu sütunlar Osmanlı dönemini tekabül etmekte.
15:08Şimdi bununla beraber buranın tekke camiine dönüştürülmesinin, aslında şehrin İslami'leştirilmesi,
15:15halkın bu anlamda hem çevre hem merkez noktasında Fatih döneminin aslında büyük bir düşüncesinin dışa vurumu olarak da okunabilinir.
15:24Burada şunu da hemen ifade edeyim.
15:26Klasik dönem için söyleyecek olursak,
15:28manastırlar şehrin dışına yapılan, özellikle din adamlarının, kendini bu dinlere adayan insanların uzlete çekildiği,
15:37orada manevi yönlerini güçlendirmeye çalıştıkları önemli mabetlerden bir tanesiydi.
15:43Fakat şu soru sorulabilir.
15:45Yani Bizans dönemi için soracak olabiliriz, daha önceki dönemler için de sorabiliriz.
15:50Yani antik dönemdeki şehrin dışında yapılan manastırlar,
15:54özellikle şehrin çok öte tarafında yapılan manastırlar niçin daha sonradan şehrin merkezine doğru kaymıştır?
16:02Bu önemli bir sorudur.
16:03Çünkü bu aynı zamanda bir dönüşümün de habercisi olarak okunabilecek bir noktaya tekabül etmekte.
16:11Nedir o?
16:12Şehrin dışına inşa edilen manastırların şehrin içine gelmesi bir değişimin de habercisi.
16:17Çünkü zamanla devlet yetkililerinin, özellikle devlet erkanıyla arası bozulan önemli devlet adamlarının,
16:26kaçıp gittiği, sığındığı önemli noktalardan bir tanesiydi manastır.
16:29Yani ne demek bu?
16:31Manastıra sığınan, kutsal bir mekana sığınan insan bir çeşit dokunulmazlık zırhı giymekteydi.
16:39Bunun elbette olumlu ya da olumsuz sonuçları her zaman vardır.
16:44Klasik veya orta çağ için söyleyecek olursak bunun da kendince dikkatlice incelendiğinde hem siyasi hem toplumsal açıdan farklı sonuçları vardır.
16:53Fakat devlet erkanından, devletle arası bozulan, önemli devlet adamlarının gidip sığındığı,
16:59adeta dokunulmazlık zırhına büründüğü önemli noktalardır.
17:03Bu yüzden şehrin çok ötesinde olan manastırlar zamanla şehrin merkezine doğru,
17:09en azından merkeze yakın periferi dediğimiz, çevre dediğimiz noktaya da geldiklerini biz görmekteyiz.
17:16Burada bir manastırın şehrin ortasına gelmiş olmasıyla beraber biz şunları görmekteyiz.
17:24Yani manastır örneğini özellikle veriyorum çünkü bir tekke camiyi şehrin tam göbeğinde değil.
17:32Yani burada elbette Fatih Sultan Mehmed'in şehri fethetmesi, inşa etmesi ve aynı zamanda ihya çabalarıyla birlikte
17:40üç tane önemli lokasyondan bahsettim ben.
17:43Bu üç önemli lokasyonlardan bir tanesi Ayasofya ve çevresindeki medreseler.
17:47Özellikle Ali Kuşçu gibi önemli zatların yani fenli ilimlerdeki uğraşan uleman sınıfının Ayasofya ve çevresindeki medreselere yerleştirildiğini biz biliyoruz.
17:57Fakat bununla beraber biz şunu da bilmekteyiz.
17:59Yani Fatih Camii ve çevresinde ise ki daha önceki bölümlerde de bahsetmiştim.
18:04Ahmet Amiş Efendi Fatih için İstanbul'un medinesidir demişti.
18:08Fatih Camii ve çevresinde ise İslam ilimleri ilahiyata dair yani teolojiye, kelama, fıkha dair meselelerin okutulduğu,
18:18klasik medreselerin orada olduğunu biz bilmekteyiz.
18:21Bununla beraber Eyüp tarafında ise tasavvuf yani özellikle urefâ sınıfı yani ariflerin çoğunlukta olduğu
18:30ve onların tekke camileri diyebileceğimiz camilerin de şehrin o yönüne doğru inşa ettirildiği,
18:37özellikle kiliseden camiye çevrilen tekke camilerinin bu tarafa doğru aktığını biz görmekteyiz.
18:43Burada Fatih Sultan Mehmed'in şehri nasıl fethettiği, onu nasıl inşa ettirdiği,
18:48bununla beraber nasıl ihya çabası içerisinde olduğunu da görmekteyiz.
18:52Bugün burada Vefa Kilise Camii'nde bir vakıf eseri olarak bu kilisenin kendisi, caminin kendisi önemli bir noktaya tekabül etmekte.
19:00Biz tarihte çıktığımız bu yolculukta yani tarihin belli bir dönemine, bin yılına şahitlik etmiş bu camide,
19:08bu kiliseden camiye çevrilmiş olan bu mabette önemli şeyleri görmekteyiz.
19:13Şu an altında bulunmuş olduğum kubbenin de pencere kenarlarındaki mozaikler yine bizim dikkatimizi çeken önemli unsurlardan bir tanesidir.
19:21Fakat cami üzerindeki sizin de görmüş olduğunuz bu kalem işlemeleri gerçekten çok güzel işlenmiş
19:28ve bütünlüklü halde caminin hala büyük oranda bize estetik bir duyguyu da uyandırdığını söylemek isterim.
19:38Şu an arkamda görmüş olduğunuz tam olarak mihrap kısmı, mihrabın hemen üzerinde size bir önceki bölümde bahsettiğim 3 pencerenin kendisi burada
19:48ki caminin birçok noktasında aslında pencereler 3'erli halde dizilmiştir.
19:53Fakat burada kıble yönüyle alakalı da dikkatinizi bir noktaya çekmek istiyorum.
19:58Bu nokta aslında şunu ifade ediyor.
20:00Yani şu an tam olarak arkamda görmüş olduğunuz mihrap kısmı, imam efendinin namazı kıldırdığı kısım.
20:07Fakat o pencerelerden biz şunu görmekteyiz.
20:10İstanbul'dan Mekke'ye yani Kabe'ye baktığınızda Kabe ile Kudüs arasında bizim bulunduğumuz nokta itibariyle
20:19çok da fazla bir açı farkı söz konusu değil.
20:22Yani şu tam olarak arkamda görmüş olduğunuz pencerelerin yönü çok büyük ihtimalle Kudüs'e bakmakta.
20:29Fakat bizim burada camiye çevrildikten sonra eklenen bölümle beraber mihrabın kendisi yani hoca efendinin namazı kıldırdığı noktada Kabe'yi göstermekti.
20:41Burada bu iki ayrımı da müşahede edebileceğiniz aslında çok güzel bir noktaya tekabül etmekti.
20:47Yani caminin harem kısmı, buradaki mihrap kısmı kiliseden camiye çevrilmesini hem yön itibariyle de bunu göstermektedir.
20:57Aslında burada şunu itiraf etmeliyim.
21:00Bakara suresinde geçen kıble yönünü ifade eden, kıble ayeti olarak da bilinen
21:05فَوَلِّ وَجْحَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ayetini aradı.
21:09Fakat burada o tercih edilmemiş.
21:11Yani onu ifade edelim.
21:13Fakat yukarıda kelime-i tevhid, La ilahe illallah Muhammedur Resulullah yani güzel bir hatla yazılmış durumda.
21:20Onu tercih etmişler.
21:21Bizim klasik camilerimizde, Osmanlı camilerinde daha önce de bahsettiğimiz gibi cami kitabelerinin,
21:27camilerin üzerindeki hatların öyle belli belirsiz olarak yazılmadığı,
21:31aslında hepsinin bir anlam dünyası olduğunu, bir bağlamı olduğunu,
21:35bize ifade etmek istedikleri belli noktaları hatlarla, seçilen ayeti kerimelerle,
21:41hadisi şeriflerle bunu ifade ettiklerini söylemiştik.
21:44O yüzden kastım hani yönünüz her nerede olursanız uluun ve çenizi Kabe'ye, kıbleye dönün ayetini.
21:51Dediğim gibi gözüm burada aradı fakat bu tercih edilmemiş.
21:54Bu açıkçası hani eksiklik anlamında söylemiyorum.
21:57Ben böyle onu bekliyordum fakat göremedim.
21:59Burada şunu da ifade edelim.
22:01O ayetle beraber caminin özellikle kilise dönemindeki o pencerelerin yönünün Kudüs'e bakması,
22:07sonrasında burada kıbleyle birlikte, daha doğrusu camiye çevrilmiş olmakla birlikte Kabe'ye dönmüş olması önemli.
22:15Hemen onu da şu şekilde ifade edelim.
22:18Her nerede olursanız olun veçhenizi yani yönünüzü Kabe'ye çevirin.
22:24Burada kısaca hazır bu kadar yüzlerce yıla, neredeyse bin yıla şahitlik etmiş.
22:31Tarihin çok önemli dönemlerinde İstanbul'un her ne kadar tam merkezinde olmasa da
22:37Vefa semtinde Ebul Vefa Hazretlerine yakın bir konumda Molda Gürani Camii'nin içerisindeyken
22:44bu veçheyi burada yönünüzü, yönün ne demek olduğuna dair de kısaca bir şeyi ifade etmek isterim.
22:51Burada ifade etmek istediğim şey şu.
22:54Hazreti Peygamber için aleyhissalatu vesselam onun için şöyle bir şey aktarılır.
23:01Kiminle konuşacak olursa olsun bütün vücuduyla döner yönünü veçhesini o kişiye adardı.
23:08Yani orada bir insanı dinlerken aslında ben o hadisi şöyle anlıyorum
23:13veya ondan aktarılan Hazreti Peygamber'in bu tavrının, bu davranışının ardında şöyle bir şey hissediyorum.
23:18Yönelmek başlı başına hani bütünlüklü olarak ben seni dinliyorum ve önemsiyorum.
23:26Ve bunun ardında öyle hani çok da önemsiz bir halde dinlemiyorum.
23:32Karşıdakine gösterilen önem, muhatabının önemli olmaklığını ifade eden bir şey.
23:37Fakat burada bu hadisi şerifi bir naat-ı şerifte bir şairimiz şöyle ifade ediyordu.
23:44Bir bu anlaşılabilseydi nedir veçhe dediği noktanın hemen öncesinde kimdi kır çiçeklerine bile yan gözle bakmadı.
23:53Şimdi bu hadisi şerifi salt olarak dönünce konuşunca bütün yönüyle konuşur, bütün yönünü o kişiye döner,
24:02onunla o şekilde muhatap olurdu kısmını ben yıllarca okudum bu hadisi şerifte.
24:07Fakat bir şairin adeta bu hadisi şerh etmesi kır çiçeklerine bile yan gözle bakmamak.
24:14Yani bunu bu şekilde ifade etmek ve bir bu anlaşılsaydı veçenin ne olduğu,
24:18yani bu yüzyılda anlaşılsaydı muhtemelen yetecekti dediği şey.
24:22Burada yani Vefa Kilise Camii'nde, Molla Yunani Camii'nde özellikle kıblenin Kudüs'ten Kabe'ye dönmesini ifade eden
24:30hem pencerelerin konumu hem de arkamda bu görmüş olduğunuz mihrabın kıbleyi vedirten o mihrab nişiyle birlikte
24:37bana hatırlattığı ayetin sonucunda orada geçen veçhe kelimesiyle birlikte konuştuğumuzda muhatabımıza yüzde yüz dönmemiz
24:46fakat Hazreti Peygamber'in bütün vücuduyla dönüp onunla konuşması, bir insanla konuşmasını bir şairin nasıl anladığını hatırlattı bana.
24:53Yani kır çiçeklerine bile yan gözle bakmamak hem estetik bir ifade hem de aslında evet yani kimseye yan bakmamak.
25:02Ve burada veçhe vecih anlamında yüz kelimesi de çok önemli.
25:08Çünkü insanın ana yani vücudundaki ana merkez yüzdür.
25:13Yani bir insana yüzünüzü döndüğünüzde bütün vücudunuzla ona döndüğünüzde muhatabınızı dikkate almak
25:18fakat yan gözle bakmak, bakmamak daha doğrusu hem estetik ifade olmakla birlikte
25:23hem de Hazreti Peygamber'in bu davranışının ardında ne kadar ciddi bir derinlik olduğunu da bize göstermekte.
25:30Molla Görali Camii'nde
26:00vefa Kilise Camii'nde aslında dikkatimi çeken noktalardan bir tanesi de şu
26:05normalde bizim camilerimizde Osmanlı döneminde ki erken dönemde kiliseden camiye çevrilmiş bir örnek burası
26:12çok da fazla had sanatını ben göremiyorum.
26:15Duvarlar üzerinde çok fazla işleme var.
26:16Kalem işlemeleri söz konusu.
26:18İç tarafta özellikle zeytin dalı ve burada da pencere kenarlarında görmüş olduğunuz bu zeytin dalı işlemelerini biz görmekteyiz.
26:26Fakat caminin yine kalem işlemesiyle birlikte duvarların üzerinde Cenab-ı Hakk'ın ismi,
26:31Lafzatullah ve Hazreti Peygamber'in ismi ve sahabelerin isimlerini de görmekteyiz.
26:35Hazreti Ebu Bekir, Hazreti Ömer tam karşımda da Hazreti Hüseyin ve Hazreti Hasan'ın isimlerini görmekteyim.
26:41Fakat pencere kenarındaki bu zeytine dair birkaç tane yorum okudum.
26:45Fakat bu yorumların bendeniz çok isabetli olmadığını düşünüyorum.
26:48Çünkü bu yorumlara dair şunu gördüm.
26:52Hani bu bence kalem işlemesi süsle, estetikle alakalı bir şey.
26:56Elbette bir anlamı taşıyabilir.
26:57Fakat işte ve tini ve zeytun Kur'an-ı Kerim'deki geçen ayetle bağlantısını kurmuşlar.
27:03Yani olabilir mi? Olabilir.
27:05Fakat bendeniz oradaki zeytin ayetinin oradaki tin, zeytin ve turisinin yani Hazreti Musa'ya vahiy inen tepeleri ifade ettiğini düşünüyorum.
27:14Elbette Kur'an-ı Kerim'de geçtiği için, zeytin olarak geçtiği için de bu yapılmış olabilir.
27:19Fakat bu estetik kalem işlemeleri başlı başına önemli konulardan bir tanesi.
27:24Az önce de bahsettiğim gibi bu camide çok da fazla bir hat, bir levha görmemekteyim.
27:31Yani burasının bir tekke cami olması, burada bir tasavvuf erkanının da aslında devam etmiş ola gelmesi,
27:38Osmanlı sınıfının uleması ile, Osmanlı da ulema sınıfı ile ilişkisi düşünüldüğünde aslında bize çok şey ifade eden camilerden bir tanesi.
27:49Bütünlüklü olarak biz baştan sona bizim için önemli olduğunu düşündüğümüz, çünkü fethin ilk sembollerinden bir tanesidir.
27:55Yani kiliseden camiye çevrilmiş olması, Fatih döneminde yapılan bir şey olması bizim için aslında önemini koruyan camilerden bir tanesidir.
28:03Burada az önce bahsettiğim gibi Vefa semtinin kendisi de çok kıymetli.
28:08Osmanlı döneminde özellikle Fatih dönemiyle beraber merkezin ve çevrelerin İslamileştirilmesi noktasında
28:14üç tepe arasında kalmış olması, yani bir yamacı ifade etmiş olması, hemen aşağıda Ebul Vefa Hazretlerinin olması
28:21burada bu semti önemli yapan unsurlardan bir tanesidir.
28:25Yani bu bölüme girişte de ifade ettiğim üzere Osmanlı döneminin etkilerini gördüğümüz özellikle bu harem kısmındaki bu sütunların kendisi de bize birçok şeyi anlatıyor.
28:37Fakat hemen şurada şu noktaları da değinelim.
28:39Üzerine ince sıva yapılmış kiremitleri görmektesiniz.
28:42Bu kiremitlerin bir benzerinin Ayasofya'da da kullanıldığını, yukarıda kullanılan mozaiklerin, fresklerin bir benzerinin Ayasofya camiinde de olmuş olması
28:51burayı aslında önemli yapan unsurlardan bir tanesi.
28:54Tarihte çıktığımız bir yolculukta yolumuz İstanbul'un Vefa semtine, Fatih'e çok yakın Fatih'te Vefa semtine yolumuz düştü.
29:02Bu yolculukta tarihin aslında koridorlarında yürüdük.
29:05Dışın Arteks'ten bahsettik, yani son cemaat mahfiline tekabül eden bir nokta.
29:10Bir kilisenin içerisine girmenin ne demek olduğunu, manastırın niçin şehir merkezine doğru yapıldığını,
29:16Fatih Sultan Mehmed'in mefkuresinin neye tekabül ettiğini,
29:19bununla beraber bir mabedin, bir vakıf eserinin tarihten tevarüs ettiğimiz bir eseri niçin korunması gerektiğini aslında baştan sona anlamaya çalıştık.
29:30Bu yolculuğumuzda yolumuzun Molla Gürani Camii'ne, Vefa Kilise Camii'ne düşmüş olması aslında bu konuda yine şunu itiraf edelim.
29:38Kendimi nasiptar hissediyorum.
29:39Çünkü burası çok kıymetli.
29:41Son olarak program içerisinde göstermediğim ama göstermeden de geçemeyeceğim buradaki kalem işçiliğinin aslında hem kubbeyi temsilen hem de buranın dokusuna çok uygun renkler seçilmiş olmasını da dikkatlerden kaçmasın diye özellikle belirtmek istedim.
29:57Bununla beraber tarihte çıktığımız bu yolculukta, yani bu noktada menzilimizin değdiği yerin Vefa Kilise Camii olduğunu ifade edelim.
30:08Yolunuz İstanbul'a düşerse Vefa Camii'ne, Vefa Kilise Camii'ne, Molla Gürani Camii'ne mutlaka uğramanızı bendeniz tavsiye ediyorum.
30:18Çünkü Fatih semti İstanbul'un kendisi baştan sona bir tarih kokuyor.
30:24Baştan sona tarih içerisinde adımladığınız her yer, girdiğiniz her sokak sizi tarihin belli bir dönemine götürebilir.
30:32Ne demek istiyorum?
30:33Bir sokaktan içeriye girdiğinizde karşınıza 2. Beyazıt döneminden bir yapı, bir mabet, bir vakıf eseri çıkabilir.
30:41Veya ileriden sola döndüğünüzde Fatih Sultan Mehmed'in sizin yani hiç farkında olmadığınız bir kiliseyi camiye çevirmiş olabileceğini hissetmeniz mümkün.
30:52Bununla beraber biraz daha ilerlediğinizde Fatih Sultan Mehmed'in önemli bir aleme tahsis etmiş olduğu bir medresenin sokağından geçiyor olabilirsiniz.
31:00Bütün bunların ötesinde İstanbul'da bir İstanbul'da yerin altında var diye hep bahsederiz.
31:08Yani burası çok katmanlı bir şehir.
31:10Hem entelektüel olarak hem tarih olarak hem yapıları itibariyle tarihin bütün katmanlarını ifade eden aslında yürüyüşe çıktığınızda adeta zaman tünelinden başka bir dünyaya da yolculuk yapabileceğiniz çok enteresan şehirlerden.
31:27Bence yegane şehirlerden bir tanesi.
31:29Çünkü İstanbul çok kıymetli bunu her zaman söylüyoruz.
31:33İstanbul mutlaka korunmalı.
31:35Şu anki hüviyetini bu İslam hüviyetini bu Müslümanlık hüviyetini de sürdürmeli ve bunu korumalıyız diye düşünüyorum.
31:42Çünkü burada tarihe tanıklık etmiş binlerce yıldır burada var olan az önce de aslında programların hepsinde ifade etmeye çalıştığımız
31:51kendisinden önceki kültürleri yok etmemiş, onları dönüştürmüş, onları ihate etmiş, adeta kuşatmış bir medeniyetten bahsediyoruz.
32:00Bu anlamıyla İstanbul çok kıymetli ve bizim onu korumamız gerekiyor.
32:04Gelin hep birlikte bu vakıf eserlerine sahip çıkmaya devam edelim.
32:08İstanbul'a güzel bakmaya, güzel görmeye, İstanbul'u yaşamaya ve hissetmeye devam etmemiz gerektiğini burada söyleyelim.
32:17Yolculuğumuzda geldiğimiz bu noktada Vefa semtinden son olarak şunları ifade ederek programımızı bitirmeye çalışalım.
32:25İstanbul'a, bu güzel şehre, vakıf eserlerine, kendinize ve anlam dünyanıza güzel bakmanız dileğiyle hoşçakalın.
32:33İzlediğiniz için teşekkür ederim.
33:03İzlediğiniz için teşekkür ederim.
33:33Vakıf Katılım tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimizi sundu.
Yorumlar