- 4 hafta önce
TARİHİ YAPILARIN İLGİNÇ ÖYKÜSÜ TARİHTE YÜRÜYEN ADAM’DA
Her köşesinde tarihten izler barından ülkemizin tarihi yapılarına dair bilgiler veren ve geçmişten günümüze uzanan öyküsünü anlatan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, izleyenlerini tarihi bir yolculuğa çıkarıyor. Ahmet Şahin Baykal'ın sunumuyla ekranlara gelen “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, tarihi yapıların yapılış amacı, yapıldığı dönem ve günümüzdeki son durumunu inceliyor ve izleyenleriyle paylaşıyor.
Tarihi sade bir dille anlatan ve sevdiren program “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, geçmişten günümüze bir bağ kurarak birçok döneme tanıklık etmiş tarihi yapılara dair önemli bilgiler aktarıyor ve yapıların çeşitli dönemlerdeki fotoğrafları ile günümüzdeki son durumunu ekranlara getiriyor. Tarihi yapıların inşa edildiği dönemin koşulları, o bölgeye verilen isim, günümüze dek uğradığı değişiklikler ve o dönemde yaşanmış hikayeler tarih meraklılarıyla buluşuyor.
Birçok medeniyete ev sahipliği yapmış dört bir yanı tarih kokan Türkiye’nin, tarihi mirasını ve öyküsünü ekranlara taşıyan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri” her cumartesi saat 16:00’da Ülke TV ekranlarında…
Her köşesinde tarihten izler barından ülkemizin tarihi yapılarına dair bilgiler veren ve geçmişten günümüze uzanan öyküsünü anlatan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, izleyenlerini tarihi bir yolculuğa çıkarıyor. Ahmet Şahin Baykal'ın sunumuyla ekranlara gelen “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, tarihi yapıların yapılış amacı, yapıldığı dönem ve günümüzdeki son durumunu inceliyor ve izleyenleriyle paylaşıyor.
Tarihi sade bir dille anlatan ve sevdiren program “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, geçmişten günümüze bir bağ kurarak birçok döneme tanıklık etmiş tarihi yapılara dair önemli bilgiler aktarıyor ve yapıların çeşitli dönemlerdeki fotoğrafları ile günümüzdeki son durumunu ekranlara getiriyor. Tarihi yapıların inşa edildiği dönemin koşulları, o bölgeye verilen isim, günümüze dek uğradığı değişiklikler ve o dönemde yaşanmış hikayeler tarih meraklılarıyla buluşuyor.
Birçok medeniyete ev sahipliği yapmış dört bir yanı tarih kokan Türkiye’nin, tarihi mirasını ve öyküsünü ekranlara taşıyan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri” her cumartesi saat 16:00’da Ülke TV ekranlarında…
Kategori
📺
TV ve DiziDöküm
00:00Vakıf Katılım, tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimizi sunar.
00:58İzlediğiniz için teşekkür ederim.
01:08Tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimiz programında bu hafta İstanbul'un en güzel tepelerinden bir tanesi olan Süleymaniye'deyiz.
01:17Süleymaniye Camii 1550-1557 yılları arasında yaptırılmış şahane bir mabettir.
01:25Bir vakıf eseri olarak bir külliye medreseleriyle, darüz ziyafesiyle, etrafındaki imarethanesiyle aslında halkın kullanımına açılan ve halka hizmet etmesi noktasında
01:37insanların kullanımına sunulan büyük bir mabet.
01:41Külliye mantığıyla düşünecek olursak şehir içinde bir şehir inşa edilmiş.
01:46Burası bir yanda İstanbul Üniversitesi, aşağıya doğru indiğinizde Eminönü Camii, karşımızda Beyoğlu, biraz daha uzaklara doğru bakacak olursak Üsküdar,
01:57arka tarafımızda Vezneciler ve Vefa aslında buraya hakim bir tepe.
02:02Haliç'in kıyılarından geçen bir gemi, Marmara tarafından gelen bir gemi veya Boğaz'dan geçen herhangi bir taşıt.
02:09İlk gördüğü camilerden bir tanesi hiç şüphesiz buradaki Süleymaniye Camii ve onun silüetidir.
02:17Burada silüet anlamına gelen bizim aslında gölge izi diyebileceğimiz bu silüet kelimesi İstanbul'a kimin hakim olduğunu gösteren en önemli
02:28unsurlardan bir tanesi.
02:29Şimdi birazdan burada anlatacağım sütunlar var.
02:32Değişik yerlerden getirilen bu sütunların ne anlama geldiğini özellikle konuşmak istiyorum.
02:38Fakat bu bölümde hem mihrabın kendisini, üstündeki çinileri, hem is odasını, o sütunları ve caminin tarihini ve tarihçesini birlikte konuşmaya
02:50çalışacağız.
02:51Bu, bu camiyi kıymetli yapan, değerli yapan hem mimari açıdan hem de sanat tarihi açısından değerli yapan unsurlardan bir tanesi.
03:03Çünkü bizler Kanuni Sultan Süleyman'ın Osmanlı'da en uzun sultanlık yapan, en uzun süre boyunca hükümdar olarak kalan kişi olduğunu
03:14biliyoruz.
03:14Dönemin en büyük ustası, aslında çağların en büyük mimarı olarak anılan Mimar Sinan'ın da o dönemde yetiştiğini,
03:22birçok coğrafyada bulunduğunu ve elindeki imkanlarla beraber gezebildiği kadar bütün dışarıdaki periferi diyebileceğimiz İstanbul, Edirne, Bursa dışında da
03:35görebildiği bütün şehirlerdeki yapıları, mabetleri, vakıf eserlerini gözlemlemiş ve bunları kendi zihin dünyasında bir şekilde mezcetmiş
03:46ve Şehzadebaşı Camii'ne çıraklık eseri demiş, Süleymaniye'ye kalfalık eseri demiş.
03:53Yani bunları düşündüğümüzde dönemi Kanuni Sultan Süleyman'ı, Mimar Sinan'ı ve hatta şunu da söyleyelim,
04:00Hem Şeyhülislam Ebu Suud Efendi'yi bütünlüklü olarak hem entelektüel dünya, hem mimari ve sanat açısından
04:07hem de siyaseten aslında çok önemli bir dönemin ürünü olarak burada Süleymaniye Camii'ndeyiz.
04:15Bugün konuşacağımız bu unsurlarıyla beraber aslında hikayenin kendisi çok kıymetli.
04:23Çünkü burada arkamda görmüş olduğunuz Çiniler tam olarak mihrap kısmındaki bu Çiniler orijinal.
04:30Burada özellikle belirtmek istiyorum sanat eseri açısından Çin'in hem orijinal olması hem üzerindeki bu vitraylar,
04:37bu süsleme, boyama camların kendisi orijinal.
04:41Yani 1550'li yıllardan günümüze kadar gelmiş olan unsurlardır bunlar.
04:46Burada tam olarak arkamda görmüş olduğunuz yuvarlak içerisinde Kur'an-ı Kerim'in ilk suresi,
04:53aslında bütünlüklü olarak ilk inen suredir de aynı zamanda Fatiha suresi yazar.
04:58Burada Fatiha suresinin bir kısmı direkt mihrabın solunda kalan tarafında ise diğer kısmı yazmakta.
05:05Burada ilk inen ayetlerin Alak suresindeki ayetler olduğunu biliyoruz.
05:09Fakat bütün halde ilk inen sure bazı tefsir rivayetlerinde öğrenebildiğimiz kadarıyla Fatiha suresinin olduğunu biliyoruz.
05:17Dolayısıyla sağ taraftaki burada da müthiş bir hatla Çin'i üzerine yazılmış ve Çin'inin kendisiyle gerçekten hem estetik duran
05:25hem de kıble yönünde Fatiha suresinin bir kısmının mihrabın sağ tarafında diğer kısmının solunda yazması
05:32gerçekten estetik açıdan da tarihin mimari açısından da tarihin bizim tevarüz ettiğimiz bu geleneğin kendisi açısından da kıymetli bir şey
05:42olduğunu vurgulamak istiyorum.
05:43Yine burada bu boyama camlar içerisinde görüyorsunuz bir nevi ben bu vitrayları gördüğümde içeriye caminin veya bir mabedin bir vakıf
05:55eserinin içine
05:56şöyle söylesem yanılıyor olmam biraz daha mistik bir hava biraz daha böyle bir manevi bir kattığını söylesem yanılıyor olmam diye
06:04düşünüyorum.
06:05Çünkü burada kıble yönünde özellikle mihrabın üstünde bunlar mevcut ve yine burada vurgulamak istediğim bir noktayı da vurgulayıp aşağıya inmek
06:16istiyorum.
06:16Çünkü sütunları anlatmak istiyorum.
06:18Burada müezzin mahfili diğer mahfillerle beraber bizler minberi de görüyoruz.
06:22Bu kadar masif bir yapı bu kadar devasa bir yapının kendisinde bu unsurlara yaklaşıldığında kendinizi küçük yani yanında çok küçük
06:31hissetmiyorsunuz.
06:32Buradaki oran ve orantı bir nevi geometri bir matematik hesaplamasının sonucunda olduğunu görüyoruz.
06:40Yani buraya gelip buraya kalfalık eseri demek adeta yani belki mütevazi olarak algılamalıyız bunu ama bir durak olarak kalfalık eseri
06:49demiş olması burayı gerçekten büyüten bir şey.
06:52Onun altını çizmek istiyorum.
06:53Fakat Mimar Sinan'ın dehasının mücessem hale geldiği en güzel örneklerden bir tanesidir.
07:00Yolunuz tarihi yarım adaya düşerse mutlaka uğramanız gerektiğini düşündüğüm camilerin başında geliyor.
07:08Gelin hep beraber camide içeride bulunan bu dört fil ayağının yanındaki ana sütunları ve hikayesini ve bize hatırlattıklarını anlamaya çalışalım.
07:38Şimdi yanında bulunduğum bu sütunların bir hikayesi var.
07:42Bizim elde ettiğimiz kaynaklara göre şu an cami içerisindeki bunun tam karşısında ve yanında bulunan toplamda dört tane sütünün bir
07:52tanesinin Mısır, İskenderiye,
07:55diğerinin Baalbek'ten yani bugünkü Lübnan sınırları içerisinde bulunan bir yerden, diğerinin Kıstaşı'ndan İstanbul'dan ve yine bir diğerinin de İstanbul'dan
08:04geldiğini biliyoruz.
08:05Aslında burada şunu hemen ifade edelim. Bu devşirme malzemelerin Osmanlı mimarisinde neye tekabül ettiğini öncelikle anlamamız gerekiyor.
08:16İkinci olarak niçin Mısır'dan, Kıstaşı'ndan, Baalbek'ten geldiğini de belki sonrasında anlayabiliriz diye düşünüyorum.
08:25Devşirme malzeme en temelde kendisinden önceki medeniyetlerin bir nevi hem saraylarında hem mabetlerinde kullanılan, kullanıla gelen o unsurların tamamını bir
08:39şekilde günümüze aktaran
08:41ve bunları alıp bir caminin, bir mabedin, bir vakıf eserinin şu an görmüş olduğunuz bir unsuru olarak kullanılan malzemelere biz
08:49devşirme malzeme diyoruz.
08:50Osmanlı döneminde, Selçuklu döneminde de bu malzemeler hep kullanıla gelmiştir.
08:54Bazen bir sütun başlığı, Roma döneminden, antik dönemden kalan bir sütun başlığını görebiliyoruz.
09:00Bazen bir mermerin kendisini yine bir caminin mermer olarak inşa edilen ve orada kullanılması istenilen bir bölgede kullanıldığını görüyoruz.
09:10Devşirme malzemelerinin tamamı bir şekilde yapılacak olan bu yapının kendisine hizmet ediyor ve burada bu caminin bir parçası olarak kullanıla
09:21geliniyor.
09:21Şimdi burada az önce ifade ettiğimiz üzere bir tanesi Mısır'dan, bir tanesi bugünkü Lübnan topraklarından, bir tanesi İstanbul'daki Kız Taşı
09:30'ndan ve yine İstanbul'dan alınan bu malzemeler neye tekabül ediyor?
09:33Burada bu sütunları incelediğimde benim İslam tarihinden hatırladığım bir durum söz konusu.
09:39O da şu, İslam'ın ilk fetihlerinin Hazreti Peygamber'den sonraki dönemde en fazla fetih yapılan dönemin Hazreti Ömer dönemi olduğunu
09:48biliyoruz biz.
09:49Bugünkü Filistin topraklarını düşündüğünüzde ki Kubbetü Sahra'nın bölgesi, oradaki o tapınağın bulunduğu,
09:56hem Hristiyanlar için hem de Yahudiler için bir nevi kutsal kabul edilen o bölgenin fethinden sonra oraya bir mabet yapılıyor
10:05malumunuz.
10:06Şimdi oraya yapılmasının tabi bu sonrasındaki Emevi döneminde de ciddi bir yapı söz konusu.
10:13Aynısı Şam-Ümeyye Camii için de geçerli.
10:16Öncesinde bir mabet olarak, öncesinde bir yine Hristiyanlar için ve Yahudiler için önemli bulunan kutsal mekanın üzerine bir mabet yapılması,
10:27nasıl bir dünya ufkuna tekabül ediyorsa, hayatı algılama biçiminden tutalım,
10:33buradaki sütunların kendisi de bana onları çağrıştırdı.
10:36Fatih Camii'ni de hatırlıyorsunuz.
10:3812 Havari Kilisesi'nin üzerine yapılmasının ardında şöyle bir şey vardı.
10:41Burada artık politik güç, siyasi güç ve hakimiyetin kimde olduğunu gösteren aslında sembolik de bir anlamı var.
10:50Bununla beraber biz şunu görüyoruz.
10:52Burada hem Mısır'dan ki antik dönemde ki Doğu Roma aslında Büyük Roma İmparatorluğu'nun da artık bir güç göstergesi anlamında
11:01onlardan elde edilen devşirme malzemelerin kendisinin bu camide sütun olarak kullanılması bir nevi kanuni dönemini de bize anlatan büyük bir
11:13güç göstergesidir.
11:14Bu güç göstergesini tabii bir şekilde ergence düşünmek gerekmiyor.
11:20Burada hakimiyetin kimde olduğunu ifade eden sembolik örnekler olarak algılamamız gerekiyor.
11:27Yani sütunlara baktığımızda aslında biz en nihayetinde burada bunun yapıldığı dönemde gücün kimde olduğunu da ifade eden büyük bir sembolizm
11:37olduğunu biliyoruz.
11:38Şunu hemen ifade edelim.
11:39Şu an burada vaaz kürsüsü hemen bahsettiğimiz bu sütunların önünde sanat eseri açısından vaaz kürsüsünün kendisi de
11:47yani hem kündekari tekniğiyle yapılmış olması hem de bu caminin bütünlüklü bir halde sanatın aslında her renginin iç içe geçtiğinin
11:57en güzel örneklerinin olduğunu ifade edebiliriz.
12:01Şunu hemen belirtelim.
12:02Bir önceki programda müezzin mahfilinden size göstermeye çalıştığımız tabloların bir kısmını aşağıya indiğinizde, dikkatli baktığınızda görebilirsiniz.
12:11Klasik Osmanlı mimarisinin ki 16. yüzyıldan kalan bu işlemelerin kendisi,
12:17burada bu yukarıda yazılı olan Ahmet Karahisari'nin hatlarının bir nevi birbirini tamamlayan, bir bütün içerisinde algılanması gereken bir noktaya
12:30tekabül ettiğini söyleyebiliriz.
12:31Aslında bu camiye geldiğinizde belki şunu da ifade etmek gerekiyor.
12:36Bir cami adabında camide nasıl davranılması gerektiği,
12:40çünkü her yerin bir adabı ve erkanı söz konusu.
12:44Bununla beraber burada ona uygun ziyaret etmek gerektiğini de hatırlatmamız gerekiyor.
12:50Yani içeride ibadet de ediyor olabilirsiniz, ziyaret de ediyor olabilirsiniz.
12:54Fakat sizin ziyaretinizin, sizin bu an şu anda burada olmanızın,
12:59yani işte ıslak ayakla girmemekten tutun da ayakkabıyla basılmaması gereken yere basmamak gibi
13:05hem sanat tarihi açısından hem mimari açıdan önemli olan bu mabetleri
13:09bizim biraz da bireysel olarak korumamız gerektiğini ve bunlara hassasiyet göstermemiz gerektiğini de vurgulamak gerekiyor.
13:16Tekrar konuya dönecek olursak bir camiyi bütünlükli olarak, bir vakıf eserini bütünlükli olarak anlayabilmek için
13:23etrafındaki medreselerden tutun, işte imarathanelere kadar, Sıbyan Mektebi'ne kadar
13:28bir şehri aslında adeta dönüştüren büyük bir yapıdan bahsediyoruz.
13:35Şehir içine bir şehir.
13:36Yani şunu hemen ifade edelim.
13:39Burada Süleymaniye tepesinde bu mabedin yapılmış olması ve bizim bugün bu mabedin içerisinde
13:45tarihin bir dönemini anlamaya çalışıyor olmamız aslında büyük bir nasip diyebiliriz.
13:50Çünkü hem tarih açısından hem de inananlar açısından bu kadar estetik, bu kadar mühendislik harikası,
13:59dünyada çok fazla eser vardır fakat Süleymaniye gibi bir eserin olmadığını
14:05gerçekten kendine has, unik, eşsiz eserler olarak bizim tevarüs ettiğimiz çok güzel vakıf eserleri olduğunu belirtmek isterim.
14:15MÜZİK
14:32Şu anda hünkâr mahfilindeyiz.
14:35Salatin camilerinde özellikle sultanların yaptırdığı ve sultan ailelerinin yaptırmış olunan bu salatin camilerinin
14:44neredeyse bütün örneklerinde bir hünkâr mahfili, sultan mahfili olduğunu biliyoruz.
14:48Bu sultan mahfillerinde padişahlar veya sultanlar cuma namazlarına, bayram namazlarına katılmak isterlerse
14:56veya günlük bizim beş vakit namazdan herhangi birisine katılmak isterlerse burada kılarlar.
15:01Fakat size burada özellikle göstermek istediğim bir hadisi şerif var.
15:06Sultan mahfiline aslında çok güzel bir mesaj da içerdiğini düşündüğüm için
15:11sizi burayı özellikle gösterdim.
15:14Burada
15:14Kâlen Nebiyyü sallallahu aleyhi ve sellem
15:16Hazreti Peygamber der ki
15:18İnnel muksitine indallahi alel menâbiri minen nur
15:22Burada şunu söylüyor
15:24O muksitler yani adil olanlar kendi emirlerinin altında
15:28aileleri veya bunlar birer yöneticiyse
15:31İşte kendi emirleri halklarına adil davrananlar
15:36Allah katında nurdan minberler üzerinde olacaklardır şeklinde.
15:40Yani burada bir yöneticinin adil olmasıyla alakalı
15:45Hem sadece yöneticiliği bir devlet yöneticisi olarak algılamayalım
15:49Çünkü bir aile içerisinde de sizin tırnak içerisinde altınızda bulunan
15:54sizin sorumluluğunuz altında bulunan şeklinde düzeltelim
15:58insanlara adil davranan insanları
16:00Hazreti Peygamber
16:01Nurdan minberler üzerine ifade ediyor.
16:05Onların nurdan minberler üzerinde yaşayacaklarını
16:36ve bu müjdeyi veriyor.
16:40Bu müjdeyi veriyor.
16:46Bu müjdeyi veriyor.
16:49Burada bizim tasavvuf literatüründe keramet olarak kabul ettiğimiz
16:54birçok şey de söz konusu.
16:55Fakat bazen hem kinayeli hem de tarihin gerçekliğini bize ifade etmesi bakımından
17:01böyle kurgu hikayeler de söz konusu.
17:04Çünkü burada bu caminin akustiği ile alakalı önemli bir şey söz konusu.
17:09Mimar Sinan döneminin en büyük ustası olmuştur.
17:13Bu caminin bahanesi Kanuni Sultan Süleyman bu görevi ona vermiştir.
17:16Hatta ilk taşı Ebu Suud Efendi koymuştur bu caminin ilk yapımında.
17:22Bir diğerinde de şu söz konusudur.
17:24Camiinin açılışında da yine anahtarları Mimar Sinan'a vermiş Kanuni Sultan Süleyman
17:29ve demiştir ki buyurun siz açın demiştir.
17:32Ya Fettah diyerek bu caminin açılışını da yine Mimar Sinan yapmıştır.
17:36Burada tabi hem sultana çok yakın hem bu dönemin en önemli mimarı
17:42her yerde sözü geçebilecek bir devlet adamı olmaklığıyla birlikte
17:47hiç şüphesiz bazen negatif düşünceleri, dedikoduları da üzerine çekmiş olabilir.
17:53Bunlardan bir tanesi bu caminin yapımında Mimar Sinan'ın ortada oturup
17:58nargile içtiğine dair ki sağlığa zarardır bunun altını tekrar çizelim.
18:03Nargile içtiğine dair bir rivayet söz konusudur.
18:06Çünkü orada bir ses çıkmakta ve kendince bir ölçüm yapmakta.
18:09Fakat bu padişahın kulağına Sinan Efendi böyle bir durum içerisinde
18:16ve dolayısıyla camide hiç olmayacak bir şey olarak vurgulamıştır.
18:19Fakat Kanuni camiye geldiğinde Mimar Sinan'a sorar bu ne haldir diye.
18:24Mimar Sinan da buranın ses akustiğini bu ses mühendisliğini
18:29ölçmek için yaptığını söyler.
18:30Fakat bu hikayenin bir kurgu olduğunu biz şuradan biliyoruz.
18:33Bahsettiğimiz ürünün ve oradaki mamülün kendisinin Osmanlı topraklarına çok daha sonra geldiğini biliyoruz.
18:41Dolayısıyla bu bir kurgu hikaye.
18:43Fakat kurgu hikaye olması önemsiz olduğu anlamına gelmiyor.
18:48Bize bir şey ifade ediyor.
18:49Bu cami bu kadar büyük ve devasa.
18:52Gerçekten bu köşede duran birisinin veya Hoca Efendi'nin okuduğu,
18:55mikrofonun olmadığı, ses düzeneğinin bugünkü teknolojiyle ifade edilmediği bir dönemi düşündüğümüzde
19:02sesin ölçülmesi çok kıymetli ve aslında sesin buradan bütün camiye eşit bir şekilde yayılabilmesini,
19:11en azından iletilebilmesini sağlamak Mimar Sinan'ın gerçekten dehasının gösterebildiği yerlerden bir tanesidir diyebiliriz.
19:19Bununla beraber özellikle burada hünkar mahfilinde yakından görebileceğimiz bunlar modern örnekleri.
19:26Deve kuşu yumurtaları bunlar.
19:28Bu aralarda görmüş olduklarınız.
19:30Peki bu deve kuşları ne işe yarar?
19:32Şimdi ben bu deve kuşu yumurtalarını her gördüğümde aklıma gelen bir beyt var.
19:37Sür çıkar ahyarı dilden ta tecelli ede hak padişah girmez saraya hane mamur olmadan.
19:43Şimdi bu beytle bunların hiç şüphesiz bir doğrudan bir alakası yok.
19:47Fakat bir kalbi nasıl ki padişah temiz bir yere konmuyorsa kalbinizle de iç dünyanızla
19:55bugünkü terminolojiyle söyleyecek olursak psikolojinizle ilgilenmediğinizde,
20:01oraları temizlemediğinizde oraları örümcekler kaplar diye düşünüyorum.
20:04O yüzden bu deve kuşu yumurtalarını özellikle bunu hatırlatması bakımından,
20:09bu şiirin bu beytini hatırlatması bakımından şöyle önemli görüyorum.
20:13Sizden nasıl ki evinizi temizlemezseniz örümcekler kaplarsa orayı,
20:18kalbinizi temizlemezseniz de o duygularınızı vesaire,
20:21oraları da örümcekler kaplar.
20:23Hiç şüphesiz böyle büyük bir caminin kubbelerinde örümcekler biter.
20:28Dolayısıyla burada örümceklerin varlığına bir engel olması bakımından
20:33klasik bize anlatıla gelen deve kuşu yumurtasının ve hiç şüphesiz onun etrafında sürdükleri
20:41belki birkaç maddeyi karıştırıp üzerine sürüyorlar.
20:45Renkli hale de geliyor bunlar.
20:47Bununla birlikte burada örümcek olmamasını, örümcekten temizlenmesini sağlamıştır.
20:53Bu Süleymaniye örneğinde de böyle başka camilerde de gördüğümüz bir şey.
20:57Bu deve kuşunun yumurtasının hakikaten bir çeşit koku salgıladığı
21:02ve üzerine yapılan değişik az önce bahsettiğim bu karma kürle beraber
21:07camileri örümceklerden koruduğunu da biz bilmekteyiz.
21:11Şimdi bunları şunun için anlatıyorum.
21:12Bir mabedin yapımı taşları üst üste koydunuz, o taşları üst üste koydunuz,
21:17bir şekil verdiniz, hesapladınız, sağlamlığını ölçtünüz.
21:21Mabed ya da bir vakıf eseri ya da bir imarethane bitiyor mu? Hayır.
21:25Mimar Sinan gibi bir dehaysanız bu incelikleri de hesaplamak zorundasınız.
21:29Gördüğümüz deve kuşundan tutun da ses mühendisliğine kadar.
21:33Bu mühendislikten tutun da caminin minarelerinin topografyaya uygun yapılmasına kadar.
21:39Evliya Çelebi'nin bize aktardığı bütün bu işte bin kubbeli bir mabetten bahsediyor.
21:47Ona kadar eğer Mimar Sinan gibi bir dehaysanız bütün bu incelikleri hesaplarsınız
21:53ve ortaya bu güzellikte bir şey çıkar.
22:16Burada Hünkar Mahfilinden size göstermek istediğim birçok noktayı gösterdim.
22:20Fakat şurada yine aşağıdan da görünebileceği üzere bu cami levhalarının aralardan görüntüsü gerçekten çok güzel.
22:28Dediğim gibi bu camiyi Ahmet Karahisari'nin levhalarıyla bütünlüklü olarak incelediğinizde bize gerçekten çok şey anlatıyor.
22:36Hünkar Mahfilinden aşağı inmeden önce ki birazdan size is mürekkebiyle alakalı is odasını anlatmak istiyorum.
22:43Burada Hz. Peygamberin aleyhissalatu vesselamın hadisi şerifinin tam Hünkar Mahfiline uygun bir şekilde yöneticilere ciddi bir mesaj
22:53ki işte nasihat-ül mülük babından çok kıymetli bir anlamı olduğunu düşünüyoruz.
22:59Gelin hep beraber is odasını konuşabilmek için caminin ana harim bölümüne alt kısma geçelim.
23:37Şimdi sizinle paylaşmak istediğim bir diğer nokta is odası.
23:42Fakat tabi bizler bugünün dünyasında bir nevi elektriğin ışığın gece aydınlatmalarının içine doğmuş bir nesiyiz.
23:52Bizden önceki nesil en azından gece karanlıkta yaşayabiliyordu.
23:55Fakat bizler bugünkü dünyada karanlığı bulabildiğimiz çok az bir nokta var.
24:02Dolayısıyla karanlıkta kaldığımız hele ki bugünkü dünyada telefonların şarjının bittiği anda 5 dakika ulaşamadığımızda
24:10neredeyse bir psikolojik hal ve rahatsızlık gibi sürekli elimizi telefona atıyoruz ve bu elektrikle çalışıyor.
24:16Aydınlatma da böyle aslında yakın dönemde hayatımıza girmiş bu modern aydınlatmadan bahsediyorum bir şeydir.
24:25Fakat klasik dönem için söyleyecek olursak camilerin ve evlerin aydınlatmasını büyük oranda kandiller sağlardı.
24:32Yağ kandilleri böyle bir fanus gibi düşünün onu onun içerisinde bir yakılır da o yağ ve o yağdan bir şekilde
24:40bir duman da oluşur ve aslında ise dönüşür.
24:44Şimdi bu kadar büyük bir camiyi aydınlatabilecek kaç tane kandile ihtiyacımız var?
24:50Muhtemelen sayısı çok fazla.
24:52Size ifade etmek istediğim anlatmak istediğim şey de aslında tam bununla alakalı.
24:56Mimar Sinan burada bir hava sürkülasyonunu da aslında hesaplamış ve bizim için bir yerde görebildiğimiz kadarıyla bu hava sürkülasyonu sonucunda
25:09bu kandillerden çıkan isin caminin kubbesine yapışmamasını sağlamıştır.
25:16Yani şunu ifade etmek istiyoruz.
25:18Burada az önce de ifade etmeye çalıştığım üzere sadece taşların üst üste konmuş olması değil büyük bir dehadan bahsediyoruz.
25:26Matematik, geometri, fizik, aklınıza gelebilecek birçok hesaplamayı yapabilen bir dehadan bahsediyoruz.
25:33Cami aydınlatması en azından sabah namazları, akşam ve yatsı namazları için hiç şüphesiz önemli.
25:40Ki bu kadar büyük bir camiyi aydınlatacak kadar kandili tutuşturduğunuzda, yaktığınızda burada kubbelerin simsiyah olması gerekiyor.
25:48Kanuni döneminde yapılmış olunan klasik cami kalem işlerinin, süslemelerin tamamının simsiyah olması gerekiyordu.
25:55Fakat böyle olmadı.
25:56Çünkü Mimar Sinan bunu hesapladı ve bunun üzerinden biz bugün, aslında bugün kullanıma açık değil.
26:04Yani ulaşabildiğimiz bir oda değil.
26:06Özel izin gerekiyor.
26:07Fakat böyle olması da iyi.
26:09Çünkü her ulaşabildiğimiz yeri olduğu gibi muhafaza edemeyebiliyoruz.
26:13Ben size bugün is odasının noktasını göstereceğim.
26:17Yani burada kandiller yandığında Mimar Sinan bunu hesaplayıp bu isin gideceği yönünü tayin etmiş bir deha olarak bunu hesaplamış.
26:27Tam olarak arkamda mihrap kısmı, kıble yönü söz konusu.
26:31Kıble yönünün tam karşısında yukarıda is odası söz konusu.
26:35Peki bu is odasında ne oluyordu?
26:37Oradaki duvarlarda bu kandillerden çıkan isler toplanıyor ve oradaki duvarın üzerinde bir katman haline geliyor.
26:46Yani kandillerden çıkan bu tütsünün, bu dumanın kendisi, isin kendisi orada birleşiyor.
26:52Ve oranın duvarlarının, o çıkış mehfezin kendisinde toplanıyor.
26:57Ve ondan sonra oradan temizleniyor.
26:59Peki onlar ne yapılıyordu?
27:00Bu is odasında toplanan, bu islerin kendisi toplanıp belli keseler içerisine konuluyordu.
27:07Şimdi bizim bildiğimiz sürre alayları var.
27:09Sürre alayı buradan malumunuz her yıl Arefe gününde Kabe'nin örtüsü değiştirilir ve o örtü İstanbul'da dikilir, götürülürdü.
27:18Ve o sürre alayı kaç aylar öncesinde İstanbul'dan yola çıkar ve giderdi.
27:23Şimdi o sürre alayıyla beraber develere taktığı, bu kese içerisinde konan islerin Mekke'yi, Medine'yi gezdiği ve o kutsal
27:31toprakları gördüğü,
27:32yani oralara gidip teberrüken oralarda dolaştırılan bir is haline kese içerisinde getirildiğine dair anlatılan hikayeler söz konusu.
27:41Ve bu isin kendisi Kabe'yi, Mekke'yi, Medine'yi ve kutsal toprakları deve boynunda gidip oralarda deveyi gezdikten sonra,
27:51haç dönemi bittikten sonra tekrar İstanbul'a gelir ve bu artık içine konulan belli kimyasallarla diyelim,
27:59belli macunlarla beraber, iksirlerle beraber tam bir mürekkep haline getirilmiştir.
28:04Ve is mürekkebi dediğimiz bu mürekkebin oluşumu da bu sürre alayıyla beraber buradaki is odasından kutsal topraklara kadar gidip geri
28:13gelmiş artık elimizde bir mürekkep söz konusu.
28:16Peki bu mürekkeple ne yapılıyordu?
28:19Bu mürekkeple hiç şüphesiz hattatlar Kur'an-ı Kerim yazıyordu.
28:22Ve onlar aslında yazdıkları bu hat örneklerinin kendisini de şöyle diyebiliriz,
28:29mürekkebinin bile hesaplandığı bir duruma tekabül eden bir nokta söz konusu.
28:35Bu aslında çok kıymetli.
28:36Burada birçok şey birbirine entegre olmuş durumda.
28:39Caminin büyük olması, aydınlatma ihtiyacının olması,
28:43Mimar Sinan'ın bunu hesaplamış olması,
28:46bu hesaplamadan sonra is odasında isim birikmesi ve bunun da bahsedilen sürre alaylarıyla beraber bize anlatılan bu hikayede
28:54en son Kur'an-ı Kerim'i yazmada kullanılacak olan mürekkebe dönüşmesi.
29:00Muhteşem bir hikaye değil mi?
29:02Yani şöyle hayal edin, bütünlüklü bir hikaye bu.
29:07Başı sonu belli.
29:07Anlam dünyamıza, duygularımıza, aklımıza, gönlümüze, estetik olarak da bizim zihnimize hitap eden bir hikaye.
29:17Bazen hikayelerin gerçek olup olmadığını sorgulamak bence yorucu bir iş.
29:23Bazen hikayenin akışında kaybolmak gerekiyor.
29:26Çünkü bu hikayenin kendisi bize şunu ifade ediyor.
29:29Bir toplum mekanlarıyla, vakıf eserleriyle, siyasetiyle, toplumda insanların birbiriyle nasıl davrandıklarıyla bir toplum oluyor.
29:39Bununla beraber bu toplumu oluşturan da bu hikayelerle bu ortak duygunun kümülatif aklın aktarılmasıyla oluyor.
29:48Dolayısıyla bizler bugün tarihte çıktığımız bir yolculukta 1550 yılından 1557 yılına kadar
29:55Mimar Sinan'ın mimarlık yaptığı, banisinin Kanuni Sultan Süleyman olduğu bu camiyi ve bu tepeyi gezmeye, anlamaya ve açıklamaya çalıştık.
30:05Programlarımızın tekrarını ülketv.com'dan ve YouTube hesabından takip edebilirsiniz.
30:11Tarihe, vakıf eserlerine ve bu güzel mabetlere güzel bakmanız dileğiyle.