- 9 ay önce
TARİHİ YAPILARIN İLGİNÇ ÖYKÜSÜ TARİHTE YÜRÜYEN ADAM’DA
Her köşesinde tarihten izler barından ülkemizin tarihi yapılarına dair bilgiler veren ve geçmişten günümüze uzanan öyküsünü anlatan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, izleyenlerini tarihi bir yolculuğa çıkarıyor. Ahmet Şahin Baykal'ın sunumuyla ekranlara gelen “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, tarihi yapıların yapılış amacı, yapıldığı dönem ve günümüzdeki son durumunu inceliyor ve izleyenleriyle paylaşıyor.
Tarihi sade bir dille anlatan ve sevdiren program “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, geçmişten günümüze bir bağ kurarak birçok döneme tanıklık etmiş tarihi yapılara dair önemli bilgiler aktarıyor ve yapıların çeşitli dönemlerdeki fotoğrafları ile günümüzdeki son durumunu ekranlara getiriyor. Tarihi yapıların inşa edildiği dönemin koşulları, o bölgeye verilen isim, günümüze dek uğradığı değişiklikler ve o dönemde yaşanmış hikayeler tarih meraklılarıyla buluşuyor.
Birçok medeniyete ev sahipliği yapmış dört bir yanı tarih kokan Türkiye’nin, tarihi mirasını ve öyküsünü ekranlara taşıyan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri” her cumartesi saat 16:00’da Ülke TV ekranlarında…
Her köşesinde tarihten izler barından ülkemizin tarihi yapılarına dair bilgiler veren ve geçmişten günümüze uzanan öyküsünü anlatan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, izleyenlerini tarihi bir yolculuğa çıkarıyor. Ahmet Şahin Baykal'ın sunumuyla ekranlara gelen “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, tarihi yapıların yapılış amacı, yapıldığı dönem ve günümüzdeki son durumunu inceliyor ve izleyenleriyle paylaşıyor.
Tarihi sade bir dille anlatan ve sevdiren program “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, geçmişten günümüze bir bağ kurarak birçok döneme tanıklık etmiş tarihi yapılara dair önemli bilgiler aktarıyor ve yapıların çeşitli dönemlerdeki fotoğrafları ile günümüzdeki son durumunu ekranlara getiriyor. Tarihi yapıların inşa edildiği dönemin koşulları, o bölgeye verilen isim, günümüze dek uğradığı değişiklikler ve o dönemde yaşanmış hikayeler tarih meraklılarıyla buluşuyor.
Birçok medeniyete ev sahipliği yapmış dört bir yanı tarih kokan Türkiye’nin, tarihi mirasını ve öyküsünü ekranlara taşıyan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri” her cumartesi saat 16:00’da Ülke TV ekranlarında…
Kategori
📺
TV ve DiziDöküm
00:00Vakıf Katılım, tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimizi sunar.
00:30İzlediğiniz için teşekkür ederim.
01:00Tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimiz programında bu hafta Sümbül Efendi Camii diğer adıyla aslında resmi adıyla Koca Mustafa Paşa Camii'ndeyiz.
01:13Bu cami Osmanlı'da tasavvuf kültüründe çok önemli bir yere oturmakta.
01:17Çünkü aslında kiliseden alınan bir manastır olup sonrasında 2. Beyazıt döneminde 1480'li yılların sonunda 1491'e kadar bir şekilde kiliseden manastırdan camiye çevrilmiş,
01:31sonrasında etrafında yapılan medresesiyle, imaretiyle bütünlüklü bir halde büyük bir oranda külliyeye çevrilmiş çok önemli bir eserdir.
01:39Burada şu anda yanında bulunmuş olduğumuz hazirede çok önemli insanlar yatmakta.
01:44Caminin bahçesinde de aslında birden fazla insanı barındıran türbeler bulunmakta.
01:50Bununla birlikte bu cami aslında büyük bir işlev görmekte.
01:54Diğer bütün külliyeler gibi, bütün vakıf eserleri gibi bir yaşam alanı, bir kompleks adeta insanların uğrak mekanı olarak var ola gelmekte.
02:03Çünkü tasavvufla yani sufilikle bir dergahın bir vakıf eseriyle buluştuğu, burada sufi büyüklerin, tasavvuf büyüklerinin yani mutasavvufların devlet erkanı ile olan ilişkilerini yansıttığı,
02:16koca Mustafa Paşa gibi bir sadrazamın da banisi olduğu, burayı yaptırdığı, daha doğrusu dönüştürdüğü çok önemli eserlerimizden bir tanesidir.
02:25Gelin hep beraber bu camiyi anlamaya, bu tasavvufla bir yapının birleştiği, kiliseden adeta dergaha bir vakıf eserine dönüşen bu eserin bize neler söylediğini hep birlikte anlamaya çalışalım.
02:55Koca Mustafa Paşa Camii, aynı zamanda Sümbül Efendi Camii,
03:23aslında bahçesinde, haziresinde barındırdıklarıyla beraber çok büyük bir tarihi gerçekliğe tekabül etmektedir.
03:30Biz bununla şunu görmekteyiz.
03:33Şu an arkamda görmüş olduğunuz Sıdık-ı Hatun'un türbesi, Sıdık-ı Hatun'un kim olduğu aslında kiliseden camiye çevrilmesiyle beraber enteresan bir hikayeyi söylüyor bize.
03:41Burada Bizas İmparatoru'nun kızı Katerina'nın, burada şu an tam olarak solumda görmüş olduğunuz çifte sultanlar türbesindeki yatan Hazreti Hüseyin Efendimiz'in kızları olduğu inanılan ve bu şekilde aktarılan hikaye üzerinden Müslüman olduğuna dair bir rivayet söz konusu.
03:59Bununla beraber cami varlığını sözlü kültürde de devam ettirmektedir.
04:04Fakat burada şunu da ifade edelim. Bir mekanın var olması etrafında anlatılan hikayelerle birlikte bambaşka bir boyuta taşınmakta.
04:12Çünkü burada tasavvufla yapının bir araya geldiği bir noktadan bahsediyoruz.
04:17Çünkü çifte sultanlar türbesinin orada yatan kişilerin aslında Sümbül Efendi'nin görmüş olduğu bir rüya üzerinden buranın türbeye dönüştüğünü biz bilmekteyiz.
04:27Arkamda görmüş olduğunuz Sıdık-ı Hatun türbesinde yatan kişi de aslında Bizans İmparatoru'nun kızı.
04:32Bugün Müslüman olmuş, sonradan iftida etmiş ve bununla birlikte burada caminin haziresinde, bahçesinde ayrı bir türbeye sahip olmuş bir kişiyi görmekteyiz.
04:43Bu bütün hikayelerle beraber Sümbül Efendi Camii'nin birden fazla katmanı olduğunu bize göstermekte.
04:49Bugün burada Sümbül Efendi Camii'nin etrafında oluşan hikayeler sadece Sümbül Efendi'yi de onunla alakalı olan hikayeler olmanın çok ötesine çıkmıştır.
04:58Çünkü etrafında oluşan aslında birden fazla katman aynı zamanda hikaye katmanlarını da, menkıbe katmanlarını da bize göstermekte.
05:07Burada Sümbül Efendi'nin şahsiyeti çok önemlidir.
05:11Ondan sonra birazdan içeride anlatacağım Merkez Efendi ile olan ilişkisi.
05:15Üç tane padişah dönemine tekabül etmiş, onlarla irtibatı olmuş çok önemli bir mutasavvuf.
05:201480'li yılların sonunda 1491'e kadar bu kilise camiye çevrilmiş, koca imparator bir burayı yani Osmanlı İmparatorluğu büyük bir devlet olarak kendisinden önceki medeniyetle hesaplaşmış.
05:34İstanbul'un fethinden sonra İstanbul'un mahallelerinin de bir İslam mahallesi olmaklığı özelliğini kazanması için bu tür külliyeler vakıf eserleri üretmiştir.
05:43Sümbül Efendi Camii bir sadrazamın önderliğinde, koca Mustafa Paşa'nın liderliğinde bir camiye çevrilmiş ve hikayeler aslında politikanın, siyasetin, siyasi tarihin tasavvufla, dinle iç içe geçtiği bir noktaya tekabül etmiştir.
05:59Gelin hep beraber bu hikayeleri dinlemeye ve oradan dersler çıkarmaya devam edelim.
06:13İzlediğiniz için teşekkür ederim.
06:43Tarihin bir döneminde 15. yüzyılın sonunda kiliseden camiye çevrilmiş olan Sümbül Efendi Camii, koca Mustafa Paşa Camii bugün hala ayakta.
07:01Aslında öncesinde bir kilise olan ve sonrasında camiye çevrilen, etrafına inşa edilen imaretle beraber Sıbyan Mektebi ile medreselerle birlikte külliyeye dönüşmüştür.
07:11Bugün kiliseden kalma bazı şeyleri, bazı unsurları biz hala caminin içerisinde görmekteyiz.
07:17Özellikle şu an yanında durmuş olduğum sütunların tepesinde bu özellikleri hala ayakta durmakta ve o günden bugüne taşınmış bir nevi devşirme malzeme olarak bile düşünebilecek olan sütunlarla birlikte varlığını devam ettirmiştir.
07:31Devşirme malzeme olarak da kabul edebileceğimiz bu sütunlar üzerindeki başlıklardan yola çıktığımız zaman aslında bugün hala birden fazla kültürün kesiştiğini bize göstermekte.
07:44Fakat bir önceki bölümde de bahsettiğim gibi bu cami birden fazla kültürün, birden fazla katmanın buluştuğu bir yer.
07:51Burada tasavvufla birlikte birden fazla katmanın nasıl iç içe geçtiğini biz görmekteyiz.
07:57Buradaki en önemli kişi Sümbül Efendi Hazretleri.
08:00Çünkü Sümbül Efendi Hazretleri Halvetiye Tarikatına mensup, sonrasında Sümbüliye olarak ayrılacak olan kolun da kurucusudur.
08:07Yani tasavvufun Osmanlı döneminde padişahlarla dönemin siyasi erkiyle olan ilişkisi her zaman önemli ola gelmiştir.
08:15Çünkü burada aslında biz şunu görmekteyiz. Koca Mustafa Paşa'nın sadrazamlık yapması aslında 2. Beyazıt henüz şehzadeyken kurmuş olduğu ilişkide sonrasında onun Enderun'da yetişmiş olması ve ileride bir gün sadrazam olacağına dair temel bir kabul, bir ön kabul de söz konusuydu.
08:34Burada aslında Cem Sultan'ın Fransa'da olması o dönemde padişah tarafından Fransa'ya gönderilmiş olması da önemli bir noktaya tekabül ediyor.
08:42Fakat işler biraz değişiyor. Ta ki Yavuz dönemine geldiğimiz zaman.
08:47Yavuz döneminde Yavuz Sultan Selim koca Mustafa Paşa'nın yaptırmış olduğu bütün binaları yıkmaya kadar gitmiştir.
08:54Burada şunu da ifade edelim.
08:56Yavuz Sultan Selim'in bu hıncı veya siyasi duruşu o kadar sert olması bir yerde Sümbül Efendi ile karşılaştığı bir noktaya tekabül etmekte.
09:05Bu noktada cihan padişahının gönül padişahına, cihan sultanının gönül sultanına yenildiğini ifade etsek biraz mecaz biraz da metafor olarak sanırım abartmış olmayız.
09:17Çünkü koca Mustafa Paşa'nın imaretinde yani camiye dönüştürülmesinde bizzat rol aldığı burası koca Mustafa Paşa Camii ve Sümbül Efendi Camii'nin de yıktırılmak istendiğine dair bir rivayet vardır.
09:30Bu rivayette biz şunu görmekteyiz. Yavuz Sultan Selim bir yıkıcı ekip adeta bir tim göndermiştir buraya ve bunun yıkılmasını istemiştir.
09:39Fakat buraya gelen tim, buraya gelen o özel ekip bu camiyi yıkamamıştır.
09:44Çünkü burada bu camiyi koruyan, bu mekanın sürekliliğini sağlayan adeta bir güç olarak Sümbül Efendi Camii o sırada buranın bahçesinde, dergahında oturmaktadır.
09:57Post Nişindir, Şeyh Efendi'dir. Bunun üzerine Yavuz'un verdiği emir nasıl yerine gelmez diye Yavuz Sultan Selim kendisi kalkıp gelmiştir.
10:06Burada rivayetler kesişmektedir. Bu gerçekten oldu mu olmadı mı sorusu burada salt bir tarihçiyi ilgilendirir veya o alanda çalışan araştırmacıları ilgilendirir.
10:16Fakat biz bugün burada neyi öğrenmekteyiz şunu biliyoruz. Yavuz Sultan Selim'in koca Mustafa Paşa'ya olan hıncını adeta onun yaptırdığı, onun oluşturduğu bütün binalardan da çıkarmak istemesi.
10:28Burada Yavuz'un kendisi kalkıp gelir ve burada Sümbül Efendi ile karşılaşır.
10:33Burada Cihan Sultanı'nın Gönül Sultanı ile karşılaştığı enteresan ve önemli bir noktaya tekabül etmiştir.
10:41Burada biz şunu da görmekteyiz. Yavuz Sultan Selim gelir ve o sırada bunu yapmaktan vazgeçer.
10:48Birkaç rivayet var. Birisinde Sümbül Efendi'nin kendisine İzzet-i İkram'da bulunduğu, bir diğerinin adeta hiçbir şey söyleyemediği, elinin, kolunun ve dilinin bağlandığına dair rivayetler söz konusudur.
11:00Fakat şu bir gerçektir. Yavuz Sultan Selim burayı yıkmamıştır, yıktıramamıştır.
11:05Sonrasında bir padişahın sözünün yerine gelmesi yani bir emir verdi ve bu gerçekleşmedi.
11:12Ona olan hürmetinden dolayı caminin tepesinden yani bu vakıf sonradan camiye çevirilen bu eserin tepesinden bacadan bir tuğla ya da bir bacanın yıktırıldığına dair.
11:23Bunu da yapan kişi Sümbül Efendi'dir. Sultanın sözü yerde kalmasın, onun sözünü elbette yerine gelmelidir şiarından kendisinin de en azından kırılmaması için bunu yaptığına dair bir rivayet söz konusudur.
11:36Aslında bunu az önce de söylediğim gibi biraz metaforik ve biraz da mecazla Cihan Sultanı'nın ki Yavuz gibi bir sultanın gönül sultanına yenildiği yer olarak
11:45bugün Sümbül Efendi yani Koca Mustafa Paşa Camii'nde biz şu an tarihin 15. yüzyılın sonundan itibaren bugüne kadar devam eden kısmına tanıklık etmekteyiz.
11:56Bütün bu rivayetlerle beraber biz politik tarihin, siyasi tarihin gönül tarihiyle, tasavvufla kesiştiği noktayı anlatmaya çalışıyoruz.
12:05Aslında burada biraz da anlamaya çalışıyoruz.
12:07Çünkü burası ilk etapta bir kilise olarak inşa edilmiş ve 1480'li yılların sonunda 1491'e kadar camiye dönüştürülme işlemi söz konusu.
12:17Burada iki önemli nokta var.
12:19Bir, kilise olarak inşa edilmiş bir muhabedin elbette bir namazda imamın duracağı mihrap kısmı yoktu.
12:27Burada bir mihrabiye kısmının eklenmesi bu camiye dönüşümündeki en önemli noktalardan bir tanesidir.
12:33İkincisi aslında biz daha sonraki dönemlerde ve 2. Beyazıt'la beraber klasik Osmanlı mimarisinin kendisini bulduğu noktada,
12:43mimari özellik olarak kendisini bulduğu eserlere giden yolda önemli bir adım olarak görmekteyiz.
12:49Çünkü klasik Osmanlı mimarisinde camiler genelde kare plan üzerine büyük bir kubbe inşa edilerek yapılır.
12:56Bu tamamen Osmanlı mimarisinin özelliğidir.
12:58Fakat camiden önce kilise olarak var olan veya bir manastır olarak var olan eserlere gördüğümüzde bunları incelediğimizde şunu görüyoruz.
13:08Plan olarak, proje olarak camiye uymayan eserlerin camiye dönüştürülmesinde büyük zorluklar yaşanmıştır.
13:14Fakat burada Sümbül Efendi Camii'nde müthiş bir örnek vardır.
13:19Buranın camiye çevrilmesi, özellikle arkamda görmüş olduğunuz kısmın eklenmesi, batı kısmının kapanması büyük bir olaydır.
13:26Yani burada hem kültürlerin kesişimini hem de mimari özellik olarak burada camiye çevrilmesinin tırnak içerisinde ve mimari açıdan çok başarılı bir unsur olduğunu da biz görmekteyiz.
13:38Burada elbette az önce söylediğim gibi politik tarihle, siyasi tarihle yani bir Osmanlı sultanının Sümbül Efendi ile buluşması
13:46ve aynı zamanda Koca Mustafa Paşa'nın sadrazamlık yapmış Enderunlu Aslen Giritli olan bu sadrazamın bu camiye katkılarını hep birlikte değerlendirmek gerekiyor.
13:57Bununla birlikte birkaç programdır.
13:59Sümbül Efendi Camii'ni ve Koca Mustafa Paşa Camii'ni yani buradan bahsederken birden fazla katmanın buluştuğu bir şeyden bahsediyorum.
14:07Soyutla Somut'un aslında metafizik tam olarak gaybı ifade etmediğini,
14:10dün bir akademisyen hocamızla, bir profesör hocamızla konuştuğumuzda ben fark etmiş oldum.
14:16Burada gayb alemiyle maddi alemin buluştuğu bir yer olarak değerlendirebiliriz.
14:21Çünkü burada bir şeyh efendi toplumun önünde önderlik eden, onunla birlikte insanları irşad eden
14:28ve insanlara büyük oranda katkı sunan bir zatın önderliğinde burası bir mekan olarak varlığını sürdürmüştür.
14:35Fakat şunu da ifade edelim.
14:36Sümbül Efendi'den sonra bir önemli zat var.
14:39Osmanlı toplumunda hem mutasavvuf olarak hem hakim hem hekim.
14:44Yani hem doktor olarak hem de bu anlamda bir hikmet sahibi, bir zat olarak karşımıza çıkan birisi var.
14:50Asıl adı Musluiddin Musa.
14:52Bendeniz Manisa'da büyüdüğüm için kendisinin Manisa'da da çok fazla ismi var.
14:57Bu halk arasında merkez efendi olarak bilinen zatın kendisidir.
15:01Bu zat Sümbül Efendi'nin talebesidir.
15:04Musluiddin Musa nasıl talebe olmuştur?
15:06Bu bir sorudur.
15:07Aslında daha önce de ifade ettiğim gibi kelamcılar, sufiler ve fıkıhçılar arasındaki entelektüel tartışmanın aslında pratik karşılığı vardır.
15:17Çünkü bir medrese kökenli olan merkez efendi Musluiddin Musa,
15:21Sümbül Efendi'nin şanını, şöhretini duymuş fakat hiçbir şekilde kendisiyle gidip konuşmamıştır.
15:28Çünkü o noktada bir karşıtlık söz konusudur.
15:30Bununla beraber kendisinin bir rüya gördüğüne dair, bir gece kendisi Sümbül Efendi'nin kendisinin evine gelmek istediğini,
15:38fakat hanımıyla beraber kapının arkasına ne kadar eşya varsa oraya sıkıştırdığını,
15:43Sümbül Efendi'nin içeriye girmesini engellediğine dair bir rivayet söz konusu.
15:47Bu rivayetle birlikte kapı tutunamamış, Sümbül Efendi kapıyı açmış ve rüyada tam kapının arkasında durulan merkez efendinin düştüğünü ve o sırada uyandığını görmektedir.
15:56O sırada gidip biraz işari tefsir dediğimiz, Kur'an'ın tasavvufi boyutuyla yapılan yorumlarını, tefsirlerini okuduğunda,
16:04tevhillerini okuduktan sonra ben Sümbül Efendi'yi dinlemeye gideceğim demiş ve o dinleme üzerine karar vereceğini düşünmüştür.
16:11Sümbül Efendi o sırada büyük camilerde vaaz vermektedir.
16:14Kendisini ziyarete giden ama kendisinin bu rüyanın sonucunda gittiğinin Sümbül Efendi'nin haberi yoktur.
16:20Bununla beraber camiye gitmiş ve bir sütunun arkasında Sümbül Efendi'nin vaazını dinlemeye başlamıştır.
16:26Bu vaaz sırasında yanlış hatırlamıyorsam anlatılan rivayetlerde şöyle bir şey söz konusu.
16:32Taha Suresinin tefsiri yapılmaktadır.
16:34Ve burada aslında belki daha uzun bir vakitte tefsirin işte yedi katmanlı, yedi anlamlı, yedi bab üzerinden tefsir yapmıştır.
16:43Birinci babta bunu siz de anladınız, sütunun arkasındaki de anladı.
16:47İkinci yorumda bunu siz de anladınız, o da anladı.
16:49Üçüncü yorumda bunu siz anlamadınız, sütunun arkasındaki Musa Efendi de anlamadı demiştir.
16:55Bu noktada Mustahiddin Musa kendisinin camiye geldiğini ve o sırada Sümbül Efendi'nin onun geldiğinden haberdar olduğunu öğrenmiş ve dolayısıyla kendisini intisap etmiştir.
17:07Fakat Sümbül Efendi'nin bir önceki programda anlattığım gibi hocasına zikreden o çiçekleri koparamadığı için boynu bükük bir sümbül götürdüğünden dolayı adının Sümbül Efendi olduğunu anlatmıştık.
17:18Fakat burada yine bir tasavvuf menkıbesi olarak bir gün Sümbül Efendi Hazretleri oturup talebelerine şöyle bir soru sorar.
17:26Bir yetkin olsa bu dünyada neyi değiştirmek istersin?
17:30Yani şu anda elinde bir yetki var ve neyi değiştirmek istersin?
17:33Burada birçok talebe cevap vermiştir.
17:36Ben yeryüzünde hiç kimsenin içki içmediği, hiç kimsenin alkol almadığı, Allah'ın haram kıldığı şunu yapmasını engellerdim.
17:43Bir başkası ben yeryüzünde kimseyi fakir bırakmazdım.
17:46Bir diğeri ben yeryüzünde şöyle şunları yapardım, bunları engellerdim.
17:51Bir başkası herkes kendisinin baktığı pencereden eksik gördüğü, kusurlu gördüğü, hatalı gördüğü, yanlış gördüğü bir şeyi çevirmeye, dönüştürmeye çalıştığını biz görmekteyiz.
18:04Burada Musluiddin Musa Efendi'ye sıra geldiğinde şöyle bir cevap vermiştir.
18:09Efendim ben hiçbir şeye dokunmazdım, her şeyi merkezinde bırakırdım.
18:14Bunun üzerine Sümbül Efendi şöyle bir şey sormuştur.
18:17Niçin?
18:18Efendim ben Allah'tan daha iyi biliyor değilim, dolayısıyla her şeyi merkezinde bırakırım demiştir.
18:23Bunun üzerine hocasının kendisine bundan sonra senin adın Merkez Efendi olsun dediğine dair bir rivayet söz konusu.
18:31Musluiddin Musa'nın adı Merkez Efendi olmuştur.
18:34Bu hikayeler aslında bir zata isim vermek, ona bir lakap vermek tasavvuf geleneğinde çok önemlidir.
18:40Çünkü isim vermek aslında onun yeniden doğuşunu, orada yeniden bir bağlantı kurduğunu,
18:45bununla beraber hayata yeniden geldiğini, manevi hayata yeniden doğduğunu da ifade eden özellikler.
18:51Fakat bununla beraber hem Sümbül Efendi'nin 2. Beyazıt, Yavuz dönemi ve Kanuni Sultan Süleyman döneminde siyasetle,
18:59siyasi erkle olan ilişkisi dikkate alındığında önemli bir noktaya tekabül etmektedir.
19:04Ama bununla beraber Merkez Efendi gibi bir zati yetiştirmesi, Osmanlı döneminde Hezarfen diyebileceğimiz birçok alanda eser üretmiş,
19:13aynı zamanda sufi olan bu zatlar aslında vakıf eserlerini meydana getiren ve onları yaşatan önemli isimlerdir.
19:21Biz şunu biliyoruz, İstanbul'dan yolu geçen herhangi bir seyyah, bir şair, bir edebiyatçının İstanbul üzerine vakıf eserleri üzerine söyleyecek çok şeyi vardır.
19:32Hele ki Sümbül Efendi gibi, Koca Mustafa Paşa Camii gibi camilerin kiliseden camiye, camiden külliyeye ve sonrasında bir yaşam alanı,
19:41bir yaşam stili olarak var ola gelen bir dergaha dönüşmüş birçok yerde aslında hem şairlerin, hem seyyahların, hem edebiyatçıların,
19:49bugün buraya gelen turistlerin mutlaka söyleyeceği birçok şey vardır.
19:53Fakat bu camiyi Zeyrek'ten, Ayasofya'dan ayıran önemli özelliklerden bir tanesi de etrafında oluşula gelmiş bu menkıbelerdir.
20:02Çünkü tasavvuf daha önceki programlarda bahsettiğimiz gibi İslam'da hakikati kavramanın yollarından bir tanesidir.
20:10Bunlardan bir tanesi mütekellimonun yani kelamcıların yolu, bir diğeri fıkıhçıların yolu, bir diğeri filozofların, İslam filozoflarının yolu.
20:17Fakat bunların içerisinde bir de sufilerin kendisine tarz, kendisine ait yolları vardır.
20:24Bu noktada hem mekanın oluşumu hem de mekanla kurulan ilişki bağlamında Sümbül Efendi Camii çok önemli özellikleri haizdir.
20:32Bu bağlamda Sümbül Efendi Camii hala bir mekan olma özelliğini, bir oluş ve oluşturma özelliğini etrafında topladığı, içinde barındırdığı insanlarla birlikte
20:43bir topluluk olarak burayı, bir mekanın oluşumu ve oluşturduğu toplulukla birlikte süreklediğini devam ettiren önemli noktalardan bir tanesidir.
20:52Bahçesinde barındırdığı hikayeler, hazirede yatan bir tarih.
20:55Çünkü hazireler bir toplumun hatıra defterleridir.
20:59Çünkü bu hazirede çok fazla insan yatmakta.
21:02Devlet erkanından, bürokrasiden, tasavvuf ehlinden, meşayihten çok fazla insanı barındıran bir yerdir.
21:08Dolayısıyla çıkıp bu bahçeye geldiğinizde Sümbül Efendi Camii'nin bahçesine geldiğiniz noktada şunu görmektesiniz.
21:15Yoldan geçenler ellerini açıp dua ederler.
21:17Bu aslında hem metafizik katmanda hem de fizik aleminde bir mekanın nasıl oluştuğunu ve bu mekanın sürekliliğini nasıl koruduğuna dair çok güzel bir örneği teşkil etmektedir.
21:28Gelin hep beraber camiye dışarıdan son kez bakıp bu camiyi anlamaya, 1480'li yıllarının sonunda kiliseden camiye çevrilen ve sonrasında büyük bir dergah olarak burada hayatiyetini, varlığını sürdüren bu camiyi anlamaya devam edelim.
21:44Bu camiyi her geçtiğinizde bütün bu özellikleriyle, haziresiyle içeride var olan, bahçede yatmakta olan zatlarla birlikte Sümbül Efendi'nin bir rüya sonucunda çifte sultanlar türbesinin tespit etmesiyle aslında büyük noktaları anlayarak geçmek, bunları düşünerek buradan hareket etmek aslında çok önemlidir.
22:05Çünkü kendisinin çağdaşı olan aslında Beşiktaşlı Yahya Efendi'nin de bir rüya sonucunda Yuşa Tepesi'ne dair yorumu bugüne kadar Yuşa Tepesi'nin ziyaret edilmesini sağlamasının en önemli nedenidir.
22:17Kendisinin çağdaşıdır Beşiktaşlı Yahya Efendi.
22:20Dolayısıyla biz bugün tasavvufun İslam'ın mistik boyutu, İslam'ın deruni boyutu, estetik boyutuyla mekanın birleştiğini en güzel iki örnekte görmekteyiz İstanbul'da.
22:30Bir tanesi Yuşa Tepesi'dir, bir diğeri de Sümbül Efendi yani Koca Mustafa Paşa Camii'dir.
22:36Gelin hep beraber bu camiyi dışarıdan anlamaya devam edelim.
23:00Burası Sümbül Efendi Camii, Koca Mustafa Paşa Camii, bir okul, bir dergah, insanların yetiştiği bir medrese.
23:18Aynı zamanda bu mahalleyi bir İslam mahallesi yapan 2. Beyazıt döneminin en önemli eserlerinden bir tanesi.
23:26Bir Hristiyan manastırı olan, kiliseden, camiye çevrilen, etrafındaki dünyayla beraber dergah olan ve burada varlığını sürdüren en önemli vakıf eserlerimizden bir tanesi.
23:37Burada hüznü bir zevk edinenler, bir tür onu zevk haline getirip onunla yaşayanların, Yahya Kemal'den mülhem olarak söylüyorum bunu,
23:48onunla birlikte yaşayan insanların varlığını sürdürdüğü ve burada kadimle yani geçmişle gelecek arasındaki en önemli bağlardan bir tanesidir.
23:58Bu cami her zaman varlığını bunlar üzerine kurmaya devam edecektir.
24:03Biz bugün Sümbül Efendi ile beraber Merkez Efendi'yi konuştuk, 2. Beyazıt'ı konuştuk, Yavuz Sultan Selim'i, Koca Mustafa Paşa'yı ve onunla beraber Kanuni dönemini konuştuk.
24:14Çünkü bazen bir mekanın coğrafi olarak lokasyonu önemlidir elbette.
24:19Çünkü bir vakıf eserinin nereye yapıldığı bu anlamda kıymetlidir.
24:23Fakat bununla beraber bütün bu bileşenleriyle tasavvufun, dergahın, İslam'ın estetik boyutunun, metafizik boyutuyla beraber kesiştiği noktada olan bir mabedin sadece coğrafi kesişim noktasında olması önemli değil.
24:38Bütün bunlarla beraber az önce bahsettiğim bileşenleriyle adeta başka bir noktada da, başka bir kesişimde, bir lokasyon üzerinde, bir mekanın nerede olduğuna dair de bize cevaplar üretiyor.
24:51Çünkü burada bu vakıf eserinde biz adeta şunu görmekteyiz.
24:56Politikanın, gücün, güçle beraber siyasi tarihin, tasavvuf tarihinin, İslam'ı farklı yaşama biçimlerinin, önceki kültürler üzerine inşa edilmiş olan bir medeniyetin adeta vücut bulduğu bir yerdeyiz.
25:12Burada bununla beraber tam olarak Sümbül Sinan Hazretleri, onun öğrencisi Merkez Efendi, şu an arkamda görmüş olduğunuz türbeler, bunlar bu mekanın varlığını sürdürmesi için önemlidir.
25:25Bununla beraber rüyanın bir mekana katman oluşturması onu anlama biçimini de değiştiriyor.
25:32Şu an arkamda görmüş olduğunuz çiftet sultanlar türbesinin etrafındaki demir parmaklıklar 2. Mahmud döneminde yapılmıştır.
25:392. Mahmud döneminde İstanbul'daki vakıf eserlerine ciddi katkıların yapıldığını biz biliyoruz.
25:45Fakat burada üzerine inşa edilen hikaye ya da menkıbemiz şudur.
25:50Burada 2. Mahmud gördüğü bir rüya üzerine bu demir parmaklığı yapmakta.
25:54Aslında bu türbenin yerinin tespitini de Sümbül Efendi bir rüya ile yapmıştı.
25:59Dolayısıyla bir vakıf eserinin, bir mabedin, bir külliyenin varlığını devam ettirmesi sadece taşların üst üste konmasından bir fiziki mekan olarak ifade edilmesi veya oluşturmasıyla yetinilebilecek bir şey değildir.
26:15Çünkü mekan varlığını devam ettirdiği müddetçe bir toplum var olur.
26:19Dolayısıyla bir mekanın varlığını sürdürmesi ve burada bizim tam olarak görmüş olduğumuz şey Sümbül Sinan Hazretleri'nin, Merkez Efendi'nin İstanbul'daki 2. Beyazıt'la beraber İstanbul'u Fatih döneminden sonra, fetihten sonra burada da varlığını sürdürmesi ve bununla birlikte mekanların oluşması İstanbul'un bir İslam şehri haline gelmesinde vakıf eserleri çok önemli bir rol oynamıştır.
26:44Çünkü bir vakıf eseri sadece şunu da ifade etmiyor.
26:49Nedir o? Yani toplumun ihtiyacı olan bir fiziki mekanı karşılamak için yapılan yerler değildir.
26:56Birden fazla katmanın, birden fazla hikayenin, birden fazla menkıbenin oluşu burada gerçekleşiyor.
27:03Ve bu oluş hala devam etmekte.
27:06Yani yine aynı kelimeye dönelim.
27:08Sümbül Efendi Camii'ni, Koca Mustafa Paşa Camii'ni anlatırken hem mekan kelimesinden yardım aldık hem de mimarlık yani mimari kelimesinden de destek almıştık.
27:18Şunu söyleyebiliriz.
27:20Ömür, imar etmek, mamur kılmak bütün bu kelimeler mimar kelimesiyle, mimarlık kelimesiyle aynı kökten gelmekte.
27:27Dolayısıyla burada mimarlığın kendisi imar edilmiş olması, bir mekanın vücuda gelmiş olması, mekan olarak oluş içinde olması bütün bu hikayelerle, rüyalarla, etrafında anlatılan menkıbelerle birlikte hayatiyetini, varlığını sürdürmekte.
27:47Dolayısıyla bir mekanın varlığı bütün bunlarla beraber vücuda gelir ve varlığını devam ettirir.
27:53Biz bugün 2. Beyazıt dönemini konuştuk.
27:562. Beyazıt döneminde bir kilise olan, bir manastır olarak inşa edilmiş, çok daha öncesinde bir manastır olarak inşa edilmiş.
28:03Fakat 1480'li yılların sonunda, 1491'e kadar bir çeşit dönüşüm yaşamış ve bu dönüşümle birlikte camiye de çevrilmiş bir eserden, bir mabetten bahsettik.
28:15Bununla beraber Enderun'da yetişmiş, aslen giritli olan fakat sonrasında Yavuz dönemindeki idamına kadar sürdürülmüş olan büyük bir sadrazamdan bahsediyoruz.
28:24Koca Mustafa Paşa.
28:26Onu konuştuk.
28:26Onunla birlikte Sümbül Silan Hazretleri'ni ve Merkez Efendi'yi konuştuk.
28:30Tasavvufun mekanı nasıl oluşturduğunu ve aslında bir dergah etrafında bir mekanın nasıl bileşenlerinin bir parçası olduğunu.
28:39Tasavvufun bu mekanlar üzerindeki etkisiyle birlikte biz bu mabedi, bu camiyi, bu külliyeyi anlamaya çalıştık.
28:47Tarihte bir yolculuğa çıktık.
28:49Çünkü burası bir okul, bir dergah, bir medrese, aynı zamanda büyük bir külliye.
28:55Ve bütün bunlarla beraber tarihte yolculuk yapabilmemiz için, tarihte yürüyebilmemiz için önümüzde duran bir vakıf eseri, bir tarih koridoru.
29:03Biz bugün 1400'lü yılların sonlarından 1500'lü yılların ortalarına kadar hayatını burada geçirmiş, burada kendisi etrafında oluşturulmuş olan menkübelerin yaşandığı şeyh efendileri ve bu hazirede yatan insanları hep birlikte anlamaya çalıştık.
29:19Tarihte çıktığımız yolculukta bugünkü durağımız Sümbül Efendi Camii veya diğer ismiyle Koca Mustafa Paşa Camii'ydi.
29:28Her zaman söylüyoruz, bir mabedi, bir tarihi anlamak için bir bölüm yetmez.
29:32Bazen ömür yetmez, anlatmak için de bir bölüm yetmez.
29:36Dolayısıyla İstanbul'a, bu kadim şehre, bu güzel şehre iyi bakın, hoşça bakın.
29:43Bir sonraki programda görüşmek üzere.
29:49İzlediğiniz için teşekkür ederim.
30:19İzlediğiniz için teşekkür ederim.
30:49Vakıf Katılım tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimizi sundu.