- 6 hafta önce
TARİHİ YAPILARIN İLGİNÇ ÖYKÜSÜ TARİHTE YÜRÜYEN ADAM’DA
Her köşesinde tarihten izler barından ülkemizin tarihi yapılarına dair bilgiler veren ve geçmişten günümüze uzanan öyküsünü anlatan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, izleyenlerini tarihi bir yolculuğa çıkarıyor. Ahmet Şahin Baykal'ın sunumuyla ekranlara gelen “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, tarihi yapıların yapılış amacı, yapıldığı dönem ve günümüzdeki son durumunu inceliyor ve izleyenleriyle paylaşıyor.
Tarihi sade bir dille anlatan ve sevdiren program “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, geçmişten günümüze bir bağ kurarak birçok döneme tanıklık etmiş tarihi yapılara dair önemli bilgiler aktarıyor ve yapıların çeşitli dönemlerdeki fotoğrafları ile günümüzdeki son durumunu ekranlara getiriyor. Tarihi yapıların inşa edildiği dönemin koşulları, o bölgeye verilen isim, günümüze dek uğradığı değişiklikler ve o dönemde yaşanmış hikayeler tarih meraklılarıyla buluşuyor.
Birçok medeniyete ev sahipliği yapmış dört bir yanı tarih kokan Türkiye’nin, tarihi mirasını ve öyküsünü ekranlara taşıyan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri” her cumartesi saat 16:00’da Ülke TV ekranlarında…
Her köşesinde tarihten izler barından ülkemizin tarihi yapılarına dair bilgiler veren ve geçmişten günümüze uzanan öyküsünü anlatan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, izleyenlerini tarihi bir yolculuğa çıkarıyor. Ahmet Şahin Baykal'ın sunumuyla ekranlara gelen “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, tarihi yapıların yapılış amacı, yapıldığı dönem ve günümüzdeki son durumunu inceliyor ve izleyenleriyle paylaşıyor.
Tarihi sade bir dille anlatan ve sevdiren program “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, geçmişten günümüze bir bağ kurarak birçok döneme tanıklık etmiş tarihi yapılara dair önemli bilgiler aktarıyor ve yapıların çeşitli dönemlerdeki fotoğrafları ile günümüzdeki son durumunu ekranlara getiriyor. Tarihi yapıların inşa edildiği dönemin koşulları, o bölgeye verilen isim, günümüze dek uğradığı değişiklikler ve o dönemde yaşanmış hikayeler tarih meraklılarıyla buluşuyor.
Birçok medeniyete ev sahipliği yapmış dört bir yanı tarih kokan Türkiye’nin, tarihi mirasını ve öyküsünü ekranlara taşıyan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri” her cumartesi saat 16:00’da Ülke TV ekranlarında…
Kategori
📺
TV ve DiziDöküm
00:00Vakıf Katılım, tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimizi sunar.
00:30İzlediğiniz için teşekkür ederim.
01:00Tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimiz programında bu hafta Sümbül Efendi Koca Mustafa Paşa Camii'ndeyiz.
01:11İstanbul'un kalbi olan bu camide bu hafta neleri konuşacağız?
01:15Bu hafta önemli mutasavvıflardan Sümbül Efendi'yi, onun öğrencisi Merkez Efendi ve bu caminin yapılışı 2. Beyazıt, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni dönemini konuşacağız.
01:27Osmanlı'da çok önemli devlet adamlığı yapmış olan Koca Mustafa Paşa'yı, bu camiyi kiliseden önce camiye, sonrasında külliyeye ve bugün dergah olarak kullanılan bu camiyi hep birlikte gezmeye başlayalım.
01:39İstanbul'un kalbinde bulunan Fatih semtinde en önemli camilerden ve külliyelerden bir tanesindeyiz.
01:57Sümbül Efendi Camii.
01:58Aslında halk arasındaki adı bu. Resmiyetteki adı Koca Mustafa Paşa Camii.
02:02Koca Mustafa Paşa Osmanlı döneminde önemli görevler yapmış, aslında Enderun'da yetişmiş ve sonrasında sadrazamlığa kadar yükselmiş önemli bir devlet adamıdır.
02:13Koca Mustafa Paşa'nın hem kişisel tarihi hem Osmanlı politik tarihi içerisindeki önemini birazdan konuşacağız.
02:20Fakat bugün biz bu camiyi, bu külliyeyi aslında bir dönüşümün sembolü olarak okuyabiliriz.
02:27Bütün bunlarla beraber burada niçin birden fazla çeşme ve çadırvan var?
02:32Ve bunun yanında bu caminin bahçesinde yatmakta olan, bu hazirede İstanbul'un hala hakim noktalarından bir tanesinde bulunan ve burada yatmakta olan insanların kadim dönemden bize neler söylediklerini dinlemeye geldik.
02:46Bunların en başında hiç şüphesiz Sümbül Efendi'nin kendisi gelmektedir.
02:50Bir mekanın birden fazla boyutu var.
02:52Bu boyutların aslında bugün konuşacağımız birbiriyle kesişen noktası şu oluyor.
02:58Mimariyle tasavvufun birleştiği en önemli noktalardan bir tanesindeyiz.
03:03Aslında biz şunu da görmekteyiz.
03:05Sadece mimariyle tasavvufun birleştiği bir yer değil.
03:08Burası bir kültürün dönüştüğü, aynı zamanda bir şehrin süliyetinin başka bir kültüre kaydığının en güzel örneklerinden bir tanesindeyiz.
03:18Bugünkü kelimemiz mimarlık olsun.
03:20Mimarlık kelimesi üzerinde duralım.
03:23Türkçe'ye mimarlık, ömür, bununla beraber umran veya imar etmek kelimeleri büyük oranda Arapçadan geçme ve hepsi aynı kökten gelmektedir.
03:33Mimarlık kelimesiyle burada bir vakıf eserinin bize söylediği şey aslında şudur.
03:39Yani siz bir bina inşa edersiniz veya orada var olan kutsal bir mekanı kendi kültürünüze adapte eder ve onu yaşatmaya devam edersiniz.
03:49Bu hem kendi kültürünüzü yansıtmak hem bir önceki medeniyetle aslında çarpışma ve onu devam ettirme üzerinden bir yarış içerisindesinizdir.
03:58Ve bununla beraber bu mekana, bu vakıf eserine bir ömür katarsınız.
04:02Dolayısıyla biz bugün mimarlık kelimesinin ömürle ve imar etmeyle birlikte düşündüğümüzde Sümbül Efendi Camii, halk arasındaki ismiyle Sümbül Efendi, Koca Mustafa Paşa Camii bize çok şey anlatmakta.
04:16Peki burada çok boyutlu ve katmanlı bir mekanın bize söylediği şey nedir?
04:22Daha önce de söylemiştik, bir mekan aynı zamanda politik düzlemin, siyasi tarihin ve dinin, sanatın ortak kesişim kümesi olabilir.
04:29Bununla birlikte biz bugün bir mekanın taşların üst üste konmasıyla meydana gelmiş, daha sonrasında farklı kültürler tarafından çevrilmiş ve değiştirilmiş bir mekanın aslında tasavvufla,
04:43İslam'ın deruni boyutuyla, belki de estetik boyutuyla kesiştiği noktayı konuşmaktayız.
04:48Çünkü daha önce de konuştuğumuz gibi mekanı var eden aslında toplumun kendisidir.
04:53Mekan kelimesini, kevn kelimesiyle yani kainat ve oluşla birlikte düşündüğümüzde bir mekanı var eden toplumun kendisidir.
05:02Bununla beraber bir mekanı var eden toplum aynı zamanda birbiriyle iki taraflı anlamda etkileşim içerisinde olmuş bir mekan da toplumu var etmektedir.
05:12Bu bize aslında şunu da ifade ediyor.
05:14Burada tasavvufla veya İslam'ın mistik boyutuyla iç içe geçmiş bir mekanı konuştuğumuzda biz bu mekanın da beraberinde var ettiği ve getirdiği bir hakikat söz konusudur.
05:26Burada şunu belirtelim.
05:27Burası eskiden bir Hristiyan manastırıydı.
05:312. Beyazıt döneminde 2. Beyazıt'ın emriyle İstanbul aslında bir Türk şehri yani bir İslam şehri olmaya aday olmuş ve bu dönüşümü yaşamıştır.
05:41Fetihten sonra birçok kilise, kadim dönemde kilise olarak kullanılan birçok mekan havarilere ait olsun veya sonrasında inşa edilsin camiye çevrilmişti.
05:50Bunun örnekleri arasında Zeyrek Camii, Ayasofya hiç şüphesiz ilk akla gelenler.
05:55Bunlarla beraber Koca Mustafa Paşa Camii de 2. Beyazıt döneminde bizim için en güzel örnekliği teşkil eden yegane eserlerden bir tanesidir.
06:04İstanbul'u Türk şehri yapan en önemli özelliklerden bir tanesi de aslında kendisinden önce var ola gelen bu kiliseleri, bu kadim Hristiyan ve Bizans Roma'ya ait eserlerin İslam'a dönüştürülmesine dairdir.
06:17Çünkü biz şunu biliyoruz.
06:19Fetihten sonra sembolik olarak Ayasofya Camii'ye ilk çevrilen eserdi.
06:22Fakat bununla beraber 2. Beyazıt döneminde İstanbul'un artık yerleşik bir hayata, tam bir Türk mimarisine sahip olmasının en güzel göstergelerinden bir tanesi de 2. Beyazıt döneminde İslam'a yani camiye çevrilen eserler olduğunu bilmekteyiz.
06:39Bununla birlikte biz bugün şunu da görmekteyiz.
06:43Sümbül Efendi Camii ilk başta bir kiliseydi.
06:45Sonrasında camiye çevrildi 2. Beyazıt döneminde.
06:48Bu camiye çevrilme meselesi sadece bir binanın kimler tarafından kullanılacağına dair bir küçük bir değişiklik değildir.
06:58Bu değişiklik yani sadece kimlerin bu meseleyi, bu meskeni, bu mabedi, bu vakıf eserini kullandığıyla alakalı bir durum değildir.
07:06Hayata bir teklifi olan, büyük bir imparatorluk olan Osmanlı Devleti fetihten sonra buranın hakimi olmuş ve aslında buraya kök salmıştır.
07:14Biz 2. Beyazıt döneminde ve sonrasında Fatih'le başlayan tohumun artık çiçek açtığını görmekteyiz.
07:20Çünkü bir vakıf eseri olarak burada Müslümanlara kazandırılan veya o dönemdeki Osmanlı toplumuna kazandırılan bu eser kadim dönemde kilise olarak kullanılmaktaydı.
07:31Fakat biz Koca Mustafa Paşa Külliyesi'nin de toplumsal bir işlevi olduğunu bilmekteyiz.
07:35Yani kadim dönemde daha önceki camilerden bahsettiğimiz bir şey vardı.
07:40Şehrin en önemli meydanlarına bir mabet inşa edilirdi veya orada var olan bir mabedin dönüştürülmesi aynı zamanda toplumsal bir işlev görmekteydi.
07:50Yani külliyelerin kendine has özelliğiyle birlikte aslında Sümül Efendi Camii de toplumsal işlevi olan,
07:56bir geçiş güzergahı olan bütün parametreleriyle, bütün bileşenleriyle, medresesiyle, imaretiyle ve buradaki Sıbyan Mektebi ile birlikte
08:05aslında büyük bir külliye olarak inşa edilmiş, büyük bir kompleks yaşam alanı olarak insanların hizmetine sunulmuştu.
08:12Fakat bu caminin diğer camilerden biraz olsun farklı bir özelliği var.
08:17Bu da şu an arkamda görmüş olduğunuz Sümül Efendi'nin kendisiyle alakalı.
08:21Birazdan caminin bahçesinde dolaşırken Sümül Efendi'nin bu mekana onun etrafında dönen hikayeler üzerinden anlattıklarıyla birlikte
08:30tasavvufla birlikte bir yapının, bir mabedin, bir vakıf eserinin buluştuğu noktası aslında yine bir insan olmuştur.
08:38Klasik dönem için söyleyecek olursak aslında bilginin kaynağı insandı.
08:42Kitaplar talih bir özellik görürdü.
08:45Yani hatırlatma aracıydı.
08:47Bilgi insan üzerinden aktarılabilen bir meseleydi.
08:50Bugün için bu düzlem değişmiş durumda.
08:53Fakat bu caminin bir mekan olma özelliği günümüzde Sümül Efendi etrafında oluşan bir dergah
08:59ve tasavvufi hikayelerle, menkıbelerle anlatılmakta.
09:03Ve aslında bu mekan kendi varlığını bu menkıbeler üzerinden de devam etmektedir.
09:08Burada bahçede, hazirede çok önemli insanlar yatmakta.
09:12Bunlarla beraber onların etrafında da oluşmuş hikayeler ve menkıbeler vardır.
09:16Bunların işlevini, bunların ne işe yaradığını, bugün bu hikayeleri veya bu menkıbeleri bizim nasıl anlamamız gerektiğine dair de birlikte bir yolculuğa çıktık.
09:26İstanbul'un en önemli noktalarından bir tanesinde.
09:29İstanbul'un hem tasavvuf için hem mimari eserler hem de vakıf eserleri açısından önemli bir kesişim noktası olan Sümül Efendi Camii,
09:37Koca Mustafa Paşa Camii'ni hep beraber gezmeye devam edelim.
09:41Sümül Efendi Camii'nde vicdanın adeti de hatta oldu.
10:03Sümül Efendi Camii'nde vicdanın adeta bulundu bakın.
10:04Sümbül Efendi Camii'nde vicdanın adeta sembolik hale geldiği noktalardan bir tanesindeyiz.
10:14Bu külliyenin bahçesinde arkamda görmüş olduğunuz aslında ismi de zincirli servi olan yüzyılları aşmış.
10:21Yani asırları sari bir mekan olarak, aynı zamanda bir mekan olarak bu servi ağacı da aslında şu işlevi gördüğüne dair rivayet anlatılır.
10:29Borçlu alacaklı kimseler buraya gelir, bu servi üzerine asılı olan zincir borçlu tarafına eğilir diye bir hikaye anlatılır.
10:36Burada hikayelerle aslında bir toplumun sözde yani sözlü kültürde varlığının devam etmesine dair çok önemli bir ipucu var.
10:46Çünkü aslında adaletin en büyük sağlayıcısı insanın içerisindeki vicdandır.
10:50Kadıyı inandırabilirsiniz ama kendi vicdanınıza inandıramazsınız.
10:54Burada bir külliyenin bahçesinde bulunan ve aslında çok da güzel muhafaza edilen bugün kurumaya yüz tutmuş bir servi ağacının böyle bir sembolik anlamının olması,
11:04bunun tasavvufla bir mimari eserin buluştuğu ve kesiştiği bu noktada olması da manidardır.
11:11Bütün bunlarla beraber aslında bu külliye birçok işlevi beraberinde getiriyor.
11:15Toplumsal bir hayat, az önce de bahsettiğim gibi, daha önceki programlarda da özellikle anlatmaya çalıştığım gibi,
11:21medresesiyle, kütüphanesiyle, imaretiyle, aşeviyle külliyeler toplumun çok büyük bir kesimine hitap eden ve aynı zamanda ibadetlerini yaptıkları çok önemli noktalardır.
11:33Burada aslında klasik dönem için söyleyecek olursak vakıf eserleri bir yaşam alanıydı.
11:38Bu Osmanlı dönemi için de geçerliydi, aslında bugün de geçerli.
11:42İnananı, müntesibi ve bu caminin müdavimleri için burası hala bir yaşam alanı.
11:47Fakat biz klasik dönem için şunu da görmekteyiz.
11:51Yani burada çok fazla çeşmenin olduğunu görmekteyiz.
11:55Şadırvan dışında birden fazla çeşme mevcut durumda.
11:58Bununla beraber biz şunu da görmekteyiz.
12:01Klasik dönem için bu cami nasıl ki birçok insan için birden fazla işlevi görüyorsa,
12:07toplumsal bir merkez haline geldiyse,
12:10burada bu çeşmelerle birlikte aslında sembolikle bir anlamı olduğunu görmekteyiz.
12:13Çünkü şu an tam olarak solumda görmüş olduğunuz bir kuşlar için sadece kuşların su içebileceği bir mekan üretilmiş durumda.
12:22Mekan kendi başına üretilmiyor.
12:24Yani bir mekanı var eden toplumun kendisidir.
12:27Aslında bir külliye ile birlikte insanlara büyük bir yaşam alanı sunan burası sadece insanları hesap etmiyor.
12:33Burada mekan dediğimizde sadece insanların yaşadığı ve insanların hesaplandığı bir nokta olarak külliyeler vakıf eserleri hesaplanmamıştır.
12:42Daha önceki camilerde görüldüğü gibi bizler kuşlar için ev yapan,
12:47sadece kuşların bile su içebileceği mekanlar üretebilen bir mabetten, bir külliyeden bahsediyoruz.
12:53Ve daha önce de biz bunlar üzerine aslında durmuştuk.
12:56Çünkü bir mabedi var eden oranın müdavimi, o dinin inananı ve o kültürün müntesipleridir.
13:03Bir vakıf eserini kendisi olarak var eden ve vakıf eseri olarak devam etmesini sağlayan özelliklerden bir tanesi de
13:10aslında etrafında oluşan hikayelerin kendisidir.
13:13Sümbül Efendi Camii'nde, Koca Mustafa Paşa Camii'nde biz bu hikayelere çok fazla rastlamaktayız.
13:18Bu hikayelerin ilki olan yanımda görmüş olduğunuz bu asırlık servinin hemen arkasında çifte sultanlar yatmakta.
13:25Bu vakıf eserini devam ettiren, günümüzde hikayelerle sadece taşlar üzerinden değil,
13:31sözün kendisinde de var kılan bu hikayelerin etrafında döndüğü en önemli özelliklerden bir tanesi burada.
13:36Arkamda yatmış olan ve şu anda burada olduğuna inanılan iki kişi var.
13:41Bu iki kişi çok önemli.
13:43Çünkü bunun aslında klasik İslam tarihiyle doğrudan bağlantısını kurabiliriz.
13:48Çünkü buradaki rivayetlere göre Kerbela olayından sonra
13:52Hz. Ali Efendimizin torunları, Hz. Hüseyin Efendimizin kızları olduğuna inanılan iki kişi var burada.
13:59Bu iki kız bir şekilde esir düşmüş ve İstanbul'da esir tutulmuştur.
14:03Bunlar hakkında anlatılan bu hikaye aslında bu mabedin etrafında oluşturduğu hikayeyle birlikte
14:10mekanın kendisine, bölgeye ve buradaki külliyeye bir vakıf eserine de tırnak içinde söyleyecek olursak kutsallık katıyor.
14:17Çünkü Hz. Peygamberin torunları olduğuna inanılan ve burada daha doğrusu Hz. Ali'nin torunları olduğuna inanılan
14:24Hz. Hüseyin Efendimizin kızlarının burada metfun olduğuna inanılması burayı bir çekim noktası anlamında burayı bir cazibe merkezi kılıyor.
14:34Çünkü burada inandığınız dinin, peygamberinin soyundan gelen ve onun torunları olduğuna inanılan iki kişi yatmakta.
14:43Bunlar Kerbela olayından sonra esir düşmüşler ve buraya kadar gelmişler.
14:47Anlatılan hikayenin de özeti olarak şudur.
14:50Esir düşmüş olan bu iki zat, bu iki hanımefendi burada kendilerinin isteği olmaksızın bir Hristiyan'la evlendirilmek istenmeleridir.
15:00Bunun sonucunda evlenmek istemeyen Hz. Hüseyin Efendimizin kızları dua etmişlerdir ve ertesi gün bakıldığında kendi yataklarında vefat ettikleri görülür.
15:09Burada ondan sonra kendilerinin buraya defnedildiğine dair de rivayetler türemiştir.
15:15Bu rivayetlerin aslı var mıdır yok mudur?
15:17Burada gerçekten yatan insanların Hz. Hüseyin Efendimizin kızları olup olmadığı bu başka bir konu.
15:23Bizim burada üzerinde durmak istediğimiz şey ise bu hikayeler etrafında, bu menkıbeler, bu oluşturulan sözlü kültür etrafında bir vakıf eserinin işlevi.
15:33Çünkü bir vakıf eseri sadece taşların üst üste konmasından ya da bunları daha önceki kültürden kalan, kadim medeniyetlerden kalan bir Hristiyan mabedini İslam'ın yani camiye çevrilmesiyle birlikte oluşan bir şey değildir.
15:49Bir vakıf eseri bir mabet etrafında oluşturulan bu hikayelerle birlikte var olmakta.
15:53Cazibe merkezi olması yani bir çekim noktasının olması, buradan yolu geçen insanların burada el açıp dua etmesi, onlara Kur'an-ı Kerim'den sureler hediye etmeleri,
16:05İslam geleneği içerisinde, toplumun kültürü içerisinde var olan ve insanları buraya çeken önemli bir noktaya tekabül etmektedir.
16:12Aslında bu hikayelerle beraber, bu menkıbelerle beraber biz ta Yavuz dönemine kadar gideceğiz.
16:18Çünkü Sümbül Sinan Hazretleri bu caminin yıkılmasına karşı çıkmıştır.
16:22Bazı rivayetlerde sırf buradaki türbe içerisinde, hazire içerisinde, bu caminin haziresinde ve bahçesinde metfun bulunan insanlardan dolayı burayı yıktırmak istemediğine dair hem yorumlar hem rivayetler söz konusu.
16:37Yani biz bugün bir camiyi, bir külliyeyi kiliseden alınıp önce camiye sonra külliyeye sonrasında bir dergaha dönüşen İstanbul'un en önemli noktasında bulunan Sümbül Efendi Camii'ni, Koca Mustafa Paşa Camii'ni anlamaya çalıştık.
16:53Bir yolculuğa çıktık ve bu yolculukta karşımıza aslında birden fazla şey çıkmakta.
16:58Az önce konuştuğumuz çadırvanlar birden fazla suyun olması, çeşmenin olması ve bununla birlikte arkamda görmüş olduğunuz çifte sultanlar türbesi.
17:06Burada hemen görmüş olacağınız bir başka çeşmede söz konusu ve bunlar klasik dönemden kalan bu çeşmelerin aslında şöyle bir sembolik anlamı olduğunu da belirtelim.
17:16Bu sembolik anlam şudur.
17:18Bugün hangi fıkıh kitabına bakarsanız bakın ilk anlatacağı konu temizlik bahsidir.
17:23Burada aslında çok büyük genellemeler yapıp İslam dininin bir fıkıh dini olduğu ve bunun da salt hukuk anlamında olmadığı,
17:31dolayısıyla bir temizlik dini olduğuna dair de çok fazla yorum görmekteyiz.
17:35Bu temizlik bahislerini okuduğunuzda klasik fıkıh kitaplarında büyük bir yekûnü su tutmakta.
17:41Hangi su temizdir, hangi su temizleyicidir?
17:43Bu noktada bir külliyenin, bir vakıf eserinin aslında içerisinde barındırmış olduğu şadırvan, namazla olan ilişkisi,
17:51suyun temizleyici gücü, tazeleyici gücü bütünüyle düşünüldüğünde bu camide çok fazla çeşmenin de aslında neye tekabül ettiğini görmekteyiz.
17:59Bu aynı zamanda burada yaşamış olan ve yaşamakta olan insanların da bir çeşit sembolü diyebileceğimiz,
18:06onların anlam dünyasını da bize ifade eden bir noktada olduğunu göstermektedir.
18:11Gelin hep beraber bugün burada halk arasındaki ismiyle Sümbül Efendi Camii olmasının sebebi olan zatın türbesini
18:20ve onun etrafında oluşan hikayeleri, menkıbeleri konuşmaya, anlamaya devam edelim.
18:59Bu caminin halk arasındaki isminin Sümbül Efendi olmasının sebebi olan zatı muhterem tam olarak arkamda bulunan türbede yatmakta.
19:14Bu çok önemli bir nokta.
19:16Bugün Diyanet Ansiklopedisi'nde bile Sümbül Efendi maddesini arattığınızda sizi Koca Mustafa Paşa Camii ve Külliyesi maddesine yönlendirmekte.
19:24Bu aslında şunu gösteriyor.
19:25Burasının bir ismi var ve burasının meşhur olduğu başka bir isim var.
19:30Fakat burada hem isimlerin hem kültürlerin hem de mistik boyutla gerçek boyutun,
19:37daha doğrusu mistik boyutla somut boyutun birleştiği bir nokta olarak bu cami birçok işlevi görmekte.
19:43Biz şunun aslında farkındayız.
19:45Bu caminin bu kadar meşhur olmasının ardında bir zatı muhterem Sümbül Efendi yatmakta.
19:50Bu zatı muhterem Halvetiye tarikatının mensup sonrasında Sümbüliye diye ayrılacak olan kulun kurucusudur.
19:57Sümbül Efendi'nin özelliği sadece postişin olması, şeyh efendi olmasının ardında yatmamaktadır.
20:03Çünkü Sümbül Efendi tasavvufun, Osmanlı tasavvufunun en önemli özelliklerine sahip
20:09ve bunu padişahlarla olan ilişkisi noktasında da gerçekten görebildiğimiz önemli şahsiyetlerden bir tanesidir.
20:16Çünkü kendisi 2. Beyazıt dönemine, ardından Yavuz dönemine, ondan sonra Kanuni dönemine kadar yaşamış
20:23ve aslında bu üç padişahla da bir şekilde irtibatlı olmuş.
20:28Dolayısıyla hem bu caminin konumunu, hem insanlar nezdindeki konumu
20:32ve hem de sözün kendisinde ciddi bir noktada olduğunu gösteren en önemli özelliklerden bir tanesidir.
20:39Fakat isminin niçin Sümbül Efendi olduğuna dair temel ribayetleri de bugün konuşmamız gerekiyor.
20:45Çünkü buradan sonra kendisinin talebesi olan Merkez Efendi ile de benzer bir örnekliğin olması,
20:52benzer bir şekilde bir hikaye, bir menkıbeye sahip olması Sümbül Efendi'yi daha da önemli yapan noktalardan bir tanesidir.
20:59Bir gün kendisinin bağlı olmuş olduğu mürşidin,
21:04bugün çıkıp dergâhtan, dergâh dışında bana çiçek toplayın demesi üzerine,
21:09kendisinin bağlı olduğu bu dervişlerin çıkıp Şeyh Efendilerine, hocalarına, mürşidlerine en güzel çiçeği bulma yarışlarına girdikleri bir günde
21:18Sümbül Efendi hiçbir çiçeği koparamamış, dalından düşmüş olan bu bir tane Sümbül'ü şeyhine getirmiştir.
21:25Menkıbe böyle başlar ve bu onun ismine dönüşür.
21:28Ve burada Şeyh Efendi sorar, kimisi güller getirmiştir, kimisi laleler getirmiştir.
21:33Bununla beraber ortalık gerçekten bir çiçek cennetine dönüşmüş noktada,
21:37Yusuf bin Ali adı aslında Sümbül Efendi'nin,
21:40niçin bize soluk bir Sümbül getirdin diye sorulması üzerine kendisinin ismi ortaya çıkmaktadır.
21:46Hangi çiçeğe elimi attıysam onu Allah'ı anar halde buldum.
21:50Yani Allah'ı zikreden bir varlığın zikrine son vermek istemediğim için hiçbirini koparamadım.
21:56Dolayısıyla kendiliğinden, dalından düşmüş ve zikrini tamamlamış olan bu Sümbül'ü bu yüzden getirdim der.
22:03Hocasının kendisine madem öyle bu saatten sonra senin adın Sümbül Efendi olsun dediğine dair temel bir rivayet söz konusudur.
22:11O günden sonra Sümbül Efendi olarak anılacaktır.
22:13O zamandan itibaren kendisine Sümbül Efendi denmiştir.
22:16Fakat Sümbül Efendi'nin politik tarihle de doğrudan bir bağlantısı vardır.
22:21Gelin bunu türbeye daha yakın bir noktada anlamaya çalışalım.
22:26Müzik
22:28Bugünkü kelimemiz mimarlık.
22:52Yani mimari bir eser.
22:53Mimari bir eseri imarla, ömürle birlikte düşündüğümüzde bir mekanın var kalınması ve bununla birlikte varlığını devam ettirmesi üzerinden okuyabiliriz.
23:04Şu an arkamda görmüş olduğunuz türbede bir zatı muhterem yatmakta.
23:08Osmanlı tasavvufunun en önemli şahsiyetlerinden bir tanesidir.
23:11Fakat burada hem 2. Beyazıt hem Yavuz döneminde hem de Kanuni Sultan Süleyman döneminde bir şekilde burada türbenin başında olması, bu dergahın içerisinde olması, burayı yönetmesi, halka irşad vazifesinde bulunması onu tasavvuf noktasında zaten çok önemli bir yere koymakta.
23:29Fakat bununla beraber bazı sembolik noktalar vardır.
23:34Bunlardan bir tanesi şudur.
23:35Yavuz Sultan Selim caminin açılışında ilk vaazının onun verdiğine dair bir rivayet vardır.
23:40Klasik dönem için söyleyecek olursak Osmanlı döneminde ilk vaazın kimin verdiği ilk namazı yani bir cami açıldığında özellikle bir salatin camisi yapıldığında bu camiyi kimin ilk olarak namazı kimin kıldıracağı da aslında sembolik bir önemi hais.
23:55Bu sembolik anlam sadece orada ilk namazın kıldırılmasıyla alakalı bir nokta değildir.
24:00Çünkü ilk namazı kıldıracak kişilik elbette önemlidir.
24:04Fakat bunun toplum nezdinde de karşılığı olan insanların sözünü dinlediği bir kimse olması aslında o camiyi daha önemli bir noktaya taşımakta.
24:13Biz burada mekan ve ömür kelimelerini birlikte düşündüğümüzde bir mabedi bir külleyi inşa edebilirsiniz.
24:18Fakat onun varlığını devam ettirmesi bu noktada önemlidir.
24:22Bununla birlikte üç padişahın da kendisine saygı duyduğunu bir şekilde onlarla irtibatta olduğunu bilmekteyiz.
24:29Bir tarafta Cihan Sultanı Yavuz Selim, öbür tarafta Gönül Sultanı Sümbül Efendi.
24:35Burada elbette bir bölüm içerisine sığmadığı için bir sonraki bölümde Merkez Efendi'yi, Merkez Efendi ile olan ilişkisini,
24:43bu caminin bahçesinde bulunan hazireyi, bu caminin külliyenin işlevini hep birlikte anlamaya devam edeceğiz.
24:50Fakat burada bu bölümün en önemli noktalarından bir tanesi olduğunu düşündüğüm şey şu.
24:55Birden fazla katmanı olan, birden fazla seviyesi olan bir vakıf eserinin burada bugün taşlarla, soyutla somutun buluştuğu,
25:04tasavvufla, mabedin buluştuğu, dergahla caminin buluştuğu ender noktalardan bir tanesindeyiz.
25:10Çünkü klasik İslam tarihini okuduğumuzda aslında ulema arasında her zaman bir çatışma elbette olacaktır.
25:17Çünkü insanın olduğu, düşüncenin olduğu her yerde bir çatışma söz konusudur.
25:21Bu çatışmanın aslında klasik İslam düşüncesindeki karşılığı genelde mutasavvuflarla büyük oranda fıkıh alimleri arasında gerçekleştiğini biz biliyoruz.
25:31Çünkü birisi aslında genel çerçeveyi belirlemekte pratik karşılıkları üzerinden neyin İslami olup olmadığını,
25:38neyin haram ve helal olduğuna dair temel düzlemin belirlendiği ulema sınıfı diyebiliriz.
25:43Ama öte taraftan İslam'ın estetik anlayışıyla anlatıldı.
25:47Ve burada deruni yani ilmi noktada, yani burada estetik boyutla birlikte tasavvuf noktasında fıkıh ve tasavvuf karşıtlığı birbiriyle bir şekilde çatışmakta.
25:59Bu noktayı şunun için anlattım.
26:00Aslında ilk etapta kendisinden sonra bu işi devam ettirecek olan ve kızıyla da evli bulunan Merkez Efendi,
26:07asıl ismi Mustahit-i Musa Efendi, bu noktada Sümbül Efendi'nin bir sufi olması, bir tasavvuf erbabı olmasından dolayı,
26:15kendisinin de bir medrese geçmişi yani bir şekilde fıkıhla, İslam ilimleriyle hemhal olmasından dolayı Sümbül Efendi'ye bir süre gitmemiştir.
26:24Bu noktayı bir sonraki bölümde izah edeceğiz.
26:27Çünkü burada aslında biz bir camide, bir vakıf eserinde sadece binaların, taşların üst üste konmasıyla yapılabildiğini görmüyoruz.
26:36Bununla birlikte etrafında oluşturulan hikaye, menkıbeler bu camiyi de yaşatmaya ve bu caminin yaşatılmasıyla birlikte
26:44etrafında oluşturulan bir toplumun da kendi varlığını ve sürekliliğini devam ettirdiğini görmekteyiz.
26:50İstanbul'un en önemli noktalarından bir tanesinde, tarihin hem Hristiyanlık tarihiyle öncesinde kilise olmaklığı,
26:57hem de sonrasında camiye çevrilmesi, bir vakıf eserine dönüştürülmesi ve adeta bir dergah olarak kullanılabilecek
27:05ve bugün de varlığını devam ettiren büyük bir dergah noktasına gelmesi burada önemlidir.
27:11Biz bugün bunu anlamaya çalıştık.
27:13Sümbül Efendi Hazretlerinin türbesinin önünde hem kendisini hem de bu caminin hikayesini anlamaya çalıştık.
27:19İstanbul'un her bir noktası, yani her vakıf eserinin altını kazıdığınızda birden fazla hikaye, birden fazla menkıbe çıkmaktadır.
27:28Bununla birlikte kadim dönemde var olan ve o dönemden bugüne getirdiğimiz aslında birçok unsuru beraberinde taşıyor.
27:35Büyük bir medeniyet olmak, büyük bir kültüre sahip olmak, öncekini yok etmekle olmaz.
27:40Öncekini kabul edip, onunla yarışıp, onun varlığını da bunlar üzerinden anlatmaya ve bunlar üzerinden sürdürmeye çalışarak olur.
27:49Dolayısıyla Sümbül Efendi Camii'ni, halk arasındaki adıyla Koca Mustafa Paşa Camii'ni bu noktada anlamaya çalıştık.
27:57Bir sonraki programda görüşmek üzere.
28:00İstanbul'a, bu kadim şehre ve kendinize iyi bakın.
28:03İzlediğiniz için teşekkür ederim.
28:33İzlediğiniz için teşekkür ederim.
29:03İzlediğiniz için teşekkür ederim.
İlk yorumu siz yapın