- 2 gün önce
TARİHİ YAPILARIN İLGİNÇ ÖYKÜSÜ TARİHTE YÜRÜYEN ADAM’DA
Her köşesinde tarihten izler barından ülkemizin tarihi yapılarına dair bilgiler veren ve geçmişten günümüze uzanan öyküsünü anlatan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, izleyenlerini tarihi bir yolculuğa çıkarıyor. Ahmet Şahin Baykal'ın sunumuyla ekranlara gelen “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, tarihi yapıların yapılış amacı, yapıldığı dönem ve günümüzdeki son durumunu inceliyor ve izleyenleriyle paylaşıyor.
Tarihi sade bir dille anlatan ve sevdiren program “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, geçmişten günümüze bir bağ kurarak birçok döneme tanıklık etmiş tarihi yapılara dair önemli bilgiler aktarıyor ve yapıların çeşitli dönemlerdeki fotoğrafları ile günümüzdeki son durumunu ekranlara getiriyor. Tarihi yapıların inşa edildiği dönemin koşulları, o bölgeye verilen isim, günümüze dek uğradığı değişiklikler ve o dönemde yaşanmış hikayeler tarih meraklılarıyla buluşuyor.
Birçok medeniyete ev sahipliği yapmış dört bir yanı tarih kokan Türkiye’nin, tarihi mirasını ve öyküsünü ekranlara taşıyan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri” her cumartesi saat 16:00’da Ülke TV ekranlarında…
Her köşesinde tarihten izler barından ülkemizin tarihi yapılarına dair bilgiler veren ve geçmişten günümüze uzanan öyküsünü anlatan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, izleyenlerini tarihi bir yolculuğa çıkarıyor. Ahmet Şahin Baykal'ın sunumuyla ekranlara gelen “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, tarihi yapıların yapılış amacı, yapıldığı dönem ve günümüzdeki son durumunu inceliyor ve izleyenleriyle paylaşıyor.
Tarihi sade bir dille anlatan ve sevdiren program “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri”, geçmişten günümüze bir bağ kurarak birçok döneme tanıklık etmiş tarihi yapılara dair önemli bilgiler aktarıyor ve yapıların çeşitli dönemlerdeki fotoğrafları ile günümüzdeki son durumunu ekranlara getiriyor. Tarihi yapıların inşa edildiği dönemin koşulları, o bölgeye verilen isim, günümüze dek uğradığı değişiklikler ve o dönemde yaşanmış hikayeler tarih meraklılarıyla buluşuyor.
Birçok medeniyete ev sahipliği yapmış dört bir yanı tarih kokan Türkiye’nin, tarihi mirasını ve öyküsünü ekranlara taşıyan “Tarihte Yürüyen Adam; Vakıf Eserleri” her cumartesi saat 16:00’da Ülke TV ekranlarında…
Kategori
📺
TV ve DiziDöküm
00:00Vakıf Katılım, tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimizi sunar.
00:58İzlediğiniz için teşekkür ederim.
01:00Vakıf Katılım, tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimiz programında bu hafta Zal Mahmut Paşa Camii'ni, Zal Mahmut Paşa Külliyesi'ni
01:15birlikte konuşacağız.
01:17Zal Mahmut Paşa Osmanlı'da kanuni dönemine tekabül eden önemli bir devlet adamlarından bir tanesidir.
01:23Enderun'da yetişmiş Aslen Bosnalı olan bu zat önemli olaylarda da kendisini göstermiştir.
01:30Fakat bugün burada caminin Haliç'e bakan tarafından başlamış olduk.
01:36Çünkü bazı eserleri anlatmak için gerçekten süre yetmez.
01:40Bugün burada Zal Mahmut Paşa Camii'ni anlatmak için bulunduk.
01:43Fakat Haliç tarafından buraya doğru geldiğimizde yine caminin kendisinden daha önce yaptırılmış olan, burada bulunan bir başka külliyeyi birlikte göstermek
01:55istiyoruz.
01:55Burada bu külliyenin kendisi adeta Zal Mahmut Paşa Camii'nin bir mütemmim cüzü gibi.
02:01Özellikle Haliç'ten geldiğinizde görünen bu parçası önemli bir yere tekabül ediyor.
02:06Çünkü başlı başına Zal Mahmut Paşa'yı, kendi dönemini, Kanuni Sultan Süleyman'ı, Mimar Sultan'ı, Şehzade Mustafa'yı birlikte
02:14konuşmak için
02:15gelin hep beraber Zal Mahmut Paşa Camii'ni birlikte gezelim.
02:41Bir vakıf eserini gezerken, bir vakıf eserini anlamaya çalışırken nelere dikkat etmemiz gerekiyor?
02:47Burada bu temel soruya şöyle bir cevap verelim.
02:50Bir, bu vakıf eseri ne zaman inşa ettirilmiştir?
02:52İkincisi, bu vakıf eseri kim tarafından inşa ettirilmiştir?
02:56Yani banisi kimdir?
02:58Üçüncüsü, mimari özellikleri açısından mimarının kim olduğu da bizim için bir o kadar önemlidir.
03:05Dördüncüsü, bütün sanat tarihi içerisinde bu vakıf eseri, bu mimari sanat özelliklerine haiz bulunan bu eser sanat tarihi içerisinde nereye
03:16tekabül etmektedir?
03:17Bütün bunlarla beraber maddelere devam edelim.
03:20Beş, bu sanat eserinin, bu vakıf eserinin yapıldığı dönemin politik, siyasi ve kültürel bağlamı neydi?
03:29Bu çok önemlidir.
03:30Altı, bu sanat eseri, bu vakıf eseri hangi badireleri atlatıp günümüze kadar gelmiştir?
03:36Bunlarla beraber aslında yedincisi ve en önemlisi diyebileceğimiz nokta ise şudur.
03:42Böyle bir sanat eseri, bir vakıf eserinin etrafında bulunan hikayeler, menkıbeler, bu sanat eserini, bu vakıf eserini, vakıf eseri yapan
03:52bütün bir anlam dünyası neydi?
03:55Bütün bunlara cevap bulmak için, bizler bugün kanuni dönemini anlamak için, aynı zamanda Zal Mahmut Paşa'yı, etrafında oluşturulan hikayeyi,
04:03bu camiye insanların, halkın niçin tebeccüh etmediğini anlamak için buraya geldik.
04:09Şu an Eyüp'ün girişinde karşımda tam olarak Haliç var ve arkamda Zal Mahmut Paşa Camii ve Külliyesi bulunmakta.
04:17Yolumuz bugün buraya düştü.
04:19Gelin hep beraber bu camiyi birlikte gezmeye devam edelim.
04:49Osmanlı mimarisinde camilerin hiç şüphesiz ve külliyelerin mütemmim cüzlerinden, yani o külliyeyi, o vakıf eserini tamamlayan cüzlerden bir tanesi,
05:00şu an sol tarafında görmüş olduğunuz Zal Mahmut Paşa'nın türbesinin yanındaki hazirelerdir.
05:06Çünkü hazireler başlı başına o vakıf eserinin tarihine ışık tutan, sonrasında bu camiden kimlerin yolunun geçtiği,
05:17buralarda kimlerin esamisi okunduğuna dair bizlere temel bir fikir vermesi açısından çok önemlidir.
05:24Çünkü şu an hazirede görmüş olduğunuz kitabeler çeşit çeşit.
05:28Birazdan birkaç tanesini göstereceğiz.
05:30Bu klasik dönem için söyleyecek olursak Osmanlı döneminde hazireler, camilerin kitabeleri öyle belli belirsiz bir şekilde inşa ettirilmiyordu.
05:40Uleman sınıfından birisi ise ona göre inşa ettirilir, bir kadınsa ona göre yapılır veya bir çocuksa ona göre bir kitabe
05:48üzerinden bir cami içerisinde bulunan haziredeki
05:52mezar diyebileceğimiz bahçede ona göre bir mezar kitabesi, bir yazıt ona göre yapılırdı.
05:59Ve bu çok önemlidir.
06:01Aslında bazen bir sanat eserini konuşturduğunuz önemli bir noktaya da tekabül edebilir.
06:06Bununla beraber caminin bir vakıf eserinin, bir külliyenin mütemmim cüzü diyebileceğimiz hazireleri konuşmadan
06:13bizler bugünkü hikayemize, bugünkü vakıf eserimizi, Zal Mahmut Paşa camini ve külliyesini konuşmamız mümkün değil.
06:21Çünkü az önce dış taraftan da göstermiş olduğum aslında bir şekilde birbirine bağlanan,
06:27daha sonrasında veya öncesinde yaptırılan bütün parçalarıyla birlikte
06:32bu medrese olabilir, bu bir sıbyan mektebi olabilir, bu bir aşhane olabilir, insanlara yemek yapılıp dağıtılan bir yer olabilir.
06:39Fakat hazirelerle birlikte aslında bir külliye şehrin önemli noktalarından bir tanesine yapılır
06:45ve bu önemli noktayla birlikte orası bir merkez haline gelir.
06:50Burada bugün Zal Mahmut Paşa'nın kendisinin hikayesini elbette konuşmamız gerekiyor.
06:57Çünkü Aslen Bosnalı olan sonrasında Enderun'da yetişmiş, önemli devlet adamlığı
07:03yani önemli görevlere getirilmiş Osmanlı'nın en önemli paşalarından bir tanesidir.
07:08Vezir-i Azamlık yapmıştır yani başvezirlik yapmıştır.
07:11Bugünkü karşılığının başbakanlık diyebileceğimiz noktaya kadar yükseldiğine dair bilgiler mevcut.
07:18Fakat burada Zal Mahmut Paşa'nın özellikle Kanuni'nin ikinci sırada olan,
07:22kendisinden önce bir abisi daha vardı.
07:24Fakat Şehzade Mustafa'nın katliyle ilişkisi bağlamında bu cami bir dönem boykot edilmiştir.
07:30Özellikle halk tarafından.
07:31Peki niçin?
07:32Yani daha önce biz bir önceki programda da ifade ettiğimiz üzere bazı camilere teveccüh daha az olur.
07:40Fakat bazılarına ise ciddi bir halk teveccühü, insanların özellikle gidip namaz kılmak istediği,
07:46orada bulunmak istediği camiler de mevcut.
07:48Fakat burada bu cami adeta boykot edilmiş.
07:52Niçin? Çünkü Şehzade Mustafa halk tarafından, askerler tarafından, devlet erkanı tarafından çok seviliyordu.
07:59Onun katlinde bulunmuş olması, orada ciddi bir rol almış olması Zal Mahmut Paşa'yı kötü bir isim yapmış.
08:07Hatta bugün Zal kelimesinin zalimle eşdeğer olarak kullanan bazı kullanıcılar, bazı sosyal medya kullanıcıları da görmüş olduk.
08:15Fakat bir önceki programda ifade ettiğimiz üzere zal kelimesi muhtemelen kendisinin pehlivanlık yapmış olmaklığı,
08:23aynı zamanda güçlü kuvvetli bir isim, bir insan olduğundan dolayı bu ismin, bu lakabın verildiğini biz biliyoruz.
08:29Bunu da daha önce de ifade ettiğim üzere özellikle Firdevsi'nin şahnamesinde de geçen Rüstem'in babası,
08:36yani Zaloğlu Rüstem gibi çok güçlü kuvvetli bir karaktere atıfla Zal Mahmut Paşa'ya da böyle bir lakab verildiğini biz
08:44biliyoruz.
08:44Bu lakabın kanuni tarafından mı verildi yoksa halk tarafından verildiğine dair birden fazla rivayet söz konusu.
08:51Fakat bugün bizler önce Mimar Sinan'ı konuşup sonrasında yukarıda caminin fefkani yani külliyenin fefkani tarafında ise biraz Şehzade Mustafa
09:02'yı konuşmamız gerekiyor.
09:03Burada Mimar Sinan'ı konuşmamız gereken önemli özelliklerden bir tanesi şu.
09:07Tarihin en büyük ustası, en büyük mimar Osmanlı tarihinde kanuni dönemine tekabül eden ki muhteşem bir dönemdir.
09:15Onu özellikle belirtmemiz gerekiyor.
09:17Şiirde, sanatta, siyasette, mimaride aklınıza gelebilecek bütün noktalarda aslında zirveyi yaşayan bir medeniyet olarak kanuni dönemini örnek olarak gösterebiliriz.
09:28Bu dönemde yetişmiş, o döneme tanıklık etmiş, o dönemden günümüze neredeyse 400 tane eser bırakmış bir mimardan bahsediyoruz.
09:38Bu mimar ki yapmış olduğu eserlerle bugün, bugünkü dünyada kendisinden 100 yıllar sonra yaşayan birisinin onu anlamaya çalışması,
09:48onun yaptığı sanat eserini göstermesi bakımından mühim bir insan olduğunu göstermek bakımından önemlidir.
09:54Mimar Sinan, camide topografyayı, bölgeyi, iklimi özellikle konuşan, kullanan ve bunu dikkate alan önemli mimarların başında geliyor.
10:03Bizler aslında bunu daha önce Atikvalide Camii'nde gördük.
10:06Önceki haftalarda yine Kuşkonmaz Camii'nde de gördük.
10:09Orada kuşların konmaması için özellikle seçtiği nokta, rüzgarın, ters rüzgarların hesaplanmasını hatırlayın.
10:16Bütün bunlarla beraber onun ne kadar büyük bir mimar olduğunu aslında biz o camilerde de görmüştük ve aynı zamanda burada
10:24da görüyoruz.
10:25Caminin teknik detaylarını konuşacağız ama iç tarafa geçmeden önce arkamda görmüş olduğunuz duvarda çok fazla sayıda pencere bulunmakta.
10:35Mimar Sinan'ın aslında özellikle vurgulamak gereken önemli noktalarından bir tanesi şuydu.
10:41Cami içerisindeki ışığı hesaplaması.
10:43Bu çok önemli. Aslında Hristiyan mimarisiyle İslam mimarisi arasındaki en temel farklardan bir tanesi ibadethane içerisinde ışığın düştüğü yerdir.
10:55Çünkü İslam mimarisinde, İslam düşünce yapısında ibadet eden kişinin kendisi değerlidir.
11:03Bundan dolayı Hristiyanlık da değerli değildir anlamında söylemiyorum.
11:06Fakat burada bir bakış açısı çok önemlidir.
11:10Burada İslami eserlerde, mimaride, camilerde görmüş olduğumuz en önemli şey caminin içerisinin aydınlık olması.
11:18Dolayısıyla ışığın mümkün mertebe secde edilecek yere yani secde eden insana düşmesini sağlamak mimarların aslında arzuladığı en önemli noktalardan bir
11:29tanesidir.
11:30Bu camide de ki Evliya Çelebi de bu pencereleri çok fazla övmekte.
11:34Neredeyse her güne bir pencere yapılmış yani 300 küsur tane pencere olduğuna dair bir anlatı söz konusu Evliya Çelebi'nin
11:41seyahatnamesinde.
11:42Fakat burada önemli olan şey mimar Sinan'ın yapmak istediği şeyi aslında farkına varmak.
11:48O da tam olarak İslam mimarisi içerisinde camide, cami içerisinde ışığın düştüğü yerin hesaplanması ve burada ibadet eden kişinin merkezde
11:58olmaklığı çok önemli bir ayrıma tekabül ediyor.
12:01Burada elbette farklı dünyalar yani farklı anlam dünyası ve perspektifi açması açısından bu ışık meselesinin kendisi önemli.
12:09Burada hemen aklıma gelen bir anekdotu da paylaşayım.
12:13Işık deyince, ışığın düştüğü yer deyince aklımıza modern dönemde hiç şüphesiz sinema gelmekte.
12:18Çünkü sinema aslında ışığın düştüğü yerin hesaplanması babından çok kıymetlidir.
12:23Fakat İslam dünyasında gözle, bakmakla, bakışla alakalı yüzlerce kavram vardır.
12:29Yani nazarın kendisi veya işte dediğimiz o yani düşünce anlamında, görüş anlamında yine bir kelime söz konusu bununla beraber aklımıza
12:41gelebilecek yani müşahede yine ilk aklıma gelenlerden şahede, şahitlik etmek yine bunların hepsi görmek ve gözle alakalı, ışıkla alakalı şeylerdir.
12:50İslam mimarisinde Mimar Sinan'ın da özellikle yapmaya çalıştığı şeyin orada ışığın özellikle bir vakıf eserinde, bir camide ışığın düştüğü
12:59yeri hesaplaması.
13:00Zal Mahmud Paşa Camii'nin pencerelerinden yola çıkıp aklıma gelen anekdotu paylaşıyorum.
13:05İslam düşünce tarihinde ilk yazılan sözlüğün ismi Kitab-ül Ayin'dir.
13:12Ayin göz anlamına gelmekte.
13:13Burada ayının kendisi hem göz hem pınar hem kaynak anlamına gelmesi ve bunun yazılmış, sistematik ve orijinal diyebileceğimiz bir sözlüğe
13:25verilmiş olması bence çok önemlidir.
13:29Çünkü görmek sadece fiziken olan bir şey değildir.
13:33Yani Mimar Sinan'ın cami içerisinde bir vakıf eseri içerisinde ışığı düşürmeye çalıştığı şeyin sadece fiziki dünyayla açıklanabilecek bir şey
13:41olmadığını belirtmek istiyorum.
13:43Çünkü bizler sadece gözümüzle görmeyiz.
13:47Gelin hep beraber caminin üst kısmında Kitab-ül Ayin'den ve aynı zamanda görmenin ışıkla bağlantısının İslam mimarisiyle vakıf eseriyle olan
13:58ilişkisini anlatmaya devam edelim.
14:29İslam düşüncesi içerisinde yazılmış bulunan ilk sözlük az önce bahsettiğimiz üzere Kitab-ül Ayin'dir.
14:37Bunun yazarı Halil bin Ahmet aynı zamanda İslam şiiri içerisinde Aruz Vezni ile şiir yazan daha doğrusu Aruz'un da
14:46kurucu babası olarak kabul edilen kişidir.
14:48Burada hemen aklıma gelmişken bir anekdotu paylaşayım.
14:51Yakın dönemde İslam ansiklopedisinde Halil bin Ahmet maddesini Kitab-ül Ayin'e dair küçük bir araştırma yaptım.
14:58Bu araştırmada dikkatimi çeken çok önemli noktalardan bir tanesini sizinle paylaşmak istiyorum.
15:03Sonrasında tekrar Kitab-ül Ayin, ayin, kaynak, göz, ışık ve mimariyle olan ilişkisini anlatmaya devam edeceğim.
15:10Önemli nokta şu Halil bin Ahmet özellikle Kitab-ül Ayin maddesine İslam ansiklopedisinden baktığımda fark ettiğim şey şuydu.
15:17Şöyle bir bilgi yazıyor Halil bin Ahmet yani Ahmet'in oğlu burada bu alim ilk İslam düşünce tarihinde ilk sözlüğü
15:26yazan sistematik halde ve orijinal bir şekilde yazan kişidir.
15:29Fakat enteresan bir şekilde Hazreti Peygamber'den sonra özellikle babası için Hazreti Peygamber'den sonra Ahmet ismini alan ilk kişi olarak geçmekte
15:37ansiklopedide.
15:39Bunun önemli bir bilgi olduğunu düşünüyorum.
15:40Çünkü tabii ki konumuz Kitab-ül Ayin, İslam düşüncesinde yazılan ilk sözlüğün kendisi, ayının hem kaynak oluşu hem pınar anlamına
15:49gelişi önemli.
15:50Fakat burada babasının Hazreti Peygamber'den sonra Ahmet ismiyle anılan ilk kişi olması da dikkatimi çekmişti.
15:57Bunu da sizlerle paylaşmak istedim.
15:59Tekrar konumuza dönecek olursak bir sözlüğe, bir düşüncenin özellikle araştırma noktasında başvuracağımız ilk metne,
16:08ayın denmesi, göz denmesi ve aynı zamanda kaynak anlamına gelen bir kelimenin tercihi bizim için önemli.
16:14Çünkü biz bugün burada Zal Mahmud Paşa Camii'nde bir vakıf eserinde, bir külliyede Mimar Sinan'ın ışığı düşürdüğü yeri
16:22hesaplamasının ne kadar önemli olduğunu özellikle belirtmek istiyoruz.
16:26Burada cami içerisinde onu özellikle vurgulayacağız.
16:28İçerisinin böyle nurani bir yapıda olduğunu da göreceksiniz.
16:32Hiç şüphesiz caminin hikayesi, Zal Mahmud Paşa'nın hikayesi, Şehzade Mustafa'nın olayı, bütün bununla beraber cami hikayelerle günümüze kadar
16:41devam ediyor.
16:41Fakat bu bölümü bitirmeden önce sizlere bugün aslında ilk etapta medrese odaları olarak inşa ettirilen,
16:49bugün ise birden fazla özellikle zanaatkarların çalışma yaptığı küçük odalara dönmüş durumda.
16:55Bugün özellikle atölyeler, yani bugünkü anlamda atölyeler şeklinde kullanılan cami avlusunda, revakların altındayız.
17:03Burası gördüğünüz üzere kubbe şeklinde inşa ettirilmiş küçük kubbeleri mevcut.
17:07Aynı zamanda camiye geniş bir alan bırakıyor.
17:11Burası caminin fefkani tarafı.
17:13Yani burada şunu da ifade edelim, daha önceki programda da söyledik.
17:17Caminin üst tarafta kalan, yani biraz daha yüksekte kalan kısmı, fefkani tarafı.
17:22Burada şadırvan ve bu revaklar ve bu ilk etapta üretilen medreseler söz konusu.
17:27Alt tarafta ise, tahtani dediğimiz tarafta ise, arkamda şu an göstermeye çalıştığım noktada ise bir hazire,
17:36hazirenin de yine orada da bir medrese kısmının bulunduğunu,
17:40Zal Mahmut Paşa'nın türbesiyle birlikte alt taraftan da bir giriş olduğunu,
17:44Haliç tarafından girildiğini görmektesiniz.
17:47Burada Mimar Sinan'ı anmadan bu bölümü geçmek mümkün değildi.
17:51Çünkü caminin mimarı Mimar Sinan'dır.
17:55Burada hemen şunu da ifade edeyim,
17:57Burası aslında stil olarak, yapı olarak Mimar Sinan'ın erken dönemde denediği bir şey.
18:02Dolayısıyla sırf bu stilden dolayı, sanat tarihi içerisindeki süreklilik açısından,
18:07Buranın Mimar Sinan'ın kendisinin değil,
18:10Çıraklarından birisinin olduğuna dair de rivayetler söz konusu.
18:14Elbette bu işin uzmanları onun da hakkını vereceklerdir.
18:17Fakat burada bu önemli ayrıntıyı da sizinle paylaşmak istedim.
18:21Avlu içerisinde bulunan bir şadırvan söz konusu yine üstü kubbeyle kapalı.
18:26Bugün caminin tam, özellikle Fefkani Yapı'daki avlunun tam ortasında.
18:30Hiç şüphesiz birçok programda söyledik ama burada tekrar etmek de önemlidir diye düşünüyorum.
18:35Çünkü İslam'da, İslam medeniyeti, fıkıh medeniyeti,
18:39biliyorsunuz ki bütün fıkıh kitaplarımız kitab-ı tahare ile başlar.
18:43Yani temizlik bahsi ile başlar.
18:44Abdest gerek şarttır.
18:46Abdestsiz namaz kılınmaz.
18:48Özellikle ibadethanelere abdestsiz girmemek gerekiyor malumunuz.
18:52Bu şadırvanların da bütün bu anlam dünyasıyla beraber bir metapizik tarafı olduğunu.
18:59Yani bizler sadece ellerimizi, yüzümüzü ve ayaklarımızı yıkamayız.
19:02Biz burada aynı zamanda manevi anlamda o kirlerden arınıp,
19:06Allah'ın evine, mescide o temizlikle girmeyi isteyen bir süreç içerisinde
19:14burada abdest alıp caminin içerisine gireriz.
19:17Burada caminin aslında sade bir yapıda olduğunu,
19:20bu sadeliğin Mimar Sinan'ın en önemli özelliklerinden bir tanesi de odur.
19:23Yani sadelik en büyük sıra dışılıktır.
19:26Bütün anlatmak istediğiniz o estetiği, o sadelik içerisinde vermek
19:30aslında büyük bir meziyet gerektirir.
19:33Mimar Sinan da bunu yapmıştır.
19:34Burada Zalmahmut Paşa Camii'nin bu haftaki bölümünde
19:37aslında biz Mimar Sinan'ı biraz daha detaylı konuşmak isteriz ama
19:40caminin bütünlüklü olarak hikayesini anlayabilmek için,
19:44camiyi anlayabilmek için bütün bunları konuşmak gerekiyor.
19:48Çünkü az önce de sıraladığımız bir vakıf eserini nasıl anlarız diye
19:52saydığım o yedi tane temel maddeyi
19:54birbirinden bağımsız olarak düşündüğünüzde
19:57veya birkaç tanesi eksik olduğunda
19:59bu vakıf eserini anlamak neredeyse imkansız.
20:02Sadece bizler bir turist gibi bir camiye gelip
20:06evet güzel bir bina inşa etmişler deyip geçemeyiz.
20:09Çünkü buralar bizim anlam dünyamızı inşa ettiğimiz
20:13ve o anlamı sürdürdüğümüz yegane mekanlardır.
20:16Vakıf eserinin bu anlamda özelliği en temelde
20:21bizim ona bir şey anlattığımız ve onun bize bir şey anlattığı
20:25karşılıklı iletişimin sürekli devam ettiği
20:28önemli yerlerden, mekanlardan bir tanesi olmaklığıyla birlikte
20:32bizler bunun içerisinde yaşarız.
20:34Vakıf eserlerinde, camilerde, cami kitabeleri dediğimiz yazıtların
20:39belli belirsiz bir şekilde asılmadığını, yazılmadığını
20:42kondukları yerde önemli çağrışımlarla beraber
20:46hem ayetlere yani Kur'an-ı Kerim'deki ayetlere
20:49hem de hadisi şeriflere referle
20:51yani hem onlara atıfla aslında bizim anlam dünyamızda
20:55çok önemli noktalara tekabül ettiğini
20:56biz önceki programlarda konuşmuştuk.
20:59Bugün burada yine bir vakıf eserinde, bir külliyede
21:02Osmanlı'da aslında zirve dönem diyebileceğimiz
21:05kanuni dönemini bizim için o döneme ayna tutan
21:09o döneme ışık tutan Zal Mahmud Paşa Camii'nde bir yolculuğa çıktık.
21:14Bugünkü yolculuğumuz kanuni dönemine tekabül ediyor.
21:1616. yüzyılın sonlarındayız.
21:18Fakat burada caminin girişinde, cümle kapısının üzerinde
21:23yine bir çeşit mukarnas görüyoruz.
21:25Burada yine ortada Süleyman Mühri dediğimiz
21:28bazen Davut Yıldızı olarak da ifade edilen figür söz konusu.
21:32Öbür tarafta yani sağında ve solunda
21:34iki tane çiçek deseni diyebileceğimiz desenler söz konusu.
21:37Burada bu mukarnasların kendisinin aslında
21:41hem Selçuklu mimarisinde hem Osmanlı mimarisinde
21:44üç boyutluluğu anlatması bakımından kıymetli olduğunu
21:48biz daha önceki programlarda konuşmuştuk.
21:51Burada yine görmüş olduğunuz bir ayeti kerime söz konusu.
21:55Şu an yukarıda görmüş olduğunuz ayeti kerimede de
21:57وَالَّذ۪ينَهُمْ عَلٰى صَلَاتِهِمْ يُحَافِزُونَ
22:00Yani daha önceki programlarda bizler
22:03bu kitabelerin, cami kitabelerinin,
22:06ayetlerinin belli belirsiz şekilde asılmadığını
22:08içeride de birazdan görecek olduğumuz
22:10her noktada özellikle müezzin mahfilinde
22:13Ya Bilal Habeşi, özellikle müezzinlerin piri olarak kabul edilen
22:18bir sahabenin isminin tam müezzin mahfiline asılması
22:21bununla birlikte bu camide özellikle burada girişte yazılı olan
22:25namazın korunmasına dair temel bir ayetin asılı olmasından mütevellit
22:31ben birkaç tane önemli noktaya vurgu yapmak istiyorum.
22:34Bu noktalar şunlardır.
22:35Bir, Müslümanlar inanan insanlar olarak duygu durumlarını,
22:39düşüncelerini, hayata olan inançlarını namazla birlikte korurlar.
22:44Ne demek istiyorum?
22:45Bir vakıf eserinin, bir mabedin, bir caminin
22:48aslında korunmasında ibadetle olan ilişkisinin en temel göstergesi
22:54namazı korumakla beraber namazın kılındığı yerin de
22:58korunması gerektiğine dair temel bir bilgidir.
23:01Burada yazılmış olan kitabede
23:03onlar ki o müminler ki namazlarını muhafaza ederler.
23:07Türkçemizde de aslında hafız, muhafız kelimelerinin kökeni olarak
23:11burada bu fiilin geçtiği bir ayet-i kerimenin seçilmiş olması önemlidir.
23:16Yani İstanbul'da birçok vakıf eserine uğrayabilirsiniz.
23:20Bir vakıf eseri neyi korur, neyi sizinle beraber anlam dünyanızda taşır,
23:26geleceğe taşır bunu aslında gösteren en önemli, çok ince bir şekilde
23:31bence hesaplanmış ve buraya yazılmış olan ayet-i kerime bunu gösteriyor.
23:35Yani kastettiğim şey şu.
23:36Bizler bir vakıf eserine baktığımızda bir anlam dünyasını muhafaza eden,
23:42bu anlam dünyasıyla beraber düşünceyi, ibadeti, hayata bakış açımızı bütünlüklü olarak
23:48günümüze kadar getiren ve bunu geleceğe taşıyan birer sanat eserine bakmaktayız.
23:54Hiç şüphesiz bu sanat eserinde Mimar Sinan'ın, Zalmahmut Paşa'nın, Şah Sultan'ın, Kanuni'nin,
24:01bütün hepsinin bütünlüklü olarak oluşturmuş olduğu hikaye elbette önemlidir.
24:06Fakat burada cami üzerine asılan, camilerde kullanıla gelen ayetlerle birlikte bizler
24:12şunu görmekteyiz, inançla amelin birleştiği en önemli noktalar vakıf eserleridir.
24:18Gelin hep birlikte caminin içerisinde yolculuğumuza devam edelim.
24:42Mimar Sinan'ın son dönem eserlerinden bir tanesi olarak kabul edilen
24:46Zalmahmut Paşa caminin içerisindeyiz.
24:48Aslında bu cami biraz da Mimar Sinan'ın eserlerini süreklilik içerisinde takip ettiğinizde
24:54acaba o yapmadı mı şeklinde bir rivayeti de barındırdığını az önce belirtmiştik.
24:59Çünkü Mimar Sinan'da bir süreklilik söz konusu, özellikle Ayasofya'nın tamiratında bulunmuş olması,
25:07onu ta Selimiye'ye kadar götüren, o büyük kubbeyi yapmadaki motivasyonunu aldığı yeri de biliyoruz.
25:13Fakat burada hiç şüphesiz karşımıza ilk çıkan önemli caminin parçalarından, unsurlarından bir tanesi olarak
25:20yine mermer bir mukarnaslar söz konusu.
25:24Fakat etrafındaki Çiniler İznik Çinileri olduğunu biz görmekteyiz.
25:27Burada yine şunu ifade edelim, bu Çiniler birer tarihi eser olarak günümüze kadar devam etmiş,
25:34sürekliliğini korumuş, camilerimizin yine mütemmim cüzü diyebileceğimiz parçalarından bir tanesidir.
25:40Yine yukarıda mihrapla alakalı bir Ayet-i Kerime'nin yine mihrabın hemen üstünde konumlanmış olması,
25:47daha önceki programlarda ifade ettiğimiz üzere,
25:50cami içerisindeki kitabelerin seçilen ayetlerin lalet tayin bir şekilde seçilmediğini,
25:56yani belli belirsiz herhangi bir ayetin seçilmediğini,
26:00konumuna uygun bir ayetin seçildiğini biz belirtmiştik.
26:03Burada yine mihrab üzerinde bir Ayet-i Kerime söz konusu ve burada mihrapla alakasını da hiç şüphesiz kuruyoruz.
26:11Ve bunu oraya yazan insanlar, ecdadımız bunların hepsinin hesaplandığını bize gösteriyor.
26:17Arkamda görmüş olduğunuz minber,
26:20cuma günleri hatiplerin çıkıp, imamların, hocalarımızın çıkıp hutbe okuduğu,
26:25cami unsurlarının en önemli kısımlarından bir tanesidir.
26:28Fakat bunun için şunu hemen belirtelim, Evliya Çelebi'nin de övgüyle bahsettiği minberlerden bir tanesidir.
26:35Ve bu müthiş bir taş işçiliğini de beraberinde getiriyor.
26:40Detaylara baktığınızda bunu göreceksiniz.
26:42Gerçekten yani bazı camilerde gördüğümüz, özellikle 2. Beyazıt döneminde kiliseden camiye çevrilen o eserleri gördüğümüzde,
26:51bazılarında özellikle minber ve mihrab kısmının sonradan yapıldığını biliyoruz.
26:55Çünkü klasik kiliselerin hem kıble yönü farklı, hem de içlerinde cami unsuru diyebileceğimiz bu minberler yok.
27:03Fakat sonradan yapılan bazı minberlerin camiyle uyumu bu kadar mükemmel olmuyor.
27:08Burada hem bu taş işçiliğinin en nadide örneklerinden bir tanesi olmaklığı,
27:14hem üzerindeki desenlerle birlikte Evliya Çelebi'nin de aslında övgüsüne mazhar oluyor.
27:19Onun da kendisinin bahsettiği bir nokta.
27:21Biz de burada yakından bunu görme şansını elde etmiş bulunuyoruz bugün.
27:26Aynı zamanda cami içerisinde gerçekten dışarıda pencerelerle alakalı söylediğimiz,
27:33Mimar Sinan'ın özellikle ışığı düşürmek istediği nokta itibariyle cami içerisi gerçekten ferah.
27:39Özellikle yani bu kırmızı halılara rağmen ki daha fazla kapatabilir diyebileceğimiz bir şey söz konusu.
27:46Fakat caminin pencerelerinden dolayı ışığın düşürülme yeri olarak camide bir sükunet söz konusu ve bu huzuru gerçekten hissediyorsunuz.
27:56Yukarıda merkezi bir kubbe söz konusu.
27:58Kubbenin etrafında, ön tarafında yarım kubbelerle, parçalarla aşağı doğru gelmiş.
28:04Fakat kenarlarda bu programda çok fazla süremiz kalmadı.
28:07Hem yukarıdaki ayetleri hem de kitabeleri konuşmak için belki yukarıya çıkabiliriz.
28:12Galeriler bulunmakta. Bu aslında klasik Osmanlı mimarisinin tam olarak yansıtıldığı bir örnek değil.
28:19Fakat Mimar Sinan'ın bir denemesi olarak da önemli bir köşe taşlarından bir tanesidir.
28:25Bu noktada caminin içerisindeki huzurla beraber bize gerçekten güzel bir hissiyatı da beraberinde getirdiğini söylemek mümkün.
28:35Cami içerisinde böyle küçük sütunlar bulunmakta.
28:38Bu sütunların altında az önce yukarıda, az önce söylediğim yukarıda bulunan galeriler camiyi biraz daha farklı bir havaya büründürmüş.
28:45Ve Mimar Sinan'ın aslında enteresan bir denemesi diyebileceğimiz.
28:49Yine Mimar Sinan'ı atıfla müthiş bir sadeliği barındıran bir sanat eseri olarak da biz bu camiyi görmekteyiz.
28:57Çok fazla tavan içlerindeki o detaylarda hem çiçek süslemelerini hem farklı desenleri görmekteyiz.
29:04Bu galerilerin alt tarafında. Bunlar önemli. Bunlarla beraber yukarıda bir işçilik söz konusu.
29:09Fakat camiye dair restorasyonu muhtemelen bir sonraki programda anca konuşabiliriz.
29:14Çünkü İstanbul'un en büyük gerçeklerinden bir tanesi İstanbul şehir olduğundan beri nereden bakarsanız en az 2000 yıldır deprem en
29:24önemli problemlerden bir tanesi.
29:26Bugün hala masamızda bu problem söz konusu.
29:28Dolayısıyla cami bugünkü halini çok geç bir dönemde alıyor.
29:33Hatta şunu söyleyelim 19. yüzyılın sonlarında meydana gelen depremde minarenin dahi yıkıldığını biz bilmekteyiz.
29:42Bugün yolumuz Zalmahmut Paşa Camii'ne düştü.
29:46Karnoli dönemine gittik.
29:48Mimar Sinan'ı konuştuk.
29:50Şehzade Mustafa'nın ölümünü belki bir sonraki programda konuşuruz.
29:52Ama bütünüyle beraber bir vakıf eserini niçin korumamız gerektiğini bir ayette namazlarını korurlar ayeti üzerinden anlamaya çalıştık.
30:02Programlarımızın tekrarını ülketv.com'dan izleyebilirsiniz.
30:06Aynı zamanda sosyal medya hesaplarımızdan programın tekrarını duyurlarını da takip edebilirsiniz.
30:12Bugün yolculuğumuzda Zalmahmut Paşa Camii'ndeydik.
30:15Bu şehre, bu kadim şehre vakıf eserlerine ve kendinize iyi bakın.
30:53M.K.
31:22M.K.
31:24M.K.
Yorumlar