- 2 days ago
Category
📚
LearningTranscript
00:00Wszelkie prawa zastrzeżone.
00:30Wszelkie prawa zastrzeżone.
01:00Wszelkie prawa zastrzeżone.
01:2922 miliony milionerów płaci mniejsze podatki niż ich sekretarki.
01:34Wszelkie prawa zastrzeżone.
01:42W ciągu 40 lat bogacze zawłaszczyli Amerykę, a ściślej zawłaszczyli ją ponownie.
01:49Ta historia rozpoczęła się bowiem 120 lat wcześniej.
02:19Ewangelia dobrobytu.
02:41Historia kapitalizmu.
02:43Odcinek pierwszy.
02:57Raj milionerów.
02:59Tego wieczora 400 najbogatszych rodzin Nowego Jorku weźmie udział w balu kostiumowym w przebraniu europejskich arystokratów.
03:29Na tę okazję wynajęto największy nowojorski hotel Astoria.
03:34New York Times szacuje, że budżet tej imprezy pozwoliłby nakarmić 6 tysięcy typowych rodzin przez rok.
03:40Informacja ta poważnie zaniepokoiła policję.
03:47Wszak wielu nowojorczyków cierpi głód.
03:52Niektórzy z 400 tysięcy niezaproszonych na bal.
03:54Miasto zmobilizowało 800 policjantów, by odpędzili plebs gromadzący się przed wejściem do hotelu, by obserwować przebraną i odzianą w peruki klasę wyższą.
04:05Dziś wieczorem w Astorii nie będzie gilotyn.
04:35Żartował jeden z gości.
04:36Choć można się doliczyć co najmniej 50 Marii Antonin.
04:44Po spałaszowaniu menu z 28 dań, wypiciu 4 tysięcy butelek Moët Chandon i Tańcach do Rana, biesiadnicy zostawili po sobie zdewastowany hotel.
04:54W ciągu 20 lat nowa klasa bogaczy przejęła Amerykę i nie miała zamiaru się nią dzielić.
05:08Wśród milionerów na tej karykaturze z początku XX wieku jest trzech najpotężniejszych ludzi ówczesnej Ameryki.
05:22Pierwszy to John D. Rockefeller.
05:25Najbogatszy człowiek świata.
05:27Zaczął od zakupu Standard Oil, małej rafinerii ropy naftowej w Cleveland, w stanie Ohio.
05:40Zapłacił za nią kilka tysięcy dolarów.
05:44W mieście było wówczas około 30 rafinerii.
05:47Konkurencja źle wpływała na zyski, więc Rockefeller postanowił ją wyeliminować.
05:52Dyskretnie porozumiał się z przedsiębiorstwem kolejowym, które przewoziło ropę z Cleveland do przemysłowych miast północy.
06:09Odtąd ropę Standard Oil przewożono taniej niż konkurentów, więc Rockefeller mógł obniżyć cenę końcową.
06:16W ciągu dwóch lat Standard Oil kupiło lub zniszczyło połowę rafinerii w Cleveland.
06:35Firma stała się molochem, kontrolującym 90% amerykańskiego rynku ropy.
06:40Osiągnąwszy pozycję monopolisty, Rockefeller mógł sobie pozwolić na podniesienie cen.
06:52New York Times, 27 grudnia 1883 roku.
06:59Majątek Johna Rockefellera szacuje się na 129 milionów dolarów.
07:05Choć kieruje największym monopolem Ameryki, potężniejszym od samego rządu,
07:09informacje o tym, jak okrada społeczeństwo, nie mogą przedostać się na światło dzienne.
07:18Monopolista Rockefeller stał się najbardziej znienawidzoną osobą w Stanach Zjednoczonych.
07:27Zamknięty w swojej rezydencji w Cleveland, z nieodłączną Biblią w ręku,
07:32wierzył, że odpowiada wyłącznie przed Bogiem.
07:34New York Times, 2 stycznia 1885 roku.
07:50Pan Carnegie oświadczył, że socjalizm jest najpiękniejszą z teorii.
07:55Skoro jest pan socjalistą, zwrócił się dondziennikarz,
07:58to dlaczego zamknął pan hutę Thompson i pozostawił pracowników w biedzie?
08:04To wina pracowników, odparł Carnegie.
08:07Nie chcieli obniżki wynagrodzeń.
08:13Andrew Carnegie, król stali.
08:16Pochodzący z biednej szkockiej rodziny, jako trzynastolatek,
08:24wyemigrował do Stanów Zjednoczonych.
08:27W wieku 25 lat był dyrektorem spółki kolejowej.
08:34Był archetypem self-made mena
08:36i wcieleniem popularnego wówczas mitu,
08:38że w Ameryce każdy może zostać milionerem.
08:40Drogę do bogactwa otworzyła mu budowa nowoczesnej huty stali
08:49na przedmieściach Pittsburgha.
08:51Produkowano w niej najlepszą stal na świecie.
08:54Był to zalążek przyszłego imperium metalurgicznego.
09:03Gwałtowny rozwój kolei uczynił rynek stali niezwykle lukratywnym.
09:08Jednak Carnegie miał większe ambicje.
09:10Był przekonany, że dzięki niemu
09:15amerykańskie miasta wkrótce wzniosą się ku niebu.
09:23Tymczasem Pittsburg rusł jak na drożdżach.
09:25Carnegie odniósł niebywały okazję.
09:27Myśla łaśla wkrótce węgł.
09:28Wszelkie prawa zastrzeżone.
09:58Wszelkie prawa zastrzeżone.
10:28Wszelkie prawa zastrzeżone.
10:59Niech bogaci zwiększają swój majątek bez przeszkód i redystrybuują go najlepiej jak umieją.
11:06Oto Ewangelia według Carnegiego.
11:08Amerykańscy milionerzy błyskawicznie podchwycili tę myśl.
11:17W ich oczach przecinała ona wszelkie debaty na temat nierówności.
11:20W końcu nie każdy jest stworzony do bogactwa.
11:27Co więcej, wizerunek dobroczyńcy mile łechtał ego i pozwalał samodzielnie decydować, co jest dobre dla społeczeństwa.
11:34Filantropia stała się narodowym sportem bogatych, w którym zwycięzcą był ten, kto dał najwięcej.
11:51Gazety co roku publikowały rankingi darczyńców.
11:57Nie można było się w nich nie pojawić.
12:00J.P. Morgan, bankier.
12:12W karykaturach często przedstawiano go jako marynarza.
12:15Jako, że był właścicielem 50-metrowego jachtu Korsarz.
12:19Nawiasem mówiąc, 90% imigrantów przybywało do Nowego Świata jego statkami.
12:31Miał zazwyczaj straszyć rozmówców z deformowanym przez chorobę genetyczną nosem.
12:41Nienawidził dziennikarzy.
12:44A jeszcze bardziej fotografów.
12:49Posiadał statki, pociągi, prąd, węgiel i telegraf.
13:00Nie udało mu się przejąć tylko stali Carnegie'ego i ropy Rockefellera.
13:08Jego potęgę zbudował fakt, że był jedynym Amerykaninem cieszącym się zaufaniem kręgów finansowych Londynu, Paryża i Berlina.
13:15Inwestorzy, zwabieni niebotycznymi zyskami w Nowym Świecie, zwracali się do niego z prośbą o pośrednictwo.
13:30Bank Morgan & Co., mieszczący się przy Wall Street 23, był kamieniem węgielnym amerykańskiej rewolucji przemysłowej.
13:38Łączył funkcję pożyczkodawcy, akcjonariusza i Banku Centralnego Stanów Zjednoczonych.
13:46Jednak naprawdę ważne sprawy J.P. Morgan załatwiał w swojej rezydencji przy Madison Avenue 321.
13:52Tam też pewnego dnia zaprosił wszystkich właścicieli spółek kolejowych, toczących wówczas wojnę cenową.
14:06Wasze firmy należą do moich klientów, obwieścił przedsiębiorcom.
14:11A potem zarządził natychmiastowe fuzje dla stworzenia regionalnych monopolii, umożliwiając podniesienie cen i zysków.
14:22Pomimo wszechwładzy milionerów, Ameryka była demokracją zbudowaną wokół dwóch głównych partii.
14:31Republikanie byli partią Lincolna, który zniósł niewolnictwo.
14:36Występowali jako sojusznicy przemysłowców i wielkiego biznesu.
14:43Partia demokratyczna skupiała wszystkie pozostałe grupy.
14:46Jej bazę stanowiło rasowo segregowane południe, ale jednym z bastionów był również Nowy Jork.
14:57Kolejny milioner w Senacie
14:59Pan Price nie zajmował się polityką do momentu, aż pojawił się wakat.
15:05Kupił miejsce w Senacie niczym lożę operową, jacht lub inny luksus, na który może sobie pozwolić.
15:13New York Times, 17 stycznia 1890 roku.
15:17Senat Stanów Zjednoczonych, wyłaniany w wyborach pośrednich, stał się klubem milionerów,
15:26którzy nie zważając na partyjne podziały, zgodnie blokowali ustawy sprzeczne z ich interesami.
15:32W ten sposób zbudowali sobie raj dla bogatych.
15:41Bez podatku dochodowego, podatku od zysków przedsiębiorstw, podatku od spadków,
15:46a także prawa pracy, prawa do strajku oraz nadzoru bankowego.
15:50Raj ten korzystał z nieprzerwanego potoku imigrantów, witanych z otwartymi ramionami.
16:05Zwabieni amerykańskimi mitami wolności i dobrobytu, stanowili rezerwę siły roboczej,
16:10którą można było rekrutować według uznania.
16:20W roku 1893 Stany Zjednoczone dotknął poważny kryzys gospodarczy.
16:35Przemysłowcy na wyścigi zwalniali pracowników i obniżali stawki.
16:40Związki zawodowe ogłaszały strajki, domagając się negocjacji zbiorowych.
16:50Policja była na usługach szefów i stosowała bezwzględne represje.
17:00Gdy policjantom brakowało sił, wspierały ich bagnety żołnierzy.
17:10Andrew Carnegie rozkazał strzelać do pracowników swojej huty w Pittsburghu,
17:14by zapobiec powołaniu związku zawodowego.
17:17Zginęło piętnastu robotników.
17:21Milioner twierdził, że bronił jedynie swojej własności.
17:30Niektórzy dziennikarze i intelektualiści zaczęli występować
17:34przeciwko brutalności amerykańskiego kapitalizmu.
17:42Reprezentowali oni nowy nurt myślowy nazywany progresywizmem.
17:47Kwestionowali prawo amerykańskich milionerów do nieograniczonego gromadzenia majątku.
17:58Uważali, że przedsiębiorcy zmienili się w arystokratów,
18:02nie poczuwających się do odpowiedzialności za resztę społeczeństwa.
18:05Wspierali ich politycy zniesmaczeni kontrolą pieniądza nad amerykańską demokracją.
18:14Szczególne oburzenie budziło wykorzystywanie dzieci do pracy w fabrykach.
18:25W przededniu wyborów prezydenckich w 1896 roku
18:35progresywiści nawoływali wszystkich kandydatów do obalenia tyranii milionerów.
18:39Oraz pierwszy jedna z dwóch głównych partii postanowiła skanalizować narastający gniew społeczeństwa.
19:07Kandydat demokratów William Jennings Bryan włączył do swojego programu
19:17żądania związków zawodowych i progresywistów, zyskując ich poparcie.
19:22Ośmiogodzinny dzień pracy, nacjonalizacja kolei, nadzór nad bankami, likwidacja monopolii,
19:32wprowadzenie podatku dochodowego dla bogatych.
19:38Bryan ruszył w wielomiesięczną podróż po Stanach Zjednoczonych.
19:43Ameryka znalazła się na rozdrożu, mówił.
19:45Może się zreformować albo utrwalić system skorumpowany przez milionerów.
19:54Kampania Bryana wywołała panikę wśród bogaczy.
19:59Po raz pierwszy demokracja zagroziła ich przywilejom.
20:04Niech rządzą ludzie.
20:06William Jennings Bryan
20:07W prywatnych rozmowach bogacze rozważali nawet zawieszenie powszechnego prawa wyborczego.
20:19Ich strach powiększał fakt, że kandydat republikanów
20:23William McKinley prowadził apatyczną kampanię z zacisza w swojej posiadłości w stanie Ohio.
20:29Menadżer jego kampanii, biznesmen Mark Hanna, wymyślił strategię.
20:37W polityce ważne są dwie rzeczy.
20:38Pierwsza to pieniądze.
20:40A druga...
20:42Zapomniałem.
20:46Hanna pukał do drzwi najbogatszych ludzi w kraju.
20:50Mówił im
20:50Partia Republikańska chce bronić waszych interesów, ale nie zrobi tego za darmo.
20:55Carnegie zgodził się finansować kandydata republikanów, by powstrzymać tych, którzy jego zdaniem chcieli zabić kurę znoszącą złote jajka.
21:07JP Morgan również sięgnął do kieszeni i zachęcał innych bankierów do pójścia w jego ślady.
21:15Rockefeller i tym razem pragnął uchodzić za osobę, która daje najwięcej.
21:25Za sprawą Marka Hanny do kandydata republikanów popłynęła rzeka pieniędzy.
21:32McKinley zebrał siedem razy więcej środków niż jego demokratyczny konkurent.
21:39Republikanie zorganizowali największą polityczną kampanię marketingową w dotychczasowej historii Ameryki.
21:46Używali prostych i skutecznych haseł, jak handel i cywilizacja,
21:51zwieńczając je obietnicą dobrobytu.
21:55W większości stanów zwyciężyła partia demokratyczna, opowiadająca się za reformą kapitalizmu.
22:04Szare stany nie głosowały, nie były jeszcze częścią Unii.
22:08Kalifornia, Oregon, a zwłaszcza przemysłowy północny wschód,
22:12najbardziej zaludniony obszar Stanów Zjednoczonych, opowiedziały się za republikanami.
22:19Wynik przełożył się na ich miażdżące zwycięstwo w kolegium elektorów.
22:23271 przeciwko 176.
22:28Milionerzy wygrali.
22:30W dużych miastach przemysłowej północy mieszkała większość nowoprzybyłych imigrantów.
22:48To oni podchwycili republikańskie hasło dobrobyt.
22:52Biznesmeni gorąco oklaskiwali inauguracyjne przemówienie McKinley'a,
23:02a partia demokratyczna porzuciła samobójczą, jak się okazało, strategię walki z systemem.
23:07Tego samego roku papierosy Admiral wypuściły pierwszą w historii reklamę na taśmie filmowej.
23:24Wszyscy palimy.
23:29KONIEC
23:34KONIEC
23:36KONIEC
23:38KONIEC
23:39KONIEC
23:41KONIEC
23:43KONIEC
23:44KONIEC
23:46KONIEC
23:47KONIEC
23:48KONIEC
23:49KONIEC
23:50KONIEC
23:51KONIEC
23:52KONIEC
23:53KONIEC
23:54KONIEC
23:55KONIEC
23:56KONIEC
23:57KONIEC
23:58KONIEC
23:59Panna Abby Aldrich, córka senatora Nelsona Aldricha, wzięła dziś ślub z Johnem Rockefellerem Juniorem.
24:06Jedynym synem Johna Rockefellera.
24:08Rockefeller Junior oraz jego wybranka bardzo się angażują w działalność filantropijną.
24:17New York Times, 10 października 1901 roku.
24:25Nelson Aldrich, nowy teść młodszego Rockefellera, był nieusuwalnym przywódcą republikańskiej większości w Senacie.
24:32Bez jego zgody nie mogła zostać przyjęta żadna ustawa federalna.
24:39Był tak potężny, że gazety nazywały go dyrektorem generalnym Ameryki.
24:47Poprzez małżeństwo swoich potomków, najbogatszy człowiek świata i najbardziej wpływowy polityk Waszyngtonu realizowali typową strategię klasową.
24:57Założyli dynastię, która będzie rządzić Ameryką przez pokolenia.
25:01W tym samym czasie JP Morgan zaproponował Carnegiemu, by ten sprzedał mu swoje stalowe imperium.
25:17Carnegie napisał cenę na kartce i wręczył ją Morganowi.
25:21480 milionów dolarów.
25:24Było to więcej niż majątek Rockefellera.
25:28Gratuluję, Andrew. Od dziś jesteś najbogatszym człowiekiem na świecie – odpowiedział Morgan, nie próbując się nawet targować.
25:40Zapłaciłbyś i 100 milionów więcej, prawda?
25:45Zgadza się, Andrew.
25:47Transakcja doszła do skutku, a najbogatszy emeryt świata całkowicie oddał się filantropii.
25:54Gdziekolwiek się pojawiał, witano go jako dobroczyńcę.
26:01Z kolei JP Morgan oddał się swojej ulubionej grze w fuzję.
26:07Połączył dawne imperium Carnegiego z innymi firmami z branży i nazwał całość US Steel.
26:24Firma dysponowała największym kapitałem w historii.
26:27Na Wall Street wyceniano ją na 1,5 miliarda dolarów.
26:32Posiadała 213 fabryk i 41 kopalni.
26:37Zatrudniała 170 tysięcy robotników i wytwarzała 70% amerykańskiej stali.
26:44Morgan miał niemal pełen monopol.
26:48Zarządzanie tym molochem powierzył Charlesowi Schwabowi, byłemu pracownikowi Carnegiego i pierwszemu menadżerowi, zarabiającemu ponad milion dolarów rocznie.
27:03Miejsce w Radzie Nadzorczej zaproponował również młodszemu Rockefellerowi.
27:09Stal otworzyła drogę drapaczom chmur Manhattanu.
27:27Pierwsza ikona Nowego Jorku powstała przy 5. Alei nr 175.
27:38Budynek Flatiron miał wysokość 87 metrów.
27:45Był innowacją architektoniczną, zapowiadającą nowy trend.
27:50Kolejny, Equitable Building, to bliźniacze wieże o wysokości 164 metrów i 110 tysiącach metrów kwadratowych powierzchni biurowej.
28:04Wieżowiec zadziwił nawet swoich twórców.
28:07Stworzyliśmy nowy kontynent, powiedział jeden z nich.
28:14Wkrótce palmę pierwszeństwa przejął Singer, wysoki na 187 metrów.
28:24Utrzymał ją jednak tylko kilka miesięcy.
28:27Zdetronizował go Metropolitan Life Tower, pierwotnie niewysoki budynek należący do firmy ubezpieczeniowej.
28:37Właściciele dobudowali do niego 213 metrową wieżę.
28:42Metropolitan zostanie niebawem prześcignięty przez budynek Woolwortha, inspirowany gotyckimi katedrami, mający 241 metrów wysokości i 55 pięter przeznaczonych dla biznesu.
28:59Zmieniając swoją panoramę, Nowy Jork pokazywał reszcie Ameryki, że właśnie tu dzieją się ciekawe rzeczy.
29:20Niespodzianka dla pracowników
29:29Nowojorska firma produkująca zabawki z kauczuku zaoferowała robotnikom dodatkową tygodniową płacę.
29:36New York Times, 2 lipca 1902 roku
29:41W Nowym Jorku doszło do pierwszej próby pojednania progresywizmu i pogoni za zyskiem.
29:50Producent obuwia, Endicott Johnson, zatrudniający 10 tysięcy osób, borykał się z ogromną rotacją personelu i spadkiem produktywności.
30:07Szef firmy, Henry Endicott, postanowił na próbę wprowadzić 8-godzinny dzień pracy i podnieść płacę.
30:18Robotnicy pracowali mniej i zarabiali więcej.
30:22W ciągu kilku tygodni zwolnienia ustały.
30:25Produktywność wzrosła.
30:26Firma przynosiła większe zyski niż kiedykolwiek.
30:41Buty Endicott Johnson, ponad 32 miliony par rocznie, produkowanych przez szczęśliwych pracowników.
30:52Najlepsi fachowcy Nowego Jorku walczyli o pracę w Endicott Johnson.
30:56Dla świata, w którym duże pieniądze zarabiało się obcinaniem stawek i strzelaniem do strajkujących, był to prawdziwy wstrząs.
31:03Zdjęcia
31:11Zdjęcia
31:17Zdjęcia
31:18Zdjęcia
31:20Zdjęcia
31:21Jednak dopiero rozwój motoryzacji popchnął amerykański kapitalizm do zdecydowanej transformacji.
31:39Do tej pory samochody były tworzone sposobem rzemieślniczym
31:42i przeznaczone wyłącznie dla najzamożniejszych klientów.
31:45Przedsiębiorca Henry Ford zrewolucjonizował tę branżę,
31:54wynosząc mechanizację linii produkcyjnej na nieznany wcześniej poziom.
32:04Ford znany był z nienawiści do związków zawodowych i pogardy dla progresywizmu.
32:10Wyciągnął jednak wnioski z sukcesu nowojorskiej firmy Endicott.
32:15Pracownikom oferował podwójną średnią stawkę w zamian za niewstępowanie do związków
32:23i utrzymanie tempa pracy.
32:35Masowa produkcja umożliwiła Fordowi obniżenie ceny jego standardowego modelu T o połowę.
32:42Samochód ten powstał w milionach egzemplarzy.
32:54Automobile potrzebowały benzyny,
32:57której surowcem jest ropa naftowa.
33:01Na tym rynku monopol miał standard oil.
33:06Toteż rozwój motoryzacji ponownie uczynił Rockefellera
33:09najbogatszym człowiekiem świata,
33:12a także pierwszym na świecie miliarderem.
33:14Trzeci wyścig Pucharu Vanderbilt'a odbył się ze średnią prędkością 96 km na godzinę.
33:31New York Times 7 października 1906 roku.
33:36Ameryka się zmieniała.
33:37W kolejnych wyborach republikański kandydat Theodor Roosevelt
33:45zwyciężył pod hasłami progresywistów.
33:49Roosevelt uważał, że monopole stały się przeszkodą w rozwoju.
33:54Zgodnie z ustawą z 1890 roku
33:57były również nielegalne,
33:59a on zamierzał to prawo wyegzekwować.
34:01W 1906 roku Roosevelt zaatakował Rockefellera i monopol Standard Oil.
34:11W odpowiedzi miliarder zmobilizował armię prawników.
34:14Jednak prezydent nie bał się walki.
34:16Rozpoczęła się długa batalia prawna.
34:2614 października 1907 roku
34:29dziennikarzowi udało się wynieść zdjęcia
34:31z wnętrza nowojorskiej giełdy.
34:38Niespodziewanie ceny akcji spadły o połowę.
34:45Panika szybko rozprzestrzeniła się na cały kraj.
34:49Amerykanie pośpiesznie wyciągali oszczędności z kont bankowych.
34:53Niedobór gotówki groził krachem systemu bankowego,
34:56a wraz z nim całej gospodarki.
34:59JP Morgan natychmiast wezwał wszystkich bankierów
35:12do swojej rezydencji przy Madison Avenue
35:14i bez słowa wręczył im kartkę.
35:18Wypisał na niej kwotę, jaką każdy z nich
35:20powinien wpompować do systemu,
35:22aby położyć kres panice.
35:23Żaden z was nie opuści pokoju,
35:28dopóki tego nie podpisze,
35:29oznajmił Morgan.
35:31Komunikat prasowy biorę na siebie.
35:35Następnego dnia panika ustała.
35:37New York Times, listy od czytelników,
35:4326 października 1907 roku.
35:47W Białym Domu powinien w końcu znaleźć się człowiek,
35:50który nie jest egoistą ani politykiem,
35:52lecz biznesmenem,
35:54który mało mówi, ale wie, o czym mówi.
35:57JP Morgan na prezydenta.
35:59Z biegiem okoliczności
36:04Morgan przypomniał pogromcom monopolii,
36:07kto sprawuje prawdziwą władzę w Ameryce.
36:24Po kilku latach postępowanie sądowe
36:26przeciwko Standard Oil dobiegło końca.
36:2915 maja 1911 roku
36:32decyzją Sądu Najwyższego
36:34monopol naftowy został rozwiązany
36:36i podzielony na 34 konkurencyjne firmy.
36:45Jednak nie miało to większego wpływu
36:48na fortunę Rockefellerów.
36:50Miliarderzy nie zapłacili kary,
36:53a udziałowcy rozwiązanego monopolu
36:55automatycznie stali się akcjonariuszami
36:57utworzonych koncernów naftowych.
36:59Ośmielony pierwszym sukcesem rząd
37:03wziął na celownik
37:04stalowe imperium zbudowane przez JP Morgana,
37:07w którym Rockefellerowie mieli znaczące udziały.
37:10Departament Sprawiedliwości rozpoczął postępowanie
37:18przeciwko U.S. Steel.
37:20John Pierpont Morgan,
37:22John Rockefeller
37:23i John Rockefeller Jr.
37:25zostali oskarżeni o naruszenie
37:26ustawy antymonopolowej.
37:28New York Times
37:2927 października 1911 roku.
37:32W czasie, gdy jego prawnicy przygotowywali
37:38obronę monopolu U.S. Steel,
37:40JP Morgan postanowił rozebrać
37:42siedzibę swego banku,
37:44której Steel przestał mu odpowiadać.
37:48Podobnie jak w przypadku Standard Oil,
37:51sprawa przejdzie wszystkie instancje
37:52i zakończy się przed Sądem Najwyższym.
37:54Tym razem sądy wahały się
37:58co do likwidacji amerykańskiego potentata stali.
38:02Wiele osób było zdania,
38:04że przemysłowi giganci dobrze służą Ameryce,
38:08a koncentracja kapitału jest nieunikniona.
38:24W międzyczasie zakończyła się
38:26budowa nowej siedziby banku.
38:30Postępowanie przeciwko U.S. Steel
38:32zakończyło się oddaleniem sprawy.
38:36Stary bankier jednak nie dożył tego momentu.
38:42JP Morgan nie żyje.
38:44Świat składa mu hołd.
38:46Morgan Jr. od dawna przygotowywał się do sukcesji.
38:50Rynki zachowują spokój.
38:51New York Times, 1 kwietnia 1913 roku.
38:58Śmierć JP Morgana zbiegła się z wyborem
39:01prezydenta demokraty.
39:03Woodrowa Wilsona.
39:08Był to progresywista,
39:10wspierany przez nową, równie postępową większość w kongresie
39:14i zdeterminowany osłabić kontrolę milionerów nad państwem.
39:18Pierwszym krokiem było utworzenie
39:23amerykańskiego banku centralnego,
39:25którego funkcję wypełniał
39:26wcześniej JP Morgan.
39:30Zmieniono konstytucję,
39:32wprowadzając bezpośrednie wybory senatorów,
39:35by uniemożliwić milionerom
39:36tradycyjne już kupowanie mandatów.
39:39Wreszcie, po 30 latach walki,
39:46wprowadzono zakaz pracy dzieci.
39:54Jednak największą rewolucją było opodatkowanie dochodów
39:584% najbogatszych Amerykanów.
40:00Podatek był wysoki
40:04i wyraźnie celował w wielkie fortuny
40:07na czele z Rockefellerami.
40:11Miliarder jednak uciekł się do podstępu,
40:14aby go uniknąć.
40:18Senat przyjął ustawę
40:20sankcjonującą filantropię Rockefellera.
40:23Fundacja Rockefellera ma teraz możliwość
40:25otrzymywania i wykorzystywania funduszy
40:27dla promowania dobrobytu ludzkości
40:29na całym świecie.
40:32New York Times, 15 kwietnia 1913 roku.
40:38Atak na fundację Rockefellera i Carnegie.
40:41Senatorzy oskarżają je o
40:43komercjalizację działalności charytatywnej
40:45i uczynienie z niej biznesu.
40:48New York Times, 6 maja 1913 roku.
40:52John Rockefeller i Andrew Carnegie
40:54wykorzystali swoje wpływy w kongresie,
40:56aby zapewnić zwolnienie kwot
40:58przeznaczonych na filantropię
40:59z podatku dochodowego.
41:03Filantropia stała się luką podatkową,
41:06pozwalającą amerykańskim milionerom
41:08ukrywać w fundacjach tyle pieniędzy,
41:10ile zechcieli,
41:11a także cały majątek
41:12i dzieła sztuki
41:13zakupione w Europie.
41:15Niezależnie od aktualnej większości w kongresie,
41:27w ważnych dla siebie kwestiach
41:29amerykańskie prawo
41:30dalej stanowili bogaci.
41:34Mobilizacja armii Rosji i Niemiec.
41:38Anglia jest gotowa.
41:39Wojna między Niemcami a Francją.
41:45Tysiące zabitych.
41:47Niemcy przegrali bitwę z Francuzami.
41:49Pomimo neutralnego statusu,
41:55Amerykanie szybko odczuli wpływ
41:57pierwszej wojny światowej.
42:00Inflacja zmniejszyła ich siłę nabywczą,
42:02a handlowcy zaczęli mieć problem
42:05ze sprzedażą towarów.
42:07W sklepie Amerykanie mieli zazwyczaj
42:17dawać listę zakupów sprzedawcy,
42:18który następnie przynosił
42:20odpowiednie produkty.
42:22Było to powolne,
42:23a przede wszystkim wymagało
42:25znacznego zaangażowania personelu.
42:30Sklepikarz Clarence Saunders
42:32wymyślił inny model,
42:33który nazwał Piggly Wiggly.
42:35Słowo to nic nie oznaczało,
42:38ale Saundersowi spodobało się
42:39jego brzmienie.
42:43Sklep Piggly Wiggly w Memphis
42:45w stanie Tennessee
42:46pozwalał klientom
42:47swobodnie przeglądać półki
42:49i samodzielnie napełnić koszyk,
42:51a później zapłacić przy kasie.
42:54W zamian za ten wysiłek
42:55płacili mniej niż u konkurencji.
43:02Liczba klientów zwiększyła się
43:04dwudziestokrotnie.
43:06Co więcej, Saunders zauważył,
43:07że ludzie kupują u niego więcej
43:09niż w tradycyjnym sklepie spożywczym.
43:13Klient pozostawiony sam sobie
43:15działał pod wpływem impulsu.
43:17Piggly Wiggly odniosło ogromny sukces.
43:36W ciągu kilku lat
43:37pod tym szyldem otwarto
43:382600 sklepów.
43:40W ten sposób sklepikarz
43:43Clarence Saunders
43:44wynalazł handel masowy.
43:52Amerykanie z niepokojem oglądali
43:54kinowe kroniki
43:55przedstawiające niekończącą się wojnę,
43:58w którą absolutnie nie chcieli
43:59się angażować.
44:00Tymczasem Morgan Jr. wybrał
44:07swoją stronę konfliktu,
44:08oferując pożyczkę rządom
44:10Wielkiej Brytanii i Francji.
44:13Jego pomysł polegał na
44:16umożliwieniu aliantom
44:17zakupu stali na kredyt,
44:19aby zwiększyć obroty US Steel.
44:22Morgan skupił wokół siebie
44:23konsorcjum amerykańskich bankierów.
44:25Wspólnie pożyczyli aliantom
44:30ponad pół miliarda dolarów.
44:39Finansista zdawał sobie sprawę,
44:40że militarna porażka aliantów
44:42zakłóciłaby spłatę kredytu.
44:45Na to nie mógł sobie pozwolić
44:46ani on,
44:47ani amerykański przemysł.
44:52Prezydent Wilson,
44:53który w 1916 roku
44:55wygrał kolejne wybory,
44:57obiecując utrzymanie neutralności,
44:59zrozumiał, że Ameryka
45:00znalazła się w sytuacji bez wyjścia.
45:04W kwietniu 1917 roku
45:06Stany Zjednoczone
45:07wypowiedziały wojnę Niemcom.
45:14Wojnę przedstawiano
45:15jako starcie wolności z tyranią.
45:18Kraj ogarnął pory w patriotyzmu
45:19i bez trudu udało się
45:21zwerbować dwa miliony ochotników.
45:23Propaganda celebrowała
45:33amerykański kapitalizm
45:34jako najlepszy system na świecie.
45:36Gotowy podporządkować się
45:38rozkazom wojska.
45:45W rzeczywistości przemysłowcy
45:47odbierali wojnę
45:48jako nieznośną ingerencję państwa
45:50w ich prywatne sprawy.
45:51Rząd zaczął od pilnej budowy
45:55stoczni państwowych,
45:56w których pracownicy byli
45:57dobrze opłacani.
46:00Kapitaliści nazywali to
46:01nieuczciwą konkurencją
46:02i atakiem na prywatną inicjatywę.
46:05Co więcej, prezydent Wilson
46:15nie zawahał się
46:16znacjonalizować zakładów,
46:17których właściciele
46:18wykorzystywali wojnę
46:19do podnoszenia cen.
46:26Prawdziwą rewolucją
46:28była prawna regulacja strajków.
46:29Odtąd odpowiedzialność
46:31ponosił pracodawca,
46:33który mógł wręcz
46:34zostać wyrzucony
46:35z własnej fabryki
46:36na czas wojny.
46:38Aby sfinansować
46:39zamówienia wojskowe,
46:40rząd drastycznie podniósł
46:41podatek dochodowy.
46:44Płaciło go jedynie
46:444% Amerykanów,
46:45więc wpływy
46:47okazały się niewystarczające.
46:53Pozostało tylko jedno.
46:55Ryzykowne wyjście,
46:56masowa pożyczka zaciągnięta
46:58u amerykańskiego społeczeństwa.
47:00Morgan Jr.
47:01i jego konsorcjum bankierów
47:02połączyli siły z rządem
47:04i stworzyli wielką
47:05kampanię marketingową.
47:07Operacje te nazwano
47:08pożyczką wolności.
47:12W sumie zaciągnięto
47:13ich 4.
47:14Wszystkie podlane
47:15sosem patriotyzmu
47:16i amerykańskiego marzenia.
47:23Przypomnij sobie pierwszy powiew
47:25wolności w Ameryce.
47:27Twoim obowiązkiem
47:28jest kupić
47:29obligacje rządowe.
47:31Druga pożyczka wolności
47:321917.
47:37By oferta była
47:39prawdziwie nie do odrzucenia,
47:40w promocję pożyczek
47:41zaangażowano
47:42największe gwiazdy Hollywoodu.
47:46Mary Pickford,
47:47Charlie'ego Chaplina
47:55i Douglasa Fairbanks'a.
48:01Przedsięwzięcie odniosło
48:09wielki sukces.
48:1315 milionów
48:15patriotycznie nastawionych
48:16obywateli
48:16sfinansowało ponad połowę
48:18amerykańskich wydatków
48:19wojennych
48:20i wsparło
48:21chłopców wysyłanych
48:23do Francji.
48:23Kup obligacje wolności.
48:27Ja zajmę się
48:29resztą.
48:36Żołnierze sił ekspedycyjnych
48:38byli przerażeni
48:39brutalnością walk.
48:40W ciągu kilku miesięcy
48:43ponad 300 tysięcy
48:45Amerykanów
48:45zginęło
48:46lub zostało
48:47ciężko rannych.
48:49Szczególnie krwawa
48:50była ostatnia
48:51zwycięska
48:52ofensywa aliantów
48:53na jesieni
48:541918 roku.
48:59Euforia zwycięstwa
49:00dała Amerykanom
49:01poczucie,
49:02że ich kapitalizm
49:03i demokracja
49:03stanowią
49:04najlepszy system
49:05na świecie.
49:05Wolność
49:10nie może
49:11umrzeć.
49:17Andrew Carnegie
49:19zmarł w wieku
49:2084 lat.
49:21Wielki filantrop
49:22urodził się
49:23w biedzie.
49:24New York Times
49:2512 sierpnia
49:261919 roku.
49:31Zgodnie
49:32z własną
49:32Ewangelią
49:33Carnegie
49:33przeznaczył
49:34całą fortunę
49:35na działalność
49:35filantropów.
49:36Uczynił jednak
49:37swoją córkę
49:38Margaret
49:38powierniczką
49:39fundacji
49:40i zostawił
49:41jej dość
49:42środków
49:42na dostatnie
49:43życie.
49:47Wojna
49:48dobiegła końca
49:49i milionerzy
49:50mogli odetchnąć
49:51z ulgą.
49:52Odzyskali
49:53kontrolę
49:53nad swoim
49:54rajem.
50:00Stłumiono
50:01protesty
50:01robotników,
50:02które wstrząsnęły
50:03powojenną
50:03Ameryką
50:04oraz
50:04protesty
50:05anarchistów
50:06i komunistów.
50:14Demonstranci,
50:15którzy nie mieli
50:15amerykańskiego
50:16obywatelstwa
50:17zostali deportowani
50:18do krajów
50:19pochodzenia.
50:19Za kadencji
50:32republikańskiego
50:33prezydenta
50:34Warrena Hardinga
50:35rząd federalny
50:36powrócił do
50:36leseferyzmu
50:37i wycofał się
50:38z życia
50:38gospodarczego.
50:41Wisienką
50:41na torcie
50:42była decyzja
50:43Sądu Najwyższego
50:44uznająca
50:45zakaz pracy
50:45dzieci
50:46za niekonstytucyjny.
50:51W końcu
50:52mogą się uczyć
50:53wieczorami
50:54po pracy.
50:55o
51:06niekonstytucyjny.
51:08Rockefeller daje dodatkowe 100 milionów dolarów.
51:3050 milionów zostanie wykorzystanych na zwiększenie wynagrodzeń nauczycieli
51:34z natychmiastowym efektem.
51:36Reszta będzie przekazana Fundacji Rockefellera na rzecz dobrobytu ludzkości.
51:41New York Tribune. 25 grudnia 1919 roku.