- 4 months ago
Category
📚
LearningTranscript
00:0080 lat temu na Japonię spadły dwie bomby jądrowe o potężnej mocy.
00:11W straszliwy sposób wykorzystano samą podstawę budowy świata.
00:18Amerykańscy i brytyjscy fizycy połączyli siły w ramach śmiałej misji naukowej pod kryptonimem Projekt Manhattan.
00:26Z użyciem nieznanych wcześniej technologii na Pustkowiu powstały nieistniejące wcześniej miasta.
00:37Z tych przełomowych czasów zachowały się tysiące czarno-białych zdjęć i setki nagrań.
00:45Teraz dzięki najnowszym zdobyczom techniki naprawimy uszkodzone i nieostre ujęcia, żeby przywrócić do życia Projekt Manhattan.
00:56Praca zespołu Roberta Oppenheimera stanowi punkt zwrotny dziejów.
01:06Ludzie zyskali zdolność samounicestwienia.
01:09Biały błysk zmienił się po kilku chwilach w całkowity mrok.
01:18Znalazłam się w środku grzyba atomowego.
01:25Otwartej puszki Pandory nie da się już zamknąć.
01:29Marzec 1940 roku.
01:43Wielka Brytania szykuje się na niemiecki atak i falę terroru z powietrza.
01:48Zastraszanie ludności cywilnej za pomocą nalotów stało się faktem w latach trzydziestych.
01:57Hiszpańska wojna domowa, a potem inwazja Hitlera na Polskę we wrześniu 1939 roku,
02:05pokazały zabójczą moc bombardowań.
02:07Dlatego Wielka Brytania obawiała się Luftwaffe, która będzie zrzucać ładunki wybuchowe i zapalające, niszcząc wszystko wokół.
02:23Tymczasem na Uniwersytecie w Birmingham dwaj żydowscy naukowcy, którzy uciekli z nazistowskich Niemiec,
02:30Rudolf Pajeros i Otto Frisch, badają potencjał nowej broni – bomby atomowej.
02:41Możliwość jej stworzenia pojawiła się dwa lata wcześniej w Berlinie.
02:47Tamtejsi fizycy odkryli proces rozszczepiania jądra atomowego uranu.
03:00Pytanie brzmiało, jak rozpocząć reakcję łańcuchową kolejnych rozszczepień.
03:11Powstała w ten sposób energia mogłaby posłużyć do produkcji prądu w ogromnych ilościach,
03:16albo zostać wykorzystana jako broń masowego rażenia.
03:21Naukowcy sądzili, że broń atomowa będzie za duża dla ówczesnych bombowców,
03:33skoro musi zawierać setki ton uranu.
03:38Pajeros i Frisch zajęli się tą kwestią i doszli do wstrząsających wniosków.
03:43Po swojemu zdumieniu odkryli, że wystarczy ładunek uranu-235 w wielkości melona,
03:53żeby stworzyć superbombę.
04:01Uwolniona zostawała energia taka, jak w przypadku tysiąca ton dynamitu.
04:07A do tego dochodziło niszczące promieniowanie.
04:10Dawało to szansę na zwycięstwo w wojnie.
04:14O ile, i to było najbardziej przerażające,
04:17naziści nie stworzą takiej broni wcześniej.
04:25Jako uchodźcy z Niemiec, Frisch i Pajeros zdawali sobie sprawę z zagrożenia.
04:31Wysłali w tej sprawie pilne memorandum do rządu brytyjskiego.
04:35Owa superbomba byłaby w praktyce nie do powstrzymania.
04:43Żaden materiał ani budowla nie oprą się sile jej wybuchu.
04:50Roznoszone przez wiatr substancje promieniotwórcze
04:54mogą spowodować masową śmierć ludności cywilnej.
04:57Zakładając, że Niemcy wejdą lub już weszli w posiadanie tej broni,
05:04należy zrozumieć, że nie istnieją schrony, które będą wobec niej skuteczne.
05:11Najlepszą odpowiedzią jest groźba użycia podobnej bomby.
05:15Dlatego, naszym zdaniem, czym prędzej należy rozpocząć jej produkcję.
05:24Brytyjski rząd zgodził się z naukowcami i uruchomił program badań,
05:28by wcześniej niż wróg stworzyć bombę atomową.
05:33We wrześniu 1941 roku premier Winston Churchill
05:37dał zielone światło projektowi Tube Alloys.
05:41Trzeba pamiętać, że pochodził z ery wiktoriańskiej.
05:48Trenował jazdę konną i walkę szablą oraz lancą.
05:54Minęło pół wieku od jego ostatniej kawaleryjskiej szarży.
05:58A tu nagle musiał pojąć działanie broni opartej o tę samą moc,
06:05dzięki której gwiazdy świecą na nocnym niebie.
06:11W kolejnych miesiącach Wielka Brytania zrozumiała,
06:15że nie jest w stanie sama przeprowadzić programu atomowego.
06:21Było to gigantyczne przedsięwzięcie,
06:24którego realizacja w kraju zagrożonym inwazją
06:28i ciągłymi atakami Luftwaffe nie wchodziła w grę.
06:32Brytyjczycy zwrócili się o pomoc do Stanów Zjednoczonych,
06:39które po japońskim ataku na Pearl Harbor w grudniu 1941 roku
06:45przyspieszyły badania nad atomem.
06:50Oba kraje połączyły wysiłki.
06:54Wielka Brytania stała się młodszym partnerem Amerykanów
06:57i wysłała im swoich 21 najlepszych naukowców,
07:02w tym uciekinierów z Europy.
07:04Brytyjczycy byli doskonali w teorii,
07:07za to Amerykanie wyprzedzali ich w eksperymentach.
07:11Kluczowy etap stanowiła budowa reaktora jądrowego,
07:14w którym uda się przeprowadzić kontrolowaną reakcję łańcuchową.
07:18Był to punkt wyjścia do stworzenia
07:23niekontrolowanej reakcji łańcuchowej,
07:25którą można wykorzystać jako broń.
07:31W grudniu 1942 roku
07:35na upuszczonym stadionie uniwersyteckim w Chicago
07:38powstał pierwszy reaktor jądrowy.
07:41Na wczesnym etapie badań
07:47bezpieczeństwa nie traktowano zbyt poważnie.
07:52Pył uranowy był dla nas wszechobecny
07:56jak piasek na plaży.
07:59Wdychaliśmy opary uranu
08:00podczas jego cięcia i szlifowania.
08:03Nosiliśmy go w kieszeniach fartuchów laboratoryjnych
08:07i strzepywaliśmy z siebie palcami.
08:10Za projekt reaktora
08:13odpowiadał włoski fizyk
08:14Enrico Fermi.
08:19Lubił zajmować się fizyką w praktyce.
08:23Badał strumienie neutronów
08:24jeszcze we Włoszech
08:26i otrzymał za to nagrodę Nobla.
08:28Był głównym specjalistą w tym temacie.
08:33Fermi nadzorował budowę
08:35sześciometrowej wysokości reaktora
08:37z bloków grafitu i prętów uranowych.
08:40Nazwano go stosem chicagowskim.
08:432 grudnia reaktor ruszył
08:46i działał przez 4,5 minuty,
08:48aż wyłączył go Fermi.
08:50Przeprowadził pierwszą sztucznie kontrolowaną
08:55jądrową reakcję łańcuchową.
08:58Był to wielki sukces,
09:01choć niewidoczny.
09:04Przekazano go hasłem
09:05Włoski żeglarz dotarł do Nowego Świata.
09:09Gdyby stos chicagowski nie zadziałał,
09:13nie byłoby projektu Manhattan.
09:15Aż do eksperymentu Fermiego
09:19istniała tylko teoria.
09:21Od tego momentu zaczęła się era atomu.
09:27Prezydent Roosevelt przyznał 500 milionów dolarów,
09:31równowartość dzisiejszych 10 miliardów,
09:34na program atomowy.
09:41Nakazał przyspieszenie prac.
09:43Można powiedzieć, że to wtedy
09:46ruszyło odliczanie
09:47do Hiroshima i Nagasaki.
09:57Pod koniec 1942 roku
10:01alianci byli zmuszeni do walki
10:03na wielu frontach.
10:04Potrzeba budowy bomby atomowej
10:06nagliła coraz mocniej.
10:09Była to wojna światowa
10:11w pełnym tego słowa znaczeniu.
10:13Front przebiegał przez Rosję.
10:16Trwała bitwa o Atlantyk,
10:18kampania w Afryce Północnej
10:20oraz walki na Pacyfiku.
10:23Musiano pokonać brutalne reżimy
10:25Niemiec i Japonii,
10:26choć nadzieja na to
10:27była odległa.
10:31Po sukcesie reaktora jądrowego z Chicago,
10:34Amerykanie zaczęli planować
10:36budowę dwóch bomb.
10:37Uranowej i plutonowej.
10:39Wyzwaniem było odpowiednie
10:42wzbogacenie tych pierwiastków.
10:49Potrzebowali wielkich fabryk
10:51oraz licznej siły roboczej,
10:53która je zbuduje
10:54i będzie w nich pracować.
10:57Dlatego postanowiono wykorzystać
11:00Korpus Inżynieryjny
11:01Armii Stanów Zjednoczonych.
11:03Korpus nadawał swoim budowom
11:10nazwy od siedzib ich dowództwa.
11:13W przypadku programu atomowego
11:15był to Dystrykt Inżynieryjny Manhattan.
11:19W skrócie, Projekt Manhattan.
11:27Na jego czele stanął
11:29generał brygady,
11:30Leslie Groves.
11:31Generał Groves
11:34był człowiekiem czynu.
11:36To on odpowiadał
11:37za budowę gigantycznego gmachu
11:39nazwanego Pentagonem.
11:45Miał doświadczenie,
11:47zdolności przywódcze
11:49i nie lubił czczego badania.
11:53Groves zatrudnił
11:54profesora z Berkeley,
11:56Roberta Oppenheimera,
11:57żeby nadzorował stworzenie bomby.
12:01Oppenheimer
12:02był bystrym fizykiem,
12:06zajmującym się
12:06mechaniką kwantową.
12:08Nie zdobył nagrody Nobla,
12:10co dla Grovesa
12:11stanowiło zaletę.
12:14Był otoczony przez noblistów,
12:17co trochę go przytłaczało.
12:19W Oppenheimerze
12:20znalazł partnera do rozmowy
12:22w atmosferze wzajemnego szacunku.
12:25Mimo skrajnie różnych temperamentów,
12:30stworzyli zgodny duet.
12:34Oppenheimer szybko się uczył,
12:37tak na polu naukowym,
12:38jak i w kwestiach zarządzania.
12:41Umiał być groźny, okrutny,
12:43niezręczny,
12:45ale nade wszystko
12:46był niezwykle inspirujący.
12:48Na początku 1943 roku
12:54generał Groves
12:55kupił teren obok Hanford
12:57w stanie Waszyngton
12:58pod budowę fabryki plutonu
13:00oraz całe doliny w Oak Ridge
13:03w stanie Tennessee
13:04na zakłady wzbogacania uranu.
13:07Oak Ridge nie istniało
13:11przed II wojną światową.
13:12to miasto zbudowane
13:14w określonym celu.
13:16Z wykorzystaniem
13:17nieznanych wcześniej technologii
13:19na tamtejszych błotach
13:20powstały nieistniejące dotąd
13:23gigantyczne fabryki.
13:31Paranoiczna wręcz obawa
13:33przed japońskimi i niemieckimi szpiegami
13:35zmuszała do absolutnej tajności
13:38projektu Manhattan.
13:39Philip Anderson miał 8 lat,
13:43gdy jego ojca skierowano
13:45do budowy domów w Oak Ridge.
13:48Rodzinie nie wolno było
13:49zdradzać celu wyprowadzki,
13:52ale nauczycielka Philipa
13:53nie dawała za wygraną.
13:59Schyliła się nade mną
14:00i oświadczyła mi,
14:02że mam natychmiast przyznać się
14:03dokąd wyjeżdżamy.
14:05Zacząłem płakać,
14:06a ona krzyknęła
14:07mów!
14:09Powiedziałem, że jedziemy do Oak Ridge.
14:14Wróciłem do domu
14:15i ze łzami w oczach
14:17wyznałem tacie, co zrobiłem.
14:19Odpowiedział, że nic nie szkodzi
14:21i wszystkim się zajmą.
14:25Na zajutrz rano w szkole
14:27pojawili się agenci
14:28w długich płaszczach i kapeluszach.
14:31Zabrali nauczycielkę na rozmowę.
14:33Wróciła do klasy
14:36w strasznym stanie.
14:39Miała rozczochrane włosy
14:41i zapłakane oczy.
14:43Wzięła się w garść
14:44i powiedziała
14:45Filipie, przepraszam
14:47za to, co zrobiłam.
14:48Niech to będzie tajemnica,
14:49tylko między nami.
14:54Myślę, że to pokazuje,
14:56w jakiej tajemnicy
14:57powstawało
14:58i funkcjonowało
15:00Oak Ridge.
15:06Miasto miało wkrótce
15:0875 tysięcy mieszkańców
15:10i zużywało więcej energii elektrycznej
15:13niż Nowy Jork.
15:16Ed Westcott
15:17na zlecenie
15:17Departamentu Wojny
15:19fotografował codzienność
15:20nowego ośrodka.
15:23Jego zadaniem było
15:25dokumentowanie życia
15:26wszystkich mieszkańców.
15:28Od generała Grovesa
15:30i samej wierchuszki
15:32po zwykłych ludzi.
15:35Robił zdjęcia
15:36w sklepie mięsnym,
15:38na potańcówkach
15:39i w kręgielni.
15:41Dzięki temu możemy
15:42wszechstronnie poznać
15:43tamten niezwykły
15:45moment dziejów.
15:46Miejscową społeczność
15:54tworzyły tysiące kobiet.
15:57Ruth Huddleston
15:58jako osiemnastolatka
16:00zaczęła pracę
16:01przy separacji izotopów
16:03w tak zwanych
16:04kalutronach.
16:05Kiedy za bardzo
16:10się przesuwały,
16:12musiałyśmy je
16:13poprawiać.
16:14Czasem trzeba było
16:15wyłączyć urządzenie.
16:18Nikomu nie mogłyśmy
16:19powiedzieć, co robimy.
16:21Zresztą nie pamiętam,
16:23żeby ktoś się
16:23nad tym zastanawiał.
16:26Dla młodych ludzi
16:28praca tam była
16:29niezwykle ciekawym
16:30doświadczeniem,
16:31także pod względem
16:32towarzyskim.
16:36Przypominało to
16:37życie studenckie,
16:38którego większość kobiet
16:40nie miała szansy
16:41zakosztować.
16:44Ale dla części
16:46mieszkańców
16:47codzienność
16:47wyglądała inaczej.
16:50Tak jak w innych
16:51placówkach
16:51projektu Manhattan,
16:53w mieście panowała
16:54segregacja.
16:57Czarne małżeństwa
16:59nie mogły mieszkać
17:00razem,
17:01ani zabierać
17:02ze sobą
17:02dzieci.
17:04W Oak Ridge
17:05istniały szkoły,
17:07ale tylko
17:07dla białych.
17:11Na zdjęciach
17:12Edda Westcotta
17:13widzimy ludzi,
17:15którzy nie mają
17:15pojęcia,
17:16że pomagają
17:17w budowie
17:17broni
17:18masowego
17:19rażenia.
17:22Zupełnie
17:23jakbyśmy
17:24oglądali film,
17:25kiedy wiemy,
17:26co się stanie
17:27dalej,
17:28a bohaterowie
17:29nie zdają sobie
17:30sprawy,
17:31dokąd to
17:31wszystko zmierza.
17:37Oprócz Oak Ridge
17:39i Hanford
17:40potrzebne było
17:41jeszcze laboratorium,
17:43gdzie z dala
17:43od ciekawskich oczu
17:44powstanie bomba.
17:46dyrektor naukowy
17:49Robert Oppenheimer
17:50lubił nowy
17:51Meksyk
17:52i uznał,
17:53że położona
17:54na odludziu
17:55szkoła dla chłopców
17:56w Los Alamos
17:57będzie dobrym punktem
17:59wyjścia.
17:59W jednym z budynków
18:01zamieszkał
18:02wraz z rodziną.
18:08Patrząc na zdjęcia
18:11Oppenheimera
18:12przyjmującego gości
18:14w tym pokoju
18:15niemal słyszymy
18:16ich rozmowy.
18:18Da się prawie
18:20wyczuć zapach
18:21papierosów,
18:21kiedy cofniemy się
18:22w myślach
18:23do tamtych czasów.
18:24Słynne są fotografie,
18:29na których
18:29Oppenheimer
18:30siedzi
18:31w miejscu
18:32za mną.
18:32Ma się tu wrażenie,
18:34jakbyśmy
18:35wsiedli
18:36w wehikuł czasu.
18:38Można wyobrazić
18:39sobie towarzystwo,
18:40które wspólnie się śmiało,
18:42ale też dyskutowało,
18:43co technologia jądrowa
18:45może przynieść ludzkości.
18:47To wszystko
18:47działo się
18:48właśnie tutaj.
18:54W 1944 roku
18:58trzy główne obiekty
18:59projektu Manhattan
19:00rozpoczęły działanie.
19:03Los Alamos
19:04otrzymywało
19:04pluton z Hanford
19:06oraz wzbogacony uran
19:08z Oak Ridge.
19:13Billboardy
19:13przypominały pracownikom
19:15o tym,
19:16jak pilne zadanie
19:17mają do wykonania.
19:18Tysiące alianckich żołnierzy
19:20ginęły na wojnie
19:21przeciw Niemcom
19:22i Japonii.
19:23Dziś wiemy,
19:26że w 1944 roku
19:29koniec wojny
19:30był tuż, tuż.
19:31Wtedy nie dało się
19:32tego przewidzieć.
19:34Plakaty ponaglały ludzi,
19:35głosząc,
19:36że każda minuta
19:37jest na wagę złota.
19:39Bo nawet jeśli
19:41bomby nie spadają
19:42jeszcze na Tennessee,
19:43na froncie
19:44może zginąć ich syn.
19:45Im szybciej się uwiną,
19:47tym szybciej
19:48strach się skończy.
19:51Zespół Oppenheimera
19:52zamierzał pokonać
19:53wrogów
19:53dzięki przełomowi
19:55w nauce.
19:58Musieli wszystko
20:00wynaleźć od zera
20:01i produkować
20:02na masową skalę,
20:03jeśli chcieli
20:04wygrać wojnę.
20:08Drugą wojnę światową
20:09stoczono
20:10nie tylko
20:11na polach bitew,
20:12ale też
20:12w laboratoriach.
20:14Niemal każdy
20:15etap programu atomowego
20:17był nieznany
20:18i niesprawdzony.
20:20Stawka jest wysoka.
20:22W Los Alamos
20:31naukowcy pracowali
20:33po sześć dni
20:34w tygodniu.
20:35Dwudziestu jeden
20:36przybyło z Wielkiej Brytanii,
20:37w tym
20:38Rudolf Pirels
20:39i Otto Frisch,
20:42których memorandum
20:43przyczyniło się
20:44do powstania
20:44projektu Manhattan.
20:48Amatorskie nagrania
20:49fizyka
20:50Hugh Bradnera
20:51pokazują
20:51jego kolegów
20:52w trakcie
20:53nielicznych,
20:54wolnych chwil.
21:01Widzimy,
21:02jak spacerują,
21:03jeżdżą konno
21:03i zajmują się
21:04normalnymi sprawami.
21:08To niezwykły obraz
21:10Los Alamos
21:11w czasach wojny.
21:12Nie wierzyłem,
21:15że zasady bezpieczeństwa
21:16pozwoliły na powstanie
21:17tych filmów,
21:19ale najwyraźniej
21:20była na to zgoda.
21:25Brytyjscy naukowcy
21:26wraz z rodzinami
21:27chętnie urządzali przyjęcia,
21:29a nawet świąteczne jasełka.
21:31Mój tata i jego siostra
21:40świetnie się bawili
21:42w Los Alamos.
21:44Nie mieli pojęcia,
21:45co tam się dzieje,
21:46tak samo jak moja babcia.
21:48Lokalni mieszkańcy
21:49byli ciekawi,
21:50więc podsuwano im
21:52różne plotki,
21:53żeby utrzymać
21:53prawdę w tajemnicy.
21:56Tata i ciocia
21:57usłyszeli na przykład,
21:58że produkują wycieraczki
22:00do łodzi podwodnych.
22:06Sukces lądowania w Normandii
22:08i dalsze postępy aliantów
22:10zepchnęły Niemców
22:11do defensywy
22:12na początku 1945 roku.
22:19Ale Japonia wciąż była groźna,
22:22więc projekt Manhattan
22:23kontynuowano.
22:24Wojna w Europie
22:28zbliżała się do końca,
22:30a aliancka bomba
22:32była prawie gotowa.
22:34Pytanie brzmiało,
22:35gdzie zostanie użyta.
22:37Oczywisty cel
22:38stanowiła Japonia.
22:42Równolegle powstawały
22:44dwa typy bomb.
22:46Jeden wykorzystywał
22:48wzbogacony uran,
22:49a drugi pluton.
22:51Wybór miał zwiększyć szansę
22:53na skuteczną detonację.
22:56Zespół Oppenheimera
22:58był niemal pewien
22:59działania bomby uranowej.
23:01Plutonowa budziła
23:02jednak wątpliwości.
23:05Pluton był zbyt delikatny,
23:08więc miał tendencję
23:09do przedwczesnego zapłonu
23:11i rozpadał się
23:12zamiast wybuchnąć.
23:15Musieli więc najpierw
23:16zbudować bombę
23:17i ją przetestować.
23:198 maja 1945 roku,
23:28gdy szykowano
23:29detonację bomby plutonowej,
23:31Trzecia Rzesza
23:32skapitulowała.
23:35Japonia walczyła dalej.
23:38Choć Niemcy
23:39przestali być zagrożeniem,
23:41aliantom zależało
23:42na sprawdzeniu,
23:43jakie postępy zrobili
23:44w budowie nowej broni.
23:46W kwietniu i maju
23:541945 roku
23:55angloamerykańskie siły
23:57wkraczające do Niemiec
23:59miały tam szukać
24:00śladów programu atomowego.
24:05I na wschodnim skraju
24:06Schwarzwaldu
24:07udało im się to znaleźć.
24:11Oprócz dokumentacji
24:13oraz wielu sekretów
24:14zastali tam przede wszystkim
24:16naukowców,
24:18w tym Wernera Heisenberga,
24:21czołowego fizyka
24:22w ówczesnych Niemczech
24:24oraz Otto Hanna,
24:26który w 1938 roku
24:29był częścią zespołu,
24:31który odkrył proces
24:32rozszczepienia jądra atomu.
24:34dziesięciu naukowców
24:39zabrano do Farmhall,
24:41osiemnastowiecznego dworu
24:43w sercu
24:44Cambridgeshire.
24:53Brytyjski wywiad
24:54przygotował się
24:55na ich przybycie.
24:56Profesor Marcial Echenique
25:01kupił dom
25:02trzydzieści lat później
25:03i zaczął remont.
25:05Podnieśliśmy deski podłogowe
25:09i odkryliśmy
25:10mnóstwo przewodów,
25:12które nie były podłączone
25:14do oświetlenia
25:15ani gniazdek.
25:16Tak samo wyglądało to
25:21w różnych pomieszczeniach.
25:23Bardzo nas to zastanowiło.
25:28Okazało się,
25:29że przewody były pamiątką
25:30po operacji Epsilon,
25:33w ramach której
25:33podsłuchiwano rozmowy
25:35niemieckich naukowców.
25:38Brytyjczycy sądzieli,
25:39że to lepsza metoda
25:40odkrycia atomowych tajemnic
25:42niż przesłuchania.
25:43W dniu przyjazdu naukowców
25:47wywiad rozpoczął nagrywanie,
25:50a zapisy ich rozmów
25:51są dziś jawne.
25:55W pewnym momencie
25:57jeden z nich jest bliski
25:59odkrycia prawdy
25:59o założonym podsłuchu.
26:03Mówi,
26:03ciekawe,
26:04czy zainstalowali tu
26:05jakieś mikrofony.
26:07Odpowiada mu Heisenberg,
26:09mikrofony?
26:10I zaczyna się śmiać.
26:12Nie podejrzewam ich,
26:13o taką chytrość.
26:15Nie znają metod gestapo.
26:17W tej kwestii
26:18są raczej staromodni.
26:22Oczywiście Heisenberg
26:24bardzo się mylił.
26:27Brytyjczycy liczyli,
26:28że poznają sekrety
26:29niemieckiego programu jądrowego.
26:31Tymczasem w Los Alamos
26:38w połowie lipca miał się odbyć
26:40test bomby plutonowej,
26:43nazywanej gadżetem.
26:45Pod kryptonimem Trinity
26:47zaplanowano wybuch na pustyni
26:49niedaleko Alamo Gordo
26:51w Nowym Meksyku.
26:54Zbudowano w tym celu
26:5530-metrową wieżę.
26:5713 lipca
26:58została ukończona.
27:03Członek zespołu
27:04Oppenheimera
27:05sfilmował
27:06ostatnie przygotowania.
27:07W namiocie pod wieżą
27:12szykowany jest gadżet,
27:14wokół którego krąży
27:15kilkoro naukowców.
27:18Od razu można rozpoznać
27:19Oppenheimera
27:20po kapeluszu,
27:22z którego noszenia słyną.
27:27Wszystko w tym projekcie
27:29było nowe.
27:30Naukowcy często improwizowali.
27:33Widzimy jak fizyk
27:34Norris Bradbury
27:35z pomocą taśmy klejącej
27:37i mocuje materiał wybuchowy.
27:39Na zajutrz rano
27:41bombę wciągnięto
27:42na szczyt wieży.
27:44Na obudowie bomby
27:48widzimy wszędzie
27:49białą taśmę.
27:51Zaklejono nią otwory,
27:52żeby do środka
27:53nie dostał się pył,
27:56który mógłby wpłynąć
27:57na działanie
27:58podzespołów elektrycznych.
28:02Na szczycie wieży
28:04taśmę usunięto.
28:05podłączono wszystkie elementy
28:08i detonacja była
28:09tylko kwestią czasu.
28:15Zapadł zmrok,
28:17a zespół Oppenheimera
28:18zajął miejsca
28:199 tysięcy metrów dalej.
28:23Dla ochrony
28:24przed eksplozją
28:25niektórzy posmarowali się
28:26olejkiem do opalania.
28:28Wszyscy wyczekiwali.
28:30Czy warto było
28:33zbudować całe miasta,
28:34żeby stworzyć
28:35taki gadżet?
28:37Czy mógł zadziałać?
28:39A może miał zmieść
28:41Stany Zjednoczone
28:42z mapy świata?
28:46O 5.29 rano
28:48wybuchła
28:49pierwsza bomba atomowa
28:50na świecie.
28:51Było to
29:02igranie
29:03z samą zasadą
29:05budowy
29:05wszechświata.
29:08Otto Frisch,
29:10który przewidział
29:11niszczący potencjał
29:12bomby atomowej,
29:13oglądał to
29:14z przerażeniem.
29:16Trzy dekady później
29:17opowiedział,
29:18że wciąż
29:19słyszy
29:20tamten huk.
29:23Po raz pierwszy
29:24uczestnicy
29:25projektu
29:26Manhattan
29:26zrozumieli
29:27potęgę
29:28swojego dzieła.
29:34Oppenheimer
29:35był oczytany,
29:37więc
29:37zacytował
29:38hinduskie pisma.
29:40Oto stałem się
29:41śmiercią,
29:42niszczycielem
29:43światów.
29:44Ktoś bardziej
29:45dosadny
29:46powiedziałby
29:46teraz
29:47jesteśmy
29:48sukinsynami.
29:50Od tego
29:50momentu
29:51pojawiały się
29:52wątpliwości
29:52na temat
29:53moralnej
29:54strony
29:54projektu.
29:56Henry
29:56Linschitz
29:57z załogi
29:58spojrzał
29:59na ognistą
30:00chmurę
30:00i powiedział
30:01mój Boże,
30:02zrzucimy
30:03coś takiego
30:04na miasto?
30:09Rachel Fermi
30:10nie wiedziała
30:10o kluczowej
30:11roli
30:12swojego dziadka
30:13w projekcie
30:13Manhattan,
30:14dopóki
30:15ciocia
30:15nie pokazała
30:16jej pudła
30:17rodzinnych zdjęć.
30:20Wśród nich
30:22leżała
30:22wyblakła
30:23odbitka
30:24przedstawiająca
30:25grzyb atomowy.
30:27Szokujący był
30:28kontrast tego
30:29symbolu masowego
30:30zniszczenia
30:31wobec
30:32fotografii
30:33moich
30:33krewnych.
30:40Zdjęcie
30:41wykonał
30:41Jack Abbey
30:42i podarował
30:43odbitkę
30:44jej dziadkowi.
30:45Choć setki
30:48obiektywów
30:49skierowano
30:49do dokumentacji
30:50testu,
30:52fotografia
30:52Abbey'ego
30:53jako jedyna
30:54była barwna.
30:55Wiedział,
30:55że powstały
30:58błysk
30:58będzie
30:59nieporównywalny
31:00z niczym
31:00innym
31:01na Ziemi,
31:02nawet
31:02dziesięć razy
31:03jaśniejszy
31:03od Słońca.
31:05Dlatego
31:05wykorzystał
31:06swoje krzesło
31:07jako statyw
31:08dla aparatu.
31:09Zrobił
31:14cztery zdjęcia
31:15zgadując
31:16czas
31:17naświetlania.
31:19To jedno
31:21było udane.
31:22Można
31:22powiedzieć,
31:23że mieści
31:24w sobie
31:24całą
31:24historię
31:25testu
31:26Trinity.
31:27Jest
31:27kruchą,
31:28blaknącą
31:29pamiątką
31:30po uwolnieniu
31:31niewyobrażalnie
31:32wielkiej
31:33mocy.
31:37Gdy
31:37oceniano
31:38wyniki
31:38testu
31:39na Pacyfiku
31:40ciężki
31:40krążownik
31:41Indianapolis
31:42płynął
31:43już na
31:43zachód.
31:46Na jego
31:46pokładzie
31:47znajdowała się
31:48pilnie
31:48strzeżona
31:49druga
31:49z bomb.
31:50O kryptonimie
31:51Little Boy
31:52jej celem
31:53była
31:54Japonia.
32:02Test
32:03Trinity,
32:04pierwszy
32:05na świecie
32:05wybuch
32:06bomby
32:06atomowej
32:07okazał
32:08się
32:08sukcesem.
32:09generał
32:10Groves
32:11i Robert
32:12Oppenheimer
32:12wrócili
32:13na miejsce
32:14detonacji.
32:1730-metrowa
32:18wieża
32:19ze stali
32:19wyparowała,
32:21a ziemia
32:22przybrała
32:22zieloną
32:23barwę.
32:25Piach
32:26zestalił się
32:27pod wpływem
32:28temperatury.
32:29Eksplozja
32:30wytworzyła
32:30temperaturę
32:31większą
32:32niż
32:32wewnątrz
32:33słońca.
32:34poligon
32:37znajdował
32:37na odludziu,
32:39ale w promieniu
32:3920-40
32:40kilometrów
32:41żyło
32:42pół miliona
32:43osób,
32:44w większości
32:44Latynosów
32:45i rdzennych
32:46Amerykanów.
32:50Bernice Gutierrez
32:52urodziła się
32:528 dni
32:53przed testem.
32:54Z rodzicami
32:55mieszkała tylko
32:5655 kilometrów
32:57dalej,
32:58w wiosce
32:59Carisoso.
33:00Sąsiedzi
33:01odczuli
33:01tam siłę
33:02wybuchu.
33:06Opisywali
33:07blask
33:07jaśniejszy
33:08od słońca.
33:09Spadali
33:10z łóżek,
33:11a ich okna
33:11pękały.
33:13Ich bydło
33:13wystawione
33:14na promieniowanie
33:15osiwiało.
33:19Projekt
33:20Manhattan
33:21odkupił
33:22zwierzęta
33:22do testów,
33:23ale nie badał
33:24ludzi
33:25w obawie
33:25przed paniką.
33:30W kolejnych
33:33dekadach
33:34krewni
33:34Bernice
33:35poumierali
33:36na raka,
33:37w tym jej
33:38matka,
33:38siostra
33:39i dwaj bracia.
33:43Strojga
33:44moich dzieci
33:45najstarszy
33:46syn zachorował
33:47na białaczkę
33:48i zmarł
33:484 lata temu.
33:51Mąż miał
33:51raka
33:52jelita grubego,
33:54a teraz
33:55wykryto
33:56u niego
33:56raka prostaty.
34:00córce
34:01udało się
34:02wygrać
34:02z nowotworem
34:03tarczycy.
34:05Najmłodszy
34:06syn jak na razie
34:07jest zdrowy,
34:08ale w mojej
34:09rodzinie
34:09nie zastanawiamy się,
34:11czy zachorujemy,
34:12tylko kiedy.
34:14Nigdy
34:14nie wiadomo.
34:17Przepraszam.
34:18Nie wiadomo,
34:20kto będzie
34:20następny.
34:26Pierwszymi
34:27ofiarami
34:27promieniowania
34:28nie byli
34:28Japończycy,
34:29tylko
34:29Amerykanie.
34:32Bernice
34:33należy
34:33do grupy
34:34mieszkańców
34:35domagających się
34:36odszkodowań
34:37oraz uznania
34:38prawdy o tym,
34:39co spotkało
34:40ich rodziny.
34:44Władze
34:45nas zatruły,
34:46nie oglądając
34:47się za siebie.
34:50Zostaliśmy
34:51porzuceni
34:52jako
34:52ludzie
34:53zbędni.
34:54Władze
34:55nas
34:56zatruły,
34:57nie oglądając się za siebie.
34:58odszkodowań.
35:0126 lipca
35:02bomba uranowa
35:03Little Boy
35:04dotarła na wyspę Tinian.
35:10Tego samego dnia
35:11prezydent Harry Truman
35:13wezwał Japończyków
35:14do bezwarunkowej
35:15kapitulacji.
35:17Kiedy odmówili,
35:18wydał rozkaz
35:19zrzucenia bomby.
35:21Wiedział,
35:25że zdobycie
35:25Japonii
35:26może kosztować
35:26życie
35:27pół miliona
35:27Amerykanów,
35:29a przy okazji
35:30zginą
35:30miliony
35:31Japończyków.
35:34Bomba atomowa
35:35zabije
35:36ich dziesiątki
35:36tysięcy
35:37w jednej chwili,
35:40ale to
35:41o wiele mniej
35:42niż
35:43w trakcie
35:43inwazji,
35:44która będzie
35:45wojną
35:45na wyniszczenie.
35:47Na cel
35:51wybrano
35:51Hiroshima
35:52jako
35:53nietkniętą
35:54przez
35:54wcześniejsze
35:55naloty.
35:56Dzięki temu
35:57łatwiej było
35:58zmierzyć
35:58skuteczność
35:59nowej broni.
36:035 sierpnia
36:04Little Boy
36:04trafił do
36:05nowiutkiego
36:06bombowca
36:07B-29.
36:10Pilot
36:11Paul Tibbetts
36:12wymalował
36:13na nim
36:13imiona
36:13swojej matki
36:14Enola Gay.
36:17Samolot
36:19wystartował
36:20nad ranem
36:206 sierpnia.
36:23Bombę
36:24uzbrojono
36:25w powietrzu.
36:27Pilot
36:27zdradził wtedy
36:28załodze,
36:29że przejdą
36:29do historii,
36:30bo jako
36:31pierwsi
36:31użyją
36:32nowej broni.
36:35Dziesięcioletnia
36:36Hideko Tamura
36:37mieszkała
36:37z rodziną
36:38w śródmieściu
36:39Hiroshima.
36:42Wróciła
36:42niedawno
36:43z ewakuacji
36:44na wieś.
36:45Rankiem
36:466 sierpnia
36:47obudziła
36:47się
36:48wcześnie.
36:53Cieszyłam się,
36:54że jestem
36:54znów w domu
36:55i mam swoje
36:56książki,
36:57których mi
36:57brakowało.
37:00Byłam
37:00naprawdę
37:00szczęśliwa.
37:03Dzień
37:04był pogodny.
37:06Na
37:06błękitnym
37:06niebie
37:07pojawił się
37:08pojedynczy
37:08bombowiec
37:09Enola Gay.
37:11o 8.15
37:13zrzucona
37:14zostaje
37:15bomba
37:15Little Boy.
37:16Wybucha
37:1745 sekund
37:18później.
37:23Najpierw
37:24był
37:24biały
37:25błysk,
37:26po którym
37:26niemal
37:26natychmiast
37:27doszło
37:28do
37:28gigantycznej
37:29eksplozji.
37:30Kilka sekund
37:39później
37:39zapadł
37:40całkowity
37:41mrok.
37:43Byłam
37:44w samym
37:44środku
37:45grzyba
37:45atomowego.
37:50Pamiętam,
37:51że
37:51pomyślałam
37:52wtedy,
37:53że tak
37:53wygląda
37:54śmierć
37:55na wojnie.
37:56Hideko
37:59udaje się
38:00przeżyć
38:00pod gruzami
38:01domu.
38:02Nie jest
38:03jedyna.
38:06Od
38:08tylnych
38:08drzwi
38:08przyczołgał
38:09się
38:10starszy
38:10brat
38:11taty,
38:11wujek
38:12Hisao.
38:14Był
38:14zalany
38:15krwią,
38:15a pośrodku
38:16jego gardła
38:17tkwił
38:18wielki
38:18odłamek
38:19szkła.
38:24Wychrypiał
38:24tylko,
38:25że to
38:25już
38:26koniec.
38:33Choć
38:34wujek
38:34i ciocia
38:35żyją,
38:36nigdzie
38:36nie ma
38:37jej
38:37rodziców.
38:39Jej
38:40kuzyn
38:40Hideyuki
38:41zginął.
38:43Uwielbiał
38:43oglądać
38:44amerykańskie
38:44bombowce.
38:46Hideko
38:46domyśla się,
38:47jak
38:48wyglądała
38:48jego
38:49śmierć.
38:51Musiał
38:52zobaczyć
38:52Enolegei
38:53na niebie
38:54i krzyknąć
38:55o,
38:55to
38:56B-29.
39:02Nie
39:03przestaje
39:03mnie dręczyć
39:04ta wizja.
39:07Serce
39:07pęka mi
39:08od niej
39:09na tysiąc
39:09kawałków.
39:11Nawet dziś,
39:12choć minęło
39:13już
39:1380 lat.
39:14większość
39:18większość
39:19ofiar
39:19zmarła
39:20wskutek
39:21licznych
39:21ran.
39:22Były to
39:23koszmarne
39:23oparzenia
39:24i urazy
39:25wywołane
39:26przez
39:26samą
39:27siłę
39:27wybuchu.
39:28wywołane
39:29wywołane
39:30wywołane
39:31wywołane
39:32wywołane
39:35Wiele osób
39:37otrzymało też
39:39wysokie
39:39dawki
39:40promieniowania.
39:43Wypadły mi
39:43włosy,
39:44dostałam
39:45gorączki,
39:46dla której
39:46brakowało
39:47skali
39:47na termometrze.
39:49Był to
39:51bardzo
39:51wymagający
39:52fizycznie
39:52czas.
39:54Nagle
39:55pojawił się
39:56mój ojciec.
39:57powiedział, że
39:58muszę się
39:59trzymać
40:00i chcieć
40:01przeżyć,
40:03bo on
40:04też by
40:05tego chciał.
40:08Hideko
40:09wyzdrowiała
40:10z choroby
40:11popromiennej.
40:12Wkrótce
40:13pod gruzami
40:14miasta
40:14znaleziono
40:15ciało
40:15jej matki.
40:18W 1952
40:19roku
40:20Hideko
40:21wyjechała
40:21do Stanów
40:22Zjednoczonych,
40:23żeby stać się
40:24działaczką
40:24na rzecz
40:25pokoju
40:25i pojednania.
40:27Dzień
40:33po zniszczeniu
40:34Hiroshima
40:35do pracowników
40:36w Hanford
40:37i Oak Ridge
40:38dotarło
40:39czym się
40:40zajmowali.
40:42Najpierw
40:43ucieszyłam się,
40:44że mój chłopak
40:44wróci.
40:47A potem
40:49zaczęłam
40:49myśleć
40:50o tym,
40:51ilu ludzi
40:51tam zginęło.
40:52powiedzieli
40:57nam,
40:58że miałyśmy
40:59w tym
40:59też
40:59swój
41:00udział.
41:04Wcale
41:05mi się
41:05nie podobała
41:06taka świadomość,
41:08ale
41:09wojna
41:10to wojna.
41:11Nic
41:12nie da się
41:12na to
41:13poradzić.
41:13o ataku
41:19na Hiroshima
41:20powiadomiono
41:21dziesięciu
41:21niemieckich
41:22naukowców
41:23podsłuchiwanych
41:24w angielskim
41:25Farmhall,
41:26żeby wydobyć
41:27z nich
41:27atomowe
41:28tajemnice.
41:29Bardzo
41:33przejęli się
41:34tą wiadomością.
41:35Z zapisów
41:37nagrań
41:37wynika,
41:37że fizyk
41:38Walter Gerlach
41:40pobiegł
41:41do swojego
41:41pokoju,
41:42a ukryte
41:43mikrofony
41:43zarejestrowały
41:45jego szloch.
41:48Dołączył
41:49do niego
41:49Otto Hahn
41:50i powiedział
41:51żałujesz,
41:52że nie stworzyliśmy
41:53bomby uranowej?
41:57Ja
41:57dziękuję
41:58Bogu
41:58na kolanach,
41:59że nam się
41:59to nie udało.
42:01A może
42:01przykro ci,
42:02że Amerykanie
42:03okazali się
42:04lepsi od nas?
42:05Gerlach
42:06odpowiedział,
42:07że właśnie
42:08dlatego płaczę.
42:10Ich rozmowy
42:11są dowodem,
42:12że Niemcy
42:12byli
42:13technologicznie
42:13zapóźnieni
42:14w stosunku
42:15do projektu
42:16Manhattan.
42:19Hahn
42:20stwierdził,
42:21mają nad nami
42:22pięćdziesiąt
42:23lat przewagi.
42:28W Waszyngtonie
42:30wobec braku
42:31japońskiej
42:32kapitulacji
42:33prezydent Truman
42:34rozkazuje
42:35zrzucić drugą,
42:36silniejszą bombę
42:37– Fatman.
42:42Kokura była
42:44celem pierwotnym,
42:46a Nagasaki
42:46zapasowym.
42:49Jednak
42:509 sierpnia
42:51pogoda w
42:52Kukurze
42:53nie była
42:53sprzyjająca.
42:54Zdecydowano
42:56się zaatakować
42:57Nagasaki.
43:01B-29
43:03nazwany
43:04Boxcar
43:04zrzucił
43:06ładunek
43:06tuż po godzinie
43:0711 przed południem.
43:12Moc
43:12uranowej
43:13bomby
43:13Little Boy
43:14była
43:14równoważna
43:1515 tysiącom
43:17ton
43:17trotylu.
43:20Plutonowy
43:20Fatman
43:21odpowiadał
43:2221 tysiącom
43:23ton.
43:24Nie trafił
43:25idealnie
43:26w cel,
43:27ale jego
43:27niszcząca
43:28siła
43:28była
43:28ogromna.
43:37Czego
43:38nie zmiótł
43:39wybuch,
43:39to dopalił
43:40ogień.
43:42Szacuje się,
43:43że liczba
43:43zabitych
43:44w Hiroshima
43:44i Nagasaki
43:45przekroczyła
43:46200 tysięcy.
43:50Sześć dni
43:51później,
43:5115 sierpnia,
43:53Japonia
43:54skapitulowała,
43:55kończąc
43:55wojnę.
43:57Projekt
43:57Manhattan
43:58osiągnął
43:59swój cel.
44:05Generał
44:07Groves
44:07zakładał
44:08zbudowanie
44:08działającej
44:09broni
44:10atomowej,
44:11zanim zrobi
44:11to wróg.
44:13I to mu
44:13się udało.
44:17Projekt
44:18Manhattan
44:18oficjalnie
44:19zamknięto
44:201 stycznia
44:211947 roku.
44:24Naukowcy
44:25z Los Alamos
44:26wrócili
44:27na uczelnię.
44:29Niektórzy
44:29mieli kłopot
44:30z tym,
44:31co osiągnęli.
44:33Robert
44:34Oppenheimer
44:35stał się
44:35kluczowym
44:36głosem
44:36w debacie
44:37na temat
44:38broni
44:38atomowej.
44:40Wierzył,
44:41że zbombardowanie
44:42Japonii było
44:43najlepszym
44:43sposobem
44:44na zakończenie
44:44wojny,
44:45ale ogrom
44:46zabitych
44:47nie dał
44:48mu spokoju
44:48do końca
44:49życia.
44:52To nie było
44:53tylko
44:53wrogie miasto,
44:55ale po prostu
44:55ludzie,
44:56którzy ponieśli
44:57najwyższą
44:58cenę
44:58tych ataków.
45:01Kiedy ktoś
45:03zostaje
45:04naukowcem,
45:05nie planuje
45:05niszczyć
45:06innych osób.
45:10Jego
45:10celem
45:11jest poprawa
45:12jakości
45:12ich życia.
45:14Który
45:15poważny
45:16naukowiec
45:17mógł
45:17brać udział
45:18w takim
45:18przedsięwzięciu?
45:24Od
45:2580 lat
45:26trwa
45:27dyskusja
45:27na temat
45:28moralnej
45:29strony
45:29projektu
45:30Manhattan.
45:31Nikt
45:31nie podważa
45:32jednego,
45:33że zmienił
45:34bieg
45:34historii.
45:38Po
45:39dziś
45:40dzień
45:40mierzymy
45:40się
45:41ze skutkami
45:41stworzenia
45:42broni
45:42jądrowej
45:43i energii
45:44atomowej.
45:48Im
45:49bardziej
45:51Hiroshima
45:51i Nagasaki
45:52odchodzą
45:53w przeszłość
45:54i stają się
45:55historią,
45:56tym mniej
45:57się o nich
45:57wspomina.
46:00Pamięć
46:00o tamtych
46:01atakach
46:02zaczyna
46:02słabnąć
46:03jako
46:03przestroga
46:04przed
46:04użyciem
46:05bomb
46:05atomowych.
46:07To bardzo
46:08niepokojąca
46:09i groźna
46:09myśl.
46:10dlatego
46:11nie wolno
46:12nam
46:12zapomnieć
46:13o skutkach
46:13pierwszego
46:14i jak dotąd
46:15jedynego
46:16użycia
46:16tej broni
46:17masowego
46:17rażenia
46:18przeciwko
46:19ludziom.
46:23Otwartej
46:24puszki
46:24Pandory
46:24nie da się
46:25już zamknąć.