- 1 day ago
Category
馃摎
LearningTranscript
00:00Wszech艣wiata
00:04Przez tysi膮ce lat nocne niebo dostarcza艂o ludzko艣ci wi臋cej pyta艅 ni偶 odpowiedzi.
00:11Obecnie, dzi臋ki odkryciom dokonanym w naukach o kosmosie,
00:16mo偶emy bada膰 to, do czego nie mieli艣my wcze艣niej dost臋pu.
00:21Nowe uj臋cia objawiaj膮 najwi臋ksze tajemnice Wszech艣wiata.
00:27Odkrycia dokonywane nie tylko w Uk艂adzie S艂onecznym,
00:30ale i w odleg艂ych kra艅cach naszej galaktyki.
00:35Poszerzaj膮 kosmiczne horyzonty
00:37i zmieniaj膮 to, co wiemy o kosmosie i 偶yciu tu na Ziemi.
00:42Kosmiczne horyzonty.
00:55Zmiana paradygmatu
01:01Narodziny Wszech艣wiata to najwi臋ksza tajemnica kosmologii.
01:08Jak i dlaczego do tego dosz艂o?
01:11Co i czy istnia艂o co艣 wcze艣niej?
01:17Pytania te od wiek贸w pobudza艂y wyobra藕ni臋 filozof贸w, poet贸w, artyst贸w i astronom贸w.
01:26Wci膮偶 szukamy odpowiedzi na pytanie, jak to wszystko si臋 zacz臋艂o.
01:38Niemal ka偶dy zna teori臋 Wielkiego Wybuchu,
01:41wed艂ug kt贸rej Wszech艣wiat powsta艂 w wyniku eksplozji.
01:45Ale to tylko powszechnie akceptowana teoria.
01:49Nie wiemy jak, ani dlaczego dosz艂o do Wielkiego Wybuchu.
01:54Nie wiemy, dlaczego wszystko istnieje.
01:59Czy co艣 istnia艂o wcze艣niej?
02:02Jaki艣 inny Wszech艣wiat?
02:03A mo偶e tylko pole energii?
02:08Jak zacz臋艂y si臋 formowa膰 cz膮stki, atomy, gwiazdy, galaktyki i 偶ycie, kt贸rego stanowimy przyk艂ad?
02:30Aby zbada膰 ewolucj臋 Wszech艣wiata,
02:34kosmoludzy musz膮 ponownie rozwa偶y膰 teorie dotycz膮ce powstawania gwiazd i galaktyk
02:39w m艂odszym Wszech艣wiecie, licz膮cym sobie miliony, nie miliardy lat.
02:50Musimy bada膰 przesz艂o艣膰 Wszech艣wiata, to jak patrzenie na ruiny i poznawanie,
02:55jak cywilizacja rozwija艂a si臋 od staro偶ytno艣ci a偶 do dzi艣.
02:59Co艣 jak kosmiczna archeologia.
03:02W tym celu musimy bada膰 relikty kosmosu.
03:10Niestety nie ma sposobu, by skutecznie bada膰 te obiekty z Ziemi.
03:16Zosta艂y stworzone dawno temu, gdy Wszech艣wiat si臋 rozszerza艂 i s膮 teraz bardzo daleko.
03:23Dzieli je od nas wiele obiekt贸w, cia艂a niebieskie, py艂 gazy.
03:28Co gorsze obserwacje utrudnia te偶 nasza atmosfera, dzia艂aj膮ca jak zniekszta艂caj膮ca soczewka.
03:39Aby dowiedzie膰 si臋 wi臋cej o staro偶ytnym kosmosie i ewolucji gwiazd, galaktyki i planet,
03:45stworzono now膮 generacj臋 zaawansowanych teleskop贸w do obserwacji g艂臋bokiego kosmosu.
03:56W roku 2021 wystrzelono teleskop Jamesa Webba.
04:02To najpot臋偶niejszy teleskop tego typu jaki powsta艂.
04:07Widzi ponad sto razy dalej od teleskopu Hubble'a, kt贸ry znajduje si臋 w kosmosie od 1990 roku.
04:17Zastosowane rozwi膮zania in偶ynieryjne zapieraj膮 dech w piersiach.
04:22To origami na du偶膮 skal臋.
04:26Ostatnim elementem, kt贸ry si臋 rozk艂ada, s膮 skrzyd艂a g艂贸wnego lustra.
04:31To co艣 jak oko, wypolerowana mozaika luster zbieraj膮ca 艣wiat艂o podczerwone,
04:37przetwarzane p贸藕niej na obraz.
04:41To wyj膮tkowa maszyna. Nie b臋dzie jednak w kosmosie sama.
04:47Troch臋 ponad rok p贸藕niej w okolicy pojawia si臋 kolejny niezwyk艂y teleskop.
04:54Teleskop Europejskiej Agencji Kosmicznej Euclid.
05:01Chocia偶 jest mniejszy od Webba, ma mocniejszy system optyczny.
05:05To jedna z najwi臋kszych kamer, jakie kiedykolwiek lata艂y w kosmosie.
05:14Oba teleskopy orbituj膮 ponad milion kilometr贸w od Ziemi
05:18i szukaj膮 cia艂 niebieskich tak starych, 偶e mog膮 ju偶 nie istnie膰.
05:27Je艣li kojarzy Wam si臋 to z cofaniem w czasie, to dlatego, 偶e dos艂ownie to robimy.
05:32Wszystko dzi臋ki w艂a艣ciwo艣ciom 艣wiat艂a.
05:50艢wiat艂o porusza si臋 w pr贸偶ni z pr臋dko艣ci膮 300 tysi臋cy kilometr贸w na sekund臋.
05:57艢wiat艂o ze S艂o艅ca dociera do Ziemi w ci膮gu 8 minut i 20 sekund.
06:01Z kolei galaktyka Andromedy jest oddalona od nas od 2,5 miliona lat 艣wietlnych,
06:07co oznacza, 偶e widzimy j膮 tak膮, jak膮 by艂a 2,5 miliona lat temu.
06:13Za ka偶dym razem, gdy patrzymy na cokolwiek emituj膮cego 艣wiat艂o,
06:17patrzymy wstecz w czasie.
06:23Dotyczy to wszystkich gwiazd i galaktyk.
06:27Wielki wybuch nie stworzy艂 ich w jednej chwili,
06:29ale wyewoluowa艂y one z czasem z gaz贸w i py艂u.
06:35To jedna z tajemnic, kt贸re pr贸bujemy rozwi膮za膰.
06:39Chcemy zajrze膰 w przesz艂o艣膰 na tyle g艂臋boko,
06:43by zobaczy膰, jak pierwsze gwiazdy pojawiaj膮 si臋 i grupuj膮 w galaktyki.
06:49Aby zdoby膰 nowe informacje na temat tego, jak powsta艂 Wszech艣wiat,
06:54musimy zbada膰 kosmiczny 艣wit.
06:57Er臋 obejmuj膮c膮 okres od 50 milion贸w do miliarda lat po Wielkim Wybuchu.
07:03To czas, w kt贸rym Wszech艣wiat faktycznie zacz膮艂 dzia艂a膰.
07:07Pierwsze gwiazdy zacz臋艂y si臋 za艣 formowa膰 i skupia膰 w pierwsze galaktyki.
07:16Kosmiczny 艣wit to ogromna luka w naszej wiedzy o Wszech艣wiecie i jego ewolucji.
07:22Dlaczego dok艂adnie narodzi艂o si臋 pierwsze 艣wiat艂o?
07:32Naukowcy licz膮, 偶e poza kwesti膮 narodzin i ewolucji kosmosu,
07:35obserwacje jego odleg艂ej przesz艂o艣ci przez Webba i Euklida
07:39rzuc膮 te偶 艣wiat艂o na inne fundamentalne pytanie.
07:47Wszech艣wiat si臋 rozszerza, ale nie wiemy dlaczego.
07:50Wiemy, 偶e tak si臋 dzieje, bo wszystko, co obserwujemy,
07:54wydaje si臋 oddala膰 od wszystkiego innego.
07:57Sp贸jrzcie na ten balon.
08:05To gwiazdy i galaktyki we Wszech艣wiecie.
08:08Gdy go nadmuchuje, dystans mi臋dzy nimi si臋 zwi臋ksza.
08:11To samo obserwujemy we Wszech艣wiecie.
08:16Pytanie, co si臋 stanie w przysz艂o艣ci,
08:18czy Wszech艣wiat b臋dzie si臋 wiecznie rozszerza膰?
08:20Czy te偶 w ko艅cu si臋 zapadnie?
08:25To co艣, co nazywa si臋 wielkim kolapsem.
08:29Jak Wszech艣wiat si臋 sko艅czy, tego nie wiemy.
08:42W styczniu 2022 roku Web dotar艂 na swoj膮 orbit臋 mi臋dzy S艂o艅cem a Ziemi膮.
08:49Rok p贸藕niej na swoje miejsce dotar艂 Euklid.
08:55Oba teleskopy maj膮 dostarczy膰 nowych danych na temat Wszech艣wiata
09:01oraz obraz贸w bezprecedensowych pod wzgl臋dem szczeg贸艂owo艣ci.
09:14Euklid wykorzystuje swoj膮 zaawansowan膮 optyk臋,
09:18by rejestrowa膰 tysi膮ce obraz贸w z ogromnego wycinka kosmosu,
09:23kt贸re 艂膮czy potem w mozaik臋.
09:28Z czasem stworzymy z tego tr贸jwymiarow膮 map臋.
09:34Gdy zostanie uko艅czona, b臋dzie najwi臋ksz膮
09:37i najbardziej szczeg贸艂ow膮, interaktywn膮 map膮 Wszech艣wiata,
09:40jaka powsta艂a.
09:42Spogl膮daj膮c w kierunku M艂odego Wszech艣wiate艂ki,
09:45tworzy map臋 jego historii.
09:47B臋dzie kluczowym narz臋dziem do zrozumienia M艂odego Wszech艣wiata.
09:54A zatem mimo, 偶e Euklid i Webb s膮 cz臋艣ciami odr臋bnych misji,
10:00wzajemnie si臋 uzupe艂niaj膮.
10:05Skupiaj膮 si臋 na r贸偶nych okresach Wszech艣wiata i r贸偶nych zjawiskach,
10:08kt贸re mo偶emy obserwowa膰,
10:10co zapewni kosmologom dane por贸wnawcze,
10:13a by膰 mo偶e i odpowiedzi na niekt贸re z najwa偶niejszych pyta艅 kosmologii.
10:21G艂贸wnym zadaniem Webb'a i Euklida jest fotografowanie staro偶ytnego kosmosu.
10:27W 2022 roku Webb przes艂a艂 pierwsze zdj臋cie,
10:31nazwane pierwszym g艂臋bokim polem Webb'a.
10:36To najwy偶szej rozdzielczo艣ci obraz widzianego w podczerwieni Wszech艣wiata.
10:41Wida膰 na nim tysi膮ce galaktyk, z kt贸rych niekt贸re licz膮 13 miliard贸w lat.
10:57Uderzaj膮ce w tym zdj臋ciu jest to, jak bardzo malutki jest ten wycinek nieba.
11:02Ma wielko艣膰 ziarenka piasku trzymanego w wyci膮gni臋tej r臋ce,
11:06mimo to zawiera kosmiczn膮 liczb臋 obiekt贸w.
11:10Przypomina nam to o tym, jak ogromny jest Wszech艣wiat.
11:25Webb odkry艂 najstarsze i najodleglejsze galaktyki.
11:31Webb ujawni艂 r贸wnie偶, 偶e gwiazdy we wczesnym Wszech艣wiecie
11:36powstawa艂y du偶o szybciej ni偶 przewidywa艂y nasze modele
11:40oraz 偶e tworzy艂y si臋 w masywnych gromadach.
11:44Widzimy ich znacznie wi臋cej ni偶 si臋 spodziewali艣my.
11:49Musimy na nowo przemy艣le膰 to, jak gwiazdy i galaktyki
11:53powstawa艂y w kosmicznym 艣wicie i jak potem ewoluowa艂y.
12:03P贸藕niej pojawi艂y si臋 pierwsze osza艂amiaj膮ce zdj臋cia z Euklida.
12:34Zdj臋cie gromady Perseusza dostarczy艂o fascynuj膮ce
12:38z tych danych, w tym na temat wcze艣niej niewidocznych galaktyk.
12:43Gromada Perseusza jest jednym z najbardziej masywnych obiekt贸w,
12:47jakie odkryto.
12:50Teleskopy kosmiczne rewolucjonizuj膮 nasze rozumienie kosmosu.
12:55Ob艂臋dne obrazy gromady Perseusza,
12:57zawieraj膮ce tysi膮ce galaktyk zanurzonych w ogromnej chmurze gazu i py艂u,
13:02dostarczaj膮 kolejnych dowod贸w na istnienie galaktycznej energii,
13:07kt贸rej nie potrafimy wykry膰.
13:13Niewidzialnej si艂y grawitacyjnej,
13:16wywieraj膮cej ogromny wp艂yw na wykrywalne cia艂a niebieskie.
13:20Nazywamy j膮 ciemn膮 materi膮.
13:29Nie emituje ona 艣wiat艂a, ani z nim nie oddzia艂uje,
13:33dlatego nazywamy j膮 ciemn膮.
13:36Potrafimy j膮 wykry膰 i zmierzy膰 jej wp艂yw na zwyk艂膮 materi臋,
13:40cho膰 nie wiemy, czym jest.
13:47Ciemna energia i ciemna materia s膮 nazywane 艂膮cznie niewidzialnym wszech艣wiatem.
13:54Uwa偶a si臋, 偶e stanowi膮 oko艂o 95% wszystkiego, co istnieje.
14:00To oznacza, 偶e zwyk艂a materia, atomy, jaty, g贸ry, planety, gwiazdy,
14:06to tylko 5% tego, co jest we wszech艣wiecie.
14:10To zdumiewaj膮ce i budzi pokor臋.
14:21Dzi臋ki Euclidowi mogli艣my jednoznacznie stwierdzi膰,
14:25偶e gromady galaktyk mog膮 powsta膰 tylko wtedy, gdy istnieje ciemna materia.
14:38Euclid przesy艂a tyle danych, 偶e musimy to katalogowa膰 i analizowa膰
14:42z pomoc膮 sztucznej inteligencji naukowc贸w amator贸w.
14:47Pojedyncza partia zdj臋膰 uchwyci艂a 380 tysi臋cy galaktyk.
14:52Niekt贸re oddalone o nawet 10,5 miliarda lat.
14:56Nie do przecenienia jest to, jak bardzo te teleskopy
15:01rewolucjonizuj膮 nasze pojmowanie kosmosu.
15:03Niemal co tydzie艅 dostajemy nowy obraz z nowymi odkryciami.
15:15Misje w g艂臋bokim kosmosie prowadzone przez Webb'a i Euclida
15:18daj膮 naukowcom niesamowit膮 mo偶liwo艣膰 uzyskania wgl膮du we wczesny Wszech艣wiat.
15:25Oraz to, jak gwiazdy i galaktyki rozwija艂y si臋 od czas贸w kosmicznego 艣witu.
15:30Dowiadujemy si臋 te偶 coraz wi臋cej o niewidzialnych si艂ach,
15:34kt贸re utrzymuj膮 kosmos w ryzach.
15:41To kluczowe misje kosmicznej b臋d膮 nieocenionym 藕r贸d艂em wiedzy
15:47dla pokole艅 naukowc贸w, kosmolog贸w i badaczy.
16:05Euclid sko艅czy bada膰 kosmos w 2029 roku,
16:10podczas gdy Webb ma dzia艂a膰 do lat 40. XXI wieku.
16:19Kto wie, co odkryj膮 jeszcze?
16:23Mo偶e to, dlaczego dosz艂o do Wielkiego Wybuchu.
16:26Mo偶e to, jaki koniec pisany jest Wszech艣wiatowi za miliardy miliard贸w lat.
16:35Nowa generacja teleskop贸w diametralnie zmienia nasz膮 wiedz臋
16:39i oferuje nowe spojrzenie na struktur臋 Wszech艣wiata
16:42oraz niewidzialne si艂y wp艂ywaj膮ce na jego rozw贸j.
16:54Cho膰 jednak jeste艣my przyzwyczajeni do my艣lenia o naszej planecie
16:58jako o jednej z wielu w Uk艂adzie S艂onecznym,
17:02stosunkowo niedawno po raz pierwszy ujrzeli艣my j膮 z kosmosu.
17:07Wizja ta da艂a zupe艂nie nowe spojrzenie na 偶ycie, na Ziemi.
17:25Na przestrzeni dziej贸w ludzko艣膰 艂膮czy艂a ch臋膰 eksplorowania nowych miejsc
17:32i poznawania naszej planety.
17:38Ciekawo艣膰 tego, jakie jest nasze miejsce w kosmosie,
17:42popchn臋艂a nas ku przestrzeni kosmicznej.
17:49Prze艂om nast膮pi艂 w 1968 roku
17:53podczas misji kosmicznej Apollo 8.
18:02W Wigili臋, gdy za艂oga wesz艂a na orbit臋 wok贸艂 Ksi臋偶yca,
18:07astronauci zobaczyli co艣 niezwyk艂ego.
18:15Planet臋 Ziemi臋.
18:26M贸j Bo偶e, sp贸jrz na to. Wsch贸d Ziemi.
18:41M贸j Bo偶e, sp贸jrz na to. Wsch贸d Ziemi.
18:44Ziemi臋 wznosz膮c膮 si臋 ponad horyzont Ksi臋偶yca,
18:48podobnie jak robi to na Ziemi S艂o艅ce.
18:49Zdj臋cia wykonane przez za艂og臋
18:52na zawsze zmieni艂y spos贸b, w jaki patrzymy na nasz膮 planet臋.
19:01Patrzyli na Ziemi臋 z orbity Ksi臋偶yca,
19:04poniewa偶 Stany Zjednoczone 艣ciga艂y si臋 ze Zwi膮zkiem Radzieckim
19:08w wy艣cigu kosmicznym przed艂u偶eniu wy艣cigu zbroi.
19:11Te same rakiety, kt贸re wynios艂y misj臋 Apollo,
19:15wyewoluowa艂y z rakiet przenosz膮cych 艂adunki wybuchowe.
19:21Pionierem in偶ynierii kosmicznej NASA
19:23i jej g艂贸wnym naukowcem by艂 Werner von Braun.
19:27W czasie II Wojny 艢wiatowej
19:29pomaga艂 opracowa膰 prze艂omow膮 technologi臋 rakietow膮
19:32dla nazistowskich Niemiec.
19:37Po zako艅czeniu wojny Amerykanie
19:39nie przej臋li niemieckich naukowc贸w rakietowych
19:41i zmusili do walki z wrogiem, Zwi膮zkiem Radzieckim.
19:45Wystrzelili jedn膮 z rakiet V2 z przymocowan膮 kamer膮.
19:51Obr贸t rakiety powoduje, 偶e planeta obraca si臋.
19:54Aparat fotografuje Ziemi臋 z wysoko艣ci 100 km.
19:58Na tym filmie widoczny jest horyzont
20:021150 km dalej oraz krzywizna Ziemi.
20:08Wystrzelili艣my w kosmos rakiet臋 z przymocowan膮 kamer膮.
20:12Mo偶e wi臋c da艂oby rad臋 przymocowa膰 do niej co艣 innego?
20:15Mo偶e satelit臋?
20:18Sowieci zrobili to pierwsi.
20:214 pa藕dziernika 1957 roku
20:25wystrzelono sputnika pierwszego satelit臋 ziemskiego.
20:29呕adne inne wydarzenie nie poruszy艂o wyobra藕ni
20:32tylu ludzi, jak ten pierwszy krok postawiony w kosmosie.
20:38Stany by艂y w tyle za Zwi膮zkiem Radzieckim,
20:41je艣li chodzi o eksploracj臋 kosmosu.
20:45Miesi膮c p贸藕niej Zwi膮zek Radziecki jako pierwszy wys艂a艂 w kosmos
20:49偶ywe stworzenie.
20:50Nie cz艂owieka, psa.
20:53Wajka, pierwsza podr贸偶niczka kosmiczna.
20:59Miesi膮c po wys艂aniu Wajki na pok艂adzie Sputnika 2
21:03ameryka艅ski program kosmiczny przygotowywa艂 si臋
21:05do wystrzelenia swojego pierwszego satelity na orbit臋.
21:11Wanguard TV-3 zosta艂 zaprojektowany do oceny zdolno艣ci startowych rakiet
21:16i zawiera艂 elektronik臋 do badania atmosfery.
21:19Eksploracja kosmosu bywa jednak pe艂na niepowodze艅.
21:26Pozycja Stan贸w nigdy nie by艂a ni偶sza.
21:33W 1961 roku, 3,5 roku po wystrzeleniu Sputnika 1,
21:39wok贸艂 Ziemi kr膮偶y艂o ponad 100 satelit贸w.
21:43Technologia satelitarna szybko si臋 rozwija艂a,
21:46staj膮c si臋 pot臋偶nym narz臋dziem obserwacji i monitorowania Ziemi.
21:56Satelity otworzy艂y zupe艂nie nowy 艣wiat strategicznego planowania obronnego.
22:02Pa艅stwa mog艂y 艣ledzi膰 ruchy wrogich wojsk,
22:04wykrywa膰 budowane bazy, a nawet testy nuklearne.
22:08Wszystko to przyk艂ad nieinwazyjnego szpiegostwa.
22:13Obserwacja Ziemi w celach wywiadowczych i obronnych zmieni艂a geopolityk臋.
22:18Walka przenios艂a si臋 z pola bitwy w kosmos.
22:23Na orbicie jest wi臋cej satelit贸w szpiegowskich ni偶 kiedykolwiek.
22:28Ich misje s膮 tajne, trudno wi臋c ustali膰 ich dok艂adn膮 liczb臋.
22:32Szacuje si臋 jednak, 偶e s膮 ich tam setki.
22:37Chocia偶 pa艅stwa od dziesi臋cioleci wystrzeliwa艂y satelity, by si臋 nawzajem szpiegowa膰,
22:42i zainteresowa膰.
22:45Ta sama technologia zosta艂a wykorzystana dla dobra og贸艂u
22:48i da艂a nam nowe spojrzenie na zmieniaj膮ce si臋 warunki 偶ycia na Ziemi.
22:56Polegamy na satelitach w dw贸ch podstawowych kwestiach.
23:00Prognozowaniu pogody i zapewnieniu 偶ywno艣ci.
23:05Zanim dysponowali艣my tymi instrumentami, nie mogli艣my si臋 dowiedzie膰 o nadci膮gaj膮cym huragani.
23:12Nie mogli艣my przewidzie膰 ani monitorowa膰 po偶ar贸w las贸w.
23:18Teraz mo偶emy to wszystko robi膰 patrz膮c na nasz膮 planet臋 z g贸ry.
23:26Mierzymy te偶 zawarto艣膰 dwutlenku w臋gla w atmosferze,
23:29kt贸ry ma du偶y wp艂yw na ogrzewanie i och艂adzanie si臋 powierzchni.
23:34Satelity odgrywaj膮 kluczowe role w r贸偶nych dziedzinach nauki.
23:39Mo偶emy cho膰by 艣ledzi膰 dzi臋ki nim kolonie pingwin贸w,
23:42pod膮偶aj膮c za ich 艣ladami guana.
23:46Archeologia satelitarna zrewolucjonizowa艂a te偶 nasze rozumienie
23:49amazo艅skich cywilizacji.
23:54Program satelitarny Landsat, kt贸ry od lat 70. monitoruje powierzchni臋 Ziemi,
24:01jest w stanie analizowa膰 zmiany w u偶ytkowaniu terenu
24:04i wskazywa膰, gdzie mog膮 pojawi膰 si臋 problemy.
24:08Wykorzystanie obraz贸w i danych z kosmosu pozwala nam ratowa膰 偶ycie na Ziemi.
24:17Wystrzeliwuj膮c na orbit臋 kolejne satelity,
24:20pa艅stwa opracowa艂y innowacyjne projekty bezza艂ogowych sond,
24:25kt贸re mia艂y podr贸偶owa膰 daleko w g艂膮b Uk艂adu S艂onecznego.
24:31W 1977 roku NASA wystrzeli艂a Voyagera 1,
24:37kt贸rego zadaniem by艂o badanie Jowisza i Saturna
24:40oraz obserwowanie ich atmosfer, wzorc贸w pogodowych i p贸l magnetycznych.
24:49Z dala od domu Voyager spojrza艂 wstecz i uchwyci艂 jeden
24:53z najbardziej poruszaj膮cych obraz贸w, jakie kiedykolwiek dostrze偶ono z kosmosu.
25:01Znajdowa艂 si臋 ponad 6 miliard贸w kilometr贸w od Ziemi,
25:05poza orbit膮 najdalszej planety w naszym Uk艂adzie Neptuna,
25:09gdy NASA poleci艂a mu wykona膰 ostatni zestaw zdj臋膰.
25:14Zesp贸艂 planowa艂 te zdj臋cia przez 9 lat, by wys艂a膰 nam wiadomo艣膰,
25:22aby spojrze膰 na ludzko艣膰 z perspektywy,
25:25podobnie jak zrobi艂y to zdj臋cia z Apollo 8.
25:30Na jednym z tych obraz贸w znajdowa艂 si臋 ledwo widoczny piksel 艣wiat艂a.
25:36Male艅ka samotna kropka w niezmierzonym ogromie Wszech艣wiata.
25:44Ta pozornie nieistotna granulka to Ziemia.
25:53B艂臋kitna kropka.
25:54Tak nazwa艂 j膮 kosmolog Carl Sagan, cz艂onek misji Voyager.
26:03Obraz z b艂臋kitn膮 kropk膮 przypomina mi,
26:06jak ma艂a jest Ziemia w skali Uk艂adu S艂onecznego.
26:09Czujemy si臋 wyj膮tkowi, gdy widzimy si臋 z bliska.
26:13Zdj臋cie podkre艣la jednak, 偶e w skali kosmosu
26:16jeste艣my ledwie drobink膮 py艂u.
26:30Zdj臋cia Ziemi z kosmosu s膮 dzi艣 wszechobecne.
26:34Niemal ka偶dy widzia艂 zdj臋cia naszej planety z kosmosu.
26:39Ale czego tak naprawd臋 do艣wiadczaj膮 ludzie,
26:43kt贸rzy byli w kosmosie i widzieli to na w艂asne oczy?
26:51Niemal wszyscy m贸wi膮 o poczuciu g艂臋bokiej b艂ogo艣ci
26:55i podziwu, ale tak偶e bezbronno艣ci.
27:01Ma to nawet swoj膮 nazw臋.
27:03Nazywamy to efektem ogl膮du.
27:13Nie ma s艂贸w, kt贸rymi mog艂abym opisa膰 ci膮gle zmieniaj膮cy si臋 obraz,
27:17kt贸ry widz臋 patrz膮c na t臋 planet臋.
27:24Pierwsze spojrzenie na Ziemi jest uderzaj膮ce.
27:27Zachodzi w tobie zmiana poznawcza, co艣 co wykracza poza twoje zmys艂y.
27:32A potem patrzysz w drug膮 stron臋, gdzie jest ciemno i roztacza si臋 niesko艅czony wszech艣wiat.
27:40Wraz z zawrotnym rozwojem technologii coraz wi臋cej os贸b
27:43b臋dzie mia艂o okazj臋 zobaczy膰 nasz dom z kosmosu.
27:49Gdyby wszyscy mogli zobaczy膰 ten widok, mo偶e wszystko zmieni艂oby si臋 na Ziemi na lepsze.
28:07Rozw贸j ludzkich podr贸偶y kosmicznych znajduje si臋 u progu nowego rozdzia艂u,
28:12w kt贸rym snujemy wizj臋 turystyki kosmicznej i zasiedlenia innych planet.
28:19W kierunku tym najbardziej pchn臋艂o nas wystrzelenie sondy Galileo w roku 1990.
28:29Jej misj膮 by艂o obserwowanie atmosfery Jowisza i jego ksi臋偶yc贸w.
28:35Aby jednak odby膰 t臋 d艂ug膮 podr贸偶, musia艂a wykorzysta膰 ziemsk膮 grawitacj臋,
28:40by ta popchn臋艂a j膮 we w艂a艣ciwym kierunku.
28:46Wykorzystano t臋 okazj臋, by w艂膮czy膰 instrumenty i dokona膰 pomiar贸w.
28:52Wykryli 艣lady tlenu i metanu w atmosferze oraz sygna艂y radiowe.
28:58Dowiod艂o to, 偶e instrumenty statk贸w mog膮 by膰 u偶ywane do wykrywania o znak 偶ycia na innych planetach.
29:12Ziemia ma by膰 centrum dowodzenia misj膮 poszukiwania 偶ycia pozaziemskiego.
29:16Dzi臋ki teleskopom i sondom por贸wnujemy dane o 偶yciu na Ziemi z danymi o egzoplanetach.
29:25Uczymy si臋 dzi臋ki temu wi臋cej o naszej planecie
29:27i rozwijamy model, kt贸ry pomo偶e nam zrozumie膰 inne planety
29:31i mo偶liwo艣膰 istnienia na nich 偶ycia.
29:39Poszukuj膮c mo偶liwych do zasiedlenia planet, na kt贸rych mog艂oby istnie膰 偶ycie,
29:43poszerzamy nasze horyzonty poza dalekie granice Uk艂adu S艂onecznego.
29:53Obecnie eksplorujemy obszar g艂臋bokiego kosmosu, o kt贸rym wiemy bardzo niewiele.
29:59To odleg艂a i tajemnicza strefa, kt贸ra mog艂aby zmieni膰 nasze postrzeganie tego, jak powstaj膮 planety.
30:09Miliardy kilometr贸w od S艂o艅ca, za lodowymi olbrzymami Uranem i Neptunem,
30:14kryje si臋 tajemnicza, ciemna kraina.
30:20Od pocz膮tku XX wieku astronomowie snuli r贸偶ne hipotezy
30:25dotycz膮ce istniej膮cego tam du偶ego pasa komet
30:28lub nieoznaczonych planet i ksi臋偶yc贸w.
30:31Od tamtej pory pragn臋li艣my przyjrze膰 si臋 temu bli偶ej,
30:35by uzyska膰 wgl膮d w t臋 domen臋 na odleg艂ych kra艅cach naszego Uk艂adu.
30:44Odkryli艣my du偶y dysk obiekt贸w kr膮偶膮cych poza Neptunem,
30:49kt贸ry zawiera miliardy cia艂 niebieskich, g艂贸wnie zimnych i bardzo ma艂ych,
30:53nie odbijaj膮cych zbyt wiele 艣wiat艂a.
31:00Nazwali艣my go pasem Kuipera.
31:08Trudno oceni膰, jaki jest ogromny.
31:13Zaczyna si臋 tu偶 poza orbit膮 Neptuna
31:16i rozci膮ga si臋 na ponad 3 miliardy kilometr贸w.
31:19To 20 razy wi臋cej ni偶 odleg艂o艣膰 od Ziemi do S艂o艅ca.
31:30Aby dowiedzie膰 si臋 wi臋cej o tym dziwnym, odleg艂ym 艣wiecie,
31:33zwanym czasem trzeci膮 stref膮 Uk艂adu S艂onecznego,
31:37NASA wystrzeli艂a w 2006 roku sond臋 New Horizons.
31:43Jej misj膮 by艂a eksploracja tego obszaru.
31:46Potwierdzenie istnienia obiekt贸w, kt贸re s膮 nam znane,
31:50oraz poszukiwanie tych na temat istnienia, kt贸rych tylko spekulowali艣my.
31:58Dlaczego eksplorujemy pasku Kuipera?
32:00Poniewa偶 jest pozosta艂o艣ci膮 po narodzinach Uk艂adu S艂onecznego,
32:04niemal niezmienionym od ponad 4,5 miliarda lat.
32:10To w艂a艣ciwe miejsce, by szuka膰 odpowiedzi na temat tego, jak ewoluowa艂 Uk艂ad S艂oneczny.
32:17Jak dot膮d skatalogowali艣my oko艂o 2000 z setek tysi臋cy ma艂ych, lodowych obiekt贸w
32:22o 艣rednicy 100 kilometr贸w lub wi臋kszej i mo偶e bilion贸w mniejszych.
32:28Nazywamy je obiektami pasa Kuipera, czyli KBO.
32:35KBO utworzy艂aby planet臋 lub planety, gdyby nie Neptun.
32:42Jego grawitacja rozprasza je i uniemo偶liwia im utworzenie czego艣 stabilnego.
32:49Utrzymuje je w rozproszeniu i nie艂adzie.
32:59W przeciwie艅stwie do asteroid, kt贸re w du偶ej mierze zbudowane s膮 ze ska艂 i r贸偶nych minera艂贸w,
33:05wiele obiekt贸w w pasie Kuipera sk艂ada si臋 z po艂膮czenia ska艂y, wody, lodu oraz zwi膮zk贸w takich jak metan i amoniak.
33:15Astronomowie od dawna spekuluj膮 jednak o istnieniu w tym dziwnym, ogromnym pier艣cieniu
33:20zamarzni臋tych obiekt贸w czego艣 znacznie wi臋kszego.
33:24Nieodkrytej superplanety.
33:29Mo偶e faktycznie czai si臋 tam jaka艣 planeta, kt贸rej nigdy nie wykryli艣my.
33:34Du偶a, mo偶e dziesi臋膰 razy ci臋偶sza ni偶 Ziemia.
33:37Czasem nazywana jest planet膮 X.
33:42Je艣li znajdziemy j膮, wype艂ni ona luk臋 w naszym Uk艂adzie S艂onecznym.
33:49Wi臋kszo艣膰 uk艂ad贸w planetarnych wydaje si臋 mie膰 superziemie.
33:52To rodzaj planety wi臋kszej od Ziemi, ale mniejszej ni偶 Neptun.
33:57Jak dot膮d nie odkryli艣my takiej w Uk艂adzie S艂onecznym.
34:03Poszukiwania planety X od XIX wieku kusz膮 astronom贸w jako rozwi膮zanie wyja艣nienia myl膮cych rozbie偶no艣ci w orbitach Urana i Neptuna.
34:18Obecno艣膰 wi臋kszego obiektu takiego jak planeta X t艂umaczy艂aby wp艂yw grawitacyjny na mniejszych s膮siad贸w.
34:29W 1930 roku Clyde Tombach, ameryka艅ski astronom z obserwatorium Lowell w Arizonie, poszukuj膮c planety X, odkry艂 Plutona.
34:42Poniewa偶 ten by艂 odleg艂y i zimny, zasugerowano by nazwa膰 go na cze艣膰 rzymskiego Boga Podziemia.
34:49W ten spos贸b sta艂 si臋 dziewi膮t膮 planet膮 w naszym Uk艂adzie.
34:55Przez nast臋pne 62 lata znali艣my tylko jego nazw臋.
34:59Nie wiedzieli艣my jak du偶y by艂 ani z czego by艂 zrobiony.
35:01Nie wiedzieli艣my nawet jakiego jest koloru.
35:10Jednym z cel贸w misji New Horizons by艂o zbli偶enie si臋 do Plutona.
35:14Jednego z najmniej poznanych cia艂 niebieskich w pasie Kuipera.
35:21Cho膰 jest cz臋艣ci膮 naszego Uk艂adu S艂onecznego,
35:25Pluton znajduje si臋 ponad 5 miliard贸w kilometr贸w od Ziemi
35:28i New Horizons potrzebowa艂a 9 lat, by do niego dotrze膰.
35:34D艂ugo nazywali艣my Plutona planet膮.
35:37Jednak w 2006 roku, w tym samym roku, w kt贸rym wystartowa艂a New Horizons,
35:42spo艂eczno艣膰 astronomiczna zdecydowa艂a, 偶e Pluton nie jest planet膮.
35:49Zwi膮zek Astronom贸w zaproponowa艂 nowe spojrzenie na Plutona.
35:53W efekcie g艂osowania zredefiniowano kryteria oceny tego, czym jest planeta.
36:03Wed艂ug obecnej definicji Unii Astronomicznej,
36:06planeta musi kr膮偶y膰 wok贸艂 gwiazdy.
36:09Pluton oczywi艣cie kr膮偶y wok贸艂 S艂o艅ca, wi臋c to si臋 zgadza.
36:15Po drugie, jego w艂asna grawitacja musi nadawa膰 jej kulisty kszta艂t.
36:19To r贸wnie偶 si臋 zgadza.
36:22Po trzecie, musi by膰 na tyle du偶e, aby jego grawitacja oczy艣ci艂a orbit臋 z innych obiekt贸w o podobnej wielko艣ci.
36:29I tu tkwi problem Pluton dzieli orbit臋 z innymi obiektami pasa Kuipera.
36:33Nie spe艂nia nowej definicji planety.
36:41Wywo艂a艂o to spore kontrowersje.
36:43Mike Brown, astronom, kt贸ry zaproponowa艂 termin Planeta Kar艂owata,
36:47otrzymywa艂 nienawistne listy.
36:50Ludzie podchodz膮 bardzo emocjonalnie do swojego rozumienia 艣wiata.
36:56Utrada Plutona jako planety by艂a dla nich niemal jak utrata psa.
37:08Mimo nowej klasyfikacji, wci膮偶 niewiele wiedzieli艣my o Plutonie.
37:16S膮denio Horizons przez dziewi臋膰 lat podr贸偶owa艂a przez g艂臋boki kosmos,
37:21robi膮c zdj臋cia we wysokiej rozdzielczo艣ci i prowadz膮c analizy.
37:27Dostarczaj膮c danych, kt贸re mog艂yby radykalnie zmieni膰 nasze spojrzenie
37:31na temat tej zamarzni臋tej bry艂y w pasie Kuipera
37:34i tego, jak mog艂a wyewoluowa膰.
37:43Do czasu New Horizons najlepszymi zdj臋ciami Plutona, jakie mieli艣my,
37:48by艂y rozmazane uj臋cia z teleskopu Hubble'a.
37:51New Horizons, dzi臋ki swoim kamerom, zapewni艂 nam zbli偶enia.
38:07To najostrzejsze zdj臋cia Plutona, jakie zrobiono.
38:16Bia艂a nijaka kula zyska艂a na szczeg贸艂ach i da艂a nam si臋 pozna膰.
38:25Gdy zobaczyli艣my go, zrozumieli艣my, 偶e jego degradacja nie ma 偶adnego znaczenia.
38:31To by艂o niesamowite miejsce.
38:34By艂 najwi臋kszym obiektem w pasie Kuipera
38:36i nie mia艂o znaczenia, czy jest planet膮, planet膮 kar艂owat膮, czy czym艣 innym.
38:44Ma wiele subtelnych, pi臋knych kolor贸w.
38:50S膮 tam elementy geograficzne, kt贸rych si臋 nie spodziewali艣my.
38:55Dziwne, 艂uskowate formacje.
39:00G贸ry lodowe otoczone faluj膮cymi r贸wninami.
39:06Ten ogromny, sercowaty, jasny obszar to lodowiec, zbudowany g艂贸wnie z azotu.
39:11Ma tysi膮c kilometr贸w szeroko艣ci.
39:13Najwi臋kszy znany lodowiec w naszym uk艂adzie.
39:16L贸d stale jest w nim odnawiany.
39:20Mo偶e mie膰 mniej ni偶 10 milion贸w lat.
39:22W kosmosie to wiek dzieci臋cy.
39:25Znaczna cz臋艣膰 powierzchni plutona jest wi臋c du偶o m艂odsza ni偶 szacowano.
39:38Analiza wykaza艂a r贸wnie偶, 偶e pluton ma cienk膮 atmosfer臋
39:42sk艂adaj膮c膮 si臋 z azotu, metanu i tlenku w臋gla.
39:46Jej 艣rednia temperatura to minus 197 stopni.
39:53To, co odkrywa New Horizons, ca艂kowicie zmieni艂o nasze spojrzenie na Plutona.
39:59Wci膮偶 analizujemy to, co widzimy na tych obrazach.
40:08Niesamowity numer otwieraj膮cy w wykonaniu New Horizons.
40:11Pluton by艂 w ko艅cu pierwszym przystankiem w pasie Kuipera.
40:15Po nim przyszed艂 czas na kolejny.
40:23W 2019 roku, 13 lat po wystrzeleniu sondy
40:27w celu badania odleg艂ych kraw臋dzi Uk艂adu S艂onecznego,
40:31New Horizons bada dziwny obiekt w pasie Kuipera.
40:38To jedno z miliard贸w cia艂 niebieskich pozosta艂ych po narodzinach naszego Uk艂adu.
40:44Jej odkrycie podwa偶y艂o nasze teorie dotycz膮ce powstawania planet po kosmicznym 艣wicie.
40:52Nazywa si臋 Arokot.
40:56W j臋zyku ludopo艂atan, kt贸rego tradycyjne terytorium obejmuje siedzib臋 zespo艂u New Horizons w Maryland,
41:03Arokot oznacza niebo.
41:07To najbardziej odleg艂y obiekt, jaki kiedykolwiek zbadali艣my z bliska.
41:12New Horizons wykona艂a seri臋 zdj臋膰 z u偶yciem fal r贸偶nej d艂ugo艣ci.
41:17Celem zbadania jego kszta艂tu topografii wszystkiego, co da艂o si臋 uchwyci膰.
41:21Obiekt okaza艂 si臋 bardzo dziwny.
41:28Wygl膮da jak zardzewia艂y, zmia偶d偶ony ba艂wan.
41:34Jego dwie kule sugeruj膮, 偶e wczesny Uk艂ad S艂oneczny m贸g艂 powstawa膰 we wyniku powolnych kolizji.
41:43Gdy obiekty zderzaj膮 si臋 z du偶膮 pr臋dko艣ci膮, rozbijaj膮 si臋 i nie maj膮 szansy si臋 po艂膮czy膰, by utworzy膰 planety.
41:51Mo偶e wi臋c Uk艂ad S艂oneczny powsta艂 tak, jak wygl膮da Arokot,
41:56czyli poprzez powolne zderzenie, kt贸re pozwoli艂o na po艂膮czenie si臋 dw贸ch kul.
42:03Podwa偶a to dominuj膮c膮 teori臋 powstawania planet, wedle kt贸rej by艂 to bardziej gwa艂towny proces,
42:09polegaj膮cy na zderzeniu ziaren py艂u kosmicznego z rosn膮c膮 si艂膮 w coraz wi臋ksze obiektki.
42:20My艣limy o Arokot jako o niewyewoluowanym obiekcie,
42:25poniewa偶 niewiele si臋 zmieni艂 od czasu pierwszego zdarzenia.
42:28Jest wi臋c nie tylko bardzo odleg艂ym, ale tak偶e bardzo pierwotnym obiektem.
42:34To dow贸d na to, 偶e nawet szybki przelot obok ma艂ego obiektu
42:38mo偶e dostarczy膰 nowych informacji, kt贸re sk艂oni膮 nas do ponownego rozwa偶enia
42:42naszych hipotez i modeli tworzenia planet.
42:46Ale na tym polega dobra nauka na korygowaniu w艂asnych b艂臋d贸w i ocen.
42:53Po przelocie obok Arokot, New Horizons zag艂臋bia si臋 w pas Kuipera
42:57w poszukiwaniu nowych odkry膰.
43:02Pluton i Arokot to wielkie sukcesy dla New Horizons,
43:08ale tak naprawd臋 dopiero zaczynamy eksploracj臋 pasa Kuipera.
43:12New Horizons odkry艂a co艣 nieoczekiwanego.
43:16Poziom py艂u na tyle wysoki, 偶e sugeruje istnienie drugiego pasa Kuipera,
43:20przecinaj膮cego ten nam znany.
43:23Co艣 szalonego.
43:26Co dalej z New Horizons?
43:29Podczas gdy teleskopy ziemskie i kosmiczne poszukuj膮 nowych cel贸w,
43:33New Horizons utrzymuje swoj膮 trajektori臋 lotu.
43:38Oczekuje si臋, 偶e New Horizons pozostanie operacyjny do lat 40. XXI wieku.
43:45Potem stanie si臋 jednym z nielicznych statk贸w,
43:48kt贸re opu艣ci艂y Uk艂ad S艂oneczny.
43:50Kto wie, co uda mu si臋 w tym czasie odkry膰 na obszarze pasa?
44:00Pot臋偶ne teleskopy kosmiczne zasadniczo zmieni艂y spos贸b,
44:04w jaki rozumiemy histori臋 kosmosu.
44:08Satelity i ludzka eksploracja kosmosu przypominaj膮 nam, 偶e nasza planeta jest drobn膮 kropk膮 w bezkresie kosmosu.
44:17Misje w g艂臋bokim kosmosie na obrze偶a Uk艂adu S艂onecznego przynosz膮 nieoczekiwane niespodzianki,
44:24co sk艂ania nas do ponownego sprawdzenia teorii na temat powstawania planet.
44:31Ale tak d艂ugo, jak b臋dziemy spogl膮da膰 w g贸r臋 na rozleg艂e nocne niebo,
44:35wci膮偶 b臋dziemy zadawa膰 sobie jedne z najstarszych pyta艅 ludzko艣ci.
44:40Jak to wszystko powsta艂o?
44:42Jak si臋 zmienia i ewoluuje?
44:46I czy to w og贸le jako艣 si臋 sko艅czy?
44:49Dop贸ki tu jeste艣my, b臋dziemy starali si臋 zyskiwa膰 nowy wgl膮d w te kwestie.