- 7 weeks ago
kompletne playlisty:
https://dailymotion.com/playlist/x6hq7l
https://dailymotion.com/playlist/x8z9vo
https://dailymotion.com/playlist/x6rcy1
backup:
https://ok.ru/video/c3142207
https://ok.ru/video/c3547455
https://dailymotion.com/playlist/x6hq7l
https://dailymotion.com/playlist/x8z9vo
https://dailymotion.com/playlist/x6rcy1
backup:
https://ok.ru/video/c3142207
https://ok.ru/video/c3547455
Category
📚
LearningTranscript
00:03Przez tysiące lat nocne niebo dostarczało ludzkości więcej pytań niż odpowiedzi.
00:11Obecnie dzięki odkryciom dokonanym w nauce o kosmosie, możemy badać to, do czego nie mieliśmy wcześniej dostępu.
00:20Nowe ujęcia objawiają największe tajemnice wszechświata.
00:27Odkrycia dokonywane nie tylko w Układzie Słonecznym, ale i w odległych krańcach naszej galaktyki.
00:36Poszerzają kosmiczne horyzonty i zmieniają to, co wiemy o kosmosie i życiu tu, na Ziemi.
00:44Kosmiczne horyzonty.
00:47Zaskakujące odkrycia.
00:51Eksploracja kosmosu to podróż w nieznane.
00:57Każdą misję napędza chęć zrozumienia wszechświata.
01:01Nie do wiary.
01:05I planet naszego Układu.
01:10Gdy wyruszamy w nową podróż,
01:14nigdy nie wiadomo, co nas spotka,
01:17ani jakich odkryć dokonamy.
01:21Jeśli chodzi o misje, jedyną rzeczą, której można się po nich spodziewać, są niespodzianki.
01:28Jak woda na Marsie.
01:33Dlaczego ciekawi nas, czy na Marsie jest lub była woda?
01:38Dlatego, że na Ziemi oznacza życie.
01:41A więc jeśli woda była kiedyś na Marsie,
01:45tam też mogło istnieć życie.
01:50Mars to jedna z najbliższych nam planet.
01:54Jego bliskość napędzała obsesję,
01:56jego eksploracji.
01:59Znajduje się w odległości 55 milionów kilometrów od Ziemi.
02:04Kolejna planeta Jowisz jest oddalona o 800 milionów kilometrów od nas.
02:09Mars jest więc naszym bliskim sąsiadem.
02:15Od wieków cieszył się on jednak złą reputacją.
02:22Starożytne cywilizacje obawiały się wpływu Marsa.
02:26Od Babilonu przez kinę aż do Egiptu
02:28Mars był wiązany z ogniem, krwią i wojną.
02:33Starożytnie Rzymianie nazwali ją imieniem swojego boga wojny
02:37i tak zostało.
02:41Koncepcję o istnieniu na jego powierzchni wody
02:44zaproponował astronomery wiktoriańskiej.
02:50Właski astronom Giovanni Schiaparelli
02:52opublikował precyzyjne mapy Marsa.
02:55Jeden z rysunków zszokował cały świat.
02:59Schiaparelli umieścił na mapie wiele długich,
03:02ciągnących się elementów topograficznych.
03:06Nazwał je kanali, co brzmi podobnie do angielskiego słowa
03:10oznaczającego sztuczny kanał.
03:13Ludzie pomyśleli więc, że zbudowała je jakaś starożytna,
03:17ale zaawansowana technologicznie cywilizacja.
03:22Amerykański astronom Percival Lowell spekulował,
03:26że inteligentni Marsjanie mogli zbudować te kanały,
03:30by transportować wodę po planecie.
03:33Jego teorie wzbudziły powszechne zainteresowanie.
03:39Od tysięcy lat Mars był symbolem ognia i śmierci.
03:43Przez jednego astronoma zaczęto go kojarzyć z wodą
03:47i zaawansowaną cywilizacją.
03:52Sto lat później nowoczesna technologia
03:54rzuciła nowe światła na rysunki Schiaparellego.
04:00W 1965 roku
04:03Mariner 4 jako pierwszy przeleciał obok Marsa.
04:07Jego odkrycia zdruzgotały nasze wyobrażenia.
04:13Naukowcy uznali Marsa za śmiercionośne miejsce.
04:17Cienka atmosfera składała się w niemal 100% z dwutlenku węgla.
04:21Temperatura wynosiła minus 150 stopni.
04:25Obserwowane niekiedy żółte chłony
04:27okazały się pędzącymi 100 km na godzinę burzami piaskowymi.
04:33Nie było tam tlenu,
04:35wody,
04:37ani życia.
04:40Nie porzuciliśmy jednak wiary,
04:42że to na Marsie istniało.
04:44W 1971 roku
04:47Mariner 9 miał wejść na orbitę Marsa.
04:54248 milionów kilometrów do Marsa.
04:59Z zapartym tchem obserwowaliśmy, jak skanuje powietrze.
05:04Co takiego odkrył?
05:08Ujęcia były oszałamiające.
05:12Po raz pierwszy mogliśmy zobaczyć niesamowity krajobraz powierzchni Marsa.
05:18Wygasłe wulkany,
05:20głębokie kaniony
05:21i coś niby wyschnięte korytarzek.
05:25Były w nich ubytki erozyjne w kształcie kropel.
05:28Dowód, że mogła nimi kiedyś płynąć woda.
05:30Naukowe odkrycie
05:31przypominało o pomyśle,
05:33jakoby Mars był żyjącą planetą.
05:38Rozpoczęła się nowa era
05:39eksploracji Marsa.
05:43W 1976 roku
05:46Viking 1 i 2
05:48jako pierwsze wylądowały na jego powierzchni.
05:52Dokonana przez nie analiza składu gleby
05:54stanowiła fundament przełomowych odkryć.
05:58Dane potwierdziły to,
06:00jak niesamowita jest historia Marsa.
06:03To, że był on kiedyś
06:04dużo cieplejszą
06:06i wilgotniejszą planetą.
06:09Jednym z celów
06:10sąd Viking było
06:11znalezienie na planecie
06:13śladów życia.
06:16Dodawały wody
06:17i innych substancji
06:18do marsjańskiej gleby,
06:20by sprawdzić,
06:21czy to spowoduje rozwój
06:23jakichś form życia.
06:25Eksperymenty wzbudziły
06:26dużą ciekawość,
06:27gdy wykryto możliwą
06:28aktywność mikrobów.
06:31Jako biolożka ewolucyjna
06:33jestem bardzo zainteresowana
06:34poszukiwaniem mikrobów
06:36na Marsie.
06:37Odkrycie drugiej planety,
06:38na której pojawiło się życie,
06:40dostarczyłoby mnóstwa wiedzy.
06:43Czy tak samo zapisuje się tam
06:44informacja genetyczna
06:46i tworzą się białka?
06:49NASA uznała wyniki
06:50za niejednoznaczne,
06:51ale nauka nie porzuca nadziei.
06:56Nawet na naszej planecie
06:57znajdujemy dowody na to,
06:59że na Marsie
06:59mogą istnieć mikroorganizmy.
07:04Pustynia Atacama to jedno
07:05z najsuchszych miejsc na Ziemi.
07:09NASA od lat prowadzi tam badania
07:11symulujące warunki
07:12panujące na Marsie.
07:14W niektórych częściach pustyni
07:16nigdy nie odnotowano deszczu.
07:18Mimo to istnieje tam życie.
07:25Niektóre z tamtejszych mikrobów
07:27wydobywają wodę z minerałów,
07:29takich jak gips.
07:30Inne mogą pozostawać
07:32w uśpieniu setki tysiące lat,
07:35czekając na zmianę warunków.
07:38Niektóre ekstremofile
07:39bytują w skałach,
07:40co chroni je
07:41przed promieniowaniem słonecznym.
07:43Na Marsie mikroby
07:45mogłyby robić coś podobnego.
07:49Misje Viking
07:50zapewniły bogactwo informacji,
07:52które stały się impulsem
07:54dla kolejnego etapu
07:56eksploracji Marsa.
07:57Sonda Viking nadała ton
08:00kolejnym dekadom
08:01badań Marsa.
08:06Mars,
08:07najczęściej eksplorowana
08:08obca planeta
08:09w Układzie Słonecznym,
08:10jest pełen cudów.
08:15Misje ujawniły
08:17niezwykłe elementy krajobrazu,
08:19które dorównują tym ziemskim,
08:21a niekiedy je przewyższają.
08:23głębokie kaniony,
08:25kratery,
08:27niziny na północy,
08:29wyżyny na południu
08:30oraz olbrzymi wulkan
08:34Olympus Mons.
08:37Możemy je podziwiać
08:39tylko dzięki naszemu zapałowi
08:40do eksploracji planety
08:42i poznawania jej sekretów.
08:46Uwielbiam Marsa,
08:48bo wymyka się
08:48oczekiwaniom większości.
08:51To dynamiczne miejsce,
08:53na którym zawsze
08:54coś się dzieje.
08:58Podróżami kosmicznymi
08:59rządzi precyzja.
09:01Eksploracja jest jednak
09:03pełna niespodzianek.
09:05W przypadku Marsa
09:06najbardziej zaskakujące
09:08były dowody na to,
09:09że istniała na nim
09:10kiedyś woda.
09:12Pytanie, gdzie się podziała?
09:17Nasi naukowcy robią,
09:19co mogą,
09:19aby się tego dowiedzieć.
09:2225 stycznia 2004 roku
09:25łazik Opportunity
09:26kończy liczącą sobie
09:28400 milionów kilometrów podróż.
09:31Ląduje na powierzchni planety
09:33i łączy siły
09:34ze swoją bratnią duszą.
09:38Spirit i Opportunity
09:40były niesamowitymi łazikami.
09:43Coś jak mali przenośni geolodzy.
09:45Wyposażone w instrumenty,
09:47takie jak kamery
09:48czy spektrometry,
09:49mogły badać
09:50skład chemiczny skał.
09:53Narzędzie ścierające
09:55pozwalało zaś oczyszczać
09:56niektóre rzeczy z pyłu.
10:00Poznając skład skał,
10:02próbowaliśmy zrozumieć,
10:03czy Mars był kiedyś inny,
10:05czy było tam cieplej, wilgotniej,
10:06czy planeta bardziej sprzyjała
10:08powstaniu życia.
10:10W ciągu kilku miesięcy
10:12od lądowania
10:12Opportunity znalazł maleńkie,
10:15porozrzucane wszędzie,
10:16bogate w żelazokulki
10:18hematytu,
10:19nazwane przez naukowców
10:21jagodami.
10:23Znaleziono je
10:23we warstwach skał
10:24pełnych siarczanów,
10:26które na ziemi
10:28znajdujemy w płytkich jeziorach.
10:30Oznacza to,
10:31że woda przetrwała tam
10:33tysiące lat.
10:34To ważna informacja
10:35dla astrobiologów,
10:36bo stabilne środowiska wodne
10:38to miejsca,
10:39w których życie ma czas,
10:41by się rozwinąć.
10:43Spiryt odkrył też
10:44getty,
10:45dglinę i niemal czystą krzemionkę.
10:47Skały wulkaniczne,
10:49które zostały zmienione
10:50przez wodę.
10:50Wskazywało to na
10:52aktywność hydrotermalną,
10:53taką jak przy kominach
10:55hydrotermalnych
10:56na dnie ziemskich oceanów,
10:58gdzie mimo miażdżącego ciśnienia
11:00i niemożliwie wysokich temperatur
11:02rozwinęło się życie.
11:14Spiryt i Opportunity
11:16miały przetrwać na Marsie
11:18tylko trzy miesiące,
11:19co i tak zapewniłoby nam
11:21mnóstwo wartościowych danych
11:22w celu odtworzenia
11:24dawnego środowiska marsjańskiego.
11:27Ostatecznie badały jednak Marsa
11:29latami.
11:31W 2009 roku Spiryt
11:33utknął w drobnoziarnistej
11:35marsjańskiej glebie.
11:40Mimo wysiłków inżynierów na Ziemi,
11:43którzy próbowali go uswobodzić,
11:45ten nie miał zamiaru się ruszyć.
11:58Opportunity został na Marsie
12:00sam.
12:04Przetrwał kolejną dekadę
12:06aż do pewnej potężnej burzy piaskowej.
12:13Wszedł w stan hibernacji
12:15przekazując sygnał o niskim poziomie mocy.
12:19Ostatnie przekazane przez niego dane
12:22można przetłumaczyć jako
12:23niski poziom baterii,
12:25robi się ciemno.
12:28Przez osiem miesięcy NASA
12:30próbowało odzyskać kontakt.
12:33Liczyliśmy na bohaterskie
12:34przebudzenie,
12:35ale nic takiego się nie stało.
12:40Kończymy operację.
12:45Dzień, w którym ogłoszono
12:46koniec misji był jednym z najbardziej
12:48emocjonalnych momentów mojej kariery.
12:53Płakaliśmy i myśleliśmy co dalej,
12:55bo poświęciliśmy tej misji
12:56lata życia.
12:57Dziwnie było,
12:59gdy wszystko to nagle się skończyło.
13:09Spirit i Opportunity
13:11napisały na nowo
13:12podręcznik wiedzy o Marsie.
13:15Najciekawszą rzeczą,
13:16którą znalazły były dowody na to,
13:17że na powierzchni czerwonej planety
13:19znajdowała się kiedyś woda.
13:24Łaziki zmieniły wszystko.
13:26Miliardy lat temu
13:27Mars był bardziej podobny do Ziemi,
13:29niż myśleliśmy.
13:31Był niebieską planetą
13:33z rzekami, jeziorami
13:34i oceanami.
13:40Żaden naukowiec nie krzyknie
13:42Eureka, mamy życie na Marsie.
13:45Odkryliśmy jednak,
13:46że to mogło tam zaistnieć.
13:50Odkrycie, że na powierzchni planety
13:52istniała kiedyś woda
13:53zapoczątkowało kolejną fazę eksploracji,
13:57poszukiwania ukrytej wody.
14:01Głównym elementem misji
14:03miało być oko NASA
14:04na marsjańskie niebo.
14:07Mars Odysei to jeden z najważniejszych
14:09statków, jakie wysłano na Marsa.
14:12Od ponad 20 lat
14:14śrubuje rekord
14:15najdłuższej aktywnej misji na orbicie
14:17wokół planety innej niż Ziemia.
14:22Zrobił Marsowi ponad milion zdjęć
14:24i podczas skanowania składu
14:26jego powierzchni
14:27natknął się na coś
14:28zdumiewającego,
14:31ukrytego
14:31tuż pod nią.
14:35Odysei dysponuje
14:36spektrometrem promieniowania gamma.
14:38Za jego pomocą
14:40zmierzył ilość wodoru
14:43na głębokości
14:44do metra pod powierzchnią.
14:47Dzięki temu udało nam się
14:48stworzyć mapę miejsc,
14:50gdzie naszym zdaniem
14:51pod powierzchnią
14:52znajduje się znaczna ilość
14:53lodu.
14:59Oszacowano, że na powierzchni
15:01lub tuż pod nią
15:02znajduje się ponad
15:035 milionów kilometrów
15:05sześciennych lodu.
15:06Jeszcze więcej znajdowało się
15:08pewnie
15:09w głębszych warstwach.
15:12To jedne z najważniejszych
15:14danych, jakie kiedykolwiek
15:15dostarczono na Ziemię.
15:18Dzięki nim poznaliśmy
15:19obiekt wody na Marsie.
15:21Jak ta jest na nim
15:22transportowana,
15:23jak jest magazynowana
15:24i ukrywana pod powierzchnią.
15:27Bastytas Borealis
15:29to rozległa nizina Marsa
15:30otaczająca jego
15:31północną czapę polarną.
15:35Cienka atmosfera
15:36planety szybko
15:37pozbywa się ciepła
15:38zapewnianego przez Słońce,
15:40przez co
15:41temperatury sięgają tam
15:42minus 150 stopni.
15:46Mimo niegościnnych warunków
15:48aktyczny odkrywca
15:50Phoenix Lander
15:51wszedł w nią
15:52mroźną wiosną
15:53roku 2008.
15:58Celem było fizyczne
15:59wykrycie lodu
16:00podpowierzchniowego.
16:03W kanadyjskiej części
16:04Arktyki, w której
16:05pracowałem, są miejsca
16:07bardzo podobne do
16:08północnych równin Marsa.
16:10Spędziłem lata na badaniu
16:11cech powierzchni, które
16:13zdawały się wskazywać na to,
16:14że jest pod nią
16:15lód.
16:18Gdy lądownik schodził
16:19w dół silniki,
16:21zdmuchnęły pył z powierzchni
16:22i naszym oczom ukazał się
16:24blok litego, białego
16:26lodu.
16:30Prawie się rozpłakałem.
16:32Miejsce wyglądało
16:33jak to, w którym
16:35pracowałem, z tym, że
16:37znajdowało się
16:37dziesiątki milionów
16:39kilometrów stąd.
16:41To pierwszy raz, gdy
16:42pojawiły się bezpośrednie
16:44dowody na to, że na Marsie
16:45jest lód.
16:47Na tym Phoenix nie
16:48poprzestał. Po odnalezieniu
16:50lodu zaczął szukać
16:51śniegu.
16:53Jednym z instrumentów
16:55lądownika Phoenix
16:56był pakiet MET,
16:58kanadyjski wkład
16:59w misję.
17:00To i kanadyjscy
17:01naukowcy.
17:03Strzelając laserem
17:05przez atmosferę
17:05mogliśmy zmierzyć
17:06jej strukturę
17:08oraz niektóre składniki
17:09pyłu.
17:11Ciekawą rzeczą,
17:12które ten instrument
17:13odkrył,
17:14były opady śniegu.
17:17Mimo, że ten
17:18nie dotarł
17:18aż do powierzchni,
17:20widać było,
17:20że padał z chmur
17:21na dużej wysokości.
17:23Coś niesamowitego.
17:26W eksploracji Marsa
17:27przeszliśmy od tezy
17:29zaprojektowanych kanałów
17:30do kolejnych
17:32nowych odkryć.
17:33Każda misja
17:34nie tylko odpowiada
17:35na jakieś pytania,
17:36ale pozwala nam
17:37zadawać
17:38kolejne.
17:47odkrycie lodu
17:48to kamień milowy
17:49naszej nieustającej
17:51misji
17:51poszukiwania
17:52wody na Marsie.
17:54Przybliża nas
17:55do momentu
17:56zdobycia
17:56czerwonej planety.
17:59Kiedyś postawimy
18:01stopę na Marsie.
18:02Ludzie muszą móc
18:03bezpiecznie tam żyć
18:04i bezpiecznie
18:06stamtąd wrócić.
18:08Potrzeba do tego
18:09dużo wody.
18:11Jedna osoba
18:12potrzebuje około
18:13tysiąca litrów
18:14wody pitnej
18:15rocznie.
18:16Trzydzieści osób
18:17na Marsie
18:18oznacza
18:18coroczny transport
18:19dziesięciu małych
18:21cystern
18:21z wodą
18:22z ziemi.
18:25Woda jest ciężka,
18:27ciężkie rzeczy
18:28trudno wysłać
18:28w kosmos.
18:30Potrzebny więc
18:31będzie jej
18:31lokalny zasób.
18:34Wiedza o tym,
18:34gdzie i w jakiej ilości
18:35pod powierzchnią
18:36znajduje się lód
18:37pozwoli nam
18:38wybrać
18:39bezpieczne miejsce
18:40lądowania
18:40dla przyszłych
18:41ludzkich odkrywców.
18:43Jest to też
18:44ważne dlatego,
18:45że lód może
18:46posłużyć
18:46do produkcji
18:47paliwa rakietowego,
18:48by wrócić
18:49na Ziemię.
18:51Nawet jeśli
18:52uda się znaleźć
18:53sposób wykorzystania
18:54lodu,
18:55znajdujący się
18:56w niej pył
18:56pozostaje groźny.
19:00Zawiera
19:00nadchlorane
19:01substancje,
19:02które zaburzają
19:03działanie
19:03hormonów tarczycy.
19:05Wpływa to
19:05na tętno,
19:06metabolizm
19:07i rozwój
19:08mózgu
19:08u płodu.
19:12Nie ulega
19:13wątpliwości,
19:14że o bezpieczne
19:14życie na Marsie
19:15nie będzie łatwo.
19:18Mimo to
19:19trwają
19:19przygotowania
19:20do zorganizowania
19:21pierwszej misji
19:22załogowej.
19:26W lipcu
19:282024 roku
19:30NASA
19:30zakończyła
19:31pierwszą
19:31symulowaną
19:32misję
19:32załogową.
19:34Czterech
19:35naukowców
19:36spędziło
19:36ponad rok
19:37mieszkając
19:37w małej,
19:39wydrukowanej
19:39bazie o powierzchni
19:40158 metrów
19:42kwadratowych,
19:43co
19:43symulowało
19:44życie
19:45na czerwonej
19:45planecie.
19:46Dzięki temu
19:47zbadaliśmy,
19:48jak wpływają
19:49na ludzi.
19:49Długo
19:50trwała
19:50izolacja,
19:51ograniczone
19:52zasoby
19:52i opóźniona
19:54komunikacja.
19:56Badania
19:57na Ziemi
19:57to krok
19:58w kierunku
19:58urealnienia
19:59wizji
19:59ludzkiej
20:00obecności
20:00na Marsie.
20:01Kluczem
20:02jest znalezienie
20:03wody
20:03na powierzchni
20:04lub pod nią,
20:05jej wydobycie,
20:06oczyszczenie
20:07i recykling.
20:10Poszukiwania
20:11wody
20:12na Marsie
20:12dowiodły,
20:13że droga
20:13do eksploracji
20:14kosmosu
20:14nie jest prosta.
20:16Często
20:17odkrywamy
20:18coś,
20:18czego się
20:19nie spodziewamy.
20:22Kolejna
20:24kosmiczna
20:24niespodzianka?
20:26Jowisz?
20:29Saturn?
20:30Uran?
20:32I Neptun?
20:34Olbrzymy
20:35otoczone
20:36pierścieniami.
20:46Planety
20:47z pierścieniami
20:48od dawna
20:49nas
20:49fascynowały.
20:52Najbardziej
20:53spektakularną
20:54z nich
20:54jest
20:54Saturn.
20:57To
20:58najdalsza
20:59planeta,
20:59jaką możemy
21:00dostrzec
21:01bez teleskopu,
21:02wraz
21:02z jej
21:03pierścieniami.
21:07Siedemnastowieczni
21:08naukowcy
21:08wierzyli,
21:09że Saturn
21:10otoczony jest
21:11jednym dużym
21:12pierścieniem.
21:13Aż
21:14włoski astronom
21:15dostrzegł,
21:15że mamy do czynienia
21:16ze złożonym
21:17systemem
21:18wielu
21:18pierścieni.
21:20Gian
21:21Dominico Cassini
21:22zauważył,
21:22że pierścienie
21:23Saturna
21:24są podzielone
21:25na dwie części.
21:27Przerwę między nimi
21:27nazywamy teraz
21:28przerwą
21:29Cassinie'ego.
21:33Od setek lat
21:34sądzono,
21:34że Saturn
21:35to jedyna
21:36planeta
21:36z pierścieniami,
21:38bo tylko je
21:38można było
21:39zobaczyć z Ziemi
21:40za pomocą
21:41ówczesnych
21:41teleskopów.
21:42Zaskoczenie
21:42przyszło
21:43w 1977
21:44roku.
21:46Teleskop
21:46zamocowany
21:47na samorocie
21:48C141
21:49wykrył
21:49pierścienie
21:50wokół
21:50Urana,
21:52które można
21:52było zobaczyć
21:53tylko dlatego,
21:54że były
21:55lekko
21:55oświetlone
21:56podczas ich
21:57tranzytu
21:57przez gwiazdę.
22:00Dwa lata później
22:02Voyager
22:02pokazał nam,
22:03że pierścienie
22:04ma również
22:05Jowisz.
22:07Jowisz
22:08dołącza
22:08do Saturna
22:09i Urana,
22:10stając się
22:11trzecią planetą
22:12posiadającą
22:12pierścienie.
22:15Pierścienie
22:16Neptuna
22:17odkryto
22:17dopiero w 1984
22:18roku
22:19z uwagi na to,
22:20że są małe.
22:21Nawet teraz
22:22na grafikach
22:23Układu Słonecznego
22:24Neptun
22:24rzadko jest
22:25przedstawiany
22:26z pierścieniami.
22:27Ludzie
22:28wciąż
22:28przyzwyczajają się
22:29do ich
22:30obecności.
22:33Każda
22:33z tych
22:34planet
22:34jest unikalna,
22:35ale wbrew
22:36temu,
22:36co mogłoby się
22:37wydawać,
22:38ich pierścienie
22:39nie są
22:39stałą masą.
22:41Składają się
22:41z wirujących,
22:43kosmicznych
22:43odłamków.
22:45Z daleka
22:46wyglądają stabilnie,
22:47panuje w nich
22:48jednak
22:48chaos.
22:50Coś jak
22:51błoto
22:51pryskające
22:52spod kół
22:53podczas wyścigu
22:54motocykli.
22:55Duże
22:56i małe kawałki
22:56Ziemi,
22:57kamienie,
22:58wszystko leci
22:58na różne strony.
23:01Powodem,
23:01dla którego
23:02niektóre
23:02planety mają
23:03pierścienie,
23:04a inne
23:04nie,
23:05jest
23:06grawitacja.
23:08Grawitacja
23:08większego obiektu
23:09jest silniejsza,
23:10może więc
23:11przyciągać
23:11mniejsze obiekty,
23:12bliżej.
23:14Duże
23:14rozmiary
23:15Saturny
23:15oznaczają,
23:16że ma
23:16większe
23:16przyciąganie
23:17grawitacyjne
23:18i może
23:19uchwycić
23:19więcej obiektów.
23:22Ostatnio
23:23doliczono się
23:23wokół niego
23:24274
23:25księżyców.
23:28Punkt,
23:28w którym
23:29grawitacja
23:29oddziałuje
23:30na inne ciała
23:31niebieskie
23:31wokół
23:32planety
23:32nazywa się
23:33granicą
23:34Rosha.
23:36Wyznacza
23:37ona
23:37najbliższą
23:38odległość,
23:39na jaką
23:39mniejszo
23:40obiekt
23:40może
23:40zbliżyć
23:41się do
23:41większej
23:42planety
23:42i nie
23:43zostać
23:43rozerwany
23:44przez
23:44jej
23:45grawitację.
23:49Granica
23:50Rosha
23:50Saturna
23:51znajduje się
23:52około
23:52117 tys.
23:53kilometrów
23:54od środka
23:55planety.
23:56Ciała
23:56orbitujące
23:57dalej,
23:57takie jak
23:58Tytan
23:58i Enceladus
23:59pozostają
24:00nienaruszone.
24:02Wszystko,
24:02co przekroczy
24:03te granice
24:04może zostać
24:05rozerwane
24:06na kawałki.
24:12Uważa się,
24:13że pierścienie
24:14Saturna
24:14tworzą
24:15pozostałości
24:15księżyców,
24:17fragmentów
24:17ciał,
24:18które
24:18nie sprostały
24:19grawitacji
24:20Saturna.
24:24Tajemnice
24:25pierścieni
24:25planetarnych
24:26mogliśmy
24:26poznać
24:27w 1979
24:28roku,
24:29gdy
24:29Pioneer
24:30I jako
24:31pierwszy
24:31przeleciał
24:32obok
24:33Saturna.
24:35Przesłał
24:36nam
24:36dziesiątki
24:37zdjęć.
24:38Jednym
24:38z najbardziej
24:39niezwykłych
24:40odkryć
24:40było to,
24:41że Saturn
24:41miał
24:42bardzo wątły
24:43pierścień
24:43zewnętrzny.
24:48Odkrycie
24:49rozbudziła
24:50petyt
24:50na więcej.
24:51Tyle pytań
24:52wciąż
24:52pozostawało
24:53bez odpowiedzi.
25:01W atramentowym
25:03mroku
25:03kosmosu
25:04Saturn
25:04wygląda
25:05jak
25:06leśniąca
25:06blado-żółta
25:07kulka
25:08otoczona
25:08szeregiem
25:09pierścieni.
25:11Z bliska
25:13planeta
25:13nie jest
25:14bynajmniej
25:14spokojna.
25:18Otaczają
25:18ją
25:18masę
25:19bierujących
25:20gazów.
25:21Lądujący
25:22w nich
25:22statek
25:23spotkałaby
25:23zagłada.
25:27Badanie
25:28Saturna
25:29i jego
25:29pierścieni
25:30to jedna
25:31z głównych
25:32misji
25:32NASA.
25:34To było
25:36historyczne
25:36zadanie
25:37misji
25:37Cassini.
25:40W 1995
25:42roku
25:43NASA
25:44wraz z
25:44europejską
25:45i włoską
25:46agencją
25:46kosmiczną
25:47stworzyła
25:48Cassini.
25:49Wówczas
25:50największy,
25:50najcięższy
25:51i najbardziej
25:52złożony
25:53międzyplanetarny
25:54statek
25:54kosmiczny.
25:56To statek
25:58rodem z
25:58filmów.
25:59Był dwa
26:00razy cięższy
26:01i trzy razy
26:01większy
26:02od
26:02Hamera.
26:04Wyobraźcie
26:05sobie ile
26:05trzeba energii
26:06by wystrzelić
26:07coś takiego
26:08w kosmos.
26:14Cassini
26:15rozpoczyna
26:16mierzącą
26:16półtora
26:17miliarda
26:17kilometrów
26:18drogę
26:18do
26:18Saturna.
26:20W środku
26:21były
26:22kilometry
26:22kabli
26:23i najpotężniejsze
26:24instrumenty,
26:25jakie wówczas
26:26zaprojektowano.
26:30Jego cel
26:31był daleko
26:31od Słońca.
26:32Nie mógł
26:33korzystać
26:34z energii
26:35słonecznej.
26:35Cassini
26:37napędzano
26:38plutonem,
26:38do tego
26:39użyto
26:39asysty
26:40grawitacyjnej.
26:46Cassini
26:47przyspieszył
26:48wykorzystując
26:49grawitację
26:50planet,
26:50wykonując
26:51bliskie
26:52przeloty
26:52obok
26:53Wenus,
26:53Ziemi
26:53i
26:54Jowisza,
26:55co
26:56pozwoliło
26:56mu
26:56przemknąć
26:57przez
26:57Układ
26:57Słoneczny
26:58i wejść
26:59na orbitę
27:00Saturna
27:00sześć lat
27:01i dziewięć
27:02miesięcy
27:02później.
27:06Statek
27:07Cassini
27:07zrobił
27:08Saturnowi
27:08zdjęcie,
27:09jakich
27:09nigdy
27:09wcześniej
27:10nie widziano.
27:15Nie tylko
27:17odkrył
27:17małe
27:17księżyce
27:18poza
27:18pierścieniami
27:19Saturna,
27:20ale i
27:21te
27:21w ich
27:21obrębie.
27:26znaleziono
27:27też
27:27struktury
27:28przypominające
27:29śmigła
27:29o szerokości
27:31około
27:31kilometra
27:32i długości
27:32dziesiątek
27:33kilometrów.
27:35Okazało się,
27:36że to efekt
27:37oddziaływania
27:38grawitacyjnego
27:39małych
27:39księżyców
27:40wewnątrz
27:41pierścienia.
27:43Przelatując
27:44przez niego
27:44oddziaływały one
27:45na odłamki
27:46wokół siebie,
27:48pozostawiając
27:48w nich coś
27:49w rodzaju
27:50kilwateru.
27:55Każdy z
27:57księżyców
27:57odgrywa
27:58rolę
27:58w kształtowaniu
27:59układu
27:59pierścieni.
28:03Niektóre
28:04księżyce
28:04dostarczają
28:05pierścieniom
28:06odłamków.
28:08Na przykład
28:09materiał
28:09wyrzucany
28:10w kosmos
28:10przez
28:11Enceladusa
28:11dokarmie
28:12ogromny
28:13pierścień
28:13E.
28:14Inne
28:15pierścienie
28:16są z kolei
28:16z odłamków
28:17okradane.
28:18Istnieje
28:19więc
28:19stały
28:20dopływ
28:20materii
28:20w jednym
28:21miejscu
28:22i odpływ
28:23winynym.
28:26Misja
28:26Cassini
28:27dowiodła,
28:28że pierścienie
28:29Saturna
28:29stale rosną
28:30i maleją,
28:31co potwierdza
28:32teorie,
28:32że są młodsze
28:33niż planeta.
28:36Tak naprawdę
28:37każda planeta
28:38w odpowiednich warunkach
28:39może mieć
28:40pierścienie,
28:40nawet
28:41Ziemia.
28:42Geologia
28:43potwierdza,
28:44że pół miliarda
28:45lat temu
28:45byliśmy
28:46bombardowani
28:47przez
28:48odłamki
28:48skalne.
28:51Dominująca
28:52teoria
28:53głosi,
28:53że przyczyną
28:54był rozpad
28:55dużej
28:55asteroidy
28:56przed zderzeniem
28:58z powierzchnią
28:58Ziemi.
29:01Ale
29:02jeśli tak
29:02było,
29:03Ziemia
29:04powinna być
29:04usiana
29:04kraterami.
29:07Te jednak
29:07skupiają się
29:08wzdłuż
29:09równika
29:09w formacji
29:11zbliżonej
29:11do pierścienia.
29:14Wyjaśnia to
29:15nowa
29:15zaskakująca
29:16teoria.
29:19Możliwe,
29:20że asteroida
29:20została
29:21przyciągnięta
29:22w stronę
29:22Ziemi,
29:23tuż
29:23za granicą
29:24Rosza,
29:25gdzie
29:25grawitacja
29:25rozerwała ją
29:27na kawałki
29:27i utworzyła
29:28cienki
29:29pierścień
29:29wokół
29:30równika.
29:32Pierścień
29:33rzucał
29:33cień
29:34tak duży,
29:34że
29:35wywołał
29:36epokę
29:36lodowcową
29:37trwającą
29:37dwa miliony
29:38lat.
29:40Grawitacja
29:40i opór
29:41atmosferyczny
29:42Ziemi
29:42skróciły
29:42żywotność
29:43pierścienia.
29:46Przez kolejne
29:47dziesięć
29:47milionów lat
29:48kawałki
29:49skał
29:49spadały
29:50z pierścienia
29:50na Ziemię,
29:51pozostawiając
29:52blizny,
29:53które widzimy
29:53wokół
29:54równika.
29:56W końcu
29:58pierścień
29:58zniknął.
30:00Nie ma powodu,
30:01dla którego wokół
30:02Ziemi nie miałby się
30:03kiedyś znów
30:04pojawić
30:04pierścień.
30:07Wystarczyłoby,
30:08by asteroida
30:09znalazła się
30:09w obszarze
30:10przyciągania
30:11ziemskiego.
30:11Weszła
30:12na orbitę
30:13i została
30:13rozerwana
30:14na strzępy.
30:20Rzucanie
30:21światła
30:21na ewolucję
30:22naszej planety
30:23to tylko
30:23jedno z wielu
30:24zaskakujących
30:25odkryć
30:26dwudziestoletniej
30:27misji
30:27Cassini.
30:31W
30:322017
30:33roku
30:34podróż
30:34tego
30:35nieustraszonego
30:36odkrywcy
30:36dobiegła
30:37jednak
30:37końca.
30:40Cassini
30:41przetrawało
30:41ponad dekadę
30:42dłużej
30:42niż zakładano.
30:44NASA
30:44postanowiła,
30:45że pozwoli mu
30:46dokonać
30:46żywota
30:47w blasku
30:48chwały.
30:50Cassini
30:51miał wlecieć
30:52prosto
30:53w planetę.
30:55Wykonując
30:56serię
30:57śmiałych
30:58manewrów.
31:00Zanurkował
31:0122 razy
31:02w mierzącą
31:032000 km
31:05przestrzeń
31:05między planetą
31:06a jej
31:07głównymi
31:08pierścieniami
31:08dostarczając
31:09bezcenne dane.
31:1115 września
31:122017
31:13roku
31:14z pustym
31:15zbiornikiem
31:16paliwa
31:16był gotów
31:17do ostatniego
31:18nurkowania.
31:21Wykonał akcję
31:22w stylu
31:22Thelmy i Lewis
31:23w obrębie
31:24pierścieni
31:25dostarczając
31:26kolejne dane.
31:30Nasze
31:31sygnały
31:31radiowe
31:31szczyt
31:32w środku
31:33to ostatnie
31:34fragmenty
31:35transmisji
31:35z Saturna.
31:49składek
31:50Cassini
31:51w stronę
31:51Saturna
31:52był nieco
31:52upiorny.
31:57Coś jak
31:58zbiciem serca.
32:00Statek wysyłał
32:01wiadomości
32:01coraz wolniej
32:02i wolniej.
32:06aż w końcu
32:08zamilkł.
32:27straciliśmy
32:28łączność
32:29o godzinie
32:2911.55.
32:35Może i był to
32:37tylko
32:37kawałek
32:38maszyny
32:38wystrzorony
32:39w niebo.
32:40Ale dla
32:40zespołu
32:41misji,
32:42który
32:42zaangażował
32:43w to wiele
32:44emocji,
32:45starań
32:45i czasu
32:46spędzonego
32:47na planowaniu
32:47i konstruowaniu
32:48było to
32:49jak utrata
32:50członka
32:50rodziny.
32:53Gdy nadszedł
32:54czas by się
32:55pożegnać
32:55było naprawdę
32:57ciężko.
32:58To ciężko.
33:00O,
33:01man!
33:11wciąż
33:11wciąż analizujemy
33:12bezcenne dane,
33:13które zapewnił.
33:15Żadna inna misja
33:16nie dostarczyła nam
33:17tylu informacji
33:18na temat planet
33:19z pierścieniami.
33:23Cassini
33:24przeszedł do historii
33:25i dzięki niemu
33:26jesteśmy jeszcze bardziej
33:27zdeterminowani
33:28do tego,
33:29by przesuwać
33:30granice eksploracji
33:31kosmosu.
33:36Supernowe,
33:37czerwone olbrzymy,
33:39superziemie,
33:40kosmiczne wulkany
33:41i pierwotne czarne dziury
33:43to tylko
33:43niektóre z niebieńskich
33:45cudów
33:45na naszej liście.
33:48Jednym z nieoczekiwanych
33:50rezultatów
33:50kosmicznych misji
33:51jest jednak to,
33:52jak zmieniają one
33:54życie
33:54na Ziemi.
33:56Tak to jest
33:57z nauką
33:58i odkryciami.
33:59Nigdy nie wiadomo
33:59czego się
34:00dzięki nim
34:00dowiemy.
34:08Przez wieki
34:09badaliśmy
34:09naszą galaktykę
34:10z Ziemi.
34:12Stracony czas
34:13nadrobiliśmy,
34:14gdy pomysłowość
34:15w końcu
34:15pozwoliła nam
34:16polecieć w kosmos.
34:20Jego eksploracja
34:21otworzyła nas
34:22na nowe,
34:22ekscytujące
34:23możliwości
34:24w kosmosie
34:25i na Ziemi.
34:28Technologie kosmiczne
34:30wpływają
34:30na nasze
34:31codzienne życie.
34:32nie ma dnia,
34:34gdy nie mamy
34:34z nią kontaktu.
34:42Eksploracja kosmosu
34:43zawsze opierała się
34:44na nowoczesnych
34:45urządzeniach,
34:46które pomagały nam
34:48badać
34:48najdalsze zakątki
34:49Wszechświata.
34:51Jednym z bardziej
34:52rozpoznawalnych
34:53z nich było
34:54piętnastometrowe,
34:55zdalnie sterowane,
34:57robotyczne ramię.
35:00Nazywa się
35:01Canadarm.
35:03To przedłużenie
35:04ramienia astronauty
35:05docierające tam,
35:07gdzie ten
35:07nie może się dostać.
35:10Ramię zadebiutowało
35:11w roku
35:111981
35:12i na 30 lat
35:14i 90 misji
35:15stało się
35:16częścią
35:16programów kosmicznych,
35:18choćby
35:18serwisując
35:19jedno z naszych
35:20najważniejszych
35:20narzędzi kosmicznych,
35:22Teleskop Hubble'a.
35:28Teleskop od roku
35:291990
35:30dokonywał
35:32oszawamiających
35:33odkryć
35:34i uchwycił
35:35zapierające dech
35:36w piersiach
35:36zdjęcia
35:37głębokiego
35:38kosmosu.
35:39Kiedy zobaczyłam
35:41pierwsze zdjęcia
35:42z Hubble'a,
35:42miałam
35:43sześć
35:43czy siedem lat.
35:46Byłam
35:47zdumiona.
35:49Rozmiar tego,
35:50co widzisz,
35:50jest tak
35:51imponujący,
35:51że czujesz się
35:52przy tym małym,
35:54co jednocześnie
35:55podkreślę,
35:55jak wyjątkowi
35:56jesteśmy tu
35:57na Ziemi.
35:59Osobiście
36:00to dzięki temu
36:01poczuciu
36:01chcę lepiej
36:02zrozumieć,
36:02co tu robimy
36:03i jakie jest
36:04nasze miejsce
36:04w wielkim
36:05planie
36:05Wszechświata.
36:08Hubble nie
36:09mógłby
36:09dostarczać
36:10kolejnych
36:10cudownych
36:11obrazów,
36:12gdyby nie
36:12Canadarm.
36:15W 2001
36:16roku
36:17jego zaawansowana
36:18wersja
36:19Canadarm 2
36:20pomogła
36:21zbudować
36:21Międzynarodową
36:22Stację
36:23Kosmiczną.
36:25To jej
36:26integralna część.
36:27Odbiera ładunki,
36:28prowadzi prace
36:28konserwacyjne,
36:30montuje komponenty
36:31i prowadzi
36:31eksperymenty.
36:33Składa się
36:34z 19 warstw
36:35kompozytu
36:37termoplastycznego
36:38i ma
36:387 osi ruchu,
36:39tak jak
36:40ludzka ręka.
36:413 stawy
36:42w barku,
36:421 w łokciu
36:43i 3 w nadgarstku.
36:45Nikt się
36:47nie spodziewał,
36:47że kosmiczne
36:48narzędzie
36:49będzie ratować
36:49życie na Ziemi.
36:51Technologia
36:54Canadarm
36:55zrewolucjonizowała
36:56neurochirurgię
36:57dając
36:57początek
36:58NeuroArm.
36:59Inżynierowie,
37:00którzy zbudowali
37:00Canadarm,
37:01dostosowali go
37:02do wymiaru
37:03w sali operacyjnej.
37:07NeuroArm
37:08zapewnia
37:09stabilne
37:09przeprowadzenie
37:10złożonych
37:11operacji
37:12nieoperowanych
37:13w inny sposób
37:14guzów mózgu
37:15i innych
37:16schorzeń
37:16układu
37:17nerwowego.
37:19Tak jak
37:20na stacji
37:21kosmicznej
37:22chirurg
37:23zdalnie steruje
37:24ramieniem robota
37:24i przeprowadza
37:25operacje
37:26w maszynach
37:27MRI.
37:32Lista
37:33spin-offów
37:33kosmicznych
37:34wynalazków
37:34jest jednak
37:35długa.
37:38Powołując
37:39NASA
37:39w 1958
37:40roku
37:41kongres
37:42nakazał,
37:43aby jej
37:43badania
37:43były udostępniane
37:44w możliwie
37:45największym
37:46zakresie.
37:47To miał być
37:48inkubator
37:48największych
37:49osiągnięć
37:49technologicznych.
37:52Możecie
37:53dziękować
37:53NASA
37:53za bezprzewodowe
37:54słuchawki
37:55i lepsze
37:56aparaty
37:57w telefonie.
38:00Niewidoczne
38:01aparaty
38:01na zęby,
38:02pianka
38:02zapamiętująca
38:03kształt,
38:04mikrofalówkę
38:05wynalazło
38:06wojsko,
38:06ale bezprzewodowe
38:07odkurzacze
38:08to też
38:08zasługa
38:09NASA.
38:12Spinofy
38:13kosmicznych
38:14wynalazków
38:14popchnęły
38:15nas
38:15naprzód.
38:17Tym,
38:18bez którego
38:18byliśmy
38:19dosłownie
38:20zagubieni
38:20jest sieć
38:21satelitów.
38:25Mają
38:26fundamentalne
38:27znaczenie
38:27dla naszego
38:28życia
38:28i dla
38:28różnych
38:29dziedzin
38:29nauki.
38:31Obecnie
38:32wokół
38:32Ziemi
38:32krąży
38:33ponad
38:3311 tysięcy
38:34sztucznych
38:35satelitów,
38:37stanowiąc
38:37część
38:38technologii,
38:38z której
38:39codziennie
38:39korzystają
38:40miliardy
38:41ludzi.
38:43Jednym
38:44z najpopularniejszych
38:45spin-off'ów
38:46programu kosmicznego
38:47jest
38:47GPS.
38:49Jego
38:50początki
38:50sięgają
38:51wyścigu
38:51kosmicznego
38:52lat
38:52pięćdziesiątych.
38:55Przed
38:56rokiem
38:561957
38:57na niebie
38:59znajdowały się
39:00jedynie
39:00ciała
39:01niebieskie.
39:02Potem
39:03pojawił się
39:03jednak
39:04Sputnik,
39:05pierwszy
39:05sztuczny
39:06satelita
39:07wystrzelony
39:07przez Sowietów.
39:12Dzięki
39:13unikalnemu
39:14kulistemu
39:15kształtowi
39:15Sputnik
39:16był widoczny
39:16na nocnym
39:17niebie
39:18i emitował
39:19powtarzający
39:20się sygnał
39:20odbierany
39:21na falach
39:22krótkich.
39:23Dzięki niemu
39:24fizycy
39:24z Johns Hopkins
39:25University
39:26w Maryland
39:26zaczęli
39:27mapować
39:28pozycję
39:28Sputnika.
39:32Wieść
39:33o ich próbach
39:33rozeszła się
39:34po uczelni,
39:35co doprowadziło
39:36do zadania
39:36sobie poważnego pytania.
39:38Czy lokację
39:39odbiornika
39:39można określić
39:40po dźwięku?
39:41Czy
39:42mogliby
39:42namierzyć
39:42jadące auto
39:43nasłuchując
39:44z niego
39:44sygnału
39:45Sputnika?
39:46Odpowiedź
39:47brzmiała tak,
39:48co doprowadziło
39:49do stworzenia
39:50GPS-u.
39:53Pierwszego
39:54satelitę
39:54GPS
39:55wystrzelono
39:55w 1978
39:56roku.
39:57Obecnie
39:58krąży
39:58ich
39:5831.
40:00Sygnał
40:01wysyłany
40:02jest do satelity
40:03i z powrotem.
40:03Następnie
40:04oblicza się
40:05naszą
40:06względną pozycję
40:07względem
40:08satelitów.
40:09Satelity
40:10też się poruszają,
40:11a zatem,
40:12aby ustalić,
40:13gdzie znajdujesz się
40:14na planecie,
40:15należy skalkulować
40:16ten ruch
40:16w odniesieniu
40:17do naszego ruchu.
40:22Od lat
40:2350.
40:23na rynek
40:24weszło ponad
40:2530 tysięcy
40:26komercyjnych
40:26zastosowań
40:27technologii kosmicznych,
40:29z czego ponad
40:302 tysiące
40:30to niemal
40:31ich kopie.
40:34Wykorzystujemy
40:34technologię
40:35kosmiczną,
40:36by rozwiązywać
40:36problemy
40:37na Ziemi.
40:40Jeden
40:40wynalazek,
40:41który
40:41zrewolucjonizował
40:42sposób,
40:43w jaki się
40:43komunikujemy,
40:45opracowano,
40:46badając
40:46jedno z
40:46najbardziej
40:47tajemniczych
40:48zjawisk
40:48kosmosu.
40:49Czarne
40:50dziury.
40:52To coś
40:53całkiem obcego
40:54w pojmowaniu
40:55kogoś,
40:55kto wychował się
40:56na Ziemi.
40:58Soczewkowanie
40:59grawitacyjne
40:59horyzonty zdarzeń,
41:01spagetyzacja.
41:02Co to w ogóle
41:03ma być?
41:05Czarne dziury
41:06to obszary
41:07w kosmosie
41:07o tak silnej
41:08grawitacji,
41:09z którego
41:10nie może się
41:11wydostać
41:11nic,
41:12nawet światło.
41:15Jedną z tajemnic
41:16czarnych dziur
41:17jest to,
41:18co dzieje się
41:18z materią,
41:19która do nich
41:19wpadnie.
41:21Nie możemy
41:22zajrzeć w głąb
41:23czarnej dziury
41:23i tego się
41:24po prostu
41:25dowiedzieć.
41:28Kolejną
41:29ciekawą
41:30rzeczą
41:30jest to,
41:31że same
41:32czarne dziury
41:33są
41:33niewidzialne.
41:38Oznacza to,
41:39że trudno
41:40je zlokalizować
41:41i badać.
41:44W latach
41:45dziewięćdziesiątych
41:46australijski
41:47naukowiec
41:48John O'Sullivan
41:48poszukiwał
41:49małych czarnych dziur,
41:51wychwytując ich
41:52fale radiowe.
41:54Korzystał
41:55z radioteleskopów.
41:58Dzięki
41:58długościom
41:59fal
41:59dłuższym
42:00niż światło
42:01widzialne,
42:02fale radiowe
42:02pozwalają
42:03badać kosmos
42:04i obserwować
42:05obiekty
42:05niewidoczne
42:06dla teleskopu
42:07optycznego.
42:09Zespół O'Sullivan
42:11korzystał
42:11z filtrów
42:12radioteleskopowych,
42:13by odróżnić
42:15sygnał
42:15czarnych dziur
42:16od szumu
42:16reszty galaktyki.
42:21Opracowali
42:22algorytm,
42:23który miał
42:23wzmocnić
42:24słabe sygnały
42:25czarnych dziur.
42:28Stworzyli
42:29precyzyjny
42:30radioteleskop.
42:32O'Sullivan
42:33zdał sobie sprawę,
42:34że tę samą
42:35technologię
42:35można zastosować
42:37do rozwiązania
42:38problemu komunikacji
42:39między komputerami.
42:44Od lat
42:45osiemdziesiątych
42:46komputery
42:47można było
42:47ze sobą
42:48połączyć
42:48tylko za pomocą
42:50kabli.
42:50Sprawiało to,
42:51że rozbudowa
42:52sieci
42:53była uciążliwa
42:54i kosztowna.
42:56Zawsze
42:57gdy badacze
42:57próbowali
42:58znaleźć sposób
42:59na połączenie
42:59bezprzewodowe,
43:00sygnał odbijał się
43:02lub pojawiały się
43:03zakłócenia.
43:04Trzeba było też
43:05jakoś wyizolować
43:06sygnał.
43:07Można to porównać
43:08do wychwytywania
43:09dźwięku jednego
43:10instrumentu
43:11w trakcie
43:11symfonii.
43:13Algorytm
43:14O'Sullivan'a
43:15mógł zmniejszyć
43:16zakłócenia
43:16i zapewnić
43:17stabilność
43:18bezprzewodowych
43:19fal radiowych.
43:21Technologia
43:22poradziła sobie
43:22z echem pogłosu.
43:24Wtedy też
43:25narodziła się
43:25bezprzewodowa
43:26sieć lokalna.
43:32Połączenia
43:33Wi-Fi
43:33ułatwiły
43:34dostęp do
43:34internetu,
43:35gdziekolwiek
43:36jesteśmy.
43:39Technologia
43:40wciąż się
43:40rozwija.
43:41W przyszłości
43:42mamy zamiar
43:42ustanowić
43:43sieci Wi-Fi
43:44na księżycu.
43:46Każde wyzwanie
43:48stojące
43:48przed nauką
43:49kosmiczną
43:50przynosi
43:50wiele korzyści
43:51ludziom.
43:53Droga do gwiazd
43:54jest wybrukowana
43:55wszechobecnymi
43:56wynalazkami,
43:57które stają się
43:58kluczowe
43:59dla naszego
43:59przetrwania
44:00na Ziemi.
44:05Nasz zachwyt
44:07nad kosmosem
44:08jest równy
44:09jego rozmiarowi.
44:13Nauczyliśmy się
44:14już, by
44:14spodziewać się
44:15niespodziewanego
44:16od odnalezienia
44:18lodu
44:18na ognistej
44:19czerwonej
44:20planecie
44:23poprzez
44:25nurkowanie
44:25w pierścieniach
44:26gazowego
44:27olbrzyma
44:27po otworzeniu
44:28wynalazków,
44:29bez których
44:29nie możemy
44:30żyć.
44:34Każde punkt
44:35zwrotny
44:36przypomina nam,
44:37że galaktyka
44:38jest bardziej
44:39złożona
44:40i nieprzewidywalna
44:41niż można
44:42to sobie wyobrazić
44:43i że przygoda,
44:44której celem
44:45jest jej zrozumienie
44:46dopiero się
44:47zaczyna.
44:49Wersja polska
44:49a junopolska
44:51tekst Maciek
44:51Błachuszewski
44:52czytał
44:53Daniel Załuski