- 21 hours ago
Category
馃摎
LearningTranscript
00:01By艂 najs艂ynniejszym podr贸偶nikiem swoich czas贸w.
00:04Od jego imienia nazwano Ameryk臋.
00:07Jest wielkim, nieznanym epoki odkry膰.
00:14Jego relacja o nowym 艣wiecie by艂a bestsellerem.
00:18Szukaj膮c wysp z przyprawami w Azji, natrafi艂 na nowy 艣wiat.
00:25Zrozumia艂, 偶e odkry艂 co艣 nowego, czego nie przedstawiono na 偶adnej mapie.
00:31Niemiecki kartograf nazwa艂 nowy kontynent Ameryk膮.
00:39Sam Vespucci niemal ca艂kowicie odszed艂 w zapomnienie.
00:43Dlaczego wi臋c Ameryka wci膮偶 nosi jego imi臋?
00:49Amerigo Vespucci, zapomniany odkrywca.
00:56Florencja, bastion renesansu, miejsce narodzin Ameryka Vespucci'ego w roku 1451.
01:04To czas 艣wietno艣ci miasta, jako o艣rodka handlu, nauki i sztuki.
01:13W艂adcami Florencji byli medyceusze, kt贸rzy wzbogacili si臋 na bankowo艣ci.
01:23Finansowali wyprawy w poszukiwaniu nowych szlak贸w handlowych.
01:31W przedsi臋wzi臋cia te zaanga偶owanych by艂o wiele rod贸w patrycjuszowskich, w tym Vespucci.
01:38Ich rodzinnym ko艣cio艂em by艂a 艣wi膮tynia San Salvatore Onisanti.
01:43Znajduje si臋 w niej pewien fresk.
01:48Pod opieku艅czym p艂aszczem Matki Bo偶ej widnieje m艂ody Vespucci, obok niego stryj Giorgio Antonio.
01:55Szanowany uczony by艂 dominikaninem.
01:59Dzi臋ki niemu Amerigo zyska艂 dost臋p do odkry膰 naukowych.
02:10Amerigo uczy艂 si臋 艂aciny, czyta艂 dzie艂a staro偶ytnych filozof贸w i relacje Marco Polo.
02:18Pozna艂 badania z zakresu geografii i astronomii, popularne we Florencji.
02:25Humani艣ci starali si臋 pogodzi膰 dawne wyobra偶enia o 艣wiecie z informacjami od odkrywc贸w portugalskich i kupc贸w.
02:39Amerigo rozpocz膮艂 s艂u偶b臋 jako ksi臋gowy i zaopatrzeniowiec w Pa艂acu Medycyuszy Riccardi.
02:52Wawrzyniec di Pierfrancesco dei Medici nadzorowa艂 rozleg艂e interesy rodu.
02:57Jednak te w Hiszpanii nie uk艂ada艂y si臋 dobrze.
03:08Potrzebny by艂 cz艂owiek zaufany.
03:11Amerigo Vespucci.
03:20Lepiej jak ty tam pojedziesz.
03:28Hiszpa艅ska filia medycyuszy znajdowa艂a si臋 w Sevilli.
03:32Dla niemal czterdziestoletniego m臋偶czyzny by艂a to wymarzona szansa.
03:43Po偶egna艂 si臋 z Florencj膮.
03:44Nie m贸g艂 wiedzie膰, 偶e nigdy ju偶 nie ujrzy miasta nad rzek膮 Arno.
03:53D艂ugo wpatrywa艂 si臋 w ksi膮偶ki i mapy marz膮c o podr贸偶ach.
03:58Wreszcie mia艂 zobaczy膰 miejsca, o kt贸rych czyta艂 w raportach handlowych.
04:04Sevilla zyskiwa艂a na znaczeniu.
04:06To st膮d wyp艂ywa艂y i tu wraca艂y statki odkrywc贸w, handlarzy jedwabiem i przyprawami.
04:21Marynarze przywozili wie艣ci o obcych krajach i wielkich odkryciach.
04:32Wyposa偶enie floty wymaga艂o ogromnego wysi艂ku logistycznego i wi膮za艂o si臋 z wielkim ryzykiem finansowym.
04:43Trzeba by艂o wynaj膮膰 statki, zaci膮gn膮膰 za艂ogi.
04:47Na pok艂ad nale偶a艂o za艂adowa膰 zapasy na wiele miesi臋cy, gdy偶 nie da艂o si臋 oszacowa膰 d艂ugo艣ci rejsu.
04:55Wespucci pracowa艂 w Sevilli z Giannottem Berardim, zamo偶nym kupcem florenskim i handlarzem niewolnikami.
05:03Wyposa偶ali wyprawy op艂acane przez medyceuszy.
05:09W ten spos贸b sfinansowano pierwsz膮 podr贸偶 Krzysztofa Kolumba.
05:15W贸wczas wyprawy odkrywcze zawsze mia艂y pod艂o偶e gospodarcze, co bada Consuelo Varela.
05:29Berardi by艂 bogatym kupcem i zosta艂 wsp贸lnikiem Krzysztofa Kolumba.
05:36Wespucci by艂 wsp贸艂pracownikiem Berardiego.
05:40Tak narodzi艂a si臋 wi臋藕 finansowa tej tr贸jki.
05:47Berardi by艂 handlarzem niewolnikami.
05:51Ca艂y maj膮tek przeznaczy艂 na sfinansowanie pierwszej wyprawy Kolumba i cz臋艣ciowo drugi.
06:06呕aden z uczestnik贸w nie m贸g艂 przewidzie膰, 偶e pierwsza wyprawa Kolumba stanie si臋 najs艂ynniejsz膮 podr贸偶膮 odkrywcz膮 w dziejach 艣wiata.
06:18Wespucci by艂 zafascynowany przedsi臋wzi臋ciem Kolumba i sta艂 si臋 gor膮cym zwolennikiem jego pomys艂u dotarcia do Azji drog膮 zachodni膮.
06:34Znany 艣wiat ogranicza艂 si臋 w贸wczas do trzech kontynent贸w.
06:38W Europie nikt nie s艂ysza艂 o Australii ani o ogromnym wyspiarskim kr贸lestwie na Pacyfiku.
06:45A tym bardziej o gigantycznym kontynencie gdzie艣 na zachodzie.
06:53Dlatego Kolumb by艂 przekonany, 偶e je艣li pop艂ynie na zach贸d, dotrze do wschodnich wybrze偶y Azji.
06:59Nie mog艂o to by膰 daleko.
07:02Astronom Toskanelli obliczy艂 odleg艂o艣膰.
07:04Dzi艣 wiemy, 偶e podr贸偶 drog膮 zachodni膮 jest ponad dwa razy d艂u偶sza.
07:17Obliczenia Toskanelliego dotycz膮ce rozmiaru Ziemi by艂y b艂臋dne.
07:22Prawdopodobnie dlatego, 偶e opiera艂y si臋 na og贸lnikowych informacjach od Marco Polo.
07:26Chc膮c wyliczy膰 odleg艂o艣膰 wsch贸d-zach贸d, nale偶a艂o najpierw ustali膰 d艂ugo艣ci geograficzne.
07:34W贸wczas by艂o to mo偶liwe jedynie w teorii, a wyniki by艂y nieprawdziwe.
07:443 sierpnia 1492 roku Kolumb wyruszy艂 w morze, maj膮c nadziej臋 na powr贸t z bogactwami i okrycie si臋 s艂ab膮.
08:00Po d艂ugim postoju na wyspach kanaryjskich, 12 pa藕dziernika dotar艂 do jednej z wysp Baham贸w.
08:07P贸藕niej na Kub臋, a 6 grudnia do dzisiejszego Haiti.
08:12Tam za艂o偶y艂 osad臋 Hispaniola.
08:21Kolumb by艂 przekonany, 偶e znalaz艂 drog臋 morsk膮 do Indii.
08:26Po powrocie okrzykni臋to go wielkim odkrywc膮.
08:31Na Plaza de Espa帽a w Sevilli uwieczniono te chwile.
08:40Obraz przedstawia Kolumba mianowanego wicekr贸lem Indii.
08:44Przywi贸z艂 ze sob膮 rdzennych mieszka艅c贸w, per艂y i egzotyczne owoce.
08:50Ale obiecanych skarb贸w nie odkry艂.
08:58We wrze艣niu 1493 roku wyruszy艂 w drug膮 podr贸偶, z kt贸rej mia艂 wr贸ci膰 trzy lata p贸藕niej.
09:09Oczekiwania hiszpa艅skich w艂adc贸w by艂y ogromne.
09:12Po powrocie przyj膮艂 go biskup Fonseca, najwy偶szy dostojnik duchowny.
09:20U jego boku by艂 Vespucci, reprezentuj膮cy Berardiego.
09:24Obejrzeli 艂adunek.
09:26Pi膮ta cz臋艣膰 nale偶a艂a do korony, ale Kolumb po raz kolejny nie przywi贸z艂 nic cennego.
09:36Berardin by艂 zrujnowany.
09:44Kr贸tko przed 艣mierci膮 sporz膮dzi艂 testament.
09:48Nie zachowa艂 si臋, ale mamy notatk臋, w kt贸rej stwierdzi艂, 偶e Kolumb by艂 m贸winien 180 tysi臋cy Maravedii.
10:06Egzekucj臋 tej olbrzymiej kwoty pozostawi艂 wykonawcy testamentu Amerygowi Vespucciemu.
10:13Ale jego bardziej interesowa艂a przyja藕nie z Kolumbem.
10:17Florenski ksi臋gowy marzy艂, by samemu pop艂yn膮膰 na zach贸d.
10:27Okazja nadarzy艂a si臋 wkr贸tce.
10:30Nie z Kolumbem.
10:31Ten popad艂 ju偶 w nie艂ask臋.
10:34Lecz z m艂odym, ambitnym szlachcicem Alonso de Oched膮.
10:39Jednym z kapitan贸w, kt贸rzy 偶eglowali z Kolumbem.
10:45Biskup Fonseca powierzy艂 Ochedzie zadanie odnalezienia legendarnych ziemi Pere艂.
10:50O kt贸rych m贸wi艂 Kolumb oraz nawi膮zania stosunk贸w handlowych z Azj膮.
11:01W portugalskiej Bibliotece Kr贸lewskiej w Rio de Janeiro brazylijska historyczka Karen Lisboa
11:07bada kontrowersyjn膮 rol臋, jak膮 pe艂ni艂 Amerigo Vespucci.
11:15Pocz膮tkowo Vespucci nie kierowa艂a ch臋膰 odkrywania nowych terytori贸w,
11:20lecz interesy handlowe.
11:24Chodzi艂o o poszukiwanie z艂ota i srebra i o dost臋p do cennych przypraw.
11:29Z czasem zacz臋艂a przewa偶a膰 inna motywacja.
11:35Chcia艂 si臋 wyr贸偶ni膰 jako kartograf, kosmograf, odkrywca i nawigator.
11:49W maju 1499 z portu w Kadyksie wyp艂yn臋艂a hiszpa艅ska flotylla czterech okr臋t贸w
11:57w poszukiwaniu krainy przypraw drog膮 zachodni膮 w kierunku Azji.
12:04Dwa lata wcze艣niej Vasco Takama wyruszy艂 do Indii drog膮 wschodni膮 wok贸艂 Afryki
12:10w imieniu korony portugalskiej.
12:13Trwa艂 wy艣cig o najszybsz膮 drog臋 do Krain Przypraw.
12:20Dow贸dztwo obj膮艂 Ochedan.
12:23Dlaczego w Vespucci cz艂owiek po pi臋膰dziesi膮tce i bez do艣wiadczenia morskiego
12:27wzi膮艂 udzia艂 w tej wyprawie?
12:35Jego atutem by艂o to, 偶e przywyk艂 do liczenia pieni臋dzy, do matematyki.
12:42W tamtych czasach nawigacja opiera艂a si臋 g艂贸wnie na gwiazdach.
12:47Mapy by艂y pomocne, ale przede wszystkim obliczanie konstelacji.
12:57Najwa偶niejsz膮 metod膮 orientacji na morzu by艂a metoda zliczeniowa.
13:02Pr臋dko艣膰 okre艣lano za pomoc膮 logu burtowego.
13:06Pliny z w臋z艂ami w r贸wnych odst臋pach.
13:09Liczono ile w臋z艂贸w wysun臋艂o si臋 z k艂臋bka w okre艣lonym czasie.
13:15Pocz膮tek i koniec pomiaru wyznacza艂a klepsydra.
13:19Pr臋dko艣膰 wyra偶ano w w臋z艂ach.
13:29Vespucci zapisywa艂 dane pomiarowe potrzebne do nawigacji.
13:40呕eglub臋 przybrze偶n膮 praktykowano od stuleci.
13:43呕eglarze orientowali si臋 na podstawie linii brzegowej, ptak贸w, raf, ro艣lin i zwierz膮t wodnych.
13:50Ale na otwartym oceanie by艂o to niemo偶liwe.
13:57W planetarium Zeiss w Berlinie dr Felix L眉ning pokazuje, jak odnajdywano drog臋 na pe艂nym morzu.
14:11Nawigacja Ameryga Vespucci nie by艂a tak zaawansowana jak dzisiejsza.
14:17Sextant, chronometr by艂y nieznane.
14:19Podobnie jak radionamierzanie.
14:22Mieli natomiast kompas i to urz膮dzenie.
14:26Plask臋 Jakuba.
14:27Nazwan膮 tak, bo przypomina艂a kij pielgrzym贸w 艣wi臋tego Jakuba.
14:32To proste narz臋dzie mog艂o s艂u偶y膰 do wszystkiego.
14:37By艂o instrumentem k膮towym i odleg艂o艣ciowym.
14:40D艂ug膮 listw臋 g艂贸wn膮, podzielon膮 jak 艂okie膰 krawiecki, przyk艂ada艂o si臋 do oka.
14:46A doln膮 kraw臋d藕 poprzeczki ustawiano na horyzoncie.
14:50Przesuwano poprzeczk臋 tak, by g贸rna kraw臋d藕 dotkn臋艂a gwiazdy polarnej.
14:57Odczytywano warto艣膰 k膮ta ze skali i otrzymywano jej wysoko艣膰 k膮tow膮, a wi臋c szeroko艣膰 geograficzn膮 statku.
15:10Gwiazda polarna znajduje si臋 dok艂adnie nad biegunem p贸艂nocnym.
15:15Jej k膮t nad horyzontem mo偶na okre艣li膰 nie tylko lask膮 Jakuba, ale te偶 astrolabium czy kwadrantem.
15:23Je艣li gwiazda ta znajduje si臋 dok艂adnie nad statkiem, tworzy z horyzontem k膮t 90 stopni.
15:31Je艣li jest na poziomie horyzontu, k膮t wynosi 0 stopni.
15:37Mo偶na by艂o precyzyjnie ustali膰, na jakiej szeroko艣ci znajdowa艂 si臋 statek.
15:42Je艣li k膮t si臋 nie zmienia艂, jednostka p艂yn臋艂a stale tym samym r贸wnole偶nikiem prosto na zach贸d.
15:51Po powrocie z podr贸偶y Vespucci napisa艂 do florenckiego pracodawcy.
15:57Obra艂em kurs ku Wyspom Szcz臋艣liwym, dzi艣 zwanym Wyspami Kanaryjskimi i skierowa艂em dzi贸b statku na po艂udniowy zach贸d.
16:11Vespucci pisa艂 tak, jakby by艂 przyw贸dc膮 wyprawy.
16:15Kapitan Ocheda i inni cz艂onkowie ekspedycji jakby nie istnie艂y.
16:20Badacze, kt贸rzy krytykowali relacje Vespucci'ego uznali to za uzurpacj臋.
16:26By艂 na pok艂adzie tylko jako nawigator.
16:29Ale istnieje pewne wyja艣nienie.
16:34W Austriackiej Akademii Nauk w Wiedniu znajduje si臋 jedna z najwa偶niejszych kolekcji dotycz膮cych historii odkry膰 geograficznych.
16:43Kustosz Robert Wallisch po艣wi臋ci艂 si臋 filologicznemu badaniu tekst贸w Vespucci'ego.
16:55Vespucci nie wspomina te偶 nazwisk pilot贸w okr臋t贸w.
16:59Vespucci pisa艂 ten list w tradycji antycznego listu eseju.
17:05Jego relacja mia艂a s艂u偶y膰 komunikacji z adresatem,
17:09a ten nie by艂 zainteresowany tym,
17:12kt贸re szlacheckie rody hiszpa艅skie czy portugalskie
17:15wykupi艂y sobie stanowiska kapitan贸w.
17:20Chodzi艂o mu wy艂膮cznie o informacje spektakularne i egzotyczne.
17:30Po 44 dniach flotylna dotar艂a do l膮du.
17:36Dzi艣 wiemy, 偶e by艂a to p贸艂nocna cz臋艣膰 wybrze偶a Ameryki Po艂udniowej.
17:45Pojawi艂o si臋 pytanie,
17:47偶eglowa膰 na p贸艂noc czy na po艂udnie?
17:58Ocheda i Vespucci zdecydowali si臋 rozdzieli膰.
18:03Ocheda zwi膮zany kontraktem
18:05mia艂 jak najszybciej znale藕膰 z艂oto, srebro i per艂臋.
18:09Wyruszy艂 na p贸艂noc dwoma okr臋tami.
18:11Przekonany, 偶e to tam znajduje si臋 kraina Pere艂 Kolumba.
18:17Vespucci poprowadzi艂 dwa statki na po艂udnie
18:20nieznanym dot膮d szlakiem.
18:24Obraz 艣wiata, jaki mia艂 w g艂owie,
18:26mo偶na zobaczy膰 w Bibliotece Narodowej we Florencji.
18:31Znajduj膮 si臋 tam podr臋czniki geograficzne,
18:33w tym jeden z 1478 roku.
18:39Jest w nim dedykacja,
18:42cz臋艣ciowo starta, ale czytelna.
18:45Augustinus Vespucci.
18:49Kolejn膮 wskaz贸wk膮 jest
18:52herb rodowe Vespucci.
18:54Bibliotekarz Dawid Speranzi
18:57obja艣nia tre艣膰 ksi臋gi.
18:59To mapa ptolemejska.
19:05Geografia ptolemeusza by艂a od staro偶ytno艣ci
19:08najwa偶niejszym punktem odniesienia
19:10i ukazywa艂a ocean indyjski jako morze zamkni臋te.
19:17Ale w XV wieku do manuskrypt贸w,
19:21a p贸藕niej druk贸w geografii ptolemeusza
19:24dodawano nowe mapy
19:26oparte na do艣wiadczeniach 偶eglarzy
19:28przedstawiaj膮ce ocean indyjski jako morze otwarte.
19:36Dlatego zamiarem Ameryka Vespucci'ego
19:39by艂o dotarcie na jego drugi kraniec.
19:47Na tych mapach Vespucci widzia艂
19:50ocean indyjski otwarty,
19:52ograniczony od zachodu Afryk膮,
19:54od wschodu smoczym ogonem.
19:57By艂a to fantazyjna nazwa p贸艂wyspu,
19:59obejmuj膮cego w贸wczas s艂abo znane ziemi臋.
20:03Dzi艣 odpowiada on Tajlandii i Malezji.
20:10Vespucci by艂 przekonany,
20:12偶e znajduje si臋 ju偶 na kra艅cu
20:13tego smoczego ogona.
20:17Liczy艂 na znalezienie przej艣cia
20:19do krainy przypraw.
20:29Przez cztery doby pod膮偶a艂 na po艂udniowy wsch贸d.
20:34Fascynowa艂o go egzotyczne 艣rodowisko naturalne,
20:38nieznana flora i fauna.
20:58Niebo nocne, jakiego nie widzia艂 w Europie.
21:06Dziwne konstelacje,
21:08krzy偶 po艂udnia.
21:10Gwiazda polarna,
21:12kt贸ra dot膮d s艂u偶y艂a mu za przewodniczk臋,
21:14znikn臋艂a.
21:15By艂 na p贸艂kuli po艂udniowej.
21:23Vespucci nie mia艂 poj臋cia,
21:25偶e op艂ywa olbrzymi l膮d.
21:27A przecie偶 偶eglarz
21:29znajdowa艂 si臋 dopiero
21:30w jego g贸rnej jednej trzeciej.
21:34Postanowi艂 zbada膰
21:36uj艣cie szerokiej rzeki.
21:44By艂a to Amazonka.
21:46Vespucci i jego za艂oga
21:48byli pierwszymi Europejczykami,
21:50kt贸rzy ujrzeli t臋 pot臋偶n膮 rzek臋.
22:07Zanim zeszli na l膮d,
22:08zostali dostrze偶eni
22:10przez rdzennych mieszka艅c贸w.
22:14Tubelcy z oddali obserwowali,
22:17jak biali ludzie schodz膮 na pla偶臋.
22:29呕eglarze mieli nadziej臋,
22:30偶e podarunki
22:31wywabi膮 ich z ukrycia.
22:37Dotarli do nieznanej ziemi.
22:39Vespucci w notatkach
22:40pisa艂 nie tylko o ludziach,
22:41kt贸rzy tam mieszkali,
22:43ale donosi艂 te偶,
22:44偶e jest du偶o zwierz膮t,
22:46a ten nowy 艣wiat
22:47jest o wiele bogatszy
22:48w gatunki ni偶 Europa.
22:56Vespucci go zdumiewa艂 fakt,
22:58偶e tubelcy prawie niczego
22:59nie nosili na swoich cia艂ach.
23:02Zapisa艂,
23:03chodz膮 tak,
23:04jak w dniu,
23:05w kt贸rym przyszli na 艣wiat.
23:06Kiedy Vespucci m贸wi艂
23:10o nowym 艣wiecie,
23:11mia艂 na my艣li wiele j臋zyk贸w,
23:13jakimi pos艂ugiwali si臋 tubelcy.
23:16Ich r贸偶norodno艣膰 kulturow膮,
23:18odmienne zwyczaje i tradycje.
23:21By艂a to kultura,
23:23kt贸r膮 mo偶na by艂o nazwa膰
23:24prymitywn膮.
23:27Vespucci stara艂 si臋 to podkre艣li膰.
23:31Wyznaczy艂 standardy
23:32dla literatury podr贸偶niczej,
23:34kt贸rej celem sta艂o si臋
23:35akcentowanie egzotycznego
23:37charakteru kontynentu ameryka艅skiego
23:39i jego mieszka艅c贸w.
23:45Vespucci zauwa偶y艂 te偶 co艣 innego.
23:48Rzeki nios艂y tak ogromne ilo艣ci
23:51s艂odkiej wody,
23:52偶e nie mog艂y pochodzi膰 z wyspy.
23:55Musia艂y p艂yn膮膰 przez kontynent,
23:57ale w贸wczas znano ich tylko trzy,
23:59Europ臋, Afryk臋 i Azj臋.
24:03Wywnioskowa艂,
24:04podobnie jak Kolumb,
24:05偶e znajduje si臋
24:05na wschodnim wybrze偶u Azji.
24:07Jednak nie znalaz艂
24:09przej艣cia do krainy przypraw
24:10ani bogactw.
24:15Widz膮c, jak niewielkie
24:16robili艣my post臋py,
24:17postanowili艣my 偶eglowa膰
24:19na p贸艂noc.
24:24Prawdopodobnie istnia艂
24:26jeszcze inny pow贸d,
24:27dla kt贸rego Vespucci zawr贸ci艂.
24:30Musia艂 uzna膰,
24:31偶e znalaz艂 si臋
24:31na portugalskich wodach,
24:33p艂yn膮c pod hiszpa艅sk膮 bander膮.
24:41W 1494 roku
24:44papie偶,
24:45chc膮c rozstrzygn膮膰 konflikt
24:47mi臋dzy dwiema rywalizuj膮cymi
24:48pot臋gami morskimi,
24:50podzieli艂 艣wiat
24:51na dwie po艂owy.
24:52Hiszpa艅sk膮 na zachodzie
24:53i portugalsk膮 na wschodzie.
25:03W tamtych czasach
25:05ani Portugalczycy,
25:06ani Hiszpanie
25:07nie potrafili okre艣li膰
25:09swojego po艂o偶enia,
25:10ani nie znali
25:11du偶ej cz臋艣ci l膮d贸w
25:12po drugiej stronie globu.
25:14Dlatego podczas wypraw
25:16trwali w stanie niepewno艣ci.
25:18Nie wiedzieli,
25:19gdzie si臋 znajduj膮,
25:20ani czy przypadkiem
25:21nie s膮 na wybrze偶u
25:22Ameryki Po艂udniowej,
25:23czyli na wrogim terytorium.
25:32Vespucci i jego za艂oga
25:34przep艂yn臋li z powrotem
25:35przez r贸wnik.
25:36Po drodze wielokrotnie
25:38schodzili na l膮d.
25:40Spotykali tu bylc贸w.
25:42Ka偶dego dnia,
25:43pisa艂 Vespucci,
25:44odkrywali艣my
25:45niezliczone rzesze ludzi.
25:52Dotarli do wybrze偶a
25:54dzisiejszej Wenezueli.
25:56Zeszli艣my na l膮d
25:58w naturalnym porcie,
25:59gdzie znale藕li艣my wiosk臋
26:01zbudowan膮 na wodzie
26:02niczym Wenecja.
26:04W艂a艣nie to spostrze偶enie
26:06redaktorzy relacji
26:07Vespucci'ego
26:08o偶ywili p贸藕niej w druku.
26:10Opis ten nada艂
26:11Wenezueli jej nazw臋
26:12Ma艂a Wenecja.
26:24Czasem
26:25rdzenni mieszka艅cy
26:26stawiali op贸r
26:27przybyszom.
26:28Starcia
26:29by艂y nier贸wne.
26:34Strza艂y i w艂贸cznie
26:35przeciw broni palnej.
26:37Tu bylcy
26:37nie mieli szans.
26:40Przep臋dzili艣my ich,
26:41wielu zabili艣my
26:42i spl膮drowali艣my
26:43ich domy,
26:44pisa艂 Vespucci.
26:46Przemoc
26:46by艂a czym艣
26:47oczywistym.
26:55Odkrywcy
26:56mieli wypaczony
26:58kodeks honorowy.
26:59Ha艅b膮 by艂o
27:00ulec w walce
27:01lub podda膰 si臋.
27:03Ale palenia
27:04india艅skich chat,
27:05zabijania zak艂adnik贸w
27:07czy gwa艂cenia kobiet
27:09nie uwa偶ano
27:09za nieludzkie.
27:11Brutalno艣膰
27:12usprawiedliwiano
27:13wiar膮 chrze艣cija艅sk膮,
27:15bo Indian
27:16uznawano
27:16za istoty
27:17ni偶sze
27:18z powodu
27:18ich ba艂wochwalstwa.
27:22Statki Vespuciego
27:23i Ochedy
27:24spotka艂y si臋
27:25i razem
27:25wr贸ci艂y do Hiszpanii
27:26z ponad
27:27dwustoma niewolnikami,
27:29ale z niewielk膮
27:30ilo艣ci膮 bogactw.
27:33Mimo to
27:33dla Vespuciego
27:34wyprawa by艂a
27:35triumfem.
27:36Odkry艂
27:37nowe ziemie.
27:39By艂 przekonany,
27:40偶e jest o krok
27:40od znalezienia
27:41zachodniej drogi
27:42do bogactw Azji.
27:45Chcia艂 jak najszybciej
27:46wyruszy膰 w nast臋pn膮 ekspedycj臋.
27:50Kolejny list
27:51do pracodawcy
27:52we Florencji
27:52wys艂a艂
27:53dziewi臋膰 miesi臋cy p贸藕niej.
27:56Zapewne s艂ysza艂e艣,
27:57偶e podczas
27:58mojego pobytu w Sevilli
28:00wezwa艂 mnie
28:01kr贸l Portugalii
28:02i poprosi艂bym
28:02przygotowa艂 si臋
28:03do podr贸偶y
28:04w jego s艂u偶bie.
28:11Mia艂a to by膰
28:12wyprawa badawcza
28:13na zach贸d.
28:21Jak do tego dosz艂o,
28:23偶e Vespucci
28:23znalaz艂 si臋
28:24po stronie portugalskiej,
28:26skoro wcze艣niej
28:27dzieli艂 si臋
28:27z Hiszpanami
28:28w sojuszu
28:29z Kolumbem?
28:31Ot贸偶
28:32Portugalczycy
28:33widzieli w nim
28:35cz艂owieku wykszta艂conym,
28:37zajmuj膮cym si臋
28:37astronomi膮
28:38i maj膮cym
28:39dost臋p do
28:39informacji Hiszpan贸w,
28:41idealnego
28:42szpiega naukowego,
28:44藕r贸d艂o wiadomo艣ci.
28:47Do tej misji,
28:48czyli odkrycia
28:49Brazylii
28:49i rozstrzygni臋cia
28:51wa偶nego pytania,
28:52czy to kontynent,
28:53czy wyspa,
28:54chcieli mie膰
28:54Vespucci go
28:55na pok艂adzie
28:55jako informatora.
28:58Po pierwsze
28:59dlatego,
28:59偶e by艂 kszta艂cony
29:00w astronomii,
29:01a po drugie,
29:03co wa偶niejsze,
29:04偶e mia艂 wiedz臋
29:06o tym,
29:07co wiedzieli
29:07Hiszpanii.
29:16W styczniu
29:171502 roku,
29:19po o艣miu miesi膮cach
29:20偶eglugi
29:21po Atlantyku,
29:22natrafili
29:23na du偶膮 zatok臋.
29:24Wzi臋li j膮
29:25za delt臋
29:26wielkiej rzeki.
29:28Nazwali j膮
29:28Rio de Janeiro,
29:30rzeka
29:30styczniowa.
29:42Przyroda
29:43by艂a niezwykle
29:44bujna.
29:45Niezliczone
29:46gatunki ro艣lin,
29:47gigantyczne drzewa,
29:48wonne kwiaty
29:49i 艂agodny klimat.
29:51Wszystko to
29:52g艂臋boko poruszy艂o
29:53Vespucci go.
29:55Zachwycony
29:55zanotowa艂,
29:56je艣li na 艣wiecie
29:58istnieje
29:58ziemski raj,
29:59to z ca艂膮 pewno艣ci膮
30:01niedaleko
30:02tego miejsca.
30:06Bior膮c pod uwag臋
30:07obfito艣膰 zwierz膮t,
30:09ale tak偶e
30:09r贸偶norodno艣膰
30:10ludzi,
30:11kt贸rzy zdawali si臋
30:12偶y膰 w harmonii
30:13z natur膮,
30:14naprawd臋 s膮dzi艂,
30:15偶e odkry艂 raj.
30:18Prawdopodobnie
30:19tak by艂o
30:20w por贸wnaniu
30:20z g臋sto
30:21zaludnionymi
30:22europejskimi miastami
30:23i terenami
30:24w du偶ej mierze
30:25wyeksploatowanymi.
30:29Tutaj
30:30przyroda
30:30wydawa艂a mu si臋
30:31dziewicza.
30:39Vespucci
30:40u艣wiadamia艂 sobie,
30:41偶e nie zdo艂a
30:42znale藕膰
30:42przej艣cia
30:43do Oceanu
30:43Indyjskiego.
30:45Wybrze偶e,
30:46wzd艂u偶 kt贸rego
30:46pod膮偶ali na po艂udnie,
30:48zdawa艂o si臋
30:48nie mie膰 ko艅ca.
30:51P艂yn臋li艣my
30:51tak daleko,
30:52pisa艂 Amerigo,
30:54a偶 dotarli艣my
30:55do strefy
30:55suchej
30:56i dalej
30:56zar贸wnik
30:57i zwrotnik
30:57kozioro偶ca.
30:59Tak偶e biegun
31:00po艂udniowy
31:00znajdowa艂 si臋
31:0150 stopni
31:02nad horyzontem.
31:04To twierdzenie
31:05by艂o dyskusyjne.
31:07Czy Vespucci
31:08dotar艂 do
31:09Rio de la Plata?
31:10Mo偶e nawet
31:11do wybrze偶y
31:11Patagonii?
31:12Dzi艣
31:13nie da si臋
31:13tego udowodni膰.
31:15Pewne jest,
31:16偶e Amerigo
31:16poszerzy艂 wiedz臋
31:17o wybrze偶u Brazylii
31:18o ponad
31:19tysi膮c kilometr贸w.
31:21To by艂a
31:22sensacja.
31:25Ta ziemia
31:25si臋ga艂a daleko
31:26na po艂udnie
31:27od r贸wnika.
31:31Kolumb
31:31dop艂yn膮艂
31:32do ziem
31:32znanych,
31:33wierzy艂,
31:34偶e do Indii.
31:36Nie zdawa艂
31:37sobie sprawy,
31:37偶e natkn膮艂 si臋
31:38na co艣 nowego.
31:41Vespucci
31:41wiedzia艂,
31:42偶e to,
31:42co rozci膮ga艂o si臋
31:43przed nim,
31:44nie by艂o
31:44wschodnim
31:45kra艅cem Azji,
31:46lecz
31:47nieznanym,
31:48ogromnym l膮dem.
31:52Vespucci
31:55pop艂yn膮艂 tysi膮ce
31:56kilometr贸w
31:57dalej,
31:57ni偶 pokazywa艂y
31:58zar贸wno
31:59wiarygodne
31:59mapy,
32:00jak i te
32:01wyobra偶one
32:01ze smoczym
32:02ogonem.
32:03Po d艂ugiej
32:04podr贸偶y
32:04na po艂udnie
32:05zacz膮艂 rozumie膰,
32:05偶e znalaz艂
32:06co艣 zupe艂nie
32:07nowego,
32:08czego nie
32:08przedstawiono
32:09na mapie
32:09艣wiata.
32:11Wybrze偶e
32:12kontynentu
32:13ameryka艅skiego
32:14wy艂ania艂o si臋
32:14niczym
32:15widmo
32:15z nico艣ci.
32:18Po powrocie
32:20Vespucci'ego
32:20wydrukowano
32:21jego relacje
32:22w j臋zyku
32:22艂aci艅skim
32:23mundus
32:24novus
32:24nowy 艣wiat.
32:26Ukaza艂a si臋
32:27w Augsburgu
32:27w 1504
32:29i sta艂a si臋
32:30bestsellerem.
32:31Przyt艂umaczono j膮
32:32na wszystkie j臋zyki
32:33Europy
32:33i wielokrotnie
32:34wznawiano.
32:38Ten ogromny
32:39sukces
32:40mia艂 kilka
32:41powod贸w.
32:43By艂 to
32:44tekst
32:45autentyczny,
32:46nowatorski.
32:48Vespucci'ego
32:49by艂y rzetelne.
32:51W relacji
32:52wyra藕nie
32:53stwierdzi艂,
32:53w przeciwie艅stwie
32:54do innych
32:55jego list贸w,
32:56偶e kontynent
32:57na po艂udniu
32:58nie jest
32:58to偶samy
32:59z Azj膮,
33:00nie jest
33:01to偶samy
33:01z Europ膮
33:02ani
33:03z Afryk膮.
33:06Odkryli艣my
33:07nowy
33:07kontynent.
33:08Nigdzie
33:09indziej
33:09nie zosta艂o
33:10to tak
33:10wyra藕nie
33:11napisane.
33:12To wystarczy艂o,
33:13by dzie艂o
33:13sta艂o si臋
33:14wa偶ne.
33:18By艂o to po艂膮czenie
33:20metody
33:20detektywistycznej,
33:21entuzjazmu
33:22dla nowego
33:23rajskiego 艣wiata
33:24z dreszczykiem
33:25kilku strasznych,
33:27dramatycznych
33:27wydarze艅.
33:30Chodzi o
33:31kanibalizm
33:31i co艣,
33:32co zawsze
33:33ciekawi艂o
33:33surowych
33:34Europejczyk贸w,
33:35o swobod臋
33:36seksualn膮.
33:40Ten w膮tek
33:41tak偶e
33:42pojawia si臋
33:43w Mundus
33:43Nowus.
33:44Od tej
33:45publikacji
33:46sta艂 si臋
33:46obowi膮zkowym
33:47elementem
33:47ka偶dej
33:48ksi膮偶ki
33:48podr贸偶niczej.
33:52Te
33:53przera偶aj膮ce
33:54i pikantne
33:55opowie艣ci
33:55powielano
33:56w Miedziorytach,
33:57jak
33:58tych,
33:59kt贸re
33:59sto lat
33:59p贸藕niej
34:00ilustrowa艂y
34:00najs艂ynniejszy
34:01zbi贸r
34:02relacji
34:02podr贸偶niczych
34:03czas贸w
34:04nowo偶ytnych.
34:08Sensacja
34:09sprzedawa艂a si臋
34:10艣wietnie.
34:11Kobiety
34:11ofiarowywane
34:12cudzoziemcom.
34:17Kanibalizm.
34:22Egzotyczne
34:23zwierz臋ta.
34:26Cho膰
34:27by艂y
34:28owocem
34:28bujnej
34:28wyobra藕ni,
34:29to takie
34:30obrazy
34:30przez d艂ugi
34:31czas
34:31kszta艂towa艂y
34:32europejskie
34:32wyobra偶enia
34:33o nowym
34:34艣wiecie.
34:34Seks
34:36i zbrodnia
34:37sprzedawa艂y si臋
34:38tak dobrze,
34:39jak i dzi艣.
34:41Wydawcy
34:42wybierali
34:42z relacji
34:43Wespucciego
34:43te obrazy,
34:44kt贸re
34:45zapewnia艂y
34:45dochodow膮
34:46sprzeda偶.
34:49Kanibalizm
34:49wyst臋powa艂
34:50w艣r贸d niekt贸rych
34:51plemion
34:51Ameryki
34:52Po艂udniowej
34:52jako
34:53rytua艂
34:53wojenny,
34:54a zbli偶enia
34:55seksualne
34:56mia艂y
34:57zapewne
34:57s艂u偶y膰
34:58zawieraniu
34:58sojuszy.
35:00By艂y czym艣
35:01innym ni偶
35:01to,
35:01co widzieli
35:02w nich
35:02Europejczycy.
35:05Brakowa艂o
35:06im zrozumienia
35:07takich akt贸w
35:07w kontek艣cie
35:08kulturowym
35:09czy etnologicznym.
35:13To nic
35:14nowego,
35:15偶e pisarze
35:15upi臋kszali
35:16prawd臋,
35:17by zwi臋kszy膰
35:17sprzeda偶.
35:19Wespucciego
35:19r贸wnie偶 podejrzewano,
35:21偶e sfa艂szowa艂
35:21cz臋艣膰 relacji.
35:24Na pocz膮tku XIX wieku
35:26Aleksander
35:26von Humboldt
35:28zasia艂 w膮tpliwo艣ci
35:29co do
35:29prawdziwo艣ci
35:30opis贸w.
35:31Coraz cz臋艣ciej
35:32twierdzono,
35:33偶e Wespuccie
35:34by艂 oszustem,
35:35kt贸ry zmy艣li艂
35:36swoje podr贸偶e.
35:44Dziwne wydawa艂o si臋
35:45na przyk艂ad to,
35:46偶e Wespuccie
35:47pisa艂 o lwach
35:48w Brazylii.
35:50Zdziwienie wynika
35:51z niewiedzy
35:51na temat j臋zyka
35:52tamtej epoki.
35:55To normalne,
35:56偶e zwierz臋,
35:57kt贸rego si臋 nie zna艂o,
35:58gatunek,
35:59jakiego si臋 nie widzia艂o,
36:01nazywano przez
36:02podobie艅stwo
36:03do gatunku znanego.
36:07We wczesnej
36:08nowo偶ytno艣ci
36:08nazwa 偶yrafy
36:09brzmia艂a
36:10Kamelopard,
36:11czyli
36:11Wielb艂膮d Pantera.
36:16R贸wnie oczywiste
36:17by艂o nazwanie
36:18drapie偶nego kota
36:19z brazylijskiej puszczy,
36:21brazylijskim
36:22lwem.
36:28Z punktu widzenia
36:30autora
36:30renesansowego
36:31to by艂o normalne.
36:33Wyst臋powa艂o
36:34u wielu innych.
36:36Dopiero
36:37skoordynowane wysi艂ki,
36:38by dowie艣膰,
36:39偶e Wespuccie
36:39zmy艣la艂,
36:40uczyni艂y
36:41z tego problem.
36:50podawanie w w膮tpliwo艣膰
36:51autentyczno艣ci
36:52mundus novus,
36:54a co gorsza
36:55oskar偶anie
36:55Wespucciego
36:56szalbierstwo,
36:57sta艂o si臋 mod膮
36:58filologiczn膮
36:59w XIX wieku,
37:00a jeszcze bardziej
37:01na pocz膮tku
37:02XX wieku.
37:03jednak w czasach
37:10Wespucciego
37:11nikt nie kwestionowa艂
37:12jego dokona艅.
37:15By艂
37:15s艂awniejszy
37:16ni偶 Kolumb.
37:17Jego relacja
37:18mundus novus
37:19dotar艂a do
37:20Wogez贸w,
37:20w贸wczas
37:21nale偶膮cych
37:22do ksi臋stwa
37:23Lotarynki.
37:28W klasztorze
37:29w Saint-Dieu-de-Vosch
37:30grupa humanist贸w
37:32prowadzi艂a badania.
37:33W艣r贸d nich
37:34byli filolog
37:34i poeta
37:35Matthias Ringmann
37:36oraz kartograf
37:38Martin Waldseemiller.
37:40Nowy kontynent.
37:41Najwi臋ksze
37:42odkrycie
37:42geograficzne
37:43wszechczas贸w.
37:44呕adna
37:45z dotychczasowych
37:45map 艣wiata
37:46nie by艂a poprawna.
37:47Chcieli zebra膰
37:48now膮 wiedz臋
37:49na wiarygodne
37:50mapie.
37:56Uwa偶ali,
37:57偶e w 贸wczesnej
37:58kartografii
37:58panowa艂 chaos.
38:01Niezliczeni
38:02drukarze
38:02pr贸bowali
38:03aktualizowa膰
38:04map臋,
38:04ale w spos贸b
38:05nieskoordynowany.
38:07Na przestrzeni
38:09wiek贸w
38:09wkrad艂o si臋
38:10mn贸stwo b艂臋d贸w,
38:11dlatego przyj臋li
38:12za cel
38:12przedstawienie
38:13ca艂o艣ciowego
38:14i dok艂adnego
38:15obrazu
38:15znanego 艣wiata.
38:29Ringman i Waldseemiller
38:31zastanawiali si臋,
38:32sk膮d wzi膮膰
38:33wiarygodne informacje,
38:35by precyzyjnie
38:37odwzorowa膰
38:38linie brzegowe
38:38i nazw臋
38:39miejsc
38:40na mapie 艣wiata.
38:43w mundus novus
38:44Vespucci'ego
38:46nie ma takich
38:47szczeg贸艂贸w,
38:49bo ujawnianie
38:51danych geograficznych
38:52uwa偶ano
38:52za przest臋pstwo.
38:55Jednak
38:56ks. Ren茅
38:57z Lotaryngii
38:57zdoby艂
38:58portugalsk膮
38:59map臋 艣wiata,
39:00na kt贸rej
39:01szczeg贸艂owo
39:02przedstawiono
39:02wyniki
39:03wyprawy
39:03Vespucci'ego.
39:05Ringman i
39:06Waldseemiller
39:06uzyskali
39:07dost臋p do
39:08najnowszych
39:09informacji.
39:12Chocia偶
39:13grozi艂a za to
39:14kara 艣mierci,
39:15mapy
39:15kopiowano,
39:16kradziono,
39:17przemycano
39:17i sprzedawano.
39:19Nawet
39:20tajne
39:20informacje
39:21szybko si臋
39:22rozprzestrzenia艂y.
39:25Gdy
39:26ich mapa
39:26by艂a uko艅czona,
39:28Ringman i
39:28Waldseemiller
39:29musieli
39:30podj膮膰 decyzj臋.
39:33Jak
39:34nazwa膰
39:35nowy l膮d?
39:36W ksi膮偶ce
39:37towarzysz膮cej
39:38mapie Ringman
39:39napisa艂
39:39Czwarty
39:40kontynent
39:41odkry艂
39:41Amerikus
39:42Vesputius.
39:44Nie ma
39:44powodu,
39:45dla kt贸rego
39:45ktokolwiek
39:46mia艂by
39:46sprzeciwi膰 si臋
39:47nazwaniu
39:47tej cz臋艣ci
39:48Ziemi
39:48imieniem
39:49jej
39:49odkrywcy.
39:50Ziemia
39:51Amerikusa
39:52albo
39:52Ameryka.
39:54Skoro
39:54Europa i
39:55Azja
39:55tak偶e s膮
39:56rodzaju
39:57偶e艅skiego.
39:59Mapa
40:00by艂a cz臋sto
40:01kopiowana
40:01i s艂u偶y艂a
40:02za wz贸r.
40:06Przetrwa艂
40:07tylko jeden
40:08orygina艂.
40:09A
40:10Zamek
40:10Wolfeck
40:11w G贸rnej
40:11Szwabi
40:12odegra艂
40:12w tym
40:12wa偶n膮 rol臋.
40:15W 1901
40:16odnaleziono tu
40:18egzemplarz
40:18uznawany
40:19za zaginiony.
40:21Kierownik
40:21zbior贸w
40:22sztuki
40:22Bernd
40:22Mayer
40:23wyja艣nia
40:24jak do tego
40:24dosz艂o.
40:26Kiedy
40:27mapa 艣wiata
40:28Martina
40:29Waldseemillera
40:29dotar艂a do
40:30Wolfeck
40:31w po艂owie
40:31XVII wieku
40:32nie wpisano
40:33jej do
40:34inwentarza
40:34lecz
40:34od艂o偶ono
40:35na p贸艂k臋.
40:36By艂a bezpieczna,
40:37nikt jej
40:38nie wertowa艂.
40:39W ten spos贸b
40:41egzemplarz
40:41z Wolfeck
40:42przetrwa艂
40:42ponad
40:43300 lat.
40:50Map臋
40:51mo偶na podziwia膰
40:51na zamku,
40:52cho膰 tylko
40:53kopi臋.
40:55Orygina艂
40:55wzbudzi艂
40:56ogromne
40:57zainteresowanie.
41:07Amerykanie
41:07od dawna
41:08starali si臋
41:09naby膰
41:09map臋
41:10艣wiata
41:10Martina
41:10Waldseemillera.
41:12Nie mogli,
41:13bo mapa
41:13figurowa艂a
41:14na li艣cie
41:14chronionego
41:15dziedzictwa
41:16kulturowego.
41:18Dopiero
41:19za rz膮d贸w
41:19Gerarda
41:20Schr枚dera
41:20wydano
41:21pozwolenie
41:22na jej
41:22wyw贸z.
41:26500 lat
41:27po publikacji
41:28mapa sta艂a si臋
41:29ozdob膮
41:30jednej z
41:30najs艂ynniejszych
41:31bibliotek
41:32艣wiata.
41:34W bibliotece
41:35kongresu
41:36w Waszyngtonie
41:37ostatni
41:38ocala艂y
41:38egzemplarz
41:39jest
41:39strze偶ony
41:40jak skarb.
41:46Dla
41:47Stan贸w
41:47Zjednoczonych
41:48mapa by艂a
41:48warta
41:49zawrotn膮
41:49sum臋
41:5010
41:50milion贸w
41:51dolar贸w.
41:56Ciekawe
41:57w tej
41:58historii
41:58jest to
41:58jak mieszka艅cy
42:00Stan贸w
42:00Zjednoczonych
42:01przeobrazili si臋
42:02w Amerykan贸w.
42:06Nazwa
42:06Ameryka
42:06odnosi艂a si臋
42:07wy艂膮cznie
42:08do Ameryki
42:08Po艂udniowej.
42:09Ameryka
42:10P贸艂nocna
42:11nie mia艂a
42:11nazwy
42:12i zosta艂a
42:12w艂膮czona
42:13niejako
42:13z rozp臋du.
42:14Amerykanie
42:15ze Stan贸w
42:15Zjednoczonych
42:16zaw艂aszczyli
42:17sobie
42:17prawo
42:17do tego
42:18aktu
42:19urodzenia.
42:22Bez
42:22Puczy
42:23nie dowiedzia艂 si臋
42:24o tej mapie.
42:25Po ostatnim wyprawie
42:26wr贸ci艂 do Hiszpanii
42:27cho膰 dopiero co
42:29s艂u偶y艂
42:29Portugalczykom.
42:32Jego wiedza
42:33o nowym 艣wiecie
42:34by艂a tak cenna
42:34dla Hiszpan贸w
42:35偶e przyj臋li go
42:37i zapewnili
42:38przywileje.
42:47O偶eni艂 si臋
42:48i stan膮艂
42:49na czele
42:49Casa de
42:50Contrataci贸n
42:51nowo utworzonego
42:52Kr贸lewskiego Urz臋du
42:54Handlu
42:54i Kolonii.
42:59Kr贸lewski
43:00edykt
43:00nakazywa艂
43:01偶e ka偶dy
43:02偶eglarz
43:02w s艂u偶bie
43:03hiszpa艅skiej
43:03korony
43:03p艂yn膮cy
43:04do Nowego
43:04艢wiata
43:05musia艂
43:06nauczy膰 si臋
43:06we spu膰
43:07jego czytania
43:07map
43:08oraz pos艂ugiwania
43:09si臋
43:09astrolabium
43:10i kwadrantem.
43:16Zdoby艂
43:17tak ogromn膮 wiedz臋
43:18偶e w艂adcy
43:19Hiszpanii
43:20zatrudnili go
43:21jako
43:21piloto-major.
43:25Zarz膮dza艂
43:26najwi臋kszym skarbem
43:27mapami.
43:31Urz膮d ten
43:32stworzono
43:32dla niego
43:32w 1508
43:34roku
43:34i sprawowa艂 go
43:35przez 4 lata
43:37a偶 do 艣mierci.
43:41Mo偶emy z tego
43:42wywnioskowa膰
43:43偶e musia艂 by膰
43:44cz艂owiekiem
43:44powa偶anym
43:45i bynajmniej
43:46nie by艂o
43:46sz贸stem
43:47czy szarlatanem
43:48jak cz臋sto
43:49zarzuca艂a mu
43:50p贸藕niejsza
43:51literatura fachowa.
43:52staplerz
43:52czy szarlatan
43:53jak to
43:54potem
43:54w literatur
43:55si臋 zrozumia艂.
43:59Vespucci
44:00zosta艂 stra偶nikiem
44:02najwi臋kszego skarbu
44:03hiszpa艅skiej korony
44:04Padron Real
44:05tajnej mapy
44:07kt贸ra s艂u偶y艂a
44:08jako wz贸r
44:08dla wszystkich
44:09map morskich
44:10w XVI wieku.
44:14Przechowywano j膮
44:15w Casa de Contrataci贸n
44:17w Sevilli
44:17dzi艣
44:18w Archivo
44:20General de Indias
44:21gdzie archiwizuje si臋
44:23dokumenty
44:23z epoki wielkich odkry膰.
44:27Nowy obraz 艣wiata
44:28obejmuj膮cy
44:29odkrycia
44:29Kolumba i Vespucci'ego
44:31pokazano na mapie
44:32opartej na
44:33dziele
44:33Waldsemmillera.
44:38Na pierwszy rzut oka
44:40to nowoczesna
44:41mapa 艣wiata.
44:43Europa,
44:44Afryka,
44:46Ameryka Po艂udniowa,
44:47Ameryka 艢rodkowa.
44:50Wygl膮da troch臋
44:51jak to do czego
44:52jeste艣my przyzwyczajeni.
44:54przyjrzyjmy si臋
44:56bli偶ej zewn臋trznym
44:57cz臋艣ciom mapy.
44:58Po zachodniej stronie
45:00widzimy, 偶e
45:01Ameryka 艢rodkowa
45:03to tylko w膮ski
45:04pasek na brzegu,
45:06bo nie by艂a jeszcze
45:07dobrze zbadana.
45:09Po stronie wschodniej,
45:11je艣li wyobrazi膰 sobie,
45:13偶e map臋 sklejono by z ty艂u,
45:16tu偶 naprzeciw Ameryki 艢rodkowej
45:18le偶y wyspa
45:19o nazwie
45:20Czipangu.
45:22To s艂owo
45:23to nic innego
45:24jak zniekszta艂cona,
45:26dawna chi艅ska nazwa
45:27Japonii.
45:31Nie znano w贸wczas
45:33rozleg艂ego
45:34Oceanu Spokojnego.
45:35Dlatego Kolumb
45:36zak艂ada艂,
45:37偶e znalaz艂 wysp臋
45:38le偶膮ce
45:38przy wybrze偶u Azji.
45:40Natomiast
45:41wespu Chi
45:42zidentyfikowa艂
45:43na po艂udniu
45:44ogromny,
45:45nieznany kontynent
45:46Ameryk臋.
45:54Wbrew
45:55cz臋stym twierdzeniom
45:56Wespu Chi
45:56i Kolumb
45:57nie byli rywalami.
46:00Amerigo
46:00w imieniu
46:01Medyceuszy
46:02wsp贸艂finansowa艂
46:03wypraw臋 Kolumba.
46:04Nawet gdy
46:05popad艂 on
46:06w nie艂ask臋,
46:07Wespu Chi
46:07pozosta艂
46:08jego przyjacielem
46:09a偶 do 艣mierci
46:10Kolumba
46:10w 1506 roku.
46:13Odkrycia obu
46:14odmieni艂y 艣wiat.
46:20W ci膮gu ostatnich
46:21500 lat
46:22zmienili艣my
46:23oblicze ziemi.
46:25Tak偶e
46:25w Nowym 艢wiecie,
46:26a zw艂aszcza
46:27w Brazylii,
46:28w Rio de Janeiro,
46:29w zatoce,
46:30do kt贸rej
46:30Amerigo
46:31Vespu Chi
46:31dotar艂
46:32w 1502 roku.
46:35Zbudowali艣my
46:36ogromne miasto,
46:38a przyroda
46:38zosta艂a ca艂kowicie
46:40przeobra偶ona
46:40w stosunku do tego,
46:42co Vespu Chi
46:43ogl膮da艂
46:43pi臋膰 wiek贸w temu.
46:50relacje Vespu Ciego
46:51sta艂y si臋
46:52podstaw膮
46:53do wytyczenia
46:53trasy,
46:54kt贸r膮 obra艂
46:55Ferdynand Magellan.
46:57W 1520
46:58jako pierwszy
46:59op艂yn膮艂
46:59Ameryk臋 Po艂udniow膮.
47:01By艂 to
47:01ostateczny
47:02dow贸d
47:03na istnienie
47:04tego kontynentu.
47:09Opisy
47:09Vespu Ciego
47:10wywar艂y
47:10ogromny wp艂yw
47:11na Europ臋.
47:12Jego wizja
47:15Ameryki Po艂udniowej
47:16ukszta艂towa艂a
47:17europejskie
47:18postrzeganie
47:18tak zwanego
47:19Nowego 艢wiata.
47:26Dlatego Amerigo
47:28jest szczeg贸lnie
47:29wa偶ny
47:29dla historii.
47:32Jego wk艂ad
47:33jest fundamentalny
47:34dla naszego
47:35rozumienia
47:35europejskiej
47:36ekspansji
47:37i podwoju
47:38obu Ameryk,
47:41co ostatecznie
47:42doprowadzi艂o
47:43do ich
47:44europeizacji.
47:52Wraz z Vespu Cim
47:54narodzi艂 si臋
47:54mit Ameryki.
47:59Nadanie
47:59temu
48:00podw贸jnemu
48:00kontynentowi
48:01imienia
48:01Ameryka Vespu Ciego
48:03nie by艂o b艂臋dem.
48:04Przez stulecia
48:06wielokrotnie
48:06psuto jego
48:07reputacj臋.
48:08Nie by艂
48:09wielkim
48:09podr贸偶nikiem,
48:10ale kartografem,
48:11kt贸ry potrafi艂
48:12zinterpretowa膰
48:13dokonane
48:14odkrycia.
48:16Nies艂usznie
48:17zapomniano
48:18o nim
48:19w historii
48:19odkry膰,
48:20ale Ameryka
48:21s艂usznie
48:21nosi jego
48:22imi臋.
48:25Vespu Cii
48:26zmar艂
48:27w 1512,
48:28pi臋膰 lat
48:29po tym,
48:29jak jego
48:30imi臋
48:30pojawi艂o si臋
48:31po raz pierwszy
48:31na mapie,
48:32tej sporz膮dzonej
48:33przez
48:34Waldsemmulera
48:35i Ringmana.
48:36Zapomniano
48:37o jego
48:37dokonaniach,
48:38a s艂awa
48:39przemin臋艂a,
48:40ale jego
48:41imi臋
48:41wci膮偶
48:42偶yje
48:42w nazwie
48:43Ameryka.
48:49Opracowanie