- 19 minutes ago
Category
📚
LearningTranscript
00:03Przez tysiące lat nocne niebo dostarczało ludzkości więcej pytań niż odpowiedzi.
00:12Obecnie dzięki odkryciom dokonanym w naukach o kosmosie możemy badać to, do czego nie mieliśmy wcześniej dostępu.
00:21Nowe ujęcia objawiają największe tajemnice Wszechświata.
00:27Odkrycia dokonywane nie tylko w Układzie Słonecznym, ale i w odległych krańcach naszej galaktyki.
00:36Poszerzają kosmiczne horyzonty i zmieniają to, co wiemy o kosmosie i życiu tu na Ziemi.
00:44Kosmiczne horyzonty
00:48Ludzka pomysłowość
00:53Obecnie mamy niezwykłą możliwość badania kosmosu na niemożliwą wcześniej skalę.
01:01Każda misja, każde odkrycie przybliża nas do zrozumienia naszego miejsca we Wszechświecie.
01:09Napędza je nie tylko technologię, ale i siła ludzkiej pomysłowości.
01:20Księżyc
01:21Księżyc towarzyszył nam na niebie od początku naszego istnienia,
01:24będąc pożywką dla mitów i marzeń o eksploracji kosmosu.
01:33Nienasyconych pragnień, by najpierw dolecieć na Księżyc, a następnie z niego wrócić.
01:43W 1969 roku świat obserwował, jak załoga Apollo 11 jako pierwsza staje na Księżycu.
01:52To mały krok dla człowieka, ale wielki krok dla ludzkości.
01:59Pierwsze lądowanie na Księżycu było największym osiągnięciem ludzkości.
02:04Często zapominamy jednak, że program Apollo napędził nie tyle wyścig kosmiczny czasów zimnej wojny, co pociąg do eksploracji.
02:14Od 1972 nie wróciliśmy na Księżyc.
02:17To była zbyt droga impreza.
02:22Obecnie Chiny, Indie, Rosja, Japonia, Stany i Europa
02:25planują wysłać swoje załogi na Księżyc do roku 2030.
02:30I pozostawić je tam na dłużej.
02:36Zapytacie, po co, skoro mamy tyle spraw do załatwienia na Ziemi, choćby narastający kryzys klimatyczny?
02:42Odpowiedź jest prosta – zasoby.
02:50Na Księżycu jest tytan, żelazo, krzem i aluminium, z których każdy ma szerokie, praktyczne zastosowanie.
03:01Są tam też metale ziem rzadkich, na których bazuje wszystko – od ekranów LCD, przez smartfony, po dyski, twardę.
03:09Jakikolwiek sprzęt weźmiemy do ręki, są w nich metale ziem rzadkich.
03:13Ich złoże, wbrew nazwie, nie są wynajmniej rzadkie,
03:17a porozrzucane równomiernie po całej skorupie ziemskiej,
03:21przez co ich wydobycie jest utrudnione i drogie.
03:24Na Księżycu te same metale występują w skupiskach, co byłoby dużo wygodniejsze.
03:31Celem kolejnej podróży na Księżyc jest więc górnictwo – kieruje nami księżycowa gorączka złota.
03:37Nie wystarczy jednak wysłać maszyn. Potrzebni są tam ludzie.
03:44Dlatego NASA i inne agencje kosmiczne pracują nad zapewnieniem możliwości długotrwałej obecności na Księżycu do roku 2040.
03:54Przyczółki miałyby być wykorzystane zarówno podczas krótkich misji oraz dłuższych pobytów badawczych,
04:00a w końcu służyć w celach turystycznych.
04:03Żaden z celów nie będzie jednak możliwy do spełnienia bez najważniejszego surowca.
04:12Wszystko rozbija się o wodę.
04:17Potrzebujemy jej do picia i do upraw.
04:19Ale to nie wszystko.
04:22Cząsteczka wody jest bardzo elastyczna.
04:25Można ją rozbijać na części składowe wodór i tlen, składniki paliwa rakietowego.
04:33Paliwo z wody i słabsza grawitacja Księżyca czyniłyby naszego satelitę doskonałym miejscem startu przyszłych misji,
04:40na przykład na Marsa.
04:51Transportowanie wody na Księżyc jest jednak bardzo trudne i bardzo drogie.
04:57Z tego powodu najważniejszym krokiem nowego wyścigu księżycowego jest znalezienie wody na Księżycu.
05:05Naukowcy od dekad zastanawiają się, czy może tam występować jakaś forma wody.
05:12Materiał jest bardzo zbity.
05:15Misja Apollo oraz misja radzieckie odnalazły w próbkach skał molekuły wody,
05:20ale uznano je wówczas za zanieczyszczenie.
05:24W 1995 roku sonda NASA odkryła jednak coś intrygującego na biegunie południowym Księżyca.
05:36Misja Clementine badała regiony, do których z uwagi na nachylenie osi obrotu Księżyca nie dociera światło.
05:52Do zagłębień terenu nigdy nie dociera światło, a więc zebrana tam woda nigdy by nie parowała, stanowiący doskonałą pułapkę na
06:00lód.
06:03Kolejne misje wykryły lód na biegunie południowym.
06:07Dowód na to, że na Księżycu jest woda.
06:15Pytanie, jak się tam znalazła?
06:20Albo jest wytwarzana w wyniku procesu, który nie do końca jest dla nas jasny?
06:25Albo przyniosły ją z kosmosu komety i meteoryty?
06:29Jest kilka teorii.
06:32Na powierzchni Księżyca znajdują się tysiące kraterów.
06:36To zapis ciągłego bombardowania.
06:41Niektóre z ciał, które uderzyły w Księżyc, przenosiły lód, tym samym dostarczając go na powierzchnię.
06:49Jedna z bardziej przekonujących teorii wiąże się z oceanami i tym, dlaczego Ziemia w ogóle ma Księżyc.
06:56Nie mamy pewności, dlaczego oceany pokrywają 70% powierzchni Ziemi.
07:02Niektórzy wierzą w teorię, jakoby w czasach tworzenia się Układu Słonecznego,
07:06protoplaneta rozmiaru Marsa zderzyła się z Ziemią.
07:10A Księżyc utworzył się z pozostałości po tym wydarzeniu.
07:19Protoplaneta Theia mogła więc przynieść wodę na Ziemi i na tworzący się Księżyc.
07:25Jeśli to prawda, nasze oceany mogą być pozostałością po tej kolizji.
07:33A co z wodą przeniesioną na Księżyc?
07:36Możliwe, że wciąż tam jest, na obszarach wiecznie skrytych w mroku.
07:44Aby to potwierdzić, trzeba tam jednak wylądować.
07:50Mimo potęgi ludzkiej pomysłowości i inżynierii,
07:54sztuka ta się nie udała już kilku próbującym tego dokonać agencjom.
07:59Trudny teren czyni to zadanie niemal niemożliwym.
08:07Warunki na Księżycu są ekstremalne, zwłaszcza na jego biegunach.
08:12Wszędzie są rozległe, głębokie kratery.
08:15Jeden jest trzykrotnie głębszy od Wielkiego Kanionu.
08:19Istnieją też pola elektryczne, które mogą usmażyć ludzi i ich maszyny.
08:25No i jest bardzo zimno.
08:29Na biegunie temperatura osiąga minus 240 stopni.
08:32To jedno z najzimniejszych miejsc w Układzie Słonecznym.
08:42W 2023 roku na przekór warunkom Indie chciały zapisać się w historii
08:48i chciały jako pierwsze wylądować na biegunie południowym Księżyca.
08:54Będziemy dziś świadkami ostatniej fazy operacji od zniżania do lądowania.
09:03Schodzenie z orbity to zawsze wydarzenie pełne napięcia.
09:07A już zwłaszcza, gdy chcesz tym wyczynem dołączyć do potęg kosmicznych.
09:13Ostatnia próba lądowania na biegunie nie powiodła się.
09:17Moduł lądownika rozbił się pod koniec o powierzchnię.
09:23Na drugiej misji indyjskiej Chandrayaan-3 spoczął ciężar przyszłej eksploracji Księżyca.
09:31Powierzchnia Księżyca wypełnia obiektyw kamery lądownika, gdy ten szuka najlepszego miejsca.
09:37Jeśli coś ma pójść nie tak, to w tym momencie.
09:49W tym niezbadanym regionie może skrywać się zamarznięta woda.
09:55Udana misja może zredefiniować przyszłość kosmicznych eksploracji.
10:06Chandrayaan-3 zalicza idealne lądowanie.
10:16Moment jak ze Star Treka.
10:19Odkąd byłem dzieckiem, obiecywano nam przyszłość, w której ludzie z całego świata uczestniczą razem w wyścigu kosmicznym.
10:27Moment, w którym dołączyły do niego Indie, był wyjątkowy.
10:36Moduł lądownika nazywał się Vikram.
10:39Nie przybył na Księżyc sam, lecz z przyjacielem.
10:43Łazikiem, Pragianem.
10:45Kolejną fazą było spuszczenie go ze smyczy.
10:54Pragian bez problemu rozwija rampę.
10:57Zobaczmy, co znajdziemy na biegunie południowym Księżyca.
11:05Vikram pozostaje na miejscu, a Pragian przemierza powierzchnię Księżyca, sterowane przez kontrolę misji.
11:13Roboty będą wykonywać eksperymenty i prześlą pierwsze dobrej jakości zdjęcia bieguna południowego.
11:22Jak dotąd wszystko idzie zgodnie z planem.
11:24Ale moment lądowania był też początkiem wyścigu z czasem.
11:29Dzień Księżycowy trwa 14 dni ziemskich.
11:33Zasilane bateriami słonecznymi roboty nie przetruwają Księżycowej nocy.
11:41Mieli 14 dni na ukończenie misji, którą było odnalezienie na Księżycu wody i przesłanie danych na Ziemię.
11:53Panele słoneczne dostarczały dość energii, by łazik poruszał się centymetr na sekundę.
12:02Powoli nie oznacza jednak bezpieczny.
12:05W pewnym momencie kontrola misji musiała wcisnąć hamulec, bo Pragian niemal wpadł do krateru.
12:11Niewiele brakowało, a cała misja poszłaby na marne.
12:16Księżyc jest niebezpiecznym miejscem.
12:18Jeśli coś pójdzie nie tak, drugiej szansy nie będzie.
12:27Zespół na Ziemi bada tymczasem pierwszą serię danych przesłanych przez roboty.
12:34Od razu znaleźliśmy coś mającego duże znaczenie.
12:38Pragian wykrył siarkę.
12:42Siarka mogła wspierać teorię magmy księżycowej,
12:45zgodnie z którą na wczesnym etapie istnienia Układu Słonecznego,
12:49gdy Theia zderzyła się z Ziemią i dała początek Księżycowi,
12:53temperatura wygenerowana przez zderzenie utworzyła oceany lawy.
13:03Dla czego to istotne, że miliardy lat temu Księżyc pokrywała lawa?
13:09Ziemi i Księżyc ewoluowały jednocześnie.
13:12Aktywność sejsmiczna zatarła jednak niemal doszczętnie
13:15zapis geologiczny odległej przeszłości Ziemi.
13:19Księżyc to we kichuł czasu, bo pozostaje niezmieniony od miliardów lat.
13:24A zatem jeśli są na nim pierwiastki takie jak siarka,
13:28mówi nam to coś o warunkach panujących tam w momencie narodzin.
13:31Ziemi i Księżyca.
13:37Zaskakujące są również odczyty temperatury powierzchni Księżyca.
13:43Temperatura drastycznie spada na głębokości 10 centymetrów.
13:47To oznacza, że księżycowa gleba zapewnia dobrą izolację.
13:51Może chronić przyszłe bazy przed niskimi temperaturami i promieniowaniem.
13:58Po 14 dniach, gdy zaczyna zapadać księżycowa noc,
14:03kontrola misji przygotowuje maszyny do przejścia w stan hibernacji.
14:08Wikram przygotował jednak dla nas niespodziankę.
14:13Kontrola misji wiedziała, że w lądowniku zostało odrobina gazu pędnego.
14:18Zdecydowano więc przeprowadzić eksperyment.
14:21Odpalili Wikrama, ten podskoczył 40 centymetrów wzwyż
14:25i tyle samo w kierunku łazika bez szkody dla instrumentów.
14:31Manewr dowiódł, że pewnego dnia nowy lądownik
14:33może być w stanie wznieść się z próbkami na orbitę
14:36i wrócić z nimi na Ziemię.
14:42Parę godzin po eksperymentalnym skoku Wikrama
14:45strefy lądowania biorą we władanie mrok i niska temperatura.
14:53Kontrola misji próbuje wybudzić maszynę,
14:56ale te zgodnie z oczekiwaniami nie odpowiadają.
15:00Mimo krótkiego czasu Wikram i Pragian
15:03zebrały mnóstwo cennych danych,
15:06po raz pierwszy dostarczając nam też dokładnych zdjęć
15:08bieguna południowego Księżyca.
15:13Jest jednak coś, czego nie zrobiły.
15:17Co z wodą?
15:20Możliwe, że wylądowali w nieodpowiednim miejscu.
15:23Może zasoby wody znajdują się tylko na określonych skrawkach Ziemi
15:27i lądowisko nie było w obrębie jednego z nich.
15:32Jest też inna możliwość.
15:34Tuż pod powierzchnią robi się bardzo zimno.
15:37Może więc najpewniejszym miejscem na znalezienie tam lodu nie jest powierzchnia,
15:42a to co pod nią.
15:44Nie spodziewaliśmy się tego, ale to trop, który warto rozważyć.
15:49Celem wciąż pozostaje jednak założenie stałych baz.
15:54Indie, Chiny, Rosja i Stany wciąż planują więc misję szukania wody.
16:04Po raz pierwszy wylądowano na biegunie południowym Księżyca.
16:08Indie wysforowały się na czoło wyścigu kosmicznego.
16:11Jej sondy działały jak marzenie, wyznaczając nowy standard badań i eksploracji Księżyca.
16:17No i wciąż zostało do przeanalizowania mnóstwo danych.
16:26Księżyc nie przestaje nas fascynować jako widzialny symbol czegoś nieznanego.
16:34Co się jednak stanie, gdy skupimy się na czymś, co w samej swej naturze jest niewidzialne?
16:44Czarne dziury.
16:47Mrok głębokiego kosmosu skrywa widoki i zjawiska wymykające się naszej wyobraźni.
16:54Zderzenia galaktyk supernowe i rozbłyski słoneczne rozjaśniające kosmos.
17:05Pośród nich jest jednak kosmiczna zagadka, której nie da się zobaczyć.
17:12Zaprzecza ona logice rzucające wyzwanie wszystkiemu, co wiemy o czasie i przestrzeni
17:17i napędzając wyścig innowacji.
17:22Mowa o czarnych dziurach.
17:26To dziwaki pośród dziwactw, których Wszechświat jest pełen.
17:35Potrafią nagiąć orbity obiektów i światło, a gdy zaczniesz się nad nimi zastanawiać,
17:40nagną również Twój umysł.
17:45Siła grawitacji jest w nich tak duża, że cokolwiek do nich wpadnie,
17:49nigdy się z nich nie wydostanie.
17:54Wszystkie ziemskie reguły przestaną mieć w niej zastosowanie.
17:58To coś jak dużo gorsza wersja drugiej strony ze Stranger Things.
18:05Wszystko, co o nich wiemy, jest zupełnie obce naszemu rozumieniu.
18:09Co to są?
18:15Spośród niezliczonych cudów kosmosu tylko kilka zaskakuje, tak jak czarne dziury.
18:21Nikt nie wie na pewno, dlaczego istnieją, jak powstają, ani jaka jest ich rola we Wszechświecie.
18:29Jedno jest pewne.
18:31Nasza niezachwiana ciekawość jej tajemnic.
18:36Według jednej teorii czarne dziury usuwają przeszłość.
18:40Inna sugeruje, że supermasywne czarne dziury tworzą galaktyki.
18:49Logika stojąca za nimi wzięła początek z przełomowych teorii Alberta Einsteina.
18:55W 1915 roku Einstein zrewolucjonizował fizykę,
18:59przedstawiając ogólną teorię względności, która zmieniła nasze spojrzenie na grawitację,
19:05tworząc fundament koncepcji czarnych dziur.
19:10Grawitacja jest w nich tak silna, że mogą one zakrzywiać czasoprzestrzeń.
19:15Zakrzywienia te wpływają na ruchy ciał.
19:17Teoria Einsteina dała początek pomysłowi, że może istnieć coś takiego jak czarna dziura.
19:25Od dekad próbujemy zwizualizować sobie czarne dziury na podstawie równań Einsteina.
19:31Mamy diagramy, artystyczne wizje, ale nigdy nie widzieliśmy jej naprawdę.
19:37Aby potwierdzić istnienie tych egzotycznych, niezwykłych obiektów,
19:41musimy je zaobserwować i zrobić im zdjęcie.
19:46Wówczas uzyskamy pewność, że nie jest to tylko jakaś fajna, wymyślona koncepcja,
19:51ale coś prawdziwego.
19:55Zdeterminowany by potwierdzić teoria Einsteina,
19:58Shepard Dolman z CFA postawił przed sobą za zadanie
20:02rozprawić się z jednym z największych wyzwań naukowych naszych czasów.
20:07Uchwyceniem obrazu czarnej dziury.
20:11Tylko jak zrobić zdjęcie czemuś, czego nie widać?
20:17Nie da się tego zrobić.
20:19Można jednak uchwycić energię, która otacza czarną dziurę.
20:26Naukowcy uważają, że idealnie nada się w tym celu czarna dziura M87 gwiazda
20:31w galaktyce oddalonej o 54 miliony lat świetlnych od nas.
20:39To kosmiczny gigant.
20:41Ma masę 6,5 miliarda Słońca i szerokość około 40 miliardów kilometrów.
20:49Te liczby są tak duże, że trudno je sobie wyobrazić.
20:57M87 gwiazda to bardzo aktywna czarna dziura,
21:00która przyciąga duże ilości materii, które powodują tarcie.
21:04A to zwiększa temperatury, odrzucające energię i światło.
21:08Dużo się tam dzieje.
21:15Zrobienie zdjęcia czemuś tak masywnemu i odległemu nie jest proste.
21:23Nawet największe teleskopy na Ziemi nie są w stanie dostrzec M87 gwiazdy.
21:28Nawet teleskop kosmiczny Hubble'a nie jest w stanie zobaczyć jej dostatecznie szczegółowo,
21:33by sprawdzić teorię Einsteina.
21:37Radioteleskopy wykrywające fale radiowe emitowane przez obiekty kosmiczne
21:41mogą jednak robić coś, czego nie zrobią teleskopy optyczne.
21:45Można je połączyć w sieć.
21:49Bierzesz wiele mniejszych teleskopów i tworzysz za ich pomocą mozaikę,
21:54która zwiększa ich czułość, a tym samym możliwość zaobserwowania czarnej dziury.
21:59Chodzi o zgromadzenie jak największej ilości informacji i przetworzenie jej na obraz.
22:08Robimy to przez cały czas.
22:10Obserwatoria łączą siły, by tworzyć lepsze obrazy.
22:15Tutaj jednak chcemy stworzyć obraz M87 gwiazdy, które jest bardzo daleko.
22:22Aby to zrobić, potrzebne nam obserwatorium rozmiarów Ziemi.
22:30W tym celu zespół Dolmana namówił część obserwatoriów radiowych,
22:35aby stworzyć wiertualny teleskop rozmiaru Ziemi.
22:38Projekt nazwano Event Horizon Telescope Collaboration.
22:45Event Horizon oznacza horyzont zdarzeń,
22:48krawędź czarnej dziury,
22:50zza której nie może się wydostać nawet światło.
22:55Chodzi o coś więcej niż ładne zdjęcie.
22:58Po raz pierwszy będziemy dysponować danymi koniecznymi,
23:01by sprawdzić ogólną teorię względności.
23:05Aby to zrobić, musimy zajrzeć głębiej niż kiedykolwiek,
23:09aż do horyzontu zdarzeń.
23:15Wspaniale było być członkiem projektu.
23:17To była pierwsza szansa na potwierdzenie istnienia czarnych dziur.
23:24Do kwietnia 2017 roku podłączono do sieci
23:28i zsynchronizowano osiem teleskopów.
23:33Nigdy nie zbudowano tak dużego teleskopu.
23:37Największym wyzwaniem była pogoda.
23:40Deszcz, śnieg, burza, wszystko mogło ograniczyć możliwość
23:44wykrycia fal radiowych,
23:46które teleskopy miały wychwytywać.
23:51Do tego dochodziła sama logistyka
23:53związana z zarządzaniem ośmioma teleskopami,
23:56setką ludzi na całym świecie,
23:58mówiących różnymi językami.
24:01Gdyby padł choć jeden z teleskopów,
24:03przepadłyby wszystkie dane.
24:05Przy tak ogromnym projekcie
24:07wiele może się nie udać
24:08i w pewnym momencie po prostu
24:10trzymasz kciuki i liczysz na szczęście.
24:17Według prognoz pogody
24:19zespół będzie miał 10 dni
24:20czystego nieba na to,
24:22by zaobserwować ogromną, niewidoczną,
24:24czarną dziurę M87-Gwiazda.
24:52Koniec końców uzyskaliśmy dane z czterech nocy.
24:57Nie brzmi to imponująco,
25:00ale zebrano w tym czasie
25:013,5 petabajta danych.
25:04Więcej niż w jakimkolwiek innym eksperymencie w historii.
25:14Aby zwizualizować dane zebrane
25:17za pomocą fal radiowych,
25:18musimy wykorzystać specjalne techniki.
25:22Coś w rodzaju noktowizora,
25:24który pozwala zobaczyć promieniowanie
25:26podczerwone wokół ciepłych obiektów.
25:30Zakładamy go na gogle,
25:32widząc falę radiowej,
25:33wówczas ukazuje nam się
25:34emisja energii z czarnej dziury.
25:37Aby zapewnić właściwe przełożenie danych na obraz,
25:40zespół opracował wyjątkowy system kontroli jakości.
25:46Obrazowaniem zajęły się
25:47cztery osobne niezależne zespoły.
25:50Coś jak czterech sędziów
25:51oceniających jednocześnie te same dowody.
25:55Jeśli wynikiem ich pracy będą zupełnie inne obrazy,
25:58to oznacza, że coś było nie tak z danymi lub metodyką.
26:03Jeśli jednak obrazy będą podobne,
26:05otrzymamy dowód na istnienie czarnych dziur.
26:08W końcu przychodzi dzień,
26:11w którym zespoły porównują swoje obrazy.
26:14Emocje sięgają sufitu.
26:17Stawka jest niezwykle wysoka.
26:20Nie mogliśmy tego zawalić.
26:32Obrazy się zgadzały.
26:37Z radością donosimy,
26:40że zobaczyliśmy czarną dziurę
26:42i zrobiliśmy jej zdjęcie.
26:56Widok był obłędny.
26:58Wyszło idealnie.
27:03To nie do opisania.
27:04Coś jak zajrzeć za zasłonę
27:06i zobaczyć coś,
27:07czego nigdy nie mieliśmy zobaczyć
27:09czy zrozumieć.
27:12Przez ponad 100 lat
27:14czarne dziury były matematycznymi
27:15konstruktami teoretycznymi.
27:18A teraz je zobaczyliśmy
27:20i wiemy, że istnieją.
27:22Wyjątkowe w czarnych dziurach
27:24jest to, że zatrzymują światło
27:26i obijają się nim niczym szelikiem.
27:31Zaobserwowaliśmy to światło
27:32zniekształcone przez grawitację
27:34czarnej dziury,
27:35co potwierdza teorię Einsteina.
27:40Od zaprezentowania światu
27:42niesamowitego zdjęcia w programie
27:44wciąż dokonywane są
27:46przełomowe obserwacje.
27:49Wykonano na przykład
27:50pierwsze zdjęcie
27:51Sagittariusa,
27:53a gwiazda
27:54czarnej dziury
27:55w centrum naszej galaktyki.
27:59Zaczynamy dużo bardziej
28:01doceniać rolę,
28:02jaką czarne dziury
28:03odegrały w ewolucji
28:04Wszechświata.
28:13Uważamy, że
28:14supermasywne czarne dziury
28:16są centrami
28:17większości galaktyk.
28:25Zobaczyliśmy coś,
28:26czego wydawało nam się
28:27zobaczyć nie można.
28:29Jak to z wielkimi odkryciami bywa,
28:31to dopiero początek.
28:41Ambicje i determinacja
28:42umożliwiają nam
28:43badanie miejsc w kosmosie
28:45na niemożliwą
28:46wcześniej skalę.
28:50Ale ludzka pomysłowość
28:52to nie tylko
28:53odnoszenie sukcesów.
28:56Czasem chodzi o szukanie
28:57rozwiązań
28:58w momencie,
28:59gdy zawodzi nas
29:00technologia.
29:08Od wieków obserwujemy
29:10przez ziemskie
29:11teleskopy niebo
29:12zniekształcone
29:14przez naszą atmosferę.
29:21Aby zobaczyć
29:22olśniewający,
29:23krystalicznie
29:24czysty kosmos,
29:26musimy spojrzeć
29:27na niego z wysoka.
29:32Teleskop kosmiczny
29:34Hubble'a
29:37W 1990 roku
29:39po trwającej
29:40niemal pół wieku
29:41budowie
29:41kosztującej
29:42ponad 2 miliardy
29:43dolarów,
29:44teleskop kosmiczny
29:45Hubble'a
29:46jest gotowy
29:47do wyniesienia
29:47na orbitę,
29:48z której będzie
29:49fotografował
29:50odległe światy
29:51w niespotykanej
29:52wcześniej jakości.
29:56Nazwano go na cześć
29:58Edwina Hubble'a,
29:59który odkrył,
29:59że nasz
29:59wszechświat
30:00się rozszerza.
30:02To prawdziwy
30:03triumf
30:04inżynierii.
30:07Hubble był
30:08wyjątkowy
30:08dlatego,
30:09że obiecywał
30:09dostarczenie
30:10wysokiej jakości
30:11obrazów kosmosu.
30:13To dlatego,
30:14że orbitował
30:15poza atmosferą,
30:16która zniekształca
30:16wszystko,
30:17co widzimy
30:17za pomocą
30:18ziemskich
30:19teleskopów.
30:25Wyobraźcie sobie,
30:26jak dużo dalej
30:26w kosmos
30:27moglibyśmy
30:27patrzeć.
30:31I ile więcej
30:32się
30:33dowiedzieć.
30:35Starty
30:36wahadłowca
30:36Discovery
30:37z teleskopem
30:39Hubble'a,
30:39naszym oknem
30:40na Wszechświat.
30:46Hubble wystartował
30:47z hukiem.
30:48Był to milowy
30:49krok dla astronomii
30:50i dla nauki.
30:56Pierwszym celem
30:56Hubble'a
30:57była
30:57studnia życzeń.
30:58Gromada
30:59galaktyk
31:001300 lat
31:01świetlnych
31:01od Ziemi.
31:0320 maja
31:051990 roku
31:06teleskop
31:07przekazuje
31:08pierwszy obraz.
31:09Dekady
31:10czekaliśmy
31:10na tę chwilę.
31:12Obraz
31:13pobiera się
31:14i pobiera.
31:15Trochę to
31:15wtedy trwało.
31:19W końcu
31:20go dostajemy
31:21i mamy problem.
31:26Teleskop Hubble'a
31:27zaprojektowano
31:28z myślą o fotografowaniu
31:30odległych galaktyk
31:31w zapierającej
31:32dech jakości.
31:36Pierwsze zdjęcie
31:37nie spełniają
31:38jednak oczekiwań.
31:45To studnia
31:46życzeń
31:46widziana
31:47z ziemskiego
31:47teleskopu.
31:52To zaś
31:53pierwsze zdjęcie
31:54zrobione przez
31:55nowoczesny
31:56teleskop Hubble'a.
31:59Obraz
32:00nie jest
32:00tak ostry
32:01jak nam się
32:01wydawało.
32:04Niewiele
32:05się różnią
32:05i oba
32:06są niewyraźne.
32:08Mieliśmy
32:09jakiś problem.
32:10Kiepska
32:11sprawa.
32:14Zespół
32:14miał nadzieję,
32:15że niewyraźne
32:16zdjęcie
32:16to tylko
32:17efekt
32:17chwilowych
32:18problemów.
32:20Im więcej
32:21dostawaliśmy
32:22zdjęć,
32:22tym jaśniejsze
32:23przestawało się,
32:24że z Hubble'em
32:25jest coś
32:25nie tak.
32:29Szok.
32:31Nie wyobrażam
32:32sobie,
32:32co działo się
32:33w ich głowach,
32:33gdy okazało się,
32:34że jest jakiś
32:35problem.
32:38To poważny
32:39problem dla NASA,
32:40a tym samym
32:41dla całej nauki.
32:46Wyobrażacie
32:46sobie być
32:47jednym z tych,
32:48którzy nad tym
32:48pracowali?
32:50Spędzili lata
32:51budując teleskop
32:52obiecywali
32:52wyraźne zdjęcia
32:53i zamiast
32:55tada
32:55mamy
32:56łeh,
32:57okropne uczucie.
32:59Miałem wtedy
33:0011 lat.
33:01Moja ciocia
33:02pracowała
33:02wówczas
33:03w gabinecie
33:04oftalmologa,
33:05wiedziałem więc,
33:06co to krótkowzroczność.
33:08Było mi smutno,
33:09że teleskop
33:10ma kiepski wzrok.
33:12Zespół
33:13próbuje rozgryźć,
33:14co poszło
33:14nie tak.
33:16Diagnozowanie
33:16teleskopu
33:17orbitującego
33:18500 km
33:18nad Ziemią
33:19nie jest
33:20jednak
33:20proste.
33:22Miał być
33:23reperowany
33:24i serwisowany
33:24w kosmosie.
33:26Przygotowania
33:26do tego
33:27zajmują
33:27jednak
33:27miesiące
33:28czy nawet
33:29lata.
33:30To była
33:30tragedia,
33:31której nie
33:31dało się
33:32ukryć.
33:33NASA
33:33musiała
33:33ją ogłosić
33:34i przyznać,
33:36że ich drogi
33:36kupiony
33:37ze środków
33:38publicznych
33:38teleskop
33:39nie działa.
33:41Wiedzieliśmy,
33:42że konieczna
33:43jest ostrożność.
33:44Problem jednak
33:45pozostaje.
33:47Reakcja
33:48była brutalna.
33:49Fakt,
33:50że kosztujący
33:502 miliardy
33:51dolarów
33:52teleskop
33:52Hubble'a
33:52nie działa,
33:54budzi
33:55co najmniej
33:55konsternację.
33:59Mało tego,
34:01kilka lat
34:01wcześniej
34:01miała miejsce
34:02katastrofa
34:03Challengera,
34:04najtragiczniejszy
34:05wypadek
34:05w historii
34:06NASA.
34:12Ostatnie,
34:13czego NASA
34:13potrzebuje,
34:14to
34:14partackiego
34:15teleskopu.
34:16Wszyscy pytają,
34:17co z nim
34:18nie tak
34:18i jak go
34:18naprawić,
34:19a może
34:20ma krążyć
34:21wokół
34:21Ziemi
34:21jako śmieć.
34:25Gdy świat
34:26oczekuje
34:26obiecanych
34:27niesamowitych
34:28widoków,
34:29NASA zaczyna
34:29szukać
34:30źródła
34:30problemu.
34:35Podkomisja
34:36wysłucha
34:36dziś
34:36raportu
34:37inspektora
34:38generalnego
34:38NASA.
34:41Wiele spraw
34:43mogło
34:43pójść
34:44nie tak.
34:45Można je
34:45podzielić
34:46na trzy
34:46grupy.
34:47Błędy
34:48w procesie
34:48produkcji,
34:49wada w projekcie
34:50albo uszkodzenie
34:50teleskopu.
34:53Aby rozwiązać
34:54problem,
34:54trzeba było
34:55wiedzieć,
34:55jak teleskop
34:56był składany.
35:01Teleskop
35:02kosmiczny
35:02Hubble'a
35:03to w gruncie
35:03rzeczy
35:04duża
35:04kosmiczna
35:05wersja
35:05teleskopu
35:06Schmitta
35:06Cassegraina.
35:09Projekt,
35:09z którego
35:09korzystano
35:10na Ziemi
35:11od dekad
35:11przy robieniu
35:12niesamowitych
35:12zdjęć
35:13kosmosu.
35:21W teleskopie
35:22tym za pomocą
35:23luster
35:23manipuluje się
35:24drogą
35:25wędrówki
35:25światła.
35:27To opada
35:28najpierw na jedno,
35:29potem na drugie
35:30lustro,
35:30następnie trafia
35:31do kamery.
35:34Z punktu
35:35widzenia
35:35projektu
35:36teleskop
35:36Hubble'a
35:37był więc
35:37niezawodny.
35:39Powinien działać.
35:41W miarę postępów
35:42w śledztwie
35:43jedna teoria
35:43zaczyna wysuwać się
35:44na czoło.
35:45Ta, o której
35:46nikt nie chce
35:47słyszeć.
35:48Jest coś,
35:49co spędza
35:49astronomom
35:50sen z powiek.
35:51Aberracja
35:51sferyczna.
35:53Wszystko
35:54tylko nie to.
35:58W teleskopie
35:59zwierciadlanym,
36:00takim jak Hubble'a,
36:01idealnie
36:01wyprofilowane
36:02lustra są
36:02gwarancją
36:03wyraźnego,
36:04dokładnego
36:04obrazu.
36:05Nawet
36:06najmniejsza
36:07deformacja
36:07oznacza
36:08zniekształcenie,
36:09czyli
36:09aberrację.
36:12Aberracja
36:13sferyczna
36:13stała się
36:14niechcianym,
36:14lecz bardzo
36:15prawdopodobnym
36:16wyjaśnieniem
36:17problemu,
36:18dlatego, że
36:19lustra były
36:19jedyną częścią,
36:20która nie miała być
36:21serwisowana.
36:23Miały być
36:23idealne.
36:28są tak duże,
36:29że nie było
36:29sposobu
36:30na ich wymianę.
36:31Najgorszy
36:32scenariusz
36:32stał się
36:33faktem.
36:34Wykonanie
36:35nowych
36:35luster,
36:36sprowadzenie
36:36Hubble'a
36:36na Ziemię,
36:37wymiana
36:38luster,
36:38ponowne
36:38wyniesienie
36:39teleskopu
36:40na orbitę,
36:40to było
36:40niemożliwe
36:41finansowo
36:42i logistycznie.
36:44Nawet
36:44jeśli chodziło
36:45o jedno
36:45lustro,
36:46nie wyglądało
36:47to dobrze.
36:54Mimo
36:55dewastującego
36:56ciosu
36:56zespół
36:57skupia się
36:57na pracy,
36:58chcąc
36:59dotrzymać
36:59obietnicy
37:00pokazania
37:00gwiazd
37:01w niespotykanej
37:02wcześniej jakości,
37:03niezniekształconych
37:05przez
37:05ziemską
37:06atmosferę.
37:08Najpierw
37:09jednak
37:09trzeba
37:09odpowiedzieć
37:10sobie
37:10na pytanie,
37:11czy za
37:12niewyraźne zdjęcia
37:13naprawdę
37:13odpowiadają
37:14lustra?
37:18Trzeba
37:19było
37:19sprawdzić
37:20lustra.
37:21Na
37:21pierwszy
37:22ogień
37:22poszło
37:22miejsce,
37:23w którym
37:23je
37:23wyprodukowano.
37:25Firma,
37:26której
37:26zlecono
37:26ich produkcję,
37:27skończyła
37:28je szlifować
37:28i polerować
37:29w 1981
37:31roku.
37:33Dziesięć
37:34lat później
37:35śledczy udali
37:35się do
37:36fabryki
37:36szukając
37:37odpowiedzi.
37:40Od
37:41wykonania
37:41lustra
37:41minęły
37:42lata,
37:42oczekiwania
37:43nie były
37:43więc
37:43duże.
37:44Wizyta
37:45okazała
37:46się jednak
37:46zaskakująca.
37:47Miejsce,
37:48w którym
37:49wykonano
37:49główne
37:49lustro
37:50było
37:50nietknięte
37:51od
37:511981
37:51roku,
37:53podobnie
37:53jak
37:53całość
37:54sprzętu.
37:58Całość
37:59procesu
38:00tworzenia
38:00lustra
38:01zamknięta
38:01w kapsule
38:02czasu.
38:03Tak
38:03odnaryziono
38:04dymiący
38:05pistolet.
38:07Okazało się,
38:08że niewłaściwie
38:09skalibrowano
38:09narzędzie
38:10polerskie.
38:12Efekt?
38:13Zewnętrzna
38:14krawędź
38:14lustra
38:14była zbyt
38:15płaska.
38:16Stąd
38:16zniekształcenie
38:17obrazu.
38:19Aberracja
38:20sferyczna.
38:23Koszmar
38:23stał się
38:24faktem.
38:25Główne
38:25lustro
38:26było
38:26wadliwe
38:26i nie
38:27można
38:27go było
38:27ani
38:27naprawić,
38:28ani
38:29wymienić.
38:33Takiej
38:33sytuacji
38:34kluczowej
38:34jest
38:35zmysł
38:35innowacji.
38:36Nie
38:36poddajemy się,
38:37myślimy
38:37nieszablonowo.
38:39Nie
38:40wymienimy
38:41lustr,
38:41są zbyt
38:41duże
38:42i nie
38:42będą
38:42serwisowane.
38:43Co
38:44więc
38:44zrobimy?
38:45To co z
38:46człowiekiem
38:46mającym
38:47problem
38:47ze wzrokiem
38:48dajemy mu
38:48parę okularów?
38:51Na szczęście
38:52w momencie
38:52potwierdzenia
38:53wady
38:53lustra
38:54inżynierowie
38:54byli już
38:55w trakcie
38:55tworzenia
38:56duplikatu
38:56głównej
38:57kamery
38:57Hubble'a.
38:59Strzymali
39:00pracę,
39:01opracowali
39:01strategię
39:02i zmienili
39:03optykę
39:03kamery.
39:05Nie było
39:06to łatwe.
39:08Potrzebna
39:09była też
39:09nowa część
39:10przechwytująca
39:11światło
39:11zanim to
39:11dotrze
39:12do kamery.
39:13Zestaw
39:14instrumentów
39:14nazwano
39:15Corrective
39:15Optics
39:16Space
39:16Telescope
39:17Axial
39:17Replacement
39:18w skrócie
39:20COSTAR
39:20dobre imię
39:22biorąc pod uwagę
39:23koszt
39:23imprezy.
39:25Biorący
39:25w niej udział
39:26w stroju
39:26Batmana
39:27Hubble
39:27otrzymał
39:28właśnie
39:28swojego
39:28robina
39:29co miało
39:30zagwarantować
39:31sprawność
39:31teleskopu.
39:34Przygotowanie
39:35COSTARA
39:36i nowej
39:36kamery
39:36zajęło
39:37dwa lata.
39:41Dostarczenie
39:41części wymiennych
39:43przypadło
39:43w udziale
39:44załodze
39:44wahadłowce
39:45Endeavor.
39:49Wahadłowce
39:50to ważna część
39:51misji
39:51Hubble'a,
39:52bo to dzięki nim
39:52możemy go serwisować.
39:55Teleskop
39:55stworzono
39:56z myślą
39:56o dokowaniu
39:57przy nich,
39:57ale nie jest to
39:58usługa,
39:58którą można
39:59zamówić.
40:00Trzeba
40:00wszystko
40:01zaplanować,
40:01zdobyć
40:02fundusze.
40:05Przy tej
40:06misji
40:06potrzebny
40:06był
40:07również
40:07trening
40:07w dużym
40:08basenie,
40:08w którym
40:09zasymulowano
40:09warunki
40:10niskiego
40:10ciążenia.
40:14Pierwsza
40:15misja
40:15serwisowa
40:16ruszyła
40:16więc
40:17dopiero
40:17w
40:171993
40:18roku,
40:18trzy lata
40:19po umieszczeniu
40:19Hubble'a
40:20na orbicie.
40:25Załoga
40:25wiedziała,
40:26jaka jest
40:26stawka.
40:27Nawet
40:28bez
40:28kostarej
40:29kamery
40:29miała
40:29to być
40:30najbardziej
40:30skomplikowana
40:31i ryzykowna
40:32misja
40:33załogowa
40:33w historii.
40:34Hubble'a
40:40Wehadołowiec
40:40Endeavour
40:41rozpocznie
40:41swój
40:4211-dniowy
40:43lot.
40:44Hubble'a
40:45zbudowano
40:46z myślą
40:47o serwisowaniu
40:47w kosmosie,
40:48ale zrobienie
40:49tego po raz
40:50pierwszy
40:50przy jednoczesnym
40:51rozwiązaniu
40:52nieprzewidzianego
40:53problemu
40:53miało być
40:54trudne.
41:01Wehadołowiec
41:02Endeavour
41:02rusza
41:03zębitną
41:03misją
41:04wykonania
41:04naprawy
41:05teleskopu
41:05Hubble'a.
41:07Podczas
41:08misji
41:08załoga
41:09miała
41:09podjąć się
41:09próby
41:10naprawy
41:10Hubble'a,
41:11krążąc
41:11500 km
41:12ponad
41:13powierzchnią
41:13Ziemi
41:14z prędkością
41:1527 000 km
41:16na godzinę.
41:20Ryzyko
41:21było ogromne
41:21i mnóstwo
41:22spraw mogło
41:23przyjąć
41:23tragiczny
41:24obrót.
41:26Najpierw
41:27trzeba podciągnąć
41:28teleskop
41:29do doku
41:29czyli coś
41:30w rodzaju
41:30gry
41:30operacja
41:32z tym,
41:32że zamiast
41:33brzemczyka
41:33przy dotknięciu
41:34krawędzi
41:35możesz
41:35zniszczyć
41:36sprzęt
41:36wart
41:36wiele miliardów
41:37dolarów.
41:44Astronauci
41:45dokonują
41:45napraw
41:46podczas
41:46spacerów
41:47kosmicznych.
41:48To duże
41:49wyzwanie
41:49wymagające
41:50wyciągania
41:50części,
41:51zastępowania
41:52ich nowymi,
41:52a tym samym
41:53dużej
41:53koordynacji
41:54ruchowej.
42:07Costa Ray
42:09kamerę główną
42:10zainstalowano
42:11bez problemu.
42:14po wykonaniu
42:15163
42:16ochrążeń
42:17wokół
42:17ziemi,
42:18przeleceniu
42:187 milionów
42:19kilometrów
42:20i odbyciu
42:2135 godzin
42:22poza
42:22wahadłowcem
42:23załoga
42:24zbiera się
42:25do powrotu.
42:27oto moment
42:29prawdy.
42:33Pierwsze zdjęcie
42:35po naprawie
42:35jest niesamowite.
42:41Pojawiają się
42:42kolejne.
42:43Jedno
42:44lepsze
42:44od drugiego.
43:02od pierwszej
43:03misji
43:03serwisowej
43:04Hubble
43:04wykonał ponad
43:05półtora miliona
43:06niesamowitych
43:07zdjęć
43:07Wszechświata.
43:14Zapewnił nam
43:15obłędne
43:16widoki
43:16i bezcenne
43:18dane
43:18naukowe.
43:25Pozwolił nam
43:26odkrywać
43:26jedne z
43:27najciekawszych
43:28tajemnic
43:28Wszechświata.
43:33Zderzenia
43:34galaktyk,
43:35formacja asteroid,
43:36egzoplanety
43:37Lista rośnie.
43:49Teleskop
43:50wciąż działa,
43:51wysyłając nam
43:51co tydzień
43:52nowe dane,
43:53nowe obrazy
43:53głębokiego
43:54kosmosu.
43:55Nieźle jak
43:56na zepsuty
43:57teleskop
43:57z wadą
43:58wzroku.
43:59Kraj,
44:00który obrócił
44:00potknięcia
44:01w historyczne
44:02lądowanie
44:02na Księżycu.
44:04Naukowcy,
44:04którzy zobaczyli
44:05to,
44:05czego nie widać.
44:11i zespół,
44:12który zamienił
44:12porażkę
44:13w triumf.
44:16Każdy przełom
44:17to coś więcej
44:18niż zwycięstwo.
44:20To przypomnienie
44:21o tym,
44:21że w obliczu
44:21wyzwania
44:22nie należy się
44:23wahać,
44:24a dostosowywać się.
44:25Oto testament
44:26dla nieustępliwej
44:27siły ludzkiej
44:28pomysłowości.
44:29muzyka
44:31muzyka