- 2 days ago
Category
📚
LearningTranscript
00:26DZIĘKI ZA OBSERWACIE
00:30Będzie jednym z najsłynniejszych procesów XX wieku
00:33i zainicjuje globalne ściganie nazistowskich zbrodniarzy,
00:37którzy uniknęli kary w latach po Norymberdze.
00:46Ale kiedy zło II wojny światowej zostało ukarane,
00:50nowe zbrodnie dały początek kolejnej generacji międzynarodowych trybunałów.
01:00Czy wiele lat po Norymberdze możemy powiedzieć, że czegoś nas nauczyła?
01:10Koszmar II wojny światowej nie miał precedensu.
01:21Na polach bitew i przez niewyobrażalne zbrodnie zginęły miliony ludzi.
01:29Ale po chaosie i cierpieniu zwycięzcy alianci
01:33pragnęli sprawiedliwości dla sprawców,
01:36żeby zapobiec podobnym wydarzeniom w przyszłości.
01:43W walce o winę i prawdę,
01:47kto zostanie osądzony,
01:49a kto uniknie kary.
02:01Przez wpływ polityki i rządzy zemsty
02:04sprawiedliwość okazała się niedoskonała.
02:11Ale mimo to,
02:13te procesy zdefiniowały prawo międzynarodowe
02:16i ukształtowały współczesny świat.
02:20Oto II wojna światowa.
02:23Historia przed Trybunałem.
02:29Dziedzictwo Norymbergi.
02:35W 1945 wśród ruin Europy
02:40norymberski eksperyment obiecywał nową erę,
02:43gdzie zbrodnie wojenne będą karane.
02:45Ale po głośnych procesach w latach 40-tych
02:49kontynent podzieliła żelazna kurtyna.
02:53Wielu winnych zaczęło nowe życie.
03:01Kiedy społeczeństwa wymagały przebaczenia,
03:04nie rozliczenia,
03:06zapadła ogólna cisza.
03:08Ale w latach 60-tych to się zmieniło.
03:11Technologia kurczyła świat,
03:13utrudniając zachowanie tajemnic.
03:18Nowe pokolenie miało dość ciszy.
03:20Jedną z pierwszych szczelin
03:22w powojennej zmowie milczenia
03:24był proces Adolfa Eichmana.
03:31Przed sądem w Jerozolimie
03:33ukryty za kuloodporną szybą
03:35staje były pułkownik SS,
03:37Adolf Eichman.
03:41Proces Eichmana w Jerozolimie
03:42w 1961 był najsłynniejszym
03:46procesem nazisty
03:47w okresie powojennym.
03:53Podkreślał przejście
03:54od procesów międzynarodowych,
03:56jak Norymberga i Tokio,
03:58do procesów krajowych.
04:00Oskarżeni stawali przed sądami krajowymi,
04:03nie międzynarodowymi.
04:06To była medialna sensacja.
04:09Zdumiewający był nie tylko sam proces,
04:12ale także sposób,
04:13w jaki postawiono Eichmana przed sądem.
04:26Jak wielu nazistowskich zbrodniarzy,
04:30Eichman uciekł do Argentyny
04:31dzięki tak zwanym szczurzym szlakom.
04:38Szczurze szlaki pomagały ludziom
04:41z nazistowską przeszłością
04:42uciec z Europy do Ameryki Południowej.
04:50Szacuje się, że w ten sposób
04:52uciekły tysiące nazistów.
04:59Wielu z nich trafiło
05:01do Argentyny czy Brazylii.
05:03Także znani, jak nazistowski lekarz
05:05Józef Mengele,
05:07Klaus Barbie,
05:09rzeźnik z Lyonu
05:10oraz Adolf Eichmann,
05:12a to tylko wierzchołek Góry Lodowej.
05:17Na rozkaz izraelskiego premiera
05:20Davida Ben-Guriona
05:21izraelscy agenci porwali Eichmana
05:23i przewieźli do Izraela.
05:29Oskarżono go o zbrodnie
05:31przeciwko ludzkości,
05:32zbrodnie wojenne,
05:34członkostwo w organizacjach przestępczych
05:36i zbrodnie przeciwko Żydom.
05:39Eichmann mógł wydawać się niepozorny,
05:42ale odpowiadał za deportację
05:44ponad półtora miliona
05:46europejskich Żydów do gett,
05:48obozów pracy
05:49i obozów zagłady
05:50w całej III Rzeszy.
05:59Nazwałbym Eichmana
06:00głównym logistykiem.
06:03Był tak zwanym
06:04Schreib-Tisch-Tater-em,
06:06biurkowym sprawcą.
06:12Wbrew oczekiwaniom Eichmann
06:14nie wyglądał na sadystycznego potwora.
06:17Był nadzwyczajnie zwyczajny.
06:20Czy ktoś taki mógł odpowiadać
06:23za śmierć milionów?
06:29Jeden z izraelskich psychiatrów,
06:32którzy go przesłuchiwali,
06:33nazwał Eichmana
06:34przerażająco zwykłym.
06:38Łatwo jest myśleć,
06:39że za państwowe zbrodnie
06:40odpowiadają psychopaci.
06:44Ale prawda jest inna.
06:46Chyba znacznie gorsza.
06:48dopuszczali się ich
06:50zwykli ludzie.
06:55Ten przeciętny,
06:58robiący notatki człowiek
07:00kompletnie nie pasował
07:02do ogromu zbrodni,
07:03o których opowiadali świadkowie.
07:12Obrona Eichmana pod wodzą
07:15niemieckiego prawnika
07:16Roberta Servatiusa
07:17nie podważała zeznań
07:19ani dowodów.
07:22Wykorzystywała znany schemat.
07:25Oskarżony tylko wykonywał rozkazy.
07:32Nie przyznaje się do winy.
07:37Eichman był jedynym świadkiem obrony.
07:40Zamiast uznać swoją winę,
07:42twierdził, że elity,
07:44władcy imperium,
07:46to oni wydawali rozkazy.
07:49A ja?
07:51Ja mogłem tylko słuchać.
07:57Proces Eichmana obalił mit,
07:59że za Holokaust
08:00odpowiadali tylko
08:01sadystyczni mordercy.
08:04Zło bywa niepozorne.
08:06Może siedzieć za biurkiem.
08:09A nie była to jedyna
08:11przerażająca prawda.
08:18Proces Eichmana był
08:19pierwszą globalną sprawą,
08:22która zwróciła uwagę
08:23na Holokaust.
08:28Wielu ludzi na świecie
08:30po raz pierwszy usłyszało
08:31o tych zbrodniach
08:32z ust ich ofiar.
08:38Prokurator generalny
08:40i główny oskarżyciel
08:41w procesie Eichmana,
08:43Gideon Hausner,
08:44powiedział w mowie otwierającej
08:46Stając przed wami,
08:48nie jestem sam.
08:49Jest ze mną
08:50sześć milionów oskarżycieli.
08:57Proces Eichmana
08:58często nazywany jest
08:59procesem świadków,
09:01bo po raz pierwszy
09:03to ofiary były najważniejsze.
09:08Zeznania
09:10żydowskich świadków
09:11transmitowano
09:12w Jerozolimie.
09:15Media na całym świecie
09:17codziennie donosiły
09:18o postępach sprawy.
09:22Takie zeznania
09:23nadały procesowi Eichmana
09:24osobisty wymiar,
09:26który zszokował
09:27opinię publiczną.
09:30Inaczej niż w Norymberdze
09:31Holokaust nie znikł
09:33wśród tysięcy dokumentów
09:35i notatek,
09:35które sterylizowały
09:37jego koszmar.
09:41Jedną z wad
09:42procesu norymberskiego
09:44było to,
09:44że nie zajął się
09:45sytuacją europejskich Żydów
09:47w latach 1933-1945.
09:52Kiedy debatowano
09:54o obozach zagłady,
09:55Holokaust przypisano
09:56po prostu do zbrodni
09:57nazistów
09:58wobec cywilów.
10:00To ograniczyło
10:01jego znaczenie.
10:10Proces Eichmana
10:12był powtórką
10:13Norymbergi,
10:14ale oczami
10:15żydowskich ofiar.
10:20Proces pełnił
10:22funkcję upamiętniającą,
10:24nie tylko dowodową.
10:28Upamiętniono doświadczenia ludzi,
10:30którzy padli ofiarą zbrodni
10:32usankcjonowanych
10:33przez państwo.
10:36Dzięki zeznaniom
10:38ponad stu świadków
10:39i około
10:401600 dokumentom
10:42sąd poznał
10:43realia Holokaustu.
10:45Kraj po kraju,
10:47obóz po obozie.
10:55Świadek.
10:56Świadek.
10:59Tak, gwiazdę Dawida
11:00musieli nosić
11:01wszyscy powyżej
11:02szóstego roku życia.
11:03Wyraźnie pokazano
11:05winę Eichmana.
11:08Jeden ze świadków
11:09nie mógł wykrztusić
11:10słowa
11:10przez kilka minut.
11:12Chyba zemdlał.
11:14To był jeden
11:14z najlepszych komentarzy
11:16do zbrodni Holokaustu.
11:19Świadkowie pomagali
11:21także w tworzeniu
11:22aktu oskarżenia
11:23Eichmana.
11:27Zeznania bywają
11:28rodzajem
11:28oczyszczenia.
11:29Świadkowie
11:30przypominają sobie
11:31przez co przeszli.
11:33Kiedy ktoś
11:34opisuje sądowi
11:35co przeżył
11:36ze strategicznego
11:37i taktycznego
11:38punktu widzenia
11:39daje oskarżeniu
11:41potężną broń.
11:51obserwujący
11:52proces
11:52świat
11:53był
11:53wstrząśnięty.
12:00Proces Eichmana
12:01zakończył się
12:02po ponad
12:03czterech miesiącach.
12:04W sierpniu
12:051961.
12:07W grudniu tego roku
12:08sąd ogłosił
12:09werdykt.
12:12W latach
12:131939-1945
12:16oskarżony
12:17razem z innymi
12:18przyczynił się
12:19do śmierci
12:20milionów Żydów
12:21i w ten sposób
12:22odpowiada
12:23za realizację
12:24nazistowskiego planu
12:25zwanego
12:26ostatecznym rozwiązaniem
12:27kwestii żydowskiej.
12:30Eichmana
12:30uznano za winnego
12:31wszystkich
12:31piętnastu zarzutów.
12:33Powieszono go
12:3431 maja
12:351962.
12:44Jego proces
12:45wiele nas nauczył
12:47pokazując Holokaust
12:48w zupełnie nowym świetle
12:50i pozwalając nam
12:53doświadczyć
12:53jego koszmaru.
13:03Eichman
13:04był dowodem,
13:05że naziści
13:05nie byli
13:06sadystami
13:06i psychopatami
13:08w mundurach.
13:12Nagłośnione
13:13przez zeznania
13:14i media
13:15zbrodnie Holokaustu
13:16nie mogły
13:17już być
13:18ignorowane.
13:22To doprowadziło
13:24do nowej fali
13:24międzynarodowych
13:25procesów
13:26ludzi odpowiedzialnych
13:27za zbrodnie
13:28II wojny światowej.
13:33Po wojnie
13:34ludzie woleli
13:35o tym nie myśleć.
13:37Proces Eichmana
13:38przeniósł ofiary
13:39Holokaustu
13:40do ich salonów.
13:45Jednym z efektów
13:47jednym z efektów
13:49procesu Eichmana
13:50było to,
13:50że Niemcy ponownie
13:52zajęli się
13:52zbrodniami nazizmu.
14:07Dzisiaj uważa się,
14:09że Niemcy
14:09rozliczyły się
14:10ze swoją przeszłością
14:11we wzorowy sposób.
14:18Ale kiedy w 1950
14:20powstały Niemcy
14:22zachodnie,
14:23aż do połowy
14:24lat 60-tych
14:25tamtejsze sądy
14:26niemal nie zajmowały
14:27się nazistami.
14:30Nazizmowały się
14:31nazistami.
14:37Po swoim wyborze
14:39na kanclerza
14:40Republiki Federalnej
14:41Niemiec
14:42w 1949
14:44Konrad Adenauer
14:45promował politykę
14:47rehabilitacji
14:48byłych nazistów,
14:49chcąc w ten sposób
14:50zjednoczyć naród.
14:52Ogłosił amnestię
14:54za zbrodnie
14:55dawnego reżimu.
14:56Usunął prawa
14:57zakazujące
14:58byłym nazistom
14:59pracy w administracji,
15:00wymiarze
15:01sprawiedliwości
15:02czy wojsku.
15:11Procesy dobiegły końca,
15:13denazyfikacja też.
15:15Skupmy się
15:16na przyszłości.
15:18Amnestia była
15:20dobrze przemyślaną
15:21decyzją.
15:23Nie można zaczynać
15:25od początku
15:25nie mając
15:26specjalistów.
15:27W latach
15:28pięćdziesiątych
15:2975-80%
15:32tych stanowisk
15:33zajęli
15:34dawni członkowie
15:35NSDAP,
15:36w tym także
15:37zbrodniarze wojenni.
15:39Stworzyli system,
15:41dzięki któremu
15:41awansowali
15:42i uniemożliwiali
15:43swoje osądzenie.
15:58Ale w latach
16:00sześćdziesiątych
16:00dorosło nowe pokolenie,
16:02niezadowolone
16:03z polityki
16:04reintegracji.
16:09Kary uniknęły
16:11nie setki,
16:12a tysiące
16:13zbrodniarzy.
16:14W latach
16:15sześćdziesiątych
16:16nie tylko w Niemczech,
16:17ale na całym świecie
16:18pojawiło się
16:19nowe pokolenie.
16:21Pytało,
16:21czemu ci ludzie
16:22uniknęli
16:23sprawiedliwości.
16:28Nie pozwolimy,
16:30by naziści
16:30działali w Berlinie.
16:34Usuniemy ich
16:35wszędzie,
16:35gdzie to możliwe.
16:37To nasz moralny
16:39i narodowy
16:40obowiązek.
16:44proces Eichmann'a
16:45dał siłę
16:46nowej fali
16:47żądań
16:47ukarania
16:48nazistowskich
16:49zbrodniarzy.
16:50Co więcej,
16:51zainspirował
16:52młodych Niemców.
16:59pokolenie powojenne
17:01dorosło
17:01i wiedziało,
17:02że to ostatnia szansa
17:03na sprawiedliwość.
17:09Proces Eichmann'a
17:10odmienił to pokolenie.
17:15W Niemczech
17:16to była bardzo
17:17głośna sprawa.
17:19Może o nich
17:20nie zdecydowała,
17:21ale na pewno
17:22przyczyniła się
17:23do procesów nazistów
17:25w Niemczech
17:25w latach 60.
17:41Grudzień 1963,
17:44Frankfurt.
17:45Zaczynają się
17:46pierwsze trzy procesy
17:4722 członków personelu
17:49obozu Auschwitz-Birkenau,
17:51esesmanów i kapo,
17:52czyli żydowskich więźniów,
17:54którzy pomagali im
17:55w zamian za lepsze
17:56traktowanie.
18:06Prokuratura zarzuca
18:08oskarżonym udział
18:09w masowej eksterminacji
18:11w obozie koncentracyjnym
18:12Auschwitz.
18:20Podobnie jak w Norymberdze
18:22zebrano cały przekrój
18:24personelu obozu.
18:27Strażników,
18:28komendantów,
18:29lekarzy,
18:30wszystkich,
18:31którzy tam pracowali.
18:34W Auschwitz-Birkenau,
18:36największym nazistowskim
18:37obozie zagłady,
18:39zamordowano ponad
18:40milion niewinnych ofiar.
18:43Po wojnie przed sądem
18:44stanęło tylko
18:45kierownictwo obozu,
18:46jak komendanci
18:47Rudolf Hess
18:48i Artur
18:49Liebe Henschel.
18:51Sądzono ich w Krakowie
18:52w 1947.
18:56Ponad 8200 innych,
18:58którzy przeżyli wojnę,
19:00nigdy nie odpowiedziało
19:01za swoje zbrodnie.
19:07W procesie we Frankfurcie
19:09przeciwko 22 oskarżonym
19:11zeznawało
19:12360 świadków,
19:14w tym 211
19:16byłych więźniów.
19:22Ale oskarżenie
19:24napotkało przeszkody.
19:26Prawo karne
19:27RFN
19:28nie pasowało
19:29do sądzenia
19:30masowych zbrodni
19:31w Auschwitz.
19:38Wszystko
19:39poza zabójstwami
19:41już się przedawniło.
19:42A to oznaczało,
19:45że każdego członka
19:46Einsatzkommando
19:47czy oficera SS
19:49można było oskarżyć
19:51tylko o zabójstwo
19:52lub pomocnictwo
19:54w zbrodni.
20:03Zachodnioniemieckie prawo
20:05stworzono do karania
20:07zwykłych zabójstw
20:08wynikających z rządzy
20:10lub chciwości.
20:22Niektóre zarzuty
20:23były oczywiste.
20:25Wilhelm Boger
20:27zamordował tysiące ofiar,
20:29strzelając do nich
20:30lub torturując je
20:31na tak zwanej
20:32Bogerszałkel,
20:33huśtawce Bogera.
20:40Ale większość
20:42ofiar z Auschwitz
20:43trudno było
20:44przypisać
20:44konkretnemu sprawcy.
20:52Udowodnienie winy
20:53pojedynczym ludziom
20:54było praktycznie
20:55niemożliwe.
21:02Jeśli nie było
21:03jednoznacznych dowodów,
21:05że dany SS-man
21:06kogoś zabił
21:07lub pomagał
21:08w zabiciu,
21:09skazanie go
21:10nie wchodziło w grę.
21:18W takiej sytuacji
21:20oskarżenie
21:21musiałoby
21:21udowadniać
21:22każdy pojedynczy zarzut.
21:27Prokurator generalny
21:28Hesse Fritz Bauer,
21:30niemiecki Żyd,
21:31który przeżył
21:32obóz koncentracyjny,
21:34wpadł na śmiały pomysł.
21:43Zaproponował,
21:44by cały Auschwitz
21:46potraktować
21:47jak organizację przestępczą.
21:51Każdy uczestniczący
21:53w machinie zagłady
21:55mógłby zostać
21:56oskarżony
21:57przynajmniej
21:57o pomocnictwo
21:58w zbrodni.
22:10Ale sąd
22:11odrzucił
22:12propozycję
22:12Bauera,
22:13twierdząc,
22:14że Auschwitz
22:14nie działało
22:15jak organizacja
22:16przestępcza,
22:17a dopuszczono się
22:19tam ponad miliona
22:20pojedynczych zabójstw.
22:24W rezultacie doszło
22:27do sądowych
22:27wynaturzeń.
22:31Zastępcę komendanta
22:32skazano tylko
22:33za pomocnictwo,
22:35a strażnika,
22:37który skatował
22:37więźnia na śmierć,
22:39za zabójstwo.
22:52Sąd skazał
22:53sześciu oskarżonych,
22:55w tym
22:55Wilhelma
22:56Bogera
22:56na dożywocie.
23:03Dziesięciu uznał
23:04za winnych
23:05pomocnictwa
23:06w zabójstwie
23:06i skazał
23:07na mniejsze wyroki.
23:08Do 14 lat więzienia.
23:12Zgodnie z niemieckim prawem
23:14przysługiwało im
23:15zwolnienie warunkowe.
23:16Większość
23:17nie odbyła
23:18pełnego wyroku.
23:28Powstał całkowicie
23:29nieprawdziwy obraz
23:31zbrodni w Auschwitz,
23:32potwierdzający to,
23:34co obalił
23:35proces Eichmana.
23:37Czyli tezę,
23:39że za zbrodnię
23:40nazizmu
23:41odpowiadali
23:42psychopaci.
23:44Fritz Bauer
23:45liczył na coś
23:46zupełnie innego.
23:57Bauer uznał
23:58proces za fiasko.
24:00Twierdził,
24:00że werdykty były
24:01życzeniową fantazją.
24:04Że winnymi
24:05było tylko kilka osób,
24:07a reszta została
24:08zmuszona
24:09do działań
24:10całkowicie sprzecznych
24:11z ich naturą.
24:18Mimo to
24:19proces i uwaga mediów
24:21rzuciły nowe światło
24:22na koszmar obozów.
24:26Proces Auschwitz
24:28odegrał ważną rolę.
24:29Uświadomił Niemcom,
24:31co się stało
24:32i pozwolił im
24:33o tym rozmawiać.
24:40Można nawet powiedzieć,
24:42że wielu ludziom
24:42otworzył oczy.
24:45Nie znali skali zbrodni.
24:48Nie wiedzieli,
24:50czym było Auschwitz.
24:54Niemcy pierwszy raz
24:56musieli skonfrontować się
24:57z dowodami
24:58tych zbrodni.
24:59Po tym procesie
25:01niemieckie społeczeństwo
25:02się zmieniło.
25:06Choć większość
25:08nazistowskich zbrodniarzy
25:09z Auschwitz-Birkenau
25:10nigdy nie stanęło
25:12przed sądem,
25:13proces z Frankfurtu
25:14był kamieniem milowym.
25:15Pokazał rosnące
25:18pragnienie
25:19zwłaszcza wśród młodych,
25:20żeby poznać prawdę
25:21i przerwać milczenie.
25:30W 1968
25:32to pragnienie
25:34eksplodowało
25:35nie tylko w Niemczech.
25:36Zmian żądali
25:38młodzi ludzie
25:38na całym świecie.
25:511968
25:52rok zmian,
25:54rok protestów,
25:55głośnych,
25:56ale spokojnych
25:57demonstracji
25:57przeciwko
25:58morderczemu szaleństwu.
26:011968
26:02był rokiem
26:04ognia i gniewu.
26:07Zachodnim światem
26:08wstrząsały wezwania
26:10do rewolucji.
26:11Od barykad Paryża
26:12po zmiażdżoną
26:13czołgami
26:14praską wiosnę
26:15protestowano
26:16przeciwko władzy,
26:18nierówności
26:19i wojnie.
26:21Na ulicę
26:22wylegli studenci,
26:23robotnicy
26:23i idealiści,
26:25żądając zmian
26:26i ryzykując
26:27wszystko dla przyszłości
26:28bez kajdan przeszłości.
26:31W zachodnich Niemczech
26:32nie było inaczej.
26:44Tak zwane dzieci
26:461968,
26:48głównie studencki ruch,
26:50krytykowały politykę
26:51i wymiar sprawiedliwości
26:52RFN,
26:53skażone
26:54byłymi nazistami.
26:55Uważali,
26:56że parlament
26:56nie chce rozliczeń
26:58z nazistowską
26:59przeszłością.
27:05Co ciekawe,
27:08w historii Niemiec
27:09rozliczenia z przeszłością,
27:11tak zwane
27:12Fer-Gangen-Heist-Beveltingung
27:15przychodzą falami.
27:17Nagle coś się dzieje
27:19i Niemcy znowu
27:20rozliczają przeszłość.
27:25Procesy Eichmana
27:27i Auschwitz
27:27oraz dzieci 1968
27:29były falami,
27:31które ukształtowały
27:32Niemcy
27:32na kolejne dziesięciolecia.
27:39Od lat 60.
27:41doszło do
27:42znaczącego wzrostu
27:43procesów
27:44zbrodniarzy wojennych.
27:47Ofiarom
27:47III Rzeszy,
27:48państwom
27:49i pojedynczym
27:50osobom
27:51wypłacono
27:52miliardowe
27:53odszkodowania.
28:02Niemieccy przywódcy
28:03wielokrotnie
28:04przepraszali
28:05za zbrodnie
28:06nazistów.
28:07Ale tylko oni.
28:09W innych,
28:10dawnych państwach
28:11osi
28:12było inaczej.
28:25Inaczej niż w Niemczech,
28:27w powojennej Japonii
28:29nie sądzono
28:30zbrodniarzy wojennych.
28:34Oficjalne przeprosiny
28:35były jak małe wysepki
28:37na Wielkim Morzu
28:38zaprzeczeń.
28:43Japońskie sądy
28:44rutynowo
28:45odrzucały
28:45wnioski
28:46o odszkodowania
28:47dla ofiar
28:48japońskiego
28:49imperializmu.
28:54Problem polegał
28:57na tym,
28:57że rząd Japonii
28:58nie czuł się
28:59zobowiązany
29:00do wypłat
29:01odszkodowań.
29:06Wiele z tych
29:07żądań
29:08dotyczyło
29:08pracy przymusowej
29:09w czasie wojny.
29:16Japończycy
29:17zmuszali
29:17do niej
29:18miliony mieszkańców
29:19Chin,
29:19Korei
29:20i Filipin.
29:21Wiele tysięcy
29:22zmarło.
29:25Jednym
29:26ze szczególnie
29:26drastycznych
29:27przykładów
29:28są kobiety,
29:29które japońska armia
29:30nazywała
29:31pocieszycielkami.
29:40tak nazywano kobiety,
29:43które zmuszano
29:44do pracy
29:45w wojskowych
29:46domach publicznych
29:47i spełniania
29:48seksualnych
29:49zachcianek
29:49żołnierzy.
29:54Była to forma
29:55handlu ludźmi,
29:57kobietami,
29:58dziewczętami,
29:59a nawet chłopcami.
30:00Szacuje się, że taki los
30:02spotkał około
30:03pół miliona ludzi.
30:0590%
30:06pocieszycielek
30:07zmarło
30:08przez nieludzkie
30:09traktowanie,
30:10przemoc
30:10oraz choroby
30:12weneryczne.
30:20Japoński rząd
30:21latami przeczył
30:23istnieniu
30:23pocieszycielek.
30:27Ale dowodów
30:29przybywało.
30:36Japonia
30:37przyznała się
30:38do stosowania
30:39seksualnego
30:40niewolnictwa
30:40dopiero w roku
30:411993.
30:44W roku 2000
30:45powstał
30:46Międzynarodowy
30:47Trybunał Kobiet
30:48do spraw
30:48seksualnych
30:49zbrodni
30:50Armii Japońskiej.
30:53Rząd Japonii
30:55otrzymał
30:55zaproszenie
30:56do udziału
30:57w posiedzeniach
30:57Trybunału.
30:58Nie udzielił
30:59jednak odpowiedzi.
31:06Trybunał Kobiet
31:08w Tokio
31:08tworzył
31:09niezależne
31:10aktywistki
31:10i organizacje
31:12pozarządowe.
31:15Była to próba
31:16zwrócenia uwagi
31:17i być może
31:18wymuszenia
31:19szerszego pojednania.
31:25Ludzie zrozumieli,
31:27że do tej pory
31:27robiono za mało,
31:29żeby winni
31:30zostali ukarani.
31:37Trybunał Kobiet
31:38podjął pałeczkę
31:39porzuconą
31:40przez Trybunał Tokijski,
31:41bo tamte
31:42trybunały
31:43nie zajęły się
31:44odpowiedzialnością
31:45za zbrodnie
31:46wojenne
31:47i zbrodnie
31:48przeciwko ludzkości
31:49w odniesieniu
31:50do pocieszycielek.
31:58Jeden aspekt
32:00będzie
32:01całkowicie nowy.
32:02To znaczy
32:03oskarżenie
32:04cesarza
32:05Hirohito.
32:09Mimo założeń
32:11karty norymberskiej,
32:13że prawo
32:13międzynarodowe
32:14dotyczy wszystkich,
32:15Hirohito
32:16nie usłyszał
32:17zarzutów.
32:19Dożył swoich dni
32:20jako cesarz
32:21Japonii.
32:26Nie ma dowodów,
32:29że autoryzował
32:30wykorzystywanie
32:31kobiet.
32:34Ale wiedział
32:36lub powinien
32:37był wiedzieć,
32:38biorąc pod uwagę,
32:39jak powszechna
32:39była to praktyka.
32:44Jako zwierzchnik
32:45sił zbrojnych
32:46w zasadzie
32:47był winny.
32:53Tak właśnie
32:55orzekł trybunał.
32:56Uznał Hirohito
32:57za winnego
32:58zbrodni
32:58przeciwko ludzkości.
33:04Nie było jednak
33:06żadnych konsekwencji.
33:08Wszyscy oskarżeni
33:09już nie żyli.
33:10Ponadto,
33:11mimo że przypominał
33:13Trybunał Międzynarodowy,
33:14decyzje Trybunału Kobiet
33:16nie były wiążące
33:17dla sędziów
33:18i prokuratorów.
33:24To nie był wyrok,
33:30bo to nie był
33:30prawdziwy proces.
33:32Miał pomóc
33:33ocalałym pocieszycielkom
33:34w uznaniu ich krzywd
33:36i dać im odwagę,
33:38żeby przemówiły.
33:48Przez stosunek
33:50Japonii
33:50do zadośćuczynienia
33:52wiele ofiar
33:52japońskiej armii
33:53nadal żyło w traumie.
34:02Ofiary do dziś
34:04uważają japońskie przeprosiny
34:06za niewystarczające.
34:14Zdaniem rządów Chin
34:16i Korei Południowej
34:17Japonia nie wzięła na siebie
34:19pełnej odpowiedzialności
34:21za zbrodnie w tych krajach.
34:28Jak na ironię,
34:30japoński stosunek do pocieszycielek
34:32jest całkowicie sprzeczny
34:34z innymi działaniami kraju.
34:37Japonia to trzeci,
34:39największy sponsor ONZ
34:41za USA i Chinami.
34:44Do roku 2019
34:45przekazała Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu
34:50MTK
34:51ponad 300 milionów dolarów.
35:02MTK z siedzibą w Hadze
35:04w Niderlandach
35:05to dziś bijące serce
35:08międzynarodowego prawa.
35:09Powstały w lipcu 2002
35:11jest pierwszym w świecie
35:14stałym Międzynarodowym Sądem Karnym.
35:17To tam sądzi się
35:18międzynarodowe zbrodnie,
35:20w tym po raz pierwszy
35:21określone w Norymberdze
35:23zbrodnie wojenne,
35:24zbrodnie przeciwko pokojowi
35:26i zbrodnie wojny agresywnej.
35:31W Norymberdze
35:32byli Międzynarodowi Oskarżyciele
35:35i Międzynarodowi Sędziowie,
35:37którzy wydali werdykt.
35:39To był początek
35:41idei Międzynarodowych Trybunałów Karnych
35:43i Międzynarodowego Prawa
35:46jako narzędzie odstraszania
35:48przed tego typu zbrodniami.
35:54Ale MTK
35:56powstało dopiero 56 lat.
35:58po Norymberdze.
36:04I 54 lata po tym,
36:07jak ONZ przyjął rezolucję
36:09o jego stworzeniu.
36:13Czemu trwało to tak długo?
36:18Międzynarodowy Trybunał Karny
36:20był celem ONZ
36:21od chwili jego powstania,
36:23ale jego powołanie
36:25w latach 50.
36:26uniemożliwiła zimna wojna.
36:32Na historycznej sesji w Nowym Jorku
36:36Rada Bezpieczeństwa ONZ
36:38zajęła się agresją na Koreę.
36:41Stanowisko USA
36:42przedstawił Warren Austin.
36:45Z dumą ogłaszam,
36:47że Stany Zjednoczone
36:49jako lojalny członek ONZ
36:50są gotowe
36:51lecz pomóc Republikę Korei.
36:56Sowiecki delegat
36:58starał się szerzyć propagandę.
37:01Amerykański rząd
37:02najwidoczniej
37:03nie chce wstrzymania walk w Korei.
37:05Próbuje je przeciągać.
37:07Zimna wojna podzieliła świat
37:09na dwa bloki.
37:10Jeden pod wodzą USA
37:12i drugi pod wodzą ZSRR.
37:14Ich walka o dominację
37:17często paraliżowała działania ONZ.
37:21W takich warunkach
37:23powstanie Międzynarodowego Trybunału Karnego
37:26było niemożliwe,
37:28a zbrodni przybywało.
37:35Sowieci i Amerykanie
37:36nie mogli się porozumieć
37:38w kwestii MTK.
37:39Obie strony
37:40odrzuciłyby oskarżenia
37:42o wojny agresywne.
37:44Mimo, że obie
37:45prowadziły je
37:46w swoich strefach wpływów.
38:01Norymberga dała nadzieję
38:02na stałe międzynarodowe ciało prawne.
38:06Zimna wojna ją zniweczyła.
38:13Sytuacja zmieniła się,
38:15kiedy upadek ZSRR
38:16zakończył zimną wojnę
38:18dając szansę
38:19na współpracę w ONZ.
38:24Potem
38:24wybuchło kilka krwawych wojen.
38:34Druga wojna światowa
38:35była pod wieloma względami
38:37prekursorem
38:38i przyczyniła się
38:40do przemocy
38:40w latach 90.
38:49Wojna na Bałkanach
38:51trwała od roku
38:511991
38:53po 2001.
38:59Na początku konfliktu
39:02były tam ekipy
39:03z BBC,
39:04Sky News
39:05czy CNN.
39:06To były początki
39:07satelitarnych wiadomości
39:09i całodobowych
39:10stacji informacyjnych.
39:12nadawały na żywo
39:14do domów w Ameryce,
39:15Europie,
39:15Kanadzie
39:16i Australii,
39:17pokazując chociażby
39:18koszmar cywilów
39:19w Sarajewie.
39:25Popełniano zbrodnie wojenne,
39:28zbrodnie przeciwko pokojowi
39:29i przeciwko cywilom.
39:38W 1994
39:40wybuchła wojna
39:42w Ruandzie.
39:44W zaledwie 100 dni
39:46bojówki dominujących
39:48Hutu
39:48wymordowały
39:49800 tysięcy Tutsi.
39:57Przemoc
40:00w latach 90-tych
40:02dała początek
40:03wierze
40:04w międzynarodową
40:05bezsilność.
40:06Nie mogliśmy
40:08zatrzymać tych wojen.
40:09Przyrzekaliśmy,
40:10że Holokaust
40:11nigdy się nie powtórzy,
40:12a teraz
40:12byliśmy świadkami
40:14ludobójstwa
40:15w Ruandzie
40:16czy Bośni.
40:25ONZ
40:26zaczął organizować
40:27pierwsze
40:27międzynarodowe trybunały
40:29od czasów
40:30Norymbergi
40:30i Tokio.
40:39Powstanie Trybunału
40:41do spraw Jugosławii
40:42i Trybunału
40:43do spraw Ruandy
40:44w latach 90-tych
40:45było sporym
40:47zaskoczeniem.
40:48Przez wiele lat
40:49w tej sprawie
40:50nie robiono
40:50właściwie nic.
40:52Ludzie uznali
40:54projekt
40:54międzynarodowych
40:55trybunałów karnych
40:56za martwy.
40:59W 1993
41:01Rada Bezpieczeństwa
41:03ONZ
41:04powołała
41:04Międzynarodowy Trybunał
41:06Karny
41:06dla byłej Jugosławii
41:08MTKJ.
41:10Przyznaje się
41:11pan do winy?
41:12Nie.
41:12Nie brałem udziału
41:14w tych zbrodniach.
41:19Rok później
41:20powstał podobny trybunał
41:22dla Ruandy
41:23nazwany
41:24MTKR.
41:29Od Norymbergi
41:30i procesów
41:31z końca lat 40-tych
41:33nie powstało
41:34żadne ciało
41:34broniące
41:35prawa międzynarodowego.
41:37Żaden z przywódców
41:38nie odpowiedział
41:39za zbrodnie
41:40swoich żołnierzy.
41:48Prezydent Serbii
41:50Slobodan Miloszewicz
41:51był pierwszą
41:53europejską głową
41:54państwa,
41:54która miała
41:55odpowiedzieć
41:55przed MTKJ
41:57za ludobójstwo
41:58i zbrodnie wojenne.
42:03Zatrzymanie
42:04Miloszewicia
42:04głowy państwa
42:05było niezmiernie
42:07ważne.
42:08Okazywało,
42:08że nawet
42:09bardzo potężni ludzie
42:10muszą liczyć się
42:13z karą.
42:18Dziesięć dni
42:22po poznaniu
42:24aktu oskarżenia
42:25Miloszewicz
42:27zaakceptował
42:28warunki
42:28społeczności
42:29międzynarodowej.
42:31Możliwe więc,
42:32że decyzja
42:32MTKJ
42:33przyczyniła się
42:35do zakończenia
42:36konfliktu.
42:45Trybunały
42:46dla Ruandy
42:47i Jugosławii
42:48były przełomowe.
42:50MTKJ
42:51powstał w roku
42:521993
42:53i działał
42:54do 2017.
42:56Sądził
42:57161 osób,
42:59zarzucając im
43:00zbrodnie ludobójstwa,
43:01zbrodnie wojenne
43:02i przeciwko
43:03i przeciwko
43:03ludzkości.
43:04Wskazał
43:0493 z nich,
43:0613 przekazał
43:07sądom krajowym.
43:17MTKR
43:18działający w latach
43:191995-2015
43:22sądził
43:2493 osoby,
43:25wskazał
43:2662,
43:2710 przekazał
43:29sądom krajowym.
43:34Te wyroki
43:36oparte na
43:36precedensie
43:37Norymbergi
43:38pokazały,
43:39że nawet głowy
43:40państw,
43:40jak Miloszewicz,
43:42nie są bezkarne
43:43i wprowadziły
43:45nowe pojęcie
43:46zbrodni
43:46ludobójstwa.
43:53Ale mimo
43:55to nie były
43:55stałe.
44:00Ziarno,
44:01zasiane w prochach
44:03II wojny
44:03światowej,
44:05wykiełkowało
44:05dopiero
44:0660 lat
44:07później.
44:13MTKJ
44:14i MTKR
44:15były jak
44:16śnieżne
44:17kule.
44:20Wiele państw
44:21uznało je
44:22za dobre
44:22rozwiązanie.
44:25Nie wojujmy,
44:26idźmy do sądu.
44:28Dzięki temu
44:29powróciła idea
44:30z 1945
44:31o powołaniu
44:34stałego
44:34Międzynarodowego
44:36Trybunału Karnego.
44:54Rok 1998,
44:57Rzym.
44:59Dyplomaci z całego świata
45:00pracują nad powołaniem
45:02pierwszego, stałego,
45:04Międzynarodowego Trybunału Karnego.
45:09Musimy mieć
45:11stały sąd,
45:12który zajmie się
45:13zbrodniami niepokojącymi
45:15całą społeczność
45:16międzynarodową.
45:18Ale wielu
45:20bało się, że
45:20polityczne podziały,
45:22które zapobiegły
45:23stworzeniu
45:23podobnego Trybunału
45:24lata wcześniej,
45:26zwyciężą ponownie.
45:30Trybunał,
45:31który zaakceptują
45:33kolejne pokolenia.
45:35W zaskoczeniu
45:36wszystkich
45:37udało się.
45:38Wyjaśniono różnice
45:40dotyczące wyroków,
45:41oskarżeń,
45:42sędziów i prokuratorów
45:43i podpisano traktat.
45:46Trybunał zaczął pracę
45:48cztery lata później,
45:49w 2002.
45:50I działa do dziś.
45:58Międzynarodowy Trybunał
46:00Karny w Hadze
46:00powstał
46:011 lipca
46:022002 roku.
46:07Wzorowany na
46:08karcie norymberskiej
46:09zajmuje się
46:10takimi samymi
46:11zbrodniami,
46:11jak trybunały
46:12w Norymberdze
46:13i Tokio.
46:14Z jednym
46:15dodatkiem.
46:18Zbrodnią
46:19ludobójstwa.
46:23Choć
46:24wskażone
46:25takimi samymi
46:26politycznymi
46:26kompromisami,
46:27jak po II wojnie
46:28światowej,
46:29powstanie
46:30MTK
46:31było
46:31zwieńczeniem
46:32eksperymentu
46:33trwającego
46:3460 lat.
46:40W zeszłym
46:43stuleciu
46:43byliśmy
46:43świadkami
46:44dwóch
46:45wielkich
46:45przełomów.
46:48Pierwszym
46:49był
46:50Trybunał
46:50Norymberski,
46:52miejsce narodzin
46:53międzynarodowego
46:54prawa karnego.
46:55Drugi
46:55to MTK,
46:56w zasadzie
46:57wyrastający
46:58z pierwszego.
47:01Cywilizacja
47:02nie może
47:02ich ignorować.
47:03dziedzictwo
47:05Norymbergi
47:06i Tokio
47:06widać
47:07chociażby
47:07w wierze
47:08w dominację
47:09indywidualnej
47:10winy
47:10nad winą
47:11państwa,
47:12w niezależności
47:14postępowań,
47:15a nawet w języku
47:16jakim
47:16dyplomaci,
47:17przywódcy
47:18i zwykli ludzie
47:19opisują
47:20konflikty.
47:27Mówiąc
47:30o niedawnych
47:31kryzysach,
47:32rozmawiamy
47:33językiem
47:34Norymbergi.
47:37Musi odpowiedzieć
47:38za zbrodnie
47:39przeciwko ludzkości
47:40i zbrodnie
47:41wojenne.
47:43Komisja
47:43zdecydowała
47:44o wszczęciu
47:45śledztwa
47:45w sprawie
47:46ludobójstwa,
47:47zbrodni
47:47przeciwko ludzkości
47:48i zbrodni
47:49wojennych.
47:51To brutalne
47:53i nieludzkie
47:54złamanie
47:55prawa
47:55międzynarodowego.
47:59Dzisiaj
48:00to język
48:01wszystkich
48:01polityków
48:02i dyplomatów.
48:04To naprawdę
48:06wielka nowość.
48:08Przed Norymbergą
48:10nie znali go
48:11ani zwykli
48:12obywatele,
48:12ani przywódcy
48:13krajów.
48:16Za zbrodnie
48:18przeciwko ludzkości.
48:19Norymberga
48:21odegrała w tym
48:22ogromną rolę.
48:23Nie zapomnimy,
48:27że nasza
48:27organizacja
48:28wyrasta
48:29z walki
48:30z reżimami
48:31winnymi
48:31masowych zbrodni
48:32na przerażającą
48:34skalę.
48:38Trybunały
48:39z Norymbergi
48:40i Tokio
48:40przekazały nam
48:41swoją
48:42jurysdykcję
48:43i praktyki,
48:45a także
48:45swoją
48:46narrację,
48:47sposób
48:47rozmawiania
48:48o wojnie.
48:51Procesy
48:52norymbergskie
48:53pokazały
48:54raz na zawsze,
48:55że żadne
48:56zbrodnie wojenne
48:57czy ludobójstwa
48:58nie pozostaną
48:59bezkarne.
49:06Obecne
49:08polityczne
49:08realia
49:09osłabiają
49:10międzynarodowe
49:11prawo karne,
49:14ale nie możemy
49:15się poddać.
49:17Musimy walczyć
49:18z bezkarnością,
49:19żeby wszyscy
49:21winni
49:21stanęli
49:22przed obliczem
49:23sprawiedliwości.
49:24z norymbergskie
49:25z norymbergskie
49:25z norymbergskie
49:27z norymbergskie
49:33z norymbergskie