- 2 days ago
Category
📚
LearningTranscript
00:07Norymberga, lipiec 1946.
00:11Nazistowscy przywódcy po raz pierwszy w dziejach
00:15odpowiedzą za zbrodnie wojenne przed sądem.
00:19Sowiecki oskarżyciel, generał Rudenko,
00:22pyta świadków o masakrę tysięcy polskich oficerów i cywilów
00:26odkrytych w masowych grobach w Europie Wschodniej.
00:35Rudenko oskarża o masakrę Niemców,
00:38ale pod presją Brytyjczyków i Amerykanów zarzut zostaje oddalony.
00:43Napięcie między aliantami jest wyczuwalne,
00:46bo na tej sali liczą się nie tylko prawda i sprawiedliwość.
00:53Czemu naziści nie odpowiedzą za masakrę tysięcy Polaków w Katyniu?
00:58Przez brak dowodów?
01:01A może chodzi o coś innego?
01:14Koszmar II wojny światowej nie miał precedensu.
01:26Na polach bitew i przez niewyobrażalne zbrodnie
01:30zginęły miliony ludzi.
01:34Ale po chaosie i cierpieniu,
01:37zwycięzcy alianci pragnęli sprawiedliwości dla sprawców,
01:41żeby zapobiec podobnym wydarzeniom w przyszłości.
01:49W walce o winę i prawdę,
01:52kto zostanie osądzony,
01:54a kto uniknie kary?
02:05Przez wpływ polityki i rządzy zemsty
02:09sprawiedliwość okazała się niedoskonała.
02:15Ale mimo to te procesy zdefiniowały prawo międzynarodowe
02:20i ukształtowały współczesny świat.
02:23Oto II wojna światowa.
02:27Historia przed Trybunałem.
02:32Propaganda, pragmatyzm i sprawiedliwość.
02:44Po niewyobrażalnych zbrodniach II wojny światowej
02:49Noremberga obiecywała nowy moralny porządek.
02:53Ale sprawiedliwość była tylko jednym z celów Trybunału.
03:02W idealnym świecie proces ma wykazać prawdę,
03:06ale nie żyjemy w idealnym świecie.
03:08Każdy proces ma w sobie element polityczny,
03:11tak w reżimach totalitarnych,
03:14jak i w demokracjach.
03:17W Norymberdze i nie tylko
03:19prawda była manipulowana i wykorzystywana.
03:23Każdy chciał przedstawić swoją wersję.
03:31Relacje procesów z prawdą są bardzo złożone.
03:35I nie chodzi o wyniki i wyroki,
03:39lecz o narracje, jakie trafiają do społeczeństwa.
03:46Propaganda, prawo i sprawiedliwość
03:49tworzą nierozerwalny trójkąt.
03:51W tym trójkącie propagandy,
03:55czasem prawdy i pragnienia prawnego osądu,
03:59mieści się całe dziedzictwo II wojny światowej.
04:02W Norymberdze to dziedzictwo zaczęło się
04:06od sowieckich prób zmieniania historii
04:08i wykorzystania zbrodni katyńskiej.
04:19Kwiecień 1943, Katyn.
04:23Po inwazji na Związek Sowiecki w 1941,
04:28Niemcy odkrywają tam masowe mogiły.
04:35Robotnice ekshumują szczątki tysięcy
04:37polskich oficerów i intelektualistów.
04:41To część historii, o której Związek Sowiecki
04:44wolałby zapomnieć.
04:55Podróż von Ribbentropa do Moskwy
04:57otwiera nowy rozdział niemieckiej dyplomacji.
05:01Tuż przed II wojną światową
05:04Stalin i Hitler zawarli pakt o nieagresji.
05:11Obiecali sobie nie atakować się nawzajem.
05:15Uzgodnili też wspólny atak na Polskę.
05:18Najpierw zrobiły to Niemcy,
05:20wywołując II wojnę światową.
05:22Potem ze wschodu uderzyli Sowieci.
05:28Niemcy najechali Polskę
05:301 września 1939.
05:36Dwa tygodnie później, 17.
05:39Armia Czerwona zaatakowała od wschodu.
05:4422 września w Brześciu nad Bugiem
05:48Sowieci i Niemcy świętują podział Polski
05:50wspólną defiladą.
05:55Niemcy zajmują zachodnią i środkową część kraju,
05:58Sowieci wschodnią.
06:04Po zajęciu wschodniej części Polski
06:06Sowieci rozpoczęli brutalne represje
06:08wobec polskich intelektualistów,
06:11urzędników i przede wszystkim oficerów.
06:15W maju 1940 deportowali i wymordowali
06:19około 20 tysięcy polskich oficerów
06:22i intelektualistów.
06:26Grzebiąc dowody swojej zbrodni
06:28w masowych grobach na terenie ZSRR,
06:31m.in. w Lesie Katyńskim.
06:36W czerwcu 1941 Hitler zdradził Stalina,
06:42atakując Związek Sowiecki.
06:48Po wielu druzgoczących porażkach
06:51Stalin prosi o pomoc Zachód.
06:55Pod koniec 1941,
06:58mimo protestów polskich władz
07:00na uchodźstwie,
07:02alianci się zgadzają.
07:03To trudny sojusz,
07:05powstały z konieczności.
07:07Zachód zawarł pakt z diabłem.
07:14Po dwóch latach brutalnych walk
07:16w 1943,
07:19Niemcy odkryli masowe groby w Katyniu
07:21i próbowali wykorzystać je
07:23do skłócenia aliantów.
07:31Rozpowszechniali informacje,
07:33o masowych mordach polskich oficerów w Katyniu,
07:36niszcząc reputację ZSRR.
07:41Ksiągali ludzi z całej okupowanej Europy
07:44i pokazywali im te groby
07:45jako dowód na bestialstwo Sowietów.
07:48Ale Sowieci przedstawili własną wersję.
07:54Stwierdzili, że to nazistowska propaganda,
07:57że to Niemcy wymordowali polskich oficerów w Katyniu.
08:02Stworzyli komisję, która na podstawie fałszywych dowodów
08:05orzekła, że za zbrodnią stoją Niemcy.
08:09Sfałszowali dosłownie wszystko.
08:12Za zamkniętymi drzwiami przywódcy Zachodu
08:15wiedzieli, że Sowieci kłamią,
08:17ale woleli przymknąć oczy
08:18i nie ryzykować utraty ważnego sojusznika.
08:21Nie oznaczało to jednak,
08:23że po wygranej wojnie pozostaną ślepi.
08:26W obawie, że zachodni alianci
08:28wykluczą ich z powojennej sprawiedliwości,
08:31Sowieci musieli potwierdzić swoją wiarygodność.
08:34Kiedy los zaczął im sprzyjać,
08:37nadarzyła się okazja.
08:44Wielka sowiecka ofensywa
08:46nie tylko wytrzymała napór 240 dywizji,
08:50ale przeszła też do kontrataku.
08:57Od grudnia 42 do stycznia 43
09:02Armia Czerwona powoli spycha Niemców,
09:05którzy zostawiają po sobie świadectwa zbrodni
09:08i masowe groby.
09:18Niemcy nazywali walki na wschodzie
09:20Fernichtungskrieg
09:22wojną na wyniszczenie.
09:24Na rozkaz swoich władz
09:26łamali zasady wojny,
09:28mordując 27 milionów
09:30sowieckich obywateli i żołnierzy.
09:33Niszczyli całe wioski.
09:35Masowe mogiły i obozy śmierci
09:38dowody wojny na wyniszczenie
09:40były wszędzie.
09:43Sowieci chcieli pokazać je światu.
09:58W 1943
10:00każdy sowiecki korpus
10:02miał ekipę filmową,
10:03która filmowała masowe mogiły
10:05i inne dowody zbrodni.
10:12Kręcimy to, mamy materiały,
10:14rozpowszechniamy je
10:15i organizujemy procesy.
10:18To była propaganda,
10:20ale także prawda.
10:22Procesy sądowe stały się elementem
10:24ogólnej logistyki wojny.
10:29Przed odkryciem zbrodni katyńskiej
10:32Sowieci sądzili nazistów
10:34i kolaborantów
10:35na procesach zamkniętych.
10:45Ale od lipca 1943
10:48licząc na zwrócenie uwagi
10:51na zbrodnie Niemców
10:52przeszli do procesów otwartych.
10:56Pierwszy taki proces
10:57rozpoczął się
10:58w ukraińskim Charkowie
11:0015 grudnia 1943.
11:05Zaproszono miejscowe
11:07i zagraniczne media,
11:08żeby świat ujrzał siłę
11:10i moralność
11:11sowieckiego reżimu.
11:15To był pierwszy proces
11:20nazistowskich zbrodniarzy
11:21oraz sugestia,
11:22że Związek Sowiecki
11:24chce ich sądzić.
11:31Przed sądem w Charkowie
11:33stanęło czterech mężczyzn
11:35oskarżonych o zbrodnie wojenne.
11:39Trzem niemieckim oficerom
11:41zarzucono mordowanie
11:42tysiące Sowietów
11:43w mobilnych komorach gazowych
11:45na ciężarówkach
11:46oraz przez rozstrzelanie.
11:52Sowiecki kolaborant
11:53Michał Bulianow
11:54kierował tymi ciężarówkami.
11:59Organizatorom procesu
12:01w Charkowie
12:01bardziej niż na Sprawiedliwości
12:03zależało na przesłaniu.
12:09Wszystko było ustawione.
12:12Każdy wiedział,
12:12co ma mówić.
12:13Co nie znaczy,
12:14że oskarżeni
12:15nie byli winni.
12:18To były prawdziwe zbrodnie,
12:20świadkowie je widzieli.
12:22Większość oskarżonych
12:23w tych sowieckich procesach
12:25była winna
12:26stawianych im zarzutów.
12:31Mówimy o prawdziwych zbrodniach,
12:34prawdziwych sprawcach,
12:35i w większości przypadków
12:37prawdziwych świadkach.
12:39Dowodów było mnóstwo.
12:42Niemcy okupowali
12:43ogromną część ZSRR.
12:45Wszystkich czterech oskarżonych
12:47uznano za winnych
12:48i powieszono 19 grudnia.
12:53Zaledwie cztery dni
12:54po rozpoczęciu procesu.
12:58Relacje z Charkowa
12:59były narzędziem
13:00sowieckiej propagandy.
13:02Prasa trąbiła
13:03o początku procesów
13:04wszystkich niemieckich zbrodniarzy.
13:16Sowieci organizowali
13:18wielkie publiczne procesy
13:20do końca wojny
13:20i po niej.
13:21Miały dwojakie cele.
13:23Pokazywać zbrodnie nazistów
13:26i wpływać na zachód.
13:36Sowieci chcieli pokazać
13:38zachodowi,
13:39że zależy im
13:40na sprawiedliwości,
13:41bo wciąż rozmawiali
13:42z zachodnimi aliantami
13:44o procesach nazistów
13:45i czy w ogóle są potrzebne.
13:54Udało im się.
13:56Alianci zgodzili się
13:57na norymberski eksperyment.
13:59Ale Sowieci
14:00znowu próbowali
14:01wykorzystać prawdę o Katyniu.
14:16Na procesie norymberskim
14:18oskarżyli o tę zbrodnię Niemców.
14:26Sowieci
14:27przedstawili sfałszowane dowody
14:29i trzech świadków.
14:33Zachodni sędziowie
14:34ich wysłuchali,
14:35ale wątpliwości pozostały.
14:40Do sowieckich dowodów
14:42i świadków
14:43podchodzono ostrożnie,
14:45bo było jasne,
14:46że część jest fałszywa.
14:49Jeśli Sowieci
14:50fałszowali dowody
14:51w sprawie Katynia,
14:52to czy to samo robili
14:53z innymi zbrodniami?
14:55Zachodni alianci
14:56stąpali po cienkim lodzie.
14:59Pragnęli sprawnie.
15:00Sprawiedliwości,
15:01ale nie chcieli alienować Sowietów
15:03i niszczyć obecnego
15:04w Norymberdze
15:05ducha międzynarodowej współpracy.
15:14Ostatecznie,
15:16przez napięcia
15:17między delegacjami
15:18sowiecką,
15:19brytyjską,
15:19francuską
15:20i amerykańską,
15:21kwestie Katynia
15:22odłożono.
15:25Gdyby
15:25międzynarodowy
15:26trybunał
15:27w Norymberdze
15:27niesłusznie
15:28uznał tę zbrodnię
15:29za niemiecką,
15:31zniszczyłoby to
15:32jego moralne dziedzictwo.
15:37Brak wiary
15:39w prawdomówność
15:40Sowietów
15:40to część
15:41spuścizny
15:42katyńskiego kłamstwa.
15:52Musiało minąć
15:53pięćdziesiąt lat,
15:54żeby Sowieci
15:55wyznali
15:55prawdę o Katyniu.
15:59W 1990
16:01pod żądami
16:03Michaiła Gorbaczowa
16:04ZSRR
16:05prowadził
16:06politykę
16:06otwartości.
16:07Wymagała ona
16:08rewizji
16:09sowieckiej historii
16:10w nadziei
16:11uspokojenia
16:12państw satelickich
16:13jak Polska
16:14wykorzystywanych
16:15przez sowiecki reżim.
16:25W Norymberdze
16:27Sowieci
16:28wykorzystali
16:28szansę
16:29na przedstawienie
16:30własnej narracji,
16:32według której
16:33całą winę
16:33ponosił wróg.
16:35Tak było
16:36w całej
16:37powojennej Europie.
16:45Pod wieloma względami
16:47pamięć o tych
16:48procesach
16:49to pamięć
16:49o historiach,
16:51o tym,
16:51kto był winny,
16:53a kto nie.
16:56Na Bałkanach
16:57powojenne
16:58procesy
16:58pozostały
16:59kwestią sporną
17:00przez cały
17:01XX wiek.
17:02województwo
17:02zostało
17:04bardzo
17:04ciężar
17:05punkt
17:06dla
17:06wielu
17:06ludzi
17:07w ciągu
17:08XX wieku.
17:22Po niemieckiej
17:24inwazji
17:25na Jugosławie
17:25w 1941
17:27doszło
17:28do zaciętych
17:29walk
17:29z najeźdźcą
17:30oraz między
17:31głęboko
17:32podzielonymi
17:32tamtejszymi
17:33grupami
17:34etnicznymi.
17:36Serbowie,
17:37Chorwaci,
17:38Bośniacy
17:38i inni
17:39tworzyli
17:40różne frakcje.
17:44Jedni
17:44stawiali opór,
17:45inni
17:45kolaborowali.
17:47Każdy miał
17:47własną wizję
17:48przyszłości
17:49Jugosławii.
17:57Najlepszym
17:58sposobem
17:58na zrozumienie
17:59złożoności
18:00II wojny światowej
18:01w byłej Jugosławii
18:02jest przyznanie,
18:04że choć była
18:05to wojna globalna,
18:06jej częścią
18:07była wojna
18:08domowa
18:08między trzema
18:09głównymi
18:10grupami
18:10etnicznymi.
18:15Chorwaci
18:16bardzo szybko
18:16stworzyli
18:17własny
18:17faszystowski
18:18rząd
18:18kierowany
18:19przez
18:19Ustaszy
18:20oraz
18:20niepodległe
18:21państwo
18:22chorwackie.
18:24Wielu
18:24Serbów
18:24dołączyło
18:25do komunistycznej
18:26partyzantki
18:27Josipa
18:27Broza Tito,
18:28walcząc
18:29z Niemcami
18:30u boku
18:30aliantów
18:31i marząc
18:33i marząc
18:33o komunistycznej
18:34utopii.
18:36Inni Serbowie
18:37dołączyli
18:38do czetników,
18:39antykomunistycznych
18:40nacjonalistów
18:41i początkowo
18:43rojalistów.
18:45Rezultatem
18:46był krwawy
18:47konflikt
18:47łączący
18:48okupację
18:49z wojną
18:49domową.
18:53Trzy różne grupy,
18:55w różnym czasie
18:56sprzymierzone
18:57z aliantami
18:58bądź Niemcami.
19:01Początkowo
19:02Zachód,
19:02a zwłaszcza
19:03Winston Churchill,
19:04wspierał
19:05czetników.
19:06Nie dlatego,
19:07że lubili ich
19:08czy draże
19:08Mihailovicja,
19:10ale przez ich
19:10antykomunizm.
19:17Draże
19:18Mihailovic
19:19był dowódcą
19:20jugosłowiańskiej
19:21armii w ojczyźnie,
19:23podległej
19:23czetnikom.
19:25Pod koniec
19:251941
19:28Wielka Brytania
19:29uznała
19:30Mihailovicza
19:31i czetników
19:31za jugosłowiański
19:32ruch oporu.
19:36Ale to się
19:38zmieniło.
19:40W 1943,
19:43a na pewno
19:43w 1944,
19:45Zachód wycofał
19:46poparcie
19:46dla czetników,
19:47bo współpracowali
19:49z Niemcami.
19:52Ludzie
19:53Mihailovicja
19:54pomagali
19:55Włochom
19:55i Wehrmachtowi
19:56w walce
19:57o coś,
19:57co czetnicy
19:58nazywali
19:59Wielką Jugosławią
20:00i etnicznie
20:02czystą
20:02Wielką Serbią
20:03w jej granicach.
20:12Choć liczby
20:14są sporne,
20:14w czasie wojny
20:15mogli wymordować
20:1633 tysiące
20:18muzułmanów
20:18i 32 tysiące
20:20Chorwatów.
20:31Pod koniec wojny
20:32czetnicy
20:33dopuszczali się
20:34strasznych zbrodni
20:35przeciwko ludzkości
20:36i zbrodni wojennych,
20:37mordując bośniackich
20:39muzułmanów
20:40i Chorwatów
20:41oraz walcząc
20:42z partyzantami
20:43Tito.
20:46To miało
20:48swoje następstwa.
20:49W 1944
20:51Armia Czerwona
20:53przy pomocy
20:54partyzantów
20:54wyzwoliła
20:55Jugosławię.
20:57Jej przywódcą
20:58został
20:58Josip Broz Tito.
21:03Chcąc zjednoczyć
21:04poróżniony naród
21:05pod sztandarem
21:06komunizmu,
21:07Tito rozpoczął
21:08czystki
21:08wśród
21:09dawnych rywali.
21:14Aresztowano
21:14tysiące
21:15antykomunistów.
21:16Uznano ich
21:17za zdrajców
21:18i zbrodniarzy
21:19wojennych.
21:24Komunistyczne
21:25władze
21:25Nowej Jugosławii
21:26musiały postawić
21:27przed sądem
21:28przywódców
21:29czetników
21:29i chorwackich
21:30ustaszy,
21:31by zerwać
21:32z przeszłością
21:32i przedstawić
21:33obywatelom
21:34nową
21:35komunistyczną
21:36narrację.
21:41Dla czystki
21:43Tito
21:44najważniejszy
21:45był proces
21:45draży
21:46Michajlowicza.
21:51W Belgradzie
21:52trwa proces
21:55przypominający
21:56ten w Norymberdze.
21:57Dokładnie
21:59sprawdzano
21:59przepustki.
22:01Sala
22:01była pełna
22:02tych,
22:02którzy mogli
22:03wziąć udział
22:03w procesie
22:04Jugosłowian
22:05oskarżanych
22:06o sprzyjanie
22:06Niemcom.
22:0810 czerwca
22:091946
22:10Michajlowicz
22:12i 23
22:13innych
22:13oskarżonych
22:14stanęli
22:15przed
22:15Trybunałem
22:16Wojskowym.
22:17Michajlowiczowi
22:18zarzucano
22:19zdradę,
22:20walkę
22:21z partyzantką
22:21Tito
22:22oraz współpracę
22:23z państwami
22:24osi.
22:28Ważnymi
22:29dowodami
22:29były jego
22:30własne zdjęcia
22:31i notatki
22:31i wezwano
22:33też licznych
22:33świadków.
22:39Uznano go
22:40za winnego
22:4047
22:41zarzutów,
22:42w tym
22:43zdrady
22:43stanu
22:44i zbrodni
22:45wojennych.
22:49Było jasne,
22:51że komuniści
22:51skażą
22:52Michajlowicza
22:52i innych
22:53wrogów
22:54państwa.
22:56W zasadzie
22:57nie zapewniono
22:59im
22:59prawnej
22:59obrony.
23:0515
23:06lipca
23:071946
23:08Draża
23:10Michajlowicz
23:10został
23:11skazany
23:11na śmierć
23:12przez
23:12rozstrzelanie.
23:17Proces
23:18Michajlowicza
23:19i czystka
23:19Tito
23:20umocniły
23:20jego kontrolę
23:21nad
23:21wielonarodową
23:22Jugosławią.
23:25Utrzymywał
23:25ją latami
23:26mówiąc
23:27o
23:27jugosłowiańskiej
23:28tożsamości,
23:29ważniejszej
23:30od etnicznych
23:31podziałów.
23:39Ale pod
23:41płaszczykiem
23:41jedności
23:42tliło się
23:43zarzewie
23:44konfliktu.
23:48W powojennych
23:50procesach
23:50kolaborantów
23:51skazano
23:52wiele osób.
23:53To wywołało
23:54sprzeciw części
23:55populacji,
23:56zwłaszcza
23:56tej niesprzyjającej
23:57komunistom.
24:00Te różnice
24:01wyszły
24:01na jaw
24:02zaraz po
24:02upadku
24:03komunizmu
24:03w latach
24:04dziewięćdziesiątych.
24:18Wojna w Jugosławii
24:20wybuchła
24:21w 1991
24:22i trwała
24:23do 2001.
24:25Serbowie,
24:26Chorwaci,
24:27Bośniacy
24:28znowu zwrócili się
24:29przeciwko sobie.
24:33To pokazało,
24:35że przekaz Tito
24:36o jedności
24:36i braterstwie
24:37był kłamstwem.
24:42Wielu Serbów
24:44wróciło
24:45do dawnego
24:45nacjonalizmu,
24:46czcząc ofiary
24:47poprzedniego
24:48reżimu.
24:52W czasach
24:53komunizmu
24:54Michajlowicz
24:55był zdrajcą
24:56i zbrodniarzem
24:56wojennym,
24:57ale po wojnie
24:58w latach
24:59dziewięćdziesiątych
25:00i rozpadzie
25:00Jugosławii
25:01serbska polityka
25:03znalazła
25:03oparcie
25:04w micie
25:04czetników.
25:05I Jugosławia
25:06nie było więcej.
25:07Jedna z centralnych
25:08mythologii
25:09tego nowego
25:10serbiennego
25:11politycznego
25:11była
25:12mythologia
25:12czetnika.
25:23W 2015
25:25Sąd Najwyższy
25:27Niepodległej
25:27Serbii
25:28zrehabilitował
25:29Michajlowicza,
25:30unieważniając
25:31wyrok
25:32z 1946.
25:37To była
25:39zdumiewająca
25:40kasacja.
25:41Sąd orzekł,
25:42że dowody
25:43z początków
25:43okresu
25:44komunistycznego
25:45nie mają
25:45znaczenia.
25:52W obecnej
25:54Serbii
25:55dziedzictwo
25:55draży
25:56Michajlowicza
25:56pozostaje
25:57kontrowersyjne.
25:59Jedni
25:59widzą w nim
26:00bohatera,
26:01inni
26:01zdrajcę
26:02i zbrodniarza.
26:05Polityczne
26:06decyzje
26:07reżimu
26:07Tito
26:08o ściganiu
26:09antykomunistów
26:10dały części
26:11Serbów
26:12podstawy
26:12do zmieniania
26:13historii
26:14II wojny
26:14światowej.
26:18Ale opowieści
26:20o dobru
26:20i złu,
26:21o bohaterach
26:22i złoczyńcach
26:23rzadko pasują
26:24do ram
26:24prawdy
26:25i sprawiedliwości.
26:27Pokazał to
26:28proces
26:28w Menini
26:29w 1945.
26:42W czasie walk
26:44o Manilę
26:44wiele części miasta
26:45uległo zniszczeniu,
26:47pogarszając destrukcję
26:48spowodowaną przez
26:49wroga.
26:533 lipca
26:541945.
26:56Amerykanie i Japończycy
26:58toczą jedną z najbardziej brutalnych
27:00miejskich bitew w dziejach.
27:05Walki uliczne pochłonęły życie
27:07około 100 tysięcy cywilów.
27:10Japończycy stawiali zacięty opór.
27:16Kiedy 3 marca
27:18generał Douglas MacArthur,
27:21naczelny dowódca
27:22wojsk alianckich
27:23na południowo-zachodnim
27:24Pacyfiku,
27:25ogłosił zwycięstwo,
27:27znaleziono ślady
27:28przerażającej masakry.
27:35Walki uliczne
27:36były krwawe
27:37i trwały bardzo długo.
27:39Nie ma wątpliwości,
27:43że Japończycy
27:44dopuszczali się zbrodni
27:45nie tylko na żołnierzach
27:47przeciwnika,
27:48lecz także na cywilach.
27:51Bez nadziei na ucieczkę,
27:53Japończycy wyładowali
27:54swój gniew
27:55na miejscowej populacji.
27:57Historia nazwała to
27:59masakrą w Manili.
28:00Po wojnie
28:01Amerykanie byli zdeterminowani,
28:03żeby ukarać winnych.
28:11Generał Tomoyuki Yamashita
28:13był pod koniec wojny
28:14jednym z ważniejszych
28:15japońskich oficerów.
28:17Dowodził też okupacją Filipin.
28:25Schwytany w 1945
28:27stanął przed sądem w Manili.
28:31Oskarżony
28:32o celową
28:34i zaplanowaną masakrę
28:36dużej części populacji
28:38prowincji Batangas,
28:41w której zamordowano
28:43ponad 25 tysięcy
28:45nieuzbrojonych cywilów,
28:48w tym mężczyzn,
28:50kobiet
28:51i dzieci.
28:58Zniszczona wojną Manila
29:00i pierwszy proces
29:01o zbrodnie
29:02w wojnie na Pacyfiku.
29:04Były dowódca
29:05japońskich wojsk okupacyjnych
29:07jest oskarżony o zbrodnie
29:08w ostatnich dniach walk.
29:11Proces Yamashita
29:12zaczął się
29:1329 października 1945.
29:17Oskarżenie
29:18przedstawiło mnóstwo dowodów,
29:20w tym zeznania
29:21286 świadków.
29:24Opowiadali
29:25o mordowaniu mężczyzn,
29:27kobiet, dzieci,
29:28o gwałtach,
29:30torturach
29:30i o kaleczeniach.
29:33Ale udowodnienie
29:35winy Yamashity
29:36okazało się trudne.
29:42Nie było dowodów,
29:44że skrzywdził
29:45kogokolwiek osobiście.
29:52nie chodziło
29:53o rozkazy Yamashity,
29:55ani o karę
29:56za zbrodnię.
29:57Chcieli wykazać,
29:59że powinien był
29:59wiedzieć,
30:00co się dzieje.
30:05Na tym miała polegać
30:06wina Yamashity
30:07za masakrę w Manili.
30:10W czasie walk
30:11był 200 kilometrów dalej.
30:15Co więcej,
30:17kazał kontradmirałowi,
30:19Sanji Iwabuciemu
30:20wycofać się
30:21przed przybyciem Amerykanów.
30:24Ale Iwabuchi
30:26zignorował rozkaz,
30:28wybierając walkę do śmierci.
30:32Przez przewagę Amerykanów
30:35wojska Yamashity
30:36nie mogły zachować
30:37organizacyjnej spójności,
30:40niezbędnej
30:41do skutecznego dowodzenia.
30:49Wie Pan o zbrodniach
30:53wobec mieszkańców Manili?
30:58Nie wiem nic
31:00o zbrodniach
31:01na mieszkańcach Manili.
31:11Yamashita twierdził,
31:12że łączność
31:13w zasadzie nie istniała,
31:15że o niczym nie wiedział
31:16i nie mógł
31:17zatrzymać masakry.
31:20Ale sąd
31:21zignorował te fakty.
31:24Trybunał uznaje
31:26Pana za winnego
31:26i skazuje na śmierć
31:27przez powieszenie.
31:30Uznali, że był dowódcą.
31:32Zbrodnie popełnili
31:34jego ludzie,
31:35więc jest winny.
31:39Yamashita został
31:41skazany na śmierć
31:427 grudnia 1945
31:44w czwartą rocznicę
31:47ataku na Pearl Harbor.
31:49Termin ogłoszenia wyroku
31:50umocnił wrażenie,
31:52że był to
31:52ustawiony proces.
32:00Choć żołnierze Yamashita
32:02dopuszczali się zbrodni,
32:04a japońskie okrucieństwo
32:05wobec jeńców
32:06było powszechnie znane,
32:08szczegóły jego sprawy
32:10budzą wątpliwości.
32:21Uważa się, że Yamashita
32:23skazano, bo
32:23MacArthur
32:24chciał zemsty.
32:28Był w areszcie wojskowym,
32:30miał go sądzić
32:31wojskowy trybunał.
32:34Wskazanie Yamashita
32:35mimo braku dowodów winy
32:37każe zastanowić się
32:39nad politycznym wymiarem wyroku
32:41oraz wpływem
32:43MacArthur'a.
32:51MacArthur
32:52chciał zemsty i użył stanowiska,
32:55żeby wpłynąć na sąd?
32:57Czy całkowicie amerykański trybunał
32:59mógł wydać sprawiedliwy wyrok?
33:02Tego być może
33:04nie dowiemy się nigdy.
33:09Pewne jest jednak,
33:11że proces Yamashita
33:12wydaje się potwierdzać tezy
33:14o stosowaniu tak zwanej
33:16sprawiedliwości zwycięzców.
33:22Te zarzuty wzmacniają też
33:24powojenne manipulacje prawne
33:26państw kolonialnych.
33:40Inne dobre wieści z Hongkongu,
33:42gdzie zbliża się
33:43proces japońskich zbrodniarzy.
33:45Może nie czują się winni,
33:47ale nie mogą liczyć
33:48na pobłażliwość.
33:53Proces Yamashita
33:54był pierwszym z tysięcy procesów
33:56w całej Azji Południowo-Wschodniej.
34:03Według japońskich danych
34:05w ponad 2200 procesach
34:08sądzono około 5700 osób
34:11w 51 miejscach w Azji
34:13i na Pacyfiku.
34:15Inaczej niż w głośnym procesie
34:17tokijskim, który zaczął się
34:19w 1946 i sądził 28 japońskich przywódców.
34:24Te procesy zajmowały się
34:26ludźmi mniej ważnymi
34:27i prowadziły je pojedyncze kraje.
34:33Od Chin po Indonezję
34:36i od Indii po Filipiny
34:384600 osób uznano za winne,
34:41a 920 skazano na śmierć
34:43i stracono.
34:56Zarzuty dotyczyły zbrodni wojennych,
34:58nie planowania wojny agresywnej.
35:01Tą kwestią zajmował się
35:03Trybunał w Tokio.
35:06Oskarżeni byli różni
35:08od wysokich oficerów
35:10po zwykłych szeregowców.
35:16W tych procesach
35:18Japończyków sądzono
35:19za okrucieństwa wobec jeńców
35:22i cywilów
35:22w czasie podboju
35:24Azji Południowo-Wschodniej.
35:30Ale poczynania części państw kolonialnych
35:34w regionie
35:35przeczyły ich rzekomej wierze
35:37wraczkujące nowe
35:38prawo międzynarodowe.
35:47Batavia to serce
35:50indonezyjskiego ruchu nacjonalistycznego.
35:53Jego liderem jest dr. Sukarno.
35:55Na wiecach, na Jawie i Sumatrze
35:57wzywa się do stworzenia
35:59jednolitego frontu
36:00przeciwko Holendrom
36:01i ich sojusznikom.
36:05W 1946, 1947 i 1948
36:10holenderska armia
36:12zwalczała powstanie w Indonezji,
36:14a francuska w Indochinach.
36:17Brytyjczycy mieli podobne problemy.
36:26Dopuszczano się tam
36:27zbrodni wojennych,
36:29które podkopywały
36:30wiarygodność
36:31powojennych procesów
36:33przeciwko Japończykom.
36:38W represjach,
36:40masowych egzekucjach
36:42i przez tortury
36:43zginęły setki tysięcy ludzi.
36:46Wielu innych deportowano
36:47pozbawiając partyzantów wsparcia.
36:56Jednocześnie państwa kolonialne
36:58walczyły o sprawiedliwość
36:59dla członków własnego ruchu oporu,
37:02którzy cierpieli z rąk
37:03Japończyków i Niemców.
37:09Tłumaczyli się,
37:11że walczą z terrorystami.
37:13Jak się ich zwalcza?
37:15Osądza się i zabija.
37:22Ale członkowie ruchu oporu
37:24twierdzili,
37:24że nie są terrorystami.
37:27Dawni partyzanci uznali,
37:29że w przyszłości ludzie,
37:31jak oni,
37:31potrzebują prawnej ochrony.
37:33Nie można ich po prostu
37:34uznać za bandytów
37:35i zabić.
37:37Głosy dawnych alianckich partyzantów
37:39dały początek debacie
37:40o rozszerzeniu
37:41konwencji genewskiej
37:42i określeniu,
37:43czym jest legalny ruch oporu.
37:58Duńska delegacja stwierdziła,
38:00że skoro wojna agresywna
38:01jest nielegalna,
38:03w takim razie każdy opór
38:05wobec nielegalnej inwazji
38:07jest legalny.
38:09To wywołało ostrą reakcję
38:11państw kolonialnych.
38:18Państwa te obawiały się,
38:19że ta definicja
38:21jest zbyt szeroka
38:22i może zaszkodzić
38:24ich działaniom w koloniach.
38:25Postanowiły działać.
38:33Stwierdziły, że rozumieją,
38:35że sprawa dotyczy
38:36ich własnego ruchu oporu.
38:37Ale teraz chodzi o przeszłość.
38:40Zaczęła się długa dyskusja
38:41o tym, że prawna ochrona
38:43ruchu oporu
38:44z II wojny światowej
38:45nie powinna dotyczyć
38:47powstańców w koloniach.
38:54Kiedy w 1949
38:56zmieniano konwencję genewską,
38:59państwa kolonialne sprawiły,
39:01że prawna definicja
39:02legalnego oporu
39:03była bardzo wąska.
39:07Partyzanci musieliby
39:09otwarcie nosić broń,
39:11mieć odpowiednie oznaczenia,
39:13centralne dowództwo
39:15oraz stałą łączność
39:18między nim
39:19i lokalnymi oddziałami.
39:24Te warunki częściowo
39:26obejmowały ruch oporu
39:27z II wojny światowej,
39:29ale na pewno nie Wietkong.
39:33W Azji Południowo-Wschodniej
39:35sprawiedliwość miała służyć
39:36upadającym imperiom,
39:39chroniąc jednych
39:40i każąc innych.
39:42Państwa kolonialne
39:43naginały prawo
39:44i łamały obietnicę
39:46zerowej bezkarności
39:47złożoną w Norymberdze.
39:52To nie jedyny przypadek,
39:54kiedy sprawiedliwość
39:55musiała ustąpić polityce.
39:58Zbliżał się bowiem
39:59nowy konflikt,
40:01w którym dawny sojusznik
40:02stał się wrogiem.
40:19zachodnim strefom Berlina,
40:21odciętym od innych zachodnich stref Niemiec
40:24przez sowiecką blokadę,
40:25groził głód.
40:27Był tylko jeden sposób
40:29na złamanie blokady –
40:30powietrzem.
40:31W 1948,
40:34zaledwie kilka lat
40:35po upadku III Rzeszy,
40:37powstały podwaliny
40:38muru berlińskiego.
40:41Od Szczecina nad Bałtykiem,
40:43po Triest nad Adriatykiem,
40:45kontynent przecięła
40:46żelazna kurtyna.
40:51Gdy zaczynała się
40:52zimna wojna,
40:54idealizm z Norymbergi
40:55tracił znaczenie.
41:00Różni ludzie
41:01mieli różne plany
41:03wobec okupowanych Niemiec.
41:07Prawnicy chcieli stworzyć
41:09skuteczne prawo międzynarodowe,
41:12zachodni politycy,
41:13demokratyczne państwo niemieckie.
41:20plany Sowietów
41:22były zupełnie inne.
41:27Amerykanie zaczęli się zastanawiać,
41:30kto jest wrogiem –
41:32pokonany Niemcy
41:33czy Związek Sowiecki,
41:34panujący w całej Europie Wschodniej.
41:41Niemieccy generałowie
41:42zaczęli doradzać Ameryce
41:44w sprawach sowieckiej taktyki.
41:46Dawni pracownicy gestapo
41:47i wywiadu
41:48znali sowieckie możliwości,
41:50a inżynierowie i naukowcy
41:52sekrety nowoczesnej broni
41:54III Rzeszy.
41:55Byli wśród nich
41:56nazistowscy zbrodniarze,
41:58poszukiwani nawet dzisiaj.
42:00Wielu uniknęło kary,
42:02bo uznano,
42:03że w czasie zimnej wojny
42:04ich wiedza i doświadczenie
42:06są ważniejsze.
42:33Jedną z najbardziej cynicznych umów
42:36Amerykanie zawarli
42:38z byłym komendantem gestapo,
42:40Klausem Barbie.
42:43Barbie,
42:44rzeźnik z Lyonu,
42:46był szefem tamtejszego gestapo.
42:50Odpowiadał za tortury
42:52i zabójstwa członków ruchu oporu
42:54oraz deportację Żydów.
43:03Był odpowiedzialny za śmierć
43:06ponad 4 tysięcy osób
43:08i deportację
43:10co najmniej 7,5 tysiąca Żydów.
43:16Wielu osobiście przesłuchiwał
43:19i torturował
43:20w swojej siedzibie
43:21w hotelu Terminus.
43:26Inne przyjemniejsze wieści
43:28z francuskiego Lyonu.
43:30Członkowie FFI
43:31prowadzą kolaborantów
43:33do prefektury.
43:36Po kapitulacji Niemiec
43:38w 1945
43:39Barbie wpadł
43:41w ręce Amerykanów.
43:45Francja szukała go
43:46jako wojennego zbrodniarza,
43:48ale nie został wydany.
43:49przeważyła
43:51zimnowojenna polityka.
43:58Uniknął sprawiedliwości
43:59dzięki CIA.
44:02Trafił do Boliwii.
44:05Wiódł tam
44:06raczej beztroskie życie
44:07aż do lat 80.
44:24Przez 20 lat
44:26Barbie doradzał
44:27antykomunistycznej
44:29boliwijskiej huncie.
44:31Na polecenie USA
44:33wykorzystywał swoje
44:34kontrwywiadowcze
44:35i śledcze umiejętności
44:36na rzecz dyktatury.
44:40Punta latami
44:41odmawiała
44:42jego ekstradycji
44:43do Francji.
44:44Potem
44:45straciła władzę.
44:51Żołnierze
44:52na ulicach La Paz
44:54to dowód
44:55na kolejny
44:55brutalny zamach stanu.
44:57Od uzyskania
44:58niepodległości
44:59w 1825
45:01stolica Boliwii
45:02widziała blisko
45:03200 takich zdarzeń.
45:08W 1980
45:10w Boliwii
45:11wybuchł
45:12polityczny kryzys.
45:14Dwa lata
45:14protestów,
45:15zamachów stanu
45:16i demokratycznych
45:17reform
45:17zdestabilizowały
45:18kraj.
45:21W końcu
45:22władza przejął
45:23socjalistyczny rząd.
45:26Los
45:27odwrócił się
45:28od Barbie'ego.
45:29Trafił do Francji.
45:34W 1987
45:36stanął przed sądem.
45:38Po czterech latach
45:40izolacji w więzieniu
45:41są z
45:42Josef
45:42Klaus Barbie
45:44staje przed
45:45obliczem sprawiedliwości.
45:47Po przewiezieniu
45:48ulicami,
45:48gdzie zwalczał
45:49ruch oporu
45:50bezceremonialnie
45:51wywieziono go
45:52tylnymi drzwiami sądu.
45:55Maj 1987
45:58Po dziesięcioleciach
46:00bezkarności
46:01Klaus Barbie
46:01odpowie
46:02za swoje zbrodnie.
46:08Jego proces
46:10był sensacją,
46:11głównie
46:11przez jego obrońcę.
46:17Klaus Barbie
46:18zatrudnił
46:20adwokata
46:21Jacques'a Vergesa.
46:22To kontrowersyjna,
46:23postać.
46:26Bronię prawdy.
46:29Mamy prawo
46:30wiedzieć,
46:30co się działo.
46:32Nie wystarczą mi
46:33pomówienia
46:33i kłamstwa.
46:40Verges
46:41zyskał rozgłos
46:42broniąc ludzi
46:43jak Slobodan
46:43Miloszewicz
46:44czy
46:45Saddam Hussein.
46:46Twierdził,
46:47że broniłby
46:47nawet Hitlera.
46:53Na procesie
46:55Barbiego
46:55zastosował
46:56zaskakującą taktykę.
47:00Nazwał to
47:01procesem rozłamu.
47:03W rozmyślny sposób
47:04starał się
47:05oskarżyć
47:05państwo francuskie.
47:13Verges
47:14twierdził, że
47:15Barbie powinien
47:16zostać uniewinniony,
47:18bo sama
47:19Francja była
47:20winna zbrodni
47:21w swoich koloniach.
47:28W wojnie
47:29chodzi o zwycięstwo.
47:31To pełne
47:31zaangażowanie.
47:33Żaden
47:33alianzki
47:34generał
47:34nie został
47:35skazany
47:36za zbrodnie
47:36wojenne,
47:37bo po wojnie
47:38o tych kwestiach
47:38zapomniano.
47:40Niesprawiedliwość
47:40spotkała
47:41obie strony.
47:44Wydawało się,
47:46że nie chodzi
47:46o uniewinnienie,
47:47lecz o rozgłos.
47:49Verges
47:49był bardzo
47:50elokwentny
47:51i jednocześnie
47:52złowróżbny.
47:56Ale sąd
47:57uznał,
47:58że wina
47:58jednych
47:59nie uniewinnia
48:00innych.
48:05Obrona
48:05Barbie'ego
48:06zawiodła.
48:11Uznano go
48:12za winnego
48:13i skazano
48:13na dożywocie.
48:15Pierwszy raz
48:17w historii
48:17francuski sąd
48:18ukarał
48:19sprawcę zbrodni
48:19przeciwko ludzkości.
48:22Barbie
48:23Barbie do dziś
48:23nie okazał
48:24skruchy.
48:27Twierdzi,
48:28że jest
48:28dumny,
48:29że dowodził
48:30jedną z najlepszych
48:31formacji sił
48:31zbrojnych
48:32III Rzeszy
48:33i że gdyby
48:35urodził się
48:35jeszcze
48:36tysiąc razy,
48:37zawsze zrobiłby
48:38to samo.
48:44Rzeźnik
48:45z Lyonu
48:46stanął
48:47przed sądem
48:47dopiero
48:4843 lata
48:49później
48:50przez
48:50zimny
48:51polityczny
48:51pragmatyzm.
48:56Ideały
48:57Norymbergi
48:58straciły
48:59znaczenie.
49:03Ale historia
49:05Barbie'ego
49:06pokazuje,
49:07że mimo upływu
49:08czasu
49:08iskra
49:09Norymbergi
49:10nie zgasła.
49:12W kolejnych
49:14dziesięcioleciach
49:15przed sądem
49:16stanie
49:16wielu zbrodniarzy.
49:18Mimo
49:18politycznych
49:19zawirowań
49:20zimnej wojny
49:21pragnienie
49:22sprawiedliwości
49:23nie zniknie.
49:31Wersja
49:32polska
49:33miejsca.