- 2 days ago
Category
📚
LearningTranscript
00:01Przez tysiące lat nocne niebo dostarczało ludzkości więcej pytań niż odpowiedzi.
00:09Obecnie dzięki odkryciom dokonanym w naukach o kosmosie,
00:14możemy badać to, do czego nie mieliśmy wcześniej dostępu.
00:19Nowe ujęcia objawiają największe tajemnice Wszechświata.
00:25Odkrycia dokonywane nie tylko w Układzie Słonecznym,
00:30ale i w odległych krańcach naszej galaktyki.
00:34Poszerzają kosmiczne horyzonty
00:37i zmieniają to, co wiemy o kosmosie i życiu tu, na Ziemi.
00:43Kosmiczne horyzonty.
00:49Życie w ruchu.
00:59Patrząc na Układ Słoneczny, widzimy, że wszystko się w nim porusza.
01:06Obracające, wirujące, orbitujące obiekty
01:09są przyciągane do siebie przez siłę grawitacji.
01:15Niektóre poruszają się jednak szybciej od innych.
01:20Czy ich eksploracja dostarczy nam informacji na temat rozwoju życia na naszej planecie?
01:28Ziemia to jedyna planeta z wodą w stanie ciepłym na powierzchni.
01:32Pijemy ją, kąpiemy się w niej.
01:34Sami składamy się z niej w około 60%.
01:39Ale jak woda się tu dostała?
01:41Niektórzy sądzą, że dzięki kometom.
01:49Kometa to lód, pył i małe kawałki skałów.
01:54Trochę jak kosmiczna śnieżka.
01:58W kosmosie nie ma ograniczeń co do rozmiaru,
02:01więc niektóre z nich mogą mieć wiele kilometrów średnicy,
02:05a przecież to tylko jądro.
02:08To w pozostałości po narodzinach Układu Słonecznego
02:12sprzed ponad 4 miliardów lat.
02:15Tworzyły się z gazów i pyłu, tak jak Słońce i planety,
02:19ale znajdowały się na chłodniejszych obrzeżach Układu,
02:22stąd ich lodowe jądra.
02:27Uważa się, że komety pochodzą z dwóch mroźnych regionów.
02:32Pasakuj pera za Neptunem,
02:35jednej z najzimniejszych planet
02:37oraz z obłoku Oorta,
02:40który zaczyna się tysiąc razy dalej od Słońca
02:44i otacza Układ Słoneczny.
02:48Odkryliśmy około 4 tysięcy komet,
02:51ale w obłoku Oorta i poza nim.
02:53Mogą ich być miliony, miliarda, nawet biliony.
03:01Grawitacja może wypchnąć komety poza ich lodowe okolice
03:05i wciągnąć do Układu Słonecznego.
03:09Kometę zauważamy, gdy Słońce ogrzeje ją do tego stopnia,
03:12że lód na niej zaczyna parować,
03:15tworząc dwa ogony.
03:18Rzadko możemy zaobserwować słaby ogon gazowy,
03:21często jednak widać ogon pyłowy.
03:24Oba mogą mieć miliony kilometrów długości.
03:30Gdy widzimy kometę, możemy pomyśleć,
03:33że zmierza w stronę Ziemi,
03:36ale tak naprawdę leci po swojej orbicie wokół Słońca.
03:45W roku 1705 astronom Edmund Halley ogłosił,
03:50że na niebie co 76 lat pojawia się ta sama kometa
03:54krążąca wokół Słońca.
03:56Gdy dowiedziono, że miał rację,
03:58kometa otrzymała i jego imię.
04:01Ale komety fascynowały nas już wcześniej.
04:07Komety uważano kiedyś za zwiastun ważnych wydarzeń,
04:10jak na tym fresku przedstawiającym narodziny Jezusa,
04:14gdzie zamiast zwykłej gwiazdy betlejemskiej,
04:16Giotto di Bondone namalował kometę.
04:19Mogła to być kometa Halleya,
04:21ponieważ okres jej widoczności pokrywa się z czasem,
04:24gdy Giotto malował obraz.
04:32Pierwszą odkrywczynią komety była Caroline Herschel w 1786 roku.
04:38Ogółem odkryła osiem komet, które noszą jej imię.
04:43Była też pierwszą kobietą,
04:45która otrzymała zapłatę za swój wkład w naukę.
04:48To był czas, gdy nasze spojrzenie na komety
04:50zmieniło się z ezoterycznego na naukowe.
05:01Przez setki lat wierzyliśmy,
05:04że komety składają się wyłącznie z pyłu i gazu.
05:08Dopiero niedawno odkryliśmy,
05:10że mają zamarznięte jądra.
05:13W 1950 roku astronom Fred Whipple
05:17zaproponował teorię,
05:19jakoby komety były zlepkami zamarzniętej wody,
05:22amoniaku, metanu, dwutlenku węgla i pyłu.
05:27Teorie, że komety składają się w dużej mierze z lodu
05:30uznano za kontrowersyjną
05:32i wielu jej nie akceptowało.
05:36Woda na kometach zakładała ciekawą teorię.
05:42Komety mogły trafiać w Ziemię 4 miliardy lat temu
05:45i przenieść na nią wodę.
05:47By to zweryfikować,
05:50musielibyśmy zbadać wodę z komety.
05:56Teorię Freda Whippela trzeba było przetestować
05:59w głębokim kosmosie,
06:01co jest sporym wyzwaniem.
06:05Komety krążą z różną prędkością
06:07średnio około 50 km na sekundę,
06:11co pozwoliłoby jej okrążyć Ziemię w 13 minut.
06:17Jak zbliżyć się do tak szybkich komet?
06:22Wyzwania podjęła się Europejska Agencja Kosmiczna.
06:26Nazwała swój statek Giotto
06:28na cześć Giotta di Bondone.
06:32Kometa, którą Giotto miał minąć,
06:34była tą z obrazu, kometą Halleya.
06:37W 1986 roku miała być ponownie w naszym zasięgu.
06:43Giotto miał zbroję z aluminium i kewlaru,
06:46tak zwaną tarczę Whippela, którą opracował.
06:48A jakże Fred Whippel?
06:52Mocna osłona przyda się,
06:54gdy Twój statek leci w stronę komety.
06:58Giotto i kometa pędziły ku sobie
06:59z prędkością 245 tys. km na godzinę.
07:06Ekstremalna prędkość sprawia,
07:08że drobiny odlatujące od komety
07:10są niezwykle niebezpieczne.
07:14Giotto miał na pokładzie kolorową kamerę
07:16z wieloma filtrami oraz zainteresowanych
07:18spektrometr masowy do zbierania danych.
07:23Przelot kończy się sukcesem.
07:27Giotto zapisuje się w historii,
07:29przesyłając na Ziemię 68 zdjęć komety Halleya
07:32wraz z informacjami o jej składzie chemicznym.
07:36To pierwsze zdjęcia jądra komety jakie zrobiliśmy.
07:42Ma 16 km długości,
07:44kształt orzeszka ziemnego
07:45i składa się głównie z lodu.
07:48Potwierdziliśmy teorię Freda Whippela.
07:51Komety składają się głównie z lodu.
07:5780% tego co odrzuca kometa to para wodna.
08:03Sama obecność wody nie dowodzi związku z Ziemią,
08:06gdyż istnieje wiele różnych rodzajów wody
08:08cechujących się różnym składem.
08:15Kluczowe pytanie brzmi,
08:17czy to ta sama woda, którą znajdujemy na Ziemi?
08:21Jak woda z komet mogła dotrzeć na Ziemię?
08:24Komety krążą zwykle wokół Słońca.
08:27Grawitacja innych ciał może jednak zmienić ich orbity,
08:30wysyłając je do wewnętrznego układu słonecznego.
08:34Czasem lecą w naszą stronę.
08:36Zwykle spalają się w atmosferze,
08:38ale czasem docierają na powierzchnię możliwe,
08:41więc że to one przyniosły wodę na Ziemi.
08:45I to im zawdzięczamy życie.
08:55Jeśli komety zawierają ten sam rodzaj wody,
08:59jaki mamy na Ziemi,
09:00życie możemy zawdzięczać właśnie tym szybkim,
09:03kosmicznym obiektom.
09:05Od lat 70. organizujemy misję,
09:09by dowiedzieć się więcej o tym,
09:10co znajduje się wewnątrz komet.
09:19Sonda Giotto jako pierwsza podleciała
09:21na tyle blisko komety,
09:23by zauważyć, że ta uwalnia parę wodną.
09:28Potrzebna była jednak głębsza analiza.
09:31Instrumenty nie były w stanie pobrać
09:33i przeanalizować pary.
09:38Europejska Agencja Kosmiczna
09:39wystartowała więc z kolejną misją,
09:41jak przebić przelot obok komety,
09:45lądując na niej.
09:48Misja z 2004 roku
09:51nosiła nazwę Rosetta.
09:52Statek dotarł do docelowej komety
09:54po 10 latach.
09:58Podczas końcowego podejścia,
10:00gdy kometa pojawiła się
10:02w zasięgu wzroku,
10:03zespół doczekał się niespodzianki.
10:07Jądro komety Halleya
10:08miało kształt orzeszka
10:09i spodziewaliśmy się czegoś podobnego.
10:14Rosetta była pierwszym statkiem,
10:17który okrążył kometę.
10:18W zależności od kąta,
10:20ta przypominała 4-kilometrowy korek
10:22lub gumową kaczuszkę.
10:27Jej kształt był niebezpieczny
10:30dla modułu lądowania
10:31o nazwie Philae.
10:35Naukowcy latami szukali
10:37płaskiego miejsca,
10:39w którym ten mógłby
10:40bezpiecznie wylądować.
10:45Wyliczyć parametry lądowania
10:48na komecie to jak sprawić,
10:49by komar wylądował
10:50na wystrzelonym pocisku.
10:54Licząc na informacje o tym,
10:56czy komety mogły przynieść
10:57na Ziemię życiodajną wodę,
10:59zespół Rosety podjął wyzwanie.
11:12Po udanym lądowaniu na komecie
11:15moduł wywierca się w nią,
11:17aby przeanalizować jej skład chemiczny.
11:22Odkrył coś, co nazywamy deuterem.
11:24To ciężki wodór,
11:26część składowa ciężkiej wody
11:27stosowanej w reaktorach jądrowych.
11:33Woda na komecie zawierała
11:35trzykrotnie więcej deuteru
11:37niż ta w naszych oceanach.
11:43Misja Roseta nie dowiodła więc,
11:45że wodę przyniosły na Ziemię
11:47uderzające w nią komety.
11:52Spektrometr masowy
11:54wykrył jednak aminokwas,
11:56glicynę oraz fosfor.
11:58To ważne budulce życia.
12:02Odnalezienie ich na komecie
12:03miało duże znaczenie.
12:06Roseta mogła jednak
12:07przeprowadzać testy wyłącznie zdalnie.
12:10Materiał trzeba było dostarczyć
12:12na Ziemi i zbadać go w laboratorium.
12:16W kometach znajduje się pył,
12:18który chcieliśmy przeanalizować.
12:21NASA przeprowadziła pierwszą misję
12:23dostarczenia próbek komety.
12:26Stardust.
12:27W laboratorium znaleźliśmy
12:30szczątki pyłu o średnicy milionowych części milimetra.
12:34Wśród nich glicynę.
12:38Znaleziono też minerały pochodzące z innych regionów
12:41niż te, w których, jak sądzono,
12:43tworzą się komety.
12:45Co dowodzi, że pierwiastki w kosmosie
12:48są dużo bardziej ruchliwe.
12:52Aby jednak ustalić, czy komety zawierają wodę taką, jak woda ziemska,
12:58potrzebowaliśmy więcej dowodów.
13:01Musieliśmy zagłębić się w kometę jeszcze bardziej.
13:10Start rakiety delta-2 niosącej Deep Impact.
13:15Misja Deep Impact przewoziła dwa statki.
13:21Człon zderzeniowy i analizator.
13:24Plan był taki, że człon uderzy w kometę i zostanie zniszczony.
13:30Ale materiał, który wyrzuci w kosmos,
13:33zostanie przeanalizowany przez przelatujący analizator.
13:38Kluczowym momentem było zbliżenie się Deep Impact do komety Tempel-1.
13:47Człon zderzeniowy należało zwolnić w idealnym momencie
13:52i z odpowiednią prędkością.
14:04Mamy potwierdzenie.
14:15Człon uderzył w kometę z siłą około 5 ton trotylu.
14:22Po raz pierwszy w historii udało nam się wbić w kometę.
14:26Mieliśmy okazję, by naprawdę zobaczyć,
14:29jakie skrywa tajemnice.
14:35Zagłębiając się odgrywamy coś, czego wcześniej nie wiedzieliśmy.
14:39Niektóre komety są w środku puste.
14:41Wbrew naszym założeniom, nie są aż tak solidne.
14:48Co najważniejsze, kometa Tempel-1
14:50rzeczywiście zawierała wodę w formie lodu.
14:55Odkryty lód był chemicznie podobny do ziemskiej wody.
15:02Dane z Deep Impact sugerują, że rację mogą mieć ci naukowcy,
15:07którzy uważają, że to uderzenia kometu zarania dziejów Ziemi
15:11dostarczyły wodę na jej powierzchnię.
15:16Przez wieki wielu wierzyło, że rozwój życia na Ziemi
15:19to proces stopniowy.
15:22Ale czy nie dostaliśmy ku temu impulsu dzięki kometom?
15:28Wciąż eksplorowaliśmy tę fascynującą tezę.
15:34Czy te kule ognia naprawdę przyniosły wodę na Ziemię?
15:38Materiał dowodowy stale rośnie.
15:44Teleskopy kosmiczne gromadzą obrazy wolne od zakłóceń atmosferycznych.
15:49Obserwatoria naziemne mogą wykorzystywać
15:52bardzo duże lustra i inne fantastyczne technologie.
15:57Ale jest też trzecia droga.
16:01Aby dowiedzieć się więcej o składzie chemicznym komet,
16:04NASA użyło obserwatorium powietrznego o nazwie SOFIA.
16:10Obserwatorium w przerobionym Boeingu 747 lata
16:13na tym samym pułapie co linie lotnicze.
16:22SOFIA posiada teleskop o średnicy 2,5 metra,
16:27co pozwala jej badać odległe obiekty.
16:32W 2018 roku zaobserwowała kometę
16:36i zmierzyła skład chemiczny znajdującej się na niej wody.
16:41Ten okazał się podobny do składu wody w oceanach.
16:47Gdy połączymy ustalenia SOFIA z rozetą,
16:51Stardust, Deep Impact i Giotto,
16:58możemy potwierdzić, że istnieje dowód na to,
17:01że mamy na kometach wodę
17:03oraz inne substancje kluczowe dla powstania życia na Ziemi.
17:13Według naukowców istnieją biliony komet.
17:16Jeśli rzeczywiście przyniosły one wodę i pierwiastki życia na Ziemię,
17:21czy mogły je też przynieść na inne planety?
17:25To, czego się dowiedzieliśmy,
17:27może być najlepszym argumentem
17:29za istnieniem cegiełek życia w całej galaktyce.
17:36Chcąc dowiedzieć się więcej o tym,
17:38jak rozwijało się życie,
17:39badamy też miejsca, w których lądują obiekty kosmiczne.
17:44Ich zdarzenia z innymi ciałami niebieskimi,
17:47w tym z Ziemią,
17:48pozostawiają fizyczne dowody,
17:50będące skarbnicą informacji
17:53do zbadania przez naukowców.
18:03Gdy mały obiekt uderza,
18:06wywiększy cel z odpowiednią prędkością,
18:08powstaje krater.
18:10Obiektem może być kometa, meteoryta,
18:13nawet statek kosmiczny.
18:15Celem zaś ciało niebieskie,
18:16na którym, o ile nie składa się ono z gazu,
18:19pozostaje krater uderzeniowy.
18:24Na Ziemi kratery uderzeniowe
18:26są świadectwem ogromnych zniszczeń.
18:33Na pustyni w Arizonie widzimy krater
18:36Baringero o średnicy 1200 metrów.
18:40To nie tylko jakiś tam duży krater.
18:43To pierwszy krater na Ziemi,
18:45dla którego dowiedziono,
18:47że powstał w wyniku uderzenia meteorytu.
18:57Początkowo uważano,
18:58że to wynik aktywności wulkanicznej,
19:00ponieważ nie znaleziono szczątków meteorytu.
19:04Nie wiedzieliśmy wtedy,
19:05że większość z nich wyparowała przy uderzeniu.
19:09Badanie tego krateru
19:11ujawnia kolejne niespodzianki.
19:14Uderzenie zmieniło geologię otaczających skał.
19:17Temperatura i ciśnienie wywołały falę uderzeniową,
19:22która przekształciła piaskowiec w szklistą strukturę.
19:25Zmieniła też kwarc w różne rodzaje minerałów.
19:31Kratery to miejsce nie tylko uderzeń,
19:33ale też zmian chemicznych.
19:37W kanatyjskiej Arktyce znajduje się krater Houghton,
19:41który dowodzi,
19:41że potężne uderzenia
19:43mogą stworzyć warunki do rozwoju nowego życia.
19:49To krater, który wedle ustaleń
19:52powstał ponad 30 milionów lat temu.
19:57Temperatura i ciśnienie
19:59towarzyszące uderzeniu
20:00stopiły skały
20:02oraz spowodowały powstanie w nich
20:04szczeliń i pęknięć,
20:05w które mogła się dostać woda gruntowa,
20:08stanowiąca doskonałe siedlisko
20:10dla mikroorganizmów,
20:12chronione przed surowymi warunkami
20:14na zewnątrz.
20:17Na Labradorze z kolei jest krater,
20:20który pozwala nam dokładnie zrozumieć,
20:22jak to jest,
20:23gdy dochodzi do uderzenia na Księżycu.
20:26Kratery Mistastin
20:27tworzą m.in. skały
20:29bardzo podobne do skał księżycowych.
20:37Astronauci z programu Artemis
20:38odwiedzili go,
20:39aby lepiej zrozumieć,
20:40co można znaleźć na Księżycu
20:42i jakie próbki tam zbierać.
20:53Na Ziemi odkryliśmy trochę poniżej 200 kraterów.
20:57Na naszym Księżycu jest ich jednak
20:58około 2 milionów.
21:02Gruba atmosfera otaczająca Ziemię
21:04powoduje, że wiele obiektów lecących
21:07w naszą stronę się spala.
21:09Księżyc ma bardzo cienką atmosferę,
21:11co skutkuje dużo mniejszą ochroną
21:14przed bombardowaniem.
21:22Na Księżycu nie ma roślin,
21:24ani płyt tektonicznych,
21:26które mogłyby wywoływać
21:28zmiany geologiczne.
21:29Nie zmienił się tak jak Ziemia.
21:32Dlatego też jest oknem
21:34na tajemnicę przeszłości.
21:36Nic nie ukrywa milionów kraterów
21:38na Księżycu
21:39i tego, co można w nich znaleźć.
21:42Spójrz.
21:44Zgadnij, co tu właśnie znaleźliśmy.
21:47Chyba to, po co przyszliśmy.
21:50Astronauci z misji Apollo
21:52zebrali kilogramy księżycowych skał
21:54i odkryli stopione skały
21:56tak jak w ziemskich kraterach.
21:59Informacje zdobyte podczas pozyskiwania skał
22:02oraz obserwacje z orbitera
22:03ujawniły coś intrygującego.
22:07Ponad 100 kraterów
22:09ze stopionymi skałami.
22:11Wszystkie sprzed około 4 miliardów lat.
22:15Niewiele starszych i młodszych skał
22:18zostało aż tak naznaczonych
22:19przez uderzenia.
22:22Większość naukowców jest zgodna,
22:24że musiał wtedy nastąpić
22:25jakiś punkt zwrotny
22:26w ewolucji Układu Słonecznego.
22:42Nazywa się to późnym, ciężkim bombardowaniem.
22:46Uważa się, że miało ono miejsce
22:48setki milionów lat
22:49po powstaniu Układu Słonecznego.
22:52Mówimy o bombardowaniu,
22:54bo wszystko było zewsząd
22:55postrzeliwane przez asteroidy.
23:04Asteroidy i komety
23:05dryfowały po Układzie Słonecznym.
23:08Planety nie dotarły jeszcze wówczas
23:09na swoje obecne miejsce,
23:12więc w miarę jak Jowisz i Saturn
23:14oddalały się od Słońca,
23:16popychały wiele z tych asteroid
23:17w stronę wnętrza Układu Słonecznego.
23:27Ale czy to bombardowanie
23:29przyniosło naszej planecie
23:30pierwiastki życia?
23:33Kontrowersyjna teoria
23:34dzieląca środowisko naukowe
23:37mówi, że tak właśnie było.
23:40Nazwano to panspermią.
23:45Panspermia oznacza po grecku
23:47wszystkie nasiona.
23:48To hipoteza, zgodnie z którą
23:50mikroorganizmy z innych części
23:52Wszechświata mogą przenieść
23:54na asteroidach albo kometach
23:56cegiełki życia
23:57do innych części kosmosu.
24:02Gdyby to się potwierdziło,
24:04oznaczałoby to, że życie na Ziemi
24:07niekoniecznie zaczęło się na Ziemi.
24:13Mogło przybyć tu na meteorytach,
24:16które na nią spadły.
24:18Co oznaczałoby, że jesteśmy
24:22kosmitami?
24:24To science fiction czy fakt naukowy?
24:30Zdarzenia wyrzucają dużo materiału.
24:33Gdyby mikroorganizmy na nich
24:34potrafiły przetrwać w kosmosie,
24:36mogłyby podróżować między planetami.
24:41Panspermia może i brzmi szalenie,
24:43ale przecież są mikroorganizmy,
24:45które przetrwały na zewnątrz
24:48międzynarodowej stacji kosmicznej.
24:54Istnieją też takie,
24:55które potrafią przetrwać
24:56ekstremalne promieniowanie
24:58i wahania temperatury.
25:04Niezależnie od własnych poglądów,
25:06naukowcy badają tę hipotezę.
25:11Testy wykazały,
25:12że niektóre bakterie i grzyby
25:14mogą przetrwać w warunkach,
25:16które spodziewamy się znaleźć
25:18na innych planetach.
25:22Jeśli teoria się potwierdzi,
25:24panspermia może być kluczowym oknem
25:26na naszą przeszłość
25:28i przyszłość.
25:33Badanie kraterów na naszej planecie
25:35oraz na innych ciałach niebieskich
25:37pokazuje nową wizję tego,
25:39jak życie mogło się rozprzestrzeniać
25:41po osmosie.
25:44Nasze sondy zbadały Wenus i Marsa.
25:47Mniejszą uwagą obdarzaliśmy jednak
25:50najmniejszego skalistego sąsiada,
25:53Merkurego.
25:54Zmieniło się to na początku
25:56XXI wieku.
25:59Uruchomienie silnika głównego?
26:01Start Messengera lecącego na Merkurego
26:04planetarną zagadkę
26:05wewnętrznego układu słonecznego.
26:11Misja Messenger miała być pierwszą,
26:14która zbada geologię Merkurego.
26:18Merkury krąży
26:19najbliżej Słońca.
26:21Dotarcie do niego stanowiło
26:23więc wyzwanie.
26:24Gra warta była jednak świeczki.
26:28Szczególnie interesujący
26:29dla zespołu był jeden z jego
26:31ogromnych kraterów.
26:41Merkury, planeta z największą liczbą
26:44kraterów uderzeniowych
26:45w Układzie Słonecznym,
26:47jest zarazem najmniejszy.
26:50Jest mniej więcej tej samej wielkości
26:53co nasz Księżyc
26:54i przy braku atmosfery
26:56jest tak samo podatny
26:58na bombardowanie.
27:05Siedem lat po starcie
27:06Messenger pomyślnie wchodzi
27:08na orbitę Merkurego.
27:10A zespół na Ziemi
27:12zaczyna otrzymywać
27:14wysokiej jakości zdjęcia planety.
27:16Tak szczegółowe jak jeszcze nigdy dotąd.
27:28NASA miała nadzieję
27:30dowiedzieć się więcej
27:31o ogromnym kraterze
27:32o nazwie Kaloris.
27:35Obrazy i dane z Kaloris
27:37ujawniły krater
27:38datowany na czas
27:39późnego, ciężkiego bombardowania.
27:43Basen Kaloris był
27:45kraterem znacznie większym
27:46niż zakładano.
27:47miało około
27:49półtora tysiąca kilometrów
27:50średnicy, tyle co
27:51z Hiszpanii do Niemiec.
28:02Cokolwiek go pozostawiło
28:03doprowadziło do katastrofy,
28:05która wpłynęła na powierzchnię
28:07po drugiej jej stronie.
28:12Dostać tak mocno
28:14z jednej strony,
28:15żeby odczuć efekt
28:15z drugiej?
28:18Zwykle uważamy
28:19planety za solidne kule.
28:21Takie wydarzenia
28:22przypominają nam jednak,
28:23że są lepkimi kulami
28:25mazi otoczonej skorupą.
28:29Przy dość silnym
28:31uderzeniu całość
28:32może się przelewać.
28:34Krater i siła,
28:35która go stworzyła,
28:36były zdumiewające.
28:37Ale czekała nas
28:39jeszcze większa
28:40niespodzianka.
28:42W kraterach
28:43Messenger odkrył
28:44tysiące tajemniczych
28:45zagłębień.
28:48Niektóre mają długość
28:5020 metrów,
28:51a inne nawet
28:52półtora kilometra.
28:54Naukowcy nie wiedzą,
28:55co je spowodowało.
28:57Z uwagi na ekstremalną
28:59temperaturę i brak
29:00ochrony przed
29:00promieniowaniem słonecznym,
29:03Merkurego uważano
29:04za planetę martwą.
29:07Puste przestrzenie
29:08wydają się być jednak
29:09młodsze niż kratery,
29:11co sugeruje,
29:12że planeta wciąż ewoluuje.
29:18Są kratery,
29:19których obszary
29:20są stale zacienione,
29:22co oznacza,
29:23że na ich powierzchni
29:25może znajdować się lód.
29:28Niektórzy uważają,
29:29że są tam też
29:30cząsteczki związków organicznych.
29:32Dzięki wskazówkom
29:35znajdywanym w kraterach
29:36inaczej patrzymy
29:37na pozornie
29:37niezamieszkiwalne miejsca.
29:43Dalsza eksploracja
29:44Merkurego
29:45może ujawnić
29:46jeszcze więcej.
29:49Gdy Messenger
29:50ukończył misję
29:51i skończyło mu się paliwo,
29:53uderzył w Merkurego,
29:55pozostawiając
29:57kolejny krater.
30:03Jego badanie
30:04może powiedzieć
30:05nam jeszcze więcej
30:06o Merkurem,
30:07bo gdy dokładnie wiesz,
30:09co spowodowało
30:10uderzenie,
30:10lepiej ocenisz zmiany.
30:18Skrywane przez
30:19fascynujące kratery
30:20dowody
30:21przybliżają nas
30:22do odkrycia,
30:23jak organizmy
30:24przemieszczają się
30:25przez Układ Słoneczny.
30:28Ale czy znajdziemy
30:29coś więcej?
30:31Czy znajdziemy
30:32zaawansowane
30:32formy życia?
30:36Życie przemieszcza się
30:37po całym kosmosie.
30:39My również.
30:42Dzięki naszym
30:43szybko rozwijającym się
30:44technologiom
30:45jesteśmy w ruchu,
30:47doskonaląc
30:48narzędzia
30:48i metody
30:49eksploracji kosmosu.
30:51Chcąc uzyskać
30:52odpowiedź
30:52na kluczowe pytanie.
30:56Czy jesteśmy sami?
30:58Czy na innych planetach
31:00istnieje życie?
31:02Pytamy o to,
31:03ponieważ w trakcie
31:04naszej dotychczasowej
31:05eksploracji
31:06życie
31:06znaleźliśmy
31:07jedynie
31:08na Ziemi.
31:10Wedle najnowszych
31:11szacunków
31:12istnieje
31:12co najmniej
31:13septylion gwiazd.
31:14To jedynka
31:15z 24 zerami.
31:17Nie wygłupiajcie się,
31:19przynajmniej jedna z nich
31:20przyświeca
31:20inteligentnej formie życia.
31:23Wszyscy mamy nadzieję,
31:25że znajdziemy
31:25gdzieś w kosmosie
31:26dowody
31:27na istnienie życia.
31:31Ale ponieważ tego chcemy,
31:33ryzykujemy tym,
31:34że będziemy oszukiwać siebie,
31:36wierząc w coś,
31:37czego nie ma.
31:40Szukając życia
31:41poza Ziemią
31:42często podnosi się
31:43fałszywe alarmy.
31:52W ostatnich latach
31:54oszukiwania
31:55skupiają się
31:55na egzoplanetach.
32:00W planetach
32:02poza Układem Słonecznym
32:03wiele lat
32:04świetlnych od Ziemi.
32:08Mogą ich być
32:09miliardy,
32:10dlatego zamiast nazw
32:11opatruje się je
32:12literami i cyframi.
32:16W 2025 roku
32:19zespół astronomów
32:20odkrył coś
32:21bardzo intrygującego.
32:24Analizujący dane
32:25z egzoplanety
32:26K2-18b
32:27za pomocą
32:28teleskopu
32:29Jamesa Webba
32:30odkryto
32:32biosygnaturę.
32:35Znaleziono siarcze
32:36dimetylu
32:37w stężeniu
32:37około
32:38tysiąca razy
32:39wyższym
32:39niż te na Ziemi,
32:42gdzie związek
32:43może być
32:44produkowany
32:44tylko przez
32:45istoty żywe.
32:47Naukowcy uznali,
32:49że może tam być
32:49jakiś organizm,
32:50który również
32:51wytwarza
32:52ten związek.
32:54Planeta
32:54K2-18b
32:55jest ponad
32:56dwa razy
32:57większa od Ziemi
32:57i znacznie
32:58cięższa.
32:59Wielu uważa,
33:02że pokrywa ją
33:02ogromny ocean.
33:04Czy zawiera
33:05organizmy
33:05takie jak
33:06plankton
33:06czy glony
33:07i pierwsze
33:08dowody
33:08na życie
33:09pozaziemskie?
33:14Czy jeśli
33:15na K2-18b
33:16istnieje życie,
33:17oznacza to,
33:18że możemy się
33:19go spodziewać
33:20na podobnych planetach?
33:22W miarę jak
33:23nasza ciekawość
33:24pcha nas
33:24coraz dalej w kosmos,
33:26nauka
33:27wymusza na nas
33:28sceptycyzm.
33:33Najpierw musimy
33:34potwierdzić,
33:35czy siarczek
33:36dimetylu
33:36rzeczywiście tam
33:37jest.
33:38A jeśli tak,
33:39czy nie pojawił się
33:40w wyniku
33:40procesów
33:41niebiologicznych
33:42w atmosferze
33:43egzoplanety.
33:48Możliwość
33:49choć
33:49fascynująca
33:50jest daleka
33:51od potwierdzenia.
33:55Czasem
33:56znaleziska
33:57są bardziej
33:57przekonujące.
33:59Na przykład
34:00odkrycie
34:01skały
34:01z Marsa,
34:03która
34:04wylądowała
34:05na Ziemi.
34:07W 1984
34:09roku
34:10w paśmie górskim
34:11Maren Hills
34:12na Antarktydzie
34:13znaleziono
34:14meteoryt
34:14ważący
34:15prawie
34:152 kg.
34:17Naukowcy
34:18nadali mu
34:18chyba najmniej
34:19ekscytującą
34:20z możliwych nazw
34:21ALH 84
34:22łamane
34:23na 001.
34:25Wiemy,
34:26że pochodzi
34:26z Marsa,
34:27ponieważ
34:27zawarte w nim
34:28pozostałości
34:29gazu
34:29odpowiadały
34:30składowi
34:31marsjańskiej
34:32atmosfery.
34:33Uwagę
34:34przyciągnęło
34:34jednak to,
34:35co było
34:35w środku.
34:39Analiza
34:40przeprowadzona
34:40w 1996
34:42roku
34:43wykazała,
34:44że miliardy
34:45lat temu
34:45przez meteoryt
34:46przepływała
34:47ciecz,
34:48pozostawiając
34:49po sobie
34:49granulki
34:50materiału
34:50węglowego.
34:51Pod mikroskopem
34:52wygląda to
34:53jak skamieniałe
34:54bakterie.
34:54Bardzo
34:56mały
34:56organizm.
35:00Życie
35:01na Marsie?
35:02Wspomniał o tym
35:03nawet
35:04prezydent
35:04Stanów
35:05Zjednoczonych.
35:08Skała
35:0984-001
35:10przemawia
35:11do nas
35:12głosem
35:12sprzed
35:13miliardów
35:13lat.
35:15Mówi
35:16o możliwości
35:16istnienia
35:17życia.
35:18Odkrycie,
35:19jeśli się
35:20potwierdzi,
35:21będzie
35:21jednym
35:22z najbardziej
35:22zdumiewających,
35:23z pochwyconych
35:24przez nas
35:24kawałków
35:25wiedzy.
35:30Dalsze
35:31badania
35:31sprawiły jednak,
35:32że wielu
35:33naukowców
35:34zakwestionowało
35:35to, czy
35:35skała dowodzi
35:36tego, że
35:37na Marsie
35:37istniało
35:38życie.
35:41Doszli
35:41do wniosku,
35:42że to, co
35:42wyglądało
35:43na skamieniałe
35:44bakterie,
35:45mogło być
35:45wynikiem
35:46procesów
35:47niebiologicznych.
35:50Skała
35:50wydaje się być
35:51fałszywym
35:51alarmem,
35:52ale to nie
35:52jest zła
35:53wiadomość.
35:56Naukowców
35:57bardziej
35:57ekscytuje
35:58odrzucenie
35:59teorii
35:59niż
35:59jej
36:00potwierdzenie.
36:02Odrzucając
36:02teorię,
36:03uczymy się
36:03czegoś
36:04nowego.
36:05Skała
36:06zawiera
36:06węgiel.
36:07Węgiel
36:08jest jednym
36:08z pierwiastków
36:09życia,
36:11a meteoryt
36:12pochodzi
36:12z Marsa.
36:14To potwierdza
36:14hipotezę,
36:15że na Marsie
36:16mogło
36:16kiedyś
36:17istnieć
36:17życie.
36:22Możliwość
36:23istnienia
36:24życia
36:24na Marsie
36:25pojawiła się
36:26też w innych
36:26zaskakujących
36:27okolicznościach.
36:29W 2019 roku
36:32orbiter Mars
36:32Express
36:33wykrył
36:33niezwykłe ilości
36:34metanu
36:35w atmosferze
36:35Marsa.
36:37Ta
36:38biosygnatura
36:38wywołała
36:39sporo
36:40zamieszania.
36:42Na Ziemi
36:43metan
36:43jest produkowany
36:44przez mikroorganizmy
36:45i jest
36:46wyraźnym
36:47wskaźnikiem
36:48życia.
36:50Co robił
36:51na Marsie
36:51metan?
36:54Czy to
36:55oznaczało,
36:56że na Marsie
36:56istnieją
36:57lub istnieły
36:57mikroorganizmy?
36:59Innymi
36:59słowy
37:00życie?
37:03Tajemnica
37:04pogłębiła się,
37:05gdy metan
37:05znaleziono
37:06tylko w jednym
37:06miejscu
37:07na Marsie,
37:08kraterze
37:08Gale.
37:11Łazik
37:12Curiosity
37:12dokładnie
37:13zwadał
37:13krater
37:15Gale.
37:19Przeanalizował
37:20skały
37:20i znalazł
37:21w nich
37:21materiały
37:22organiczne,
37:22które mogły
37:23być
37:23cegiełkami
37:24życia.
37:25Może to
37:26dowodzić,
37:27że miliardy
37:28lat temu
37:28na Marsie
37:29istniała
37:29woda
37:30i warunki
37:30do życia.
37:34Będziemy
37:34dalej szukać
37:35dowodów,
37:36za którymś
37:37zakrętem
37:38może kryć się
37:39życie.
37:45Chociaż
37:46metan
37:46powstaje
37:47zwykle
37:47w wyniku
37:48procesów
37:48biologicznych
37:49rozkład
37:50materii
37:50organicznej
37:51może również
37:51zachodzić
37:52geologicznie.
37:53Na przykład
37:54w wyniku
37:55procesu
37:56serpentynizacji,
37:57w którym
37:58skały,
37:58woda i
37:58temperatura
37:59działając
38:00pod ziemią
38:00uwalniają
38:01metan
38:01i wodór.
38:05Interakcja
38:06tych gazów
38:06może prowadzić
38:07do powstawania
38:08węglowodorów.
38:13Czyli
38:14metan
38:14na Marsie
38:15niekoniecznie
38:16jest ślepym
38:17załókiem.
38:21Mówiąc
38:22inaczej,
38:22można
38:22założyć,
38:23że metan
38:24na Marsie
38:24pochodzi
38:25z procesu
38:26geologicznego,
38:27który sprzyja
38:27ewolucji
38:28życia.
38:34Astronomowie
38:35nadal
38:35przeszukują
38:36Wszechświat
38:36w poszukiwaniu
38:37oznak życia.
38:39Oprócz
38:40sąd kosmicznych
38:41i teleskopów
38:42optycznych
38:42korzystamy
38:44również
38:44z radioteleskopów,
38:46które wykrywają
38:47i mierzą
38:47fale radiowe,
38:48ponieważ
38:49dowodem
38:50może być
38:50też to,
38:51co słyszymy.
38:54Od
38:541960
38:55roku
38:56Instytut
38:57Poszukiwania
38:57Inteligencji
38:58Pozaziemskiej
38:59SETI
38:59nasłuchuje
39:01dźwięków
39:01z głębokiego
39:02kosmosu.
39:06W 1977
39:07roku
39:09astronom
39:09Jerry
39:09Enman
39:10był
39:11wolontariuszem
39:11w Bigger Radio Teleskop
39:13w Ohio.
39:14Odebrał wtedy
39:15niezwykle rzadką
39:16transmisję.
39:20Sygnał radiowy,
39:21który trwał
39:2272 sekundy
39:24i wydawał się
39:25dobiegać
39:25z odległości
39:261800 lat
39:27świetlnych.
39:28W dzienniku
39:29obserwacji
39:30Jerry
39:30Enman
39:30napisał
39:31WOW!
39:35Oprócz
39:36wskazujących
39:37na istnienie
39:37życia
39:38sygnatur
39:38biologicznych
39:39są też
39:40sygnatury
39:40technologiczne,
39:42które wskazują
39:42na inteligentne
39:43formy życia.
39:45Wielu uważało,
39:45że sygnał
39:46WOW był
39:47jedną z nich.
39:48Pytano więc,
39:49kto lub co
39:50stoi za technologią,
39:51która go wygenerowała.
39:54Czy to wiadomość,
39:55którą mieliśmy
39:56otrzymać?
40:02Sygnał WOW
40:03nigdy się nie powtórzył.
40:05Nauka wymaga
40:06potwierdzenia.
40:07Zaczęły się więc
40:08pojawiać teorie
40:09kwestionujące
40:10tezę,
40:10że sygnał
40:11pochodził
40:12od istot
40:12inteligentnych.
40:15Niektórzy
40:16sugerują,
40:16że był wynikiem
40:17rzadkiego zdarzenia,
40:18w którym emisja
40:19energii z gwiazdy
40:20zderza się
40:21z chmurą wodoru,
40:22powodując jej
40:23nagły rozbłysk.
40:24Skutkiem byłaby
40:25emisja fal
40:26radiowych
40:27przez wodór.
40:30Całe
40:31podekscytowanie
40:31tym, że
40:32sygnał WOW
40:32był wiadomością
40:33od obcych
40:34okazało się
40:34fałszywym
40:35alarmem,
40:35ale nie musi być
40:36tak z kolejnym
40:37dziwnym
40:37sygnałem.
40:43Radioastronomowie
40:44i astrofizycy
40:45są w ciągłym
40:47ruchu,
40:48badający dane
40:49z głębokiego
40:50kosmosu.
40:51Wcześniejsze
40:52analizy
40:53doprowadziły
40:54do niezwykle
40:54ważnych
40:55odkryć,
40:57czasem
40:58bezpośrednio
40:59związanych
40:59z fałszywymi
41:00alarmami.
41:03W 1967 roku
41:06Jocelyn Bell
41:06pracowała
41:08nad pracą
41:08dyplomową
41:09z fizyki
41:09na Uniwersytecie
41:10Cambridge.
41:12Pomagała
41:12instalować
41:13w szkole
41:13antenę
41:14radioteleskopu
41:14i analizowała
41:15zebrane dane.
41:18Był listopad,
41:19gdy Bell
41:20odebrała
41:20sygnał radiowy,
41:21który pochodził
41:22z odległości
41:22200 lat
41:23świetlnych
41:24i powtarzał się
41:25co 1,3
41:26sekundy.
41:35Przypominał
41:35równy rytm
41:37perkusji.
41:38Jakby ktoś
41:39wydawał go
41:40celowo.
41:42Czy to
41:44technosygnatura
41:45obcej cywilizacji?
41:47Wydawało się,
41:49że to
41:49jedyne
41:49wyjaśnienie.
41:51Jedyne
41:51na tamten
41:52moment.
41:53Jocelyn Bell
41:53odkryła bowiem
41:54coś
41:55nieznanego
41:55wcześniej
41:56światu
41:56nauki.
41:59Pulsary.
42:02Znalazła
42:02powtarzający
42:03się rytm
42:04w innym
42:04miejscu
42:05i doszła
42:05do wniosku,
42:06że jest on
42:07pochodzenia
42:07naturalnego.
42:11Pulsar
42:12to skrót
42:12od pulsującej
42:13gwiazdy.
42:14To szybko
42:15obracająca się
42:16bardzo gęsta
42:17gwiazda
42:18neutronowa,
42:19która emituje
42:20promieniowanie,
42:21kręcąc się
42:22trochę jak
42:22obracająca się
42:23lampa
42:24latarni
42:24morskiej.
42:26Na Ziemi
42:27wydaje się
42:28to być
42:28migającym
42:29sygnałem,
42:29jakimś
42:30celowym
42:30uderzeniem,
42:31ale wcale
42:31tak nie jest.
42:36Kolejne
42:37fałszywe
42:38potwierdzenie
42:38życia
42:39pozaziemskiego
42:40o dużym
42:41znaczeniu
42:41dla naszej
42:42wiedzy
42:42o kosmosie.
42:47Przełomowe
42:48odkrycie
42:48pulsarów
42:49nagrodzono
42:49w 1974
42:51roku
42:52nagrodą
42:52Nobla
42:53w dziedzinie
42:54fizyki.
42:57Ale nie
42:58trafiła ona
42:58do
42:59Jocelyn Bell.
43:00Nagrodę
43:00zgodnie
43:01z ówczesną
43:01praktyką
43:02trafiła
43:02do promotora
43:03jej pracy.
43:05Jocelyn Bell
43:06zdobyła jednak
43:07nagrodę
43:07Breakthrough.
43:08Zdobyła ją
43:0944 lata
43:10po fakcie
43:11i co zrobiła?
43:12Natychmiast
43:13przeznaczyła
43:143 miliony
43:14dolarów
43:15nagrody
43:15na rzecz
43:15Instytutu
43:16Fizyki.
43:20Istnieje wiele
43:22sposobów
43:22jak
43:23przedwcześnie
43:23potwierdzone
43:24tezy
43:25mogą wnieść
43:26wkład
43:26w rozwój
43:26nauki.
43:28Dzięki
43:29niezwykle
43:29równomiernemu
43:30rytmowi
43:31pulsary
43:31stały się
43:32użytecznym
43:33narzędziem
43:33pomagającym
43:34mierzyć
43:35odległości
43:35w kosmosie.
43:38Pomogły też
43:39ujawnić
43:39istnienie
43:40egzoplanet.
43:44Czy znajdziemy
43:45życie
43:45na jednej
43:46z nich?
43:47Kosmos
43:47jest ogromny
43:48i jest wiele
43:49miejsc
43:49gdzie może
43:50pojawić się
43:50życie.
43:51Nie mam
43:52wątpliwości
43:53że gdzieś
43:54tam jest
43:54niezliczona
43:55liczba
43:56IT.
43:59Pytanie
44:00czy uda nam
44:01się ich znaleźć?
44:04Niesamowite
44:05że mamy
44:05narzędzia
44:06by zadać
44:07sobie pytanie
44:07czy jest
44:08tam gdzieś
44:09życie?
44:11Przedwcześnie
44:13potwierdzane
44:13teorie
44:14to nie
44:15porażki
44:15lecz kamieniemilowe
44:17misji
44:17poszukiwania
44:18wiedzy.
44:20Prawdopodobne
44:21wydaje się
44:21że życie
44:22migruje
44:23między
44:23ciałami
44:24niebieskimi.
44:26Nieważne
44:27czy mowa
44:28o kometach
44:28przynoszących
44:29wodę i życie
44:31drobnoustrojach
44:32podwożących się
44:33na asteroidach
44:34by osiąść
44:35w kraterze
44:36czy ludzkiej
44:37ciekawości
44:38zaglądającej
44:39coraz głębiej
44:40w kosmos
44:40poszukując
44:43oznak
44:43inteligentnego
44:44życia
44:45kosmos
44:46jest w ciągłym
44:47ruchu
44:48i
44:49próbuje
44:51przetrwać
44:51wersja
44:52polskiej