- 2 days ago
Category
📚
LearningTranscript
00:05Maj 1940. Hitler uderza na Europę Zachodnią, błyskawicznie przełamując obronę Niderlandów, Belgii i Luksemburga, a potem Francji.
00:21W zaledwie sześć tygodni dochodzi do niemożliwego. Żołnierze Hitlera defilują na polach elizejskich.
00:31Rząd pokonanej Francji musi podjąć bezprecedensową decyzję. Francuzi powinni przyjąć swój los i współpracować z nazistami.
00:40W chaosie stery władzy przejmuje bohater I wojny światowej, marszałek Philippe Petain. W słynnym radiowym przemówieniu wyjaśnia swoje stanowisko.
00:54Wchodzę dziś na drogę kolaboracji. Taka jest moja polityka. Moi ministrowie odpowiadają przede mną. Historia osądzi tylko mnie.
01:06Petain rzeczywiście zostanie osądzony, ale nie sam.
01:15Koszmar II wojny światowej nie miał precedensu.
01:26Na polach bitew i przez niewyobrażalne zbrodnie zginęły miliony ludzi.
01:34Ale po chaosie i cierpieniu zwycięzcy alianci pragnęli sprawiedliwości dla sprawców, żeby zapobiec podobnym wydarzeniom w przyszłości.
01:50W walce o winę i prawdę. Kto zostanie osądzony?
01:57A kto uniknie kary?
02:06Przez wpływ polityki i rządzy zemsty sprawiedliwość okazała się niedoskonała.
02:16Ale mimo to te procesy zdefiniowały prawo międzynarodowe i ukształtowały współczesny świat.
02:25Oto II wojna światowa.
02:28Historia przed Trybunałem.
02:33Wróg wewnętrzny.
02:45Cień niepokonanych niemieckich armii zakrył całą Europę Zachodnią.
02:50Samozwańcza rasa panów jest zadowolona.
02:53Po upadku Austrii, Czechosłowacji, Polski, Danii, Norwegii, Holandii, Belgii i Francji zyskała ponad 100 milionów niewolników.
03:02Będą pracować lub głodować.
03:09Po upadku Francji Niemcy anektowały, okupowały lub były sprzymierzone z większością Europy.
03:16Niektórzy stawiali opór.
03:20Ale większość tylko odwracała wzrok, myśląc jedynie o przetrwaniu.
03:27Byli też tacy, którzy witali najeźdźców z otwartymi rękoma, licząc na własne korzyści.
03:43Kolaboracja w czasie II wojny światowej miała charakter ideologiczny.
03:48Nowy europejski porządek, europejscy faszyści.
03:53Ruch faszystowski działał w większości krajów Europy, ale wszędzie nieco się różnił.
03:58Wyrastał bowiem z lokalnych korzeni.
04:04To właśnie lokalni faszyści byli najbardziej gorliwymi kolaborantami.
04:09Ale każdy kraj widział kolaborację inaczej.
04:15Kolaboracja to współpraca z wrogiem, czyli w zasadzie zdrada.
04:21Ale jak ją określić?
04:23To zależy od polityki danego kraju.
04:35W każdym kraju Europy Zachodniej było inaczej.
04:41Po inwazji na Niderlandy holenderski rząd i królowa Wilhelmina schronili się w Wielkiej Brytanii, tworząc rząd na uchodźstwie.
04:50Naziści wyznaczyli Antona Muserta, ale był tylko marionetką.
04:56Krajem rządziło SS pod wodzą Artura Sais-Inkarta.
05:02Zarządzało holenderską służbą cywilną.
05:07Sytuacja w Niderlandach była jasna.
05:10Holenderski urzędnik wiedział, że prawowity rząd znajduje się w Londynie i że niemiecka okupacja jest nielegalna.
05:18W Belgii było inaczej.
05:30Belgijski rząd opuścił kraj, ale król został i skapitulował.
05:37Niemcy zajęli kraj i umieścili króla Leopolda III w areszcie domowym.
05:44Biorąc decyzję króla za wyraz jego pragnień, rząd Belgii na uchodźstwie z premierem Hubertem Pierlotem uznał go za kolaboranta.
05:56Komu być wiernym? Królowi czy rządowi?
06:03Kolaborantów nie brakowało ani w Niderlandach, ani w Belgii.
06:08Bez ich pomocy naziści nie mogliby zwalczać ruchu oporu, ani wprowadzać ludobójczej polityki rasowej.
06:19Mimo to, relatywnie kolaboracja w tych krajach była mniejsza niż w innych.
06:33Jeśli chodzi o Austrię, kwestia kolaboracji jest problematyczna.
06:38Po Anszlusie w 1938 Austria została anektowana i wcielona do III Rzeszy.
06:47Do NSDAP należało 10% dorosłej populacji kraju.
06:54W niemieckiej armii służyło 1,3 mln Austriaków, niewiele mniej w SS i jako zarządcy obozów koncentracyjnych.
07:05Cokolwiek robili wtedy Austriacy, byli obywatelami III Rzeszy.
07:09Po wojnie twierdzili, że padli ofiarą nazistów, że byli pierwszą ofiarą.
07:19Ale Austria nigdy nie była okupowana.
07:24To okupacja, a w przypadku Austrii współpraca decydowała, jak rozumiano kolaborację i kogo uważano za winnego.
07:35Co więcej, kolaboracja miała różne formy.
07:39Od biurokratów i policjantów, po fabrykantów i artystów.
07:44Jedni chcieli, innych zmuszano.
07:50Do 1942 wielu z nich było tylko konformistami i kolaborowali w nieznacznym stopniu.
07:58Na przykład karmiąc niemieckich żołnierzy.
08:04Ale inni informowali gestapo o kryjówkach Żydów i uchodźców.
08:16Denuncjatorzy Żydów czy partyzantów przyczyniali się do ich śmierci, sami nic nie ryzykując.
08:24Nie oni byli katami, ale bez nich.
08:26Dziesiątki tysięcy ich rodaków nie byłyby torturowane i wysyłane do obozów koncentracyjnych.
08:39Choć denuncjatorzy i kolaboranci byli świadomymi zdrajcami, granica między byciem ofiarą a współpracą bywała ulotna.
08:48W chaosie wojny coś, co z daleka wyglądało na zdradę, z bliska mogło być aktem rozpaczy.
08:59Stosowanie naszych standardów wobec ludzi z czasów II wojny światowej to błąd.
09:05Musieli jakoś przeżyć, nakarmić dzieci, pracować, zarabiać.
09:11Każdy opór kończył się represjami, deportacją, egzekucją czy torturami.
09:20Potępiając ich decyzje, powinniśmy o tym pamiętać.
09:34Jednym z najlepszych przykładów zmuszania do kolaboracji była funkcja kapo.
09:43Byli to Żydzi, którym naziści pozwalali żyć, żeby pomagali im zarządzać swoimi rodakami w obozach koncentracyjnych.
09:54Oczywiście były korzyści, lepsze jedzenie czy zakwaterowanie.
10:00Kapo byli znienawidzeni, bo byli więźniami, którzy przeszli na drugą stronę.
10:10Część kapo pomagała innym więźniom.
10:13Inni byli okrutni i brutalni.
10:22Gdyby odmówili, zostaliby zabici.
10:25Czy mogli wykorzystać swój status dla ulżenia współwięźniom?
10:31Czasem tak, czasem nie.
10:35Wszystko zależało od moralności kapo.
10:38Mogli karać, bić i mordować, ale mogli też chronić.
10:45Po wyzwoleniu wielu kapo padło ofiarą więźniów lub partyzantów.
10:51Był to zwiastun wielkiej fali zemsty na kolaborantach,
10:55jaka przetoczyła się przez Europę w 1944 tuż za alianckimi armiami.
11:05Dochodziło do spontanicznych aktów zemsty i przemocy.
11:08To trudna kwestia.
11:11Jedni byli winni, ale z innymi po prostu wyrównywano rachunki.
11:19Członkowie ruchu oporu mścili się na tych,
11:22których mieli za faszystów i kolaborantów.
11:25Rozstrzeliwali ich.
11:27Czasem organizowano procesy, ale zawsze uznawano ich za winnych.
11:32W całej Europie pragnienie zemsty zmuszało władzę
11:36do jak najszybszego przywrócenia porządku.
11:42Należało pokazać, że winni zostaną ukarani z całą surowością prawa
11:47i tym samym powstrzymać akty zemsty.
11:51Z tego powodu pierwsze procesy toczyły się tuż po wyzwoleniu.
11:55To naprawdę niezwykłe, że zdołano je zorganizować w tak krótkim czasie.
12:08Skala procesów odzwierciedlała zagrożenie,
12:11jakim byli kolaboranci dla politycznej stabilizacji.
12:16Czy powinni uczestniczyć w życiu politycznym,
12:19brać udział w wyborach, być może zasiadać w parlamencie?
12:23Uznano, że najpierw trzeba oczyścić elektorat.
12:30Czystki kolaborantów przyjmowały różne formy.
12:34Od procesów przez lustrację po pozbawieniu obywatelstwa.
12:43To było wielkie logistyczne wyzwanie.
12:46Nigdy wcześniej wymiar sprawiedliwości nie prowadził
12:49dziesiątek tysięcy spraw, setek tysięcy obywateli,
12:53w zaledwie parę tygodni.
12:58W Danii zarzuty usłyszało 46 tysięcy kolaborantów,
13:03w Norwegii 92 tysiące,
13:05w Niderlandach 120 tysięcy,
13:07a w Belgii 405 tysięcy.
13:11Ale tylko drobna część stanęła przed sądem.
13:26W Belgii 60 tysiącach procesów
13:31za winnych kolaboracji uznano 53 tysiące osób.
13:36Najgorsza była kolaboracja wojskowa.
13:41Za walkę w niemieckim mundurze skazano aż 32 tysiące Belgów.
13:47Nie było poboru, nikt ich nie zmuszał,
13:51żeby walczyli na froncie wschodnim.
13:53A jednak 32 tysiące mężczyzn się zgłosiło.
14:00Państwo belgijskie oparło się na własnym prawodawstwie.
14:04Ochotnicy walczący dla najeźdźcy
14:06zostali uznani za zdrajców.
14:10Ale udowodnienie winy było problemem w całej Europie.
14:15Choć wielu zdrajców uniknęło kary,
14:18niektórych skazano, żeby wysłać wiadomość.
14:26Od Berlina, przez Rzym i Tokio.
14:31Wróg sączy propagandę, która ma ogłupiać,
14:35dzielić i zniechęcać do walki.
14:40W czasie wojny głównym źródłem rozrywki i informacji było radio.
14:47Naziści nacierają z prędkością nieznaną
14:50nigdy wcześniej.
14:51Drogi we Francji są zablokowane przez rzesze uchodźców.
14:55Radio było niezwykle ważnym środkiem komunikacji.
15:01Stanowiło odpowiednik współczesnego internetu.
15:07Zmechanizowane armie Adolfa Hitlera
15:09pędzą ku Paryżowi.
15:12Francuski opór upada.
15:14Wokół radia zasiadały całe rodziny
15:16lub grupy sąsiadów.
15:19Dobry wieczór.
15:21Wydaje się, że zwycięstwo w pierwszej fazie wojny
15:23odnieśli Niemcy.
15:31Wszystkie strony używały radia jako broni
15:34przez propagandę demoralizując ludzi
15:36i szkodząc wysiłkowi wojennemu wroga.
15:39W 1933 niemiecki minister propagandy
15:44Josef Goebbels powiedział
15:46Napoleon nazwał prasę siódmym mocarstwem.
15:50Dzisiaj ósmym mocarstwem jest radio.
16:00Pod rządami Goebbelsa Niemcy bardzo sprytnie używali radia
16:05do własnych celów.
16:08To było niemal państwo w państwie,
16:11bardzo inteligentnie zarządzane.
16:17Do 1940 sekcja zagraniczna Reich-Rundfunk
16:22Gesselschaft zatrudniała około 500 osób.
16:26Nadawała w 53 językach,
16:29łącznie 147 godzin dziennie.
16:36Najlepszym programem Goebbelsa
16:38był anglojęzyczny Germany Calling,
16:41czyli tutaj Niemcy.
16:52Germany Calling, Germany Calling.
16:57W Wielkiej Brytanii program był niezwykle popularny.
17:01Miał 6 milionów regularnych słuchaczy
17:03i około 18 milionów okazjonalnych.
17:06Jego prowadzący szybko zyskał sławę.
17:15William Joyce, zwany Lordem Ho-Ho,
17:18brzmiał jak brytyjski dżentelmen
17:20w meloniku i z monoklem.
17:30Przed wojną Joyce należał do
17:32brytyjskiej unii faszystowskiej,
17:35Sir Oswalda Mosleya.
17:36Po jej wybuchu wielu jej członków,
17:39w tym Mosley, zostało internowanych.
17:42Ale Joyce zdołał uciec do Berlina,
17:44gdzie zwerbował go Goebbels.
17:52Pierwszy raz wystąpił w radiu we wrześniu 1939,
17:57kiedy wojna była jeszcze daleko od Brytanii.
18:08Okazało się, że ma prawdziwy talent.
18:11Był elokwentny, gadatliwy
18:14i miał charakterystyczny głos.
18:18Trwa wielki eksodus z Brytanii.
18:21Bogaci i wpływowi uciekają tak szybko,
18:24jak tylko mogą.
18:30Znajomość brytyjskiej kultury i społeczeństwa
18:33czyniła Joyce'a skutecznym propagandzistą.
18:39Uważano go za gwiazdę, radia, celebrytę.
18:43Mówił o niesprawiedliwości brytyjskiego systemu klasowego.
18:47Wielu robotników myślało to samo.
18:52Zanim zaczął się koszmar Blitzu,
18:55naprawdę trafiał do ludzi.
19:00Blitzem nazwano niemiecką kampanię nalotów,
19:04rozpoczętą we wrześniu 1940.
19:09Próbując zmusić Brytanię do uległości,
19:12Luftwaffe zabiło co najmniej 43 500 cywilów.
19:16Lord Hau-Hau niemal nie znikał z anteny.
19:21Blitzkrieg w Brytanii będzie jeszcze szybszy
19:24niż w Polsce, Norwegii, Holandii, Belgii czy Francji.
19:36Kiedy ludzie zaczęli cierpieć, wojna stała się mniej zabawna.
19:41Tracili krewnych i domy.
19:44Pod koniec, kiedy odkryto obozy koncentracyjne,
19:47obraz zupełnie się zmienił.
20:02Lorda Hau-Hau uznano w Brytanii
20:04za nazistowską szczetaczkę
20:06i uosobienie zdrady.
20:08Musiał stanąć przed sądem.
20:09Trafił na listę poszukiwanych.
20:11Zatrzymano go w maju 1945
20:13i natychmiast przewieziono do Anglii.
20:22Ale pojawił się pewien problem.
20:35William Joyce we własnej osobie.
20:38Lord Hau-Hau, raniony w czasie zatrzymania.
20:42Nie wygląda najlepiej.
20:45Pewnie będzie twierdził, że nie jest zdrajcą,
20:48ale Brytyjczycy wiedzą swoje.
20:51Germany calling, Germany calling.
20:54Na procesie okazało się,
20:56że Joyce nie jest Brytyjczykiem.
21:01Urodził się w USA.
21:03Jego ojciec był naturalizowanym Amerykaninem.
21:07Obrona twierdziła, że skoro nie jest
21:10brytyjskim obywatelem,
21:11nie można zarzucać mu zdrady.
21:20Ale prokuratura pod wodzą słynnego
21:24Hartleya Showcrossa
21:25odparła, że
21:26owinął się brytyjską flagą,
21:29udawał Brytyjczyka
21:31i dlatego był cenny
21:33dla nazistów.
21:38Mimo to, od egzekucji Joyce'a
21:41trwa debata, czy postąpiono
21:43sprawiedliwie.
21:46Wywieszono informacje
21:48o powieszeniu Joyce'a.
21:50Tylko tego mogą spodziewać się zdrajcy.
21:56Przez lata debatowano,
21:58czy był to sądowy błąd,
22:00czy akty zemsty.
22:07Williama Joyce'a stracono,
22:09bo inni kolaboranci
22:11może nie uciekli,
22:13ale wykpili się
22:14kilkoma latami więzienia.
22:18Poza tym Joyce był znany.
22:22Wszyscy słyszeli o Lordzie
22:24Ho-Ho
22:25i dlatego stał się celem.
22:31Ale w Europie
22:33były tysiące Joyce'ów,
22:34którzy zdradzili swój kraj
22:36święcie przekonani,
22:37że są patriotami.
22:46We Włoszech i Austrii
22:48odróżnienie patrioty
22:50od kolaboranta
22:51utrudniała
22:51faszystowska przeszłość.
23:01We Włoszech
23:03definicja kolaboranta
23:04jest bardzo płynna.
23:07To tam powstał
23:09ruch faszystów.
23:10Benito Mussolini
23:11stworzył go
23:12w Mediolanie
23:12w 1919.
23:16Samo słowo
23:17jest włoskie.
23:19To tam powstał
23:20pierwszy faszystowski rząd
23:22w 1922.
23:24Faszyści rządzili
23:2520 lat
23:26i byli wzorem
23:27dla innych dyktatur.
23:29W 1940,
23:31kiedy Włochy
23:32przystąpiły do wojny,
23:33Mussolini
23:34nie był żadną nowością.
23:36W ten dzień
23:39wezwałem was
23:40do Rzymu.
23:42Kiedy wybuchła
23:43do organizacji faszystowskich
23:45należało
23:4622 miliony
23:47Włochów.
23:48Połowa
23:49populacji.
23:54Faszystowskie
23:55państwo,
23:56faszystowska
23:56armia
23:57i policja.
23:58To było
23:59coś więcej
23:59niż kolaboracja.
24:02Mussolini
24:03dołączył do wojny
24:04jako sojusznik
24:05państw osi,
24:06licząc
24:07na stworzenie
24:08śródziemnomorskiego
24:09imperium.
24:10Do 1943
24:12nikt nie kwestionował
24:15jego decyzji.
24:29Inwazja
24:30na Sycylię.
24:31To tylko część
24:32planu
24:32największej inwazji
24:34w dziejach.
24:39W 1943
24:41w zaledwie
24:4339 dni
24:44Amerykanie
24:45i Brytyjczycy
24:46zajęli
24:46Sycylię
24:47i zaczęli
24:47przygotowania
24:48do lądowania
24:49we Włoszech.
24:51Widząc
24:52co się święci
24:53faszystowscy
24:54zwolennicy
24:54Mussoliniego
24:55postanowili się
24:57go pozbyć.
25:04Na rozkaz
25:05króla
25:06został zatrzymany.
25:08Włoski
25:08faszyzm
25:09upadł.
25:10W ten sposób
25:10król
25:11ocalił własną
25:12skórę
25:12i zapewnił
25:13Włochom
25:13przyszłość.
25:18Tajne rozmowy
25:19o odstąpieniu
25:19Włoch od Niemców
25:20toczyły się
25:21w Portugalii.
25:23Włoch
25:24toczyły się
25:25w Portugalii.
25:28Żeby chronić
25:29południową
25:30flankę
25:31Hitler
25:31kazał
25:32uwolnić
25:32Mussoliniego.
25:34Oddał mu
25:35marionetkową
25:36Republikę
25:37Salo
25:37w północnych
25:38Włoszech
25:39nakazując
25:40swoim wojskom
25:41okupację
25:41kraju
25:42i przygotowania
25:43do odparcia
25:43aliantów.
25:46Do końca wojny
25:47Włochy
25:48były podzielone
25:49na południe
25:50skąd nacierali
25:51alianci
25:51i północ
25:52pod niemiecką
25:53okupacją
25:54gdzie
25:54teoretycznie
25:55rządził
25:56Mussolini.
26:07Włosi
26:08się podzielili.
26:09Jedni
26:09trwali
26:10przy Mussolinim
26:11inni
26:12stworzyli
26:12ruch oporu
26:13chwycili
26:14za broń
26:14i walczyli
26:15z faszystami
26:16oraz Niemcami.
26:23Część
26:24obrońców
26:24Republiki
26:25Salo
26:26musiała wierzyć
26:27że postępują
26:28słusznie.
26:32Włochy
26:32weszły do wojny
26:33jako sojusznik
26:34Niemiec
26:34czemu
26:35miałyby je zdradzić.
26:38Kwestia
26:38kolaboracji
26:39stała się
26:40niezwykle
26:40skomplikowana.
26:44Wybuchła
26:44wojna domowa.
26:46Włoscy
26:46antyfaszyści
26:47walczyli
26:47z faszystami
26:48i ich
26:49niemieckimi
26:49sojusznikami.
26:52W kolejnych
26:54wyzwolonych
26:55miastach
26:55powtarzał się
26:56ten sam
26:56schemat.
26:58Faszystów
26:58stawiano
26:59przed sądem,
27:00wskazywano
27:01i rozstrzeliwano.
27:08Tuż po wyzwoleniu
27:09tak zwani
27:10kolaboranci
27:11padali ofiarą
27:12przemocy
27:12i zemsty.
27:14Zamordowano
27:15lub pobito
27:16tysiące osób.
27:16To tak zwane
27:18Reza dei Conti
27:19wyrównywanie
27:20rachunków.
27:21Szacuje się,
27:22że śmierć
27:23poniosło
27:23od 10 do
27:2415 tysięcy ludzi.
27:344 czerwca
27:361944.
27:38Po miesiącach
27:39ciężkich walk
27:40alianci
27:41wchodzą
27:42do Rzymu
27:42witani
27:42przez
27:43radosne
27:43tłumy.
27:46Ale radość
27:48szybko
27:48zmienia się
27:49w przemoc.
27:49Tłum
27:50atakuje
27:51niedawnych
27:51oprawców.
27:55Rzym
27:56kipiał
27:56gniewem.
27:57Wielu
27:58kolaborantów
27:58szybko
27:59osądzono
27:59i stracono.
28:01Ale robiono
28:02to w
28:02kontrolowany
28:03sposób.
28:08Proces
28:09Pietra
28:09Karuza,
28:10byłego
28:11komendanta
28:11rzymskiej
28:12policji,
28:13wszedł
28:13na salę
28:14o kulach,
28:14ranny
28:15w wypadku
28:15przy próbie
28:16ucieczki.
28:17Grozi
28:17mu
28:18kara
28:18śmierci.
28:20Pierwszy
28:20proces
28:20Pietra
28:21Karuza
28:21rozpoczął
28:22się
28:22we wrześniu
28:221944.
28:27W czasie
28:28okupacji
28:29Karuzo
28:29był
28:29naczelnikiem
28:30rzymskiego
28:30więzienia.
28:32To on
28:33wybierał
28:33ofiary
28:34niemieckich
28:34represji.
28:35Był
28:35typowym
28:36kolaborantem.
28:38Karuzo
28:38był
28:38zamieszany
28:39w
28:39niemieckie
28:40zbrodnie.
28:45Branie
28:46zakładników
28:47i ich
28:48rozstrzeliwanie
28:49było
28:49standardową
28:50procedurą
28:51Wehrmachtu
28:51w przypadku,
28:52kiedy winni
28:53napaści
28:53na Niemców
28:54nie zostali
28:55schwytani.
28:57Jeśli
28:58zabijecie
28:59jednego
28:59niemieckiego
29:00żołnierza,
29:00my
29:00zabijemy
29:01wielu
29:01cywilów.
29:04W marcu
29:051944
29:06we wciąż
29:08okupowanym
29:09Rzymie
29:09partyzanci
29:10zabili
29:1042
29:11włoskich
29:12policjantów.
29:15Za
29:16każdego
29:16z nich
29:17Niemcy
29:17rozstrzelali
29:1810
29:18Włochów.
29:20Nazwano
29:20to masakrą
29:21w grotach
29:22ardeatyńskich.
29:29Zebrali
29:30335
29:31osób
29:31i zamordowali
29:32je w grotach
29:33pod Rzymem
29:34strzałami
29:35w głowę.
29:40Caruso
29:40osobiście
29:41wskazał
29:41ponad
29:4250
29:42z rozstrzelanych.
29:48W procesie
29:50uczestniczył
29:51Donato
29:52Careta,
29:52były strażnik
29:53w rzymskim
29:54więzieniu
29:55Regina
29:55Celli.
29:56Był świadkiem,
29:59ale wzięto go
30:00za kolaboranta
30:01i wywleczono
30:01na ulicę.
30:12Tam go
30:13zamordowano.
30:15To słynna
30:16sprawa
30:16zwana
30:16Lynchem
30:17Carety.
30:19Ale
30:20procesu
30:21nie przerwano.
30:22Caruso
30:22został uznany
30:23za winnego
30:24i stracony.
30:29Oskarżono
30:29go,
30:30skazano
30:30i zabito
30:31strzałami
30:32w plecy.
30:32przywiązanego
30:33do krzesła.
30:37To było
30:40ostrzeżenie.
30:41Lepiej
30:41osądźcie
30:42kolaborantów,
30:43jak ten
30:44naczelnik
30:44więzienia,
30:45albo zajmie się
30:46tym rozszalała
30:47tłuszcza.
30:51Po procesie
30:53Pietra Caruso
30:54i Lynchu
30:54Carety
30:55alianci
30:55nacierają
30:56na północ.
30:57Wojna
30:58domowa
30:58faszystów
30:59z partyzantami
31:00trwa.
31:05Jej kulminacją
31:08jest
31:08schwytanie
31:09i stracenie
31:10Mussoliniego
31:1128 kwietnia
31:131945.
31:21Mediolan
31:23szalał z radości.
31:24Partyzanci
31:25zabili
31:25Mussoliniego.
31:26Mussolini
31:28w 1945
31:31rozstrzelali go,
31:32a potem
31:32powiesili za nogi
31:34na Piazzale Loreto
31:36w Mediolanie.
31:37To jedno z
31:38najsłynniejszych
31:39zdjęć tej wojny.
31:43Brutalny koniec
31:45reżimu,
31:45który opierał się
31:46na represjach
31:47i strachu.
31:49Ale kiedy wojna
31:51się skończyła,
31:52jak rozliczyć
31:53naród
31:53z faszystowskiej
31:54przeszłości?
31:58Po 20 latach
32:00faszyzmu
32:01Włochy
32:02stały się
32:02państwem
32:03antyfaszystowskim.
32:05Ale za
32:06faszystów
32:07uważały się
32:07setki tysięcy,
32:08jeśli nie miliony
32:10Włochów.
32:11Faszyści
32:11kierowali
32:12większością
32:12instytucji,
32:14sądownictwem,
32:15policją,
32:15krajem,
32:16administracją.
32:18Co zrobić?
32:21W 1944
32:22włoski rząd
32:24powołał
32:24Komisję Nadzwyczajną
32:26do spraw sankcji
32:27wobec
32:28faszyzmu.
32:29Miała
32:30oczyścić
32:30z faszystów
32:31kraj
32:31i jego
32:32instytucje.
32:33Sądzono
32:34wielu,
32:34ale niemal
32:35nikt
32:35nie stracił
32:36posady.
32:38Większość
32:39dostała
32:40bardzo łagodne
32:41wyroki.
32:43Pięć,
32:44sześć
32:44lat
32:44więzienia,
32:45nawet
32:46najważniejsi.
32:50A w 1946
32:53komunista
32:54Palmiro
32:55Toljati
32:56zarządził
32:57amnestię.
32:58Wszyscy
32:59wyszli
32:59na wolność.
33:01Ta
33:01amnestia
33:02dała
33:02początek
33:03kolektywnej
33:04amnestii
33:04włoskiego
33:05społeczeństwa.
33:06Przeszłość
33:07została
33:07zapomniana.
33:11Nowa narracja
33:12mówiła,
33:13że faszyści
33:13stanowili
33:14mniejszość,
33:15że to w zasadzie
33:16sam Mussolini
33:17i kilku
33:18jego sojuszników.
33:21Większość
33:21Włochów
33:22była
33:22antyfaszystami
33:23lub
33:23ofiarami
33:24faszyzmu.
33:25Ten
33:25pakt
33:26niepamięci
33:27pozwolił
33:27Włochom
33:28iść
33:28naprzód,
33:29ale zostawił
33:30wiele
33:30niewyjaśnionych
33:31kwestii
33:32i gniewu.
33:45Z przeszłością
33:47zmagało się
33:48wiele krajów
33:49Europy,
33:50które jak
33:51Włochy
33:51miały problem
33:52z definicją
33:53kolaboracji.
33:59Wstyd
33:59prowadził
34:00do brutalnej
34:01represji.
34:02Ich ofiarą
34:03padło
34:03wielu
34:03kolaborantów.
34:13Historyczne zdjęcia
34:15z wyzwolenia
34:16Paryża
34:16zaczynają się
34:17od Francuzów
34:18w amerykańskich
34:19mundurach.
34:20Nie ma wątpliwości,
34:21że całkowite
34:22oswobodzenie
34:23Paryża
34:23to tylko
34:24kwestia
34:24godzin.
34:27Sierpień
34:271944.
34:30Po
34:30czterech
34:31latach
34:31okupacji
34:32alianci
34:33wyzwalają
34:33Paryż.
34:34Tak jak
34:35dwa miesiące
34:36wcześniej
34:36w Rzymie
34:37radości
34:38towarzyszą
34:38okrutne
34:39represje.
34:46Pod koniec
34:50okupacji
34:51Francja
34:51stała
34:52na krawędzie
34:52wojny
34:53domowej.
34:57Po lądowaniu
34:58w Normandii
34:59alianci
34:59wyzwalali
35:00kolejne
35:01terytoria.
35:07Francuzcy
35:08historycy
35:08nazywają
35:09te pierwsze
35:10tygodnie
35:10i miesiące
35:11epuacją
35:12sauvage
35:13dziką
35:14czystką.
35:17Jak we
35:18Włoszech
35:19Francja
35:20zalewa
35:20fala
35:20zemsty
35:21na kolaborantach.
35:22Życie
35:23traci ponad
35:2410500 osób.
35:26Pragnienie
35:27odwetu
35:27wymusza
35:28denuncjacje,
35:29tortury,
35:30egzekucje
35:31i publiczne
35:32upokorzenia.
35:35Za tym
35:35wszystkim
35:36stoi
35:37żądza zemsty,
35:38ale także
35:39strach,
35:40wstyd
35:40i gniew.
35:47Szczególnie
35:48przerażający
35:49był los
35:50kobiet
35:50oskarżanych
35:51o romanse
35:52z Niemcami.
35:54Golono
35:54im głowy.
35:58zarzucano
35:59im
35:59tak zwaną
36:00kolaborację
36:01poziomą.
36:02Ogolone
36:03głowy
36:03je wyróżniały.
36:04Często
36:04padały
36:05ofiarą
36:05napaści,
36:06a nawet
36:06zabójstw.
36:17Pragnienie
36:17zemsty
36:18było
36:18ogromne.
36:20Tak samo
36:20jak
36:21niesmak
36:21po tym,
36:22co się
36:22stało.
36:25Mężczyźni
36:26czuli się
36:26zdradzeni
36:27przez swoje
36:28rodaczki.
36:34To było
36:36niezwykłe
36:37jakby
36:37fakt,
36:38że nie
36:38zdołali
36:39obronić
36:39swojego
36:40kraju
36:40odbierał
36:41im
36:41męskość.
36:45Odzyskiwali
36:46ją,
36:46mszcząc
36:47się
36:47na kobietach.
36:51W
36:511945
36:52francuski
36:54były kozłami
36:55ofiarnymi
36:56porządkowania
36:57kwestii
36:57zależności
36:58płci.
37:05W porównaniu
37:06z Włochami
37:07dzikie
37:08czystki
37:08trwały
37:09krótko,
37:09bo tylko
37:09do powstania
37:10francuskiego
37:11rządu
37:11tymczasowego.
37:13Po wyzwoleniu
37:14Paryża
37:14ustąpiły
37:15miejsca
37:15Sądowej
37:16Sprawiedliwości.
37:25Generał
37:26de Gaulle,
37:26przywódca
37:27wolnych
37:27Francuzów,
37:28zjawił się
37:29w Paryżu
37:30pod koniec
37:30sierpnia
37:311944.
37:33Jego
37:34priorytetem
37:35było
37:35stworzenie
37:35rządu
37:36i odtworzenie
37:37sądownictwa.
37:42Okres
37:42Sprawiedliwości
37:43Doraźnej
37:44skończył się
37:45już w połowie
37:46września
37:461944.
37:54W ramach
37:56Épuration
37:56Legal,
37:57czyli
37:57legalnej
37:58czystki,
37:59sądzono
38:00blisko
38:00350 tysięcy
38:01kolaborantów,
38:03ale połowa
38:04spraw
38:05skończyła się
38:06bez wyroków.
38:10Co ciekawe,
38:12latem
38:131945
38:14liczba
38:15aresztowanych
38:16we Francji
38:16jest taka
38:17sama jak
38:18w Belgii,
38:19a populacja
38:20Francji
38:21jest pięć
38:21razy większa.
38:24To pokazuje,
38:25że kolaboracja
38:26w Belgii
38:26była o wiele
38:27powszechniejsza
38:28niż we Francji.
38:32Sytuację
38:33we Francji
38:34komplikuje
38:34fakt,
38:35że poza
38:36terenami
38:36okupowanymi
38:37istniał też
38:38legalny rząd
38:39pod wodzą
38:40wojennego
38:41bohatera.
38:49Oto
38:50Pałac
38:50Sprawiedliwości,
38:52gdzie marszałek
38:52Petain,
38:53bohater
38:53spot
38:53Verde,
38:54staje
38:55przed sądem
38:55oskarżony
38:56o spisek
38:57przeciwko
38:57bezpieczeństwu
38:58kraju
38:58i współpracę
38:59z wrogiem.
39:01Lipiec
39:021945,
39:04początek
39:04procesu
39:05najważniejszego
39:06kolaboranta
39:07II wojny
39:07światowej.
39:10Gazety
39:11rozpisują się
39:11o marszałku
39:12Philippie Petain,
39:13bohaterze
39:14I wojny
39:15światowej,
39:16który po niemieckiej
39:17inwazji
39:17został premierem,
39:18by wzmocnić
39:19opór.
39:21Zamiast tego
39:22skapitulował
39:23oddając Francję
39:24wrogowi.
39:35Należało
39:37udowodnić,
39:37że Petain
39:38jest zdrajcą
39:39i że zdrajcami
39:40byli wszyscy,
39:41którzy mu
39:42służyli.
39:43Petain
39:44usłyszał
39:44dwa zarzuty.
39:46Kolaboracji
39:47z Niemcami
39:48oraz
39:48wykorzystania
39:49porażki
39:50dla zniszczenia
39:51francuskich
39:51instytucji
39:52demokratycznych
39:53i stworzenia
39:54własnego
39:55reżimu.
39:56Ale kolaboracji
39:57był winny
39:58nie tylko
39:58Petain.
40:03Podpisując
40:04w 1940
40:05zawieszenie
40:07broni,
40:08Petain
40:08chciał ocalić
40:09jak największą
40:10część kraju.
40:12Niemcy
40:13zajęli
40:1360%
40:14Francji.
40:15Reszta
40:16zachowała
40:17pewną
40:17niezależność
40:18pod wodzą
40:19Petena
40:19ze stolicą
40:20w Vichy.
40:23Wobec
40:24groźby
40:24działań
40:25zbrojnych
40:25oraz
40:25przekonany,
40:26że Niemcy
40:27wygrają
40:27wojnę,
40:28Petain
40:29stąpał
40:29po cienkim
40:30lodzie.
40:30Parlament
40:31Republiki
40:32wydawał się
40:33zgadzać,
40:33ratyfikując
40:34zawieszenie
40:35broni
40:36569 głosami
40:38za
40:39i tylko
40:4080
40:40przeciw.
40:47Formalnie
40:48Petain
40:49był
40:49legalną
40:50głową
40:50francuskiego
40:51rządu.
40:52Władzę
40:52przekazał
40:53mu
40:53przedwojenny
40:54parlament.
40:55Stany
40:55Zjednoczone
40:56miały
40:56w Vichy
40:57swoją
40:57ambasadę
40:58i uważały
40:59Petena
40:59za
40:59przedstawiciela
41:00narodu.
41:04W jego rządzie
41:06pracowali ci sami ludzie
41:07co wcześniej.
41:09Przejął
41:09administrację,
41:10sądownictwo
41:11i armię.
41:12Większość
41:13Francuzów
41:13go popierała.
41:15Ale
41:16kolaboracja
41:17Vichy
41:17została też
41:18wymuszona.
41:22To był
41:25swoisty
41:25pakt
41:26z diabłem.
41:28Vichy
41:28wybrało go,
41:29żeby zachować
41:30część kontroli
41:31nad sytuacją.
41:33Ale
41:34musiało
41:34wykonywać
41:35polecenia
41:36Niemców.
41:37Weźmy
41:38pracę
41:39przymusową.
41:40Niemcy
41:41żądają
41:41francuskich
41:42robotników.
41:43Jeśli
41:43Vichy
41:44odmówi
41:45i tak
41:46ich sobie
41:46wezmą.
41:49To
41:50niuans,
41:51którego
41:51oskarżyciele
41:52Petena nie
41:53umieli
41:53albo nie
41:54chcieli
41:54dostrzec.
41:56Ale
41:57proces
41:57był
41:57skażony
41:58pod
41:58wieloma
41:59względami.
42:04Przewodniczący
42:04składu
42:05sędziowskiego
42:06Paul
42:07Monjibot
42:07w 1941
42:09przysiągł
42:10wierność
42:11rządowi
42:11Vichy.
42:13Nie
42:13było
42:13sędziów,
42:14którzy nie
42:14przysięgali
42:15Petenowi.
42:16Wszyscy
42:16musieli
42:16przysiąc
42:17mu
42:17wierność.
42:19Przez cały czas
42:19istnienia
42:20Vichy
42:20odmówił
42:21tylko
42:22jeden
42:22sędzia.
42:23Podobnie
42:24wyglądała
42:24sytuacja
42:25prokuratora
42:26generalnego
42:27André
42:27Moneta.
42:28Był
42:29jednym
42:29z trzech
42:30wiceprzewodniczących
42:31komisji
42:32Vichy
42:32odpowiedzialnej
42:33za odbieranie
42:34obywatelstwa
42:35Francji
42:35ludziom,
42:36którzy dostali
42:37je w latach
42:3720-tych
42:38i 30-tych.
42:40Większość
42:41z nich
42:41stanowili
42:42żydowscy
42:42uchodźcy.
42:44Oskarżyciel
42:45marszałka
42:46Petena
42:46zasiadał
42:47w komisji
42:47Vichy
42:47skierowanej
42:48przeciwko
42:49Żydom.
42:56Ławnicy
42:57nie byli
42:58lepsi,
42:58ale z innych
42:59powodów
43:00niż Monet
43:00i Mongeybo.
43:02Było
43:03ich
43:0424.
43:0612 to
43:06przedwojenni
43:07parlamentarzyści,
43:08którzy w 1940
43:09głosowali
43:11przeciwko
43:11Petenowi.
43:12Pozostała
43:13dwunastka
43:14należała
43:14do ruchu
43:15oporu.
43:16Nie byli
43:17obiektywni,
43:17ale w
43:181944
43:20znalezienie
43:21kogoś
43:21obiektywnego
43:22było
43:22niemożliwe.
43:26Podobnie
43:27było
43:27ze świadkami.
43:30Wielu
43:31z nich
43:31należało
43:32do władz
43:32dawnej
43:33republiki.
43:34Byli tam,
43:35by ratować
43:36swoją reputację,
43:38a nie
43:38oskarżać
43:39Petena.
43:42Obroną
43:43kierował
43:44Fernand
43:44Pajon.
43:45Twierdził,
43:46że jeśli
43:46Peten
43:46jest winny,
43:47to winni
43:48są wszyscy
43:48Francuzi
43:49i cała
43:50Francja.
43:53Argumentował,
43:54że
43:54marszałek
43:55był
43:55tarczą
43:56chroniącą
43:57Francuzów
43:58przed
43:58nazistowską
43:59agresją.
44:00Ale ta
44:01tarcza
44:02nie chroniła
44:02francuskich
44:03Żydów.
44:07Najgorszą
44:08zbrodnią
44:09Petena,
44:10niewybaczalną,
44:11był udział
44:12reżimu
44:13w zamordowaniu
44:1375 tysięcy
44:15Żydów.
44:22Peten
44:23od początku
44:24tworzył
44:24w Vichy
44:25prawicowy
44:26reżim
44:26autorytarny.
44:29Zlikwidował
44:30wolność
44:30słowa
44:31i prasy.
44:32Zatrzymywał
44:33dysydentów.
44:35Największe
44:36cierpienia
44:36spotykały
44:37komunistów
44:38i Żydów.
44:42Wynikało
44:44to
44:44z poparcia
44:45dla poczynań
44:46III Rzeszy,
44:47idei
44:48nowego
44:48porządku
44:49oraz
44:49ksenofobii
44:50i antysemityzmu.
44:53W 1942
44:55na żądanie
44:56Niemców
44:56reżim
44:57Vichy
44:58pozwolił
44:58gestapo
44:59i francuskim
45:00nazistom
45:00na zatrzymanie
45:01swoich
45:01obywateli.
45:04W 1943
45:07w Vichy
45:08powstał
45:09rodzaj
45:10wojskowej
45:10policji
45:11zwanej
45:11milicją.
45:14Pod koniec
45:15wojny
45:15służyło
45:16w niej
45:16nie więcej
45:17niż 50 tysięcy
45:18osób,
45:19ale byli
45:20to zatwardziali
45:21kolaboranci.
45:23Polowali
45:23na członków
45:24ruchu
45:24oporu
45:25i Żydów.
45:26Dopuszczali
45:26się potwornych
45:27zbrodni.
45:30Byli
45:31wrogiem.
45:34W sumie
45:35rząd
45:35Vichy
45:36deportował
45:37do obozów
45:37śmierci
45:3875
45:40721
45:41francuskich
45:43Żydów
45:43oraz
45:44członków
45:44ruchu
45:45oporu.
45:49Dzisiaj
45:49Petana
45:50oskarżono
45:50by o zbrodnie
45:51przeciwko
45:52ludzkości.
45:53Czemu wtedy
45:54nie?
45:54Bo taki
45:55zarzut
45:56nie istniał.
45:57Pojawił się
45:57dopiero
45:58w Nuremberdze
45:59znacznie
45:59później.
46:05akt
46:06oskarżenia
46:07nie dotyczył
46:08losów
46:08francuskich
46:09Żydów.
46:10Zaliczono
46:11ich po prostu
46:11do tysięcy
46:12innych
46:12ofiar
46:13reżimu
46:14Vichy.
46:18Wardykt
46:18w sprawie
46:19Petana
46:19ogłoszono
46:20rankiem
46:2015
46:21sierpnia.
46:22Sędzia
46:23odczytywał
46:24go
46:2417
46:24minut.
46:27Uznano
46:28go za winnego
46:29różnicą
46:29tylko jednego
46:30głosu.
46:31Rekomendowano
46:32karę śmierci,
46:33ale potem
46:34zmieniono
46:34rekomendacje
46:35na dożywotnie
46:36więzienie.
46:41Na prośbę
46:43sądu
46:43de Gaulle
46:44zmienił
46:44wyrok
46:45Petana.
46:46Marszałek
46:47zmarł
46:47w więzieniu
46:48w wieku
46:4995 lat.
46:56Proces
46:57Petana
46:58był
46:58najważniejszą
46:59prawną
46:59czystką
47:00we Francji,
47:01ale
47:01skażoną.
47:02De Gaulle
47:03powiedział,
47:04że proces
47:05zbyt często
47:05przypominał
47:06sąd partyzancki,
47:08a nawet
47:08wyrównywanie
47:09rachunków,
47:10kiedy powinien
47:11dotyczyć tylko
47:12obrony kraju
47:13i jego
47:14niezależności.
47:22Pamięć o
47:24kolaboracji
47:25Vichy
47:25Vichy
47:26wciąż
47:26wciąż
47:26się
47:26zmienia.
47:28De Gaulle
47:29wierzył w
47:29konieczność
47:30procesów,
47:32ale
47:32chciał też
47:33stworzyć
47:34rodzaj
47:34mitu,
47:35że
47:35Francuzi
47:36w ogromnej
47:37większości
47:37walczyli
47:38z okupantem.
47:46Ten mit
47:47obowiązywał
47:48przez lata,
47:52ale tak naprawdę
47:53większość
47:54Francuzów,
47:55tak jak inni
47:55w Europie,
47:57chciała tylko
47:57przeżyć.
48:02Większość
48:02z nas
48:03ma nadzieję,
48:04że w razie
48:04wojny
48:05stanie
48:05po właściwej
48:06stronie,
48:07ale może
48:08ktoś nas
48:09zwiedzie.
48:11Nie wiemy,
48:11jak zachowamy się
48:12w nieprzewidywalnych
48:14warunkach.
48:17W byłych
48:18krajach
48:18okupowanych
48:19sprawiedliwość
48:20przybierała
48:20różne formy.
48:21Od brutalnych
48:22czystek
48:22po sądowe
48:23procesy.
48:24Czasem
48:25była skażona
48:26zemstą
48:26lub wyczerpaniem
48:27wojną.
48:33Nie można
48:35powiedzieć,
48:36że powojenne
48:37społeczeństwa
48:38zaniedbały
48:39rozliczenia.
48:40Ich zdolność
48:41organizacji
48:42procesów
48:43w tak
48:43krótkim
48:44czasie
48:44była
48:45naprawdę
48:46zdumiewająca.
48:47Jednocześnie
48:48formuje się
48:49znacznie
48:50większy
48:50i głośniejszy
48:51projekt.
48:51W niemieckiej
48:52Norymberdze
48:53Międzynarodowy Trybunał
48:55pracuje nad
48:56nowym prawem.
48:57Przywódcy
48:57Japonii
48:58wciąż
48:58pozostają
48:59bezkarni.
49:00Próbując
49:01określić
49:01międzynarodową
49:02sprawiedliwość
49:03w powojennym
49:04świecie,
49:05Trybunały
49:05w Norymberdze
49:06i Tokio
49:07zmierzą się
49:08z kwestiami
49:09legalności
49:09i oskarżeniami
49:10o sprawiedliwość
49:11zwycięzców,
49:13nawigując
49:13między pękającymi
49:14sojuszami,
49:15które zagrożą
49:16całemu
49:17przedsięwzięciu.
49:30Wersja polska
49:32Wersja polska