- 4 weeks ago
Category
📚
LearningTranscript
00:16Po ugaszeniu pożaru rdzenia reaktora, rządowa komisja wysłała tam grupę inżynierów z czujnikami ciepła.
00:30Jesteście blisko reaktora? Bardzo blisko. Reaktor jest za tą ścianą.
00:41Sieli tę ścianę 18 godzin palnikami.
00:49Biorąc pod uwagę promieniowanie, w normalnych warunkach byłoby to szaleństwo.
00:54Ale jak w wielu innych kwestiach, to wydawało się jedynym wyjściem.
01:00Ile metrów zostało?
01:03Kilka.
01:07W 1986 mieszkańcy ZSRR wierzyli władzom i byli niezwykle patriotyczni.
01:16Wielu nazywa to mitem sowieckiego bohatera.
01:20Boicie się?
01:22Na początku trochę, potem się przyzwyczajasz.
01:27Teraz już nie.
01:31Wierzyli, że ich kraj powstał dzięki ogromnej ofierze.
01:39Oczywiście propaganda to wzmacniała.
01:44Mówiła ludziom, ojczyzna was wzywa.
01:49Pokażcie swój patriotyzm.
01:53Poświęćcie się.
02:01Czarnobyl. Świadkowie tragedii.
02:09Poświęcenie.
02:16Dwa tygodnie po katastrofie Sowieci wciąż zmagali się z groźnym promieniowaniem.
02:24Obawiano się, że niezwykle gorące paliwo jądrowe spłynie na dno reaktora,
02:29przebije się przez żel beton i skazi wody gruntowe.
02:40Stopienie rdzenia zagrażało skażeniem wody dla 30 milionów ludzi,
02:46ale także rolnictwu w tej części Europy na całe dziesięciolecia.
02:51Dla sowieckich władz to była kwestia przetrwania.
03:00Zdjęcia satelitarne pokazywały, że ściągnęli górników do kopania tunelu pod reaktorem.
03:10Kierownik powiedział, że doszło do wypadku i mamy jechać.
03:21Nie wiedziałem, co stało się w Czarnobylu.
03:27Mieliśmy wykopać tunel.
03:32Skąd jesteście?
03:34Z obwodu tulskiego.
03:36Szybko, szybko.
03:42Górnicy mieli wykopać 130-metrowy tunel.
03:47Na jego końcu miał stanąć wielki wymiennik ciepła.
03:53Jego zadanie polegało na chłodzeniu ziemi pod reaktorem,
03:58żeby skutki stopienia rdzenia nie dostały się do wód gruntowych.
04:05To był ambitny plan.
04:10Około 400 górników pracowało ponad miesiąc.
04:16Mieliśmy pokonywać 13-14 metrów dziennie,
04:21żeby radioaktywna magma nie dostała się do wody.
04:27Atmosfera była napięta.
04:38To niesamowite, o co ich proszono.
04:41Mieli pracować w strefie skażenia
04:43i w zasadzie się poświęcić.
04:54Kierownictwo mówiło, że w tunelu i wszędzie
04:57radioaktywność jest w normie.
05:03Ale czuliśmy taki słodki, metaliczny posmak.
05:15Instynkt mówił mi, że trzeba stamtąd jak najszybciej wyjść.
05:25Kopali z użyciem ręcznych narzędzi,
05:28bo obawiano się, że jeśli za bardzo naruszą fundamenty,
05:32wszystko się zawali.
05:39Jak macie na imię?
05:41Wiktor.
05:43Ciężko jest?
05:44Nie bardzo.
05:45Robimy, co trzeba.
05:47Musimy to skończyć.
05:50Kamera filmuje normalnie.
05:56My, filmowcy,
06:00też słyszeliśmy o wybuchu
06:01i zgłosiliśmy się na ochotnika.
06:12Można to uznać za propagandę.
06:21Jak na wojnie.
06:25Ktoś strzela,
06:27świszczą kule,
06:28a ty kręcisz.
06:31Ale wiesz, że nie możesz zostać tam długo.
06:34W tych miejscach nie jest.
06:38Władze grały na heroizmie
06:40i poświęceniu górników,
06:44nie mówiąc im,
06:45na jakie niebezpieczeństwo się narażają.
06:53Ciel został osiągnięty.
06:57Nasza misja dobiegła końca.
06:58Nasza misja zakończyła się.
07:03Tunel został wykopany.
07:06Pod ziemią umieszczono wymiennik ciepła.
07:14Ale nigdy go nie włączono.
07:20Temperatura wewnątrz bloku zaczęła spadać.
07:24Obawy o skażenie wód gruntowych
07:27znikły.
07:30Praca i poświęcenie górników
07:32poszły na marne.
07:39Nie wiedziałem, czym jest radiacja
07:42i dlaczego jest groźna.
07:46Dwa lata później
07:47zmarł jeden z naszych sztygarów.
07:52Kilka lat później
07:54drugi.
07:58Wtedy zrozumieliśmy,
08:00czemu tak się śpieszyliśmy.
08:10Do dziś zmarło 70% z nas.
08:30Obawy o stopienie rdzenia znikły.
08:33Ale sam reaktor
08:34pozostał odsłonięty.
08:38Wciąż zagraża zdrowiu.
08:42Michaił Gorbaczow kazał,
08:44żeby do końca roku
08:45cały blok zakryło coś,
08:49co nazwano
08:50sarkofagiem.
08:54Ta praca wymaga
08:56mnóstwa czasu i wysiłku.
08:59ale skorzystają na niej
09:01wszyscy mieszkańcy Ziemi.
09:05Problem w tym, że nie mogli podejść.
09:08Na Ziemi leżało
09:09mnóstwo skażonego materiału.
09:12Kolejny krok polegał na jego
09:14uprzątnięciu.
09:19Najbardziej napromieniowany teren
09:21wokół reaktora
09:22nazwano strefą specjalną.
09:26Trzeba zrobić jak najwięcej,
09:30przyjmując jak najmniej
09:31promieniowania.
09:33Zaczęli usuwać wierzchnią
09:34warstwę Ziemi
09:35w pobliżu reaktora.
09:38Używali specjalnych spychaczy
09:40z chronionymi kabinami.
09:46Wszystko w promieniu
09:4730 kilometrów
09:48zaczęło przypominać
09:49krajobraz Księżyca.
09:54Nie wiedzieliśmy,
09:56na ile to jest skuteczne,
09:58ale przynajmniej robili to,
10:00co powinni.
10:02Ale to był tylko początek.
10:06Radioaktywny pył
10:07pokrywał drzewa,
10:09liście,
10:10ziemię,
10:11budynki
10:12i wszystko na obszarze
10:15ponad 5 tysięcy
10:16kilometrów kwadratowych.
10:19To dusi wszystko
10:21i wszystkich,
10:23ale rząd nie pozwoli
10:24nam zginąć.
10:26Sowieckie władze
10:27sięgnęły po
10:28bezprecedensowe środki.
10:30Wywieźli 100 tysięcy ludzi
10:32i stworzyli strefę zamkniętą.
10:39Potem robotnicy
10:41z całego kraju
10:41z całego kraju
10:42usłyszeli.
10:43Dostaniecie
10:44kilkaset rubli,
10:46to wszystko.
10:47Do pracy.
10:49W imię
10:50zwycięstwa socjalizmu.
10:58Sowieci publikują
11:00coraz więcej zdjęć
11:01z operacji sprzątania
11:02w Czarnobylu.
11:04Moskwa twierdzi,
11:06że dwa tamtejsze reaktory
11:07wrócą do pracy
11:08w tym roku.
11:11W połowie lata 1986
11:14teren wokół elektrowni
11:17przypominał pole bitwy.
11:19W namiotach
11:21pod Czarnobylem
11:21mieszkało
11:2240 tysięcy ludzi.
11:27Sowieci nazywali ich
11:29likwidatorami.
11:32Żołnierze,
11:33poborowi,
11:34ochotnicy.
11:35Mieli usuwać
11:36radioaktywny materiał
11:38i budować sarkofag.
11:42Znamy wroga,
11:43mamy plan prac.
11:55W dużej mierze
11:57eksperymentowali.
12:01Polewali budynki
12:02wodą z armatki.
12:08Zrzucali nawet
12:10mieszankę mielonych
12:11buraków z wodą,
12:12żeby zapanować
12:13nad kurzem.
12:19Wyłapano
12:20wszystkie zwierzęta,
12:22potem je uśpiono.
12:26To było
12:29nadzwyczajne wyzwanie.
12:32Izotopów promieniotwórczych
12:34nie można zniszczyć.
12:35Można je tylko przenieść.
12:40Początkowo brakowało im
12:42dozymetrów.
12:43Więc nikt nie wiedział,
12:46jaką dawkę promieniowania
12:47przyjmuje.
12:55Na początku ubierasz się
12:57i wkładasz maskę.
12:58Potem o tym zapominasz.
13:06Decyzję podjąłem
13:08w pierwszych dniach
13:09po wypadku.
13:12Poszedłem do biura
13:14werbunkowego mówiąc,
13:15że chcę tam jechać.
13:23ludziom z zachodu
13:25trudno jest zrozumieć skalę
13:27zaangażowania
13:27obywateli ZSRR.
13:32Chęć poświęcenia
13:34zdrowia i życia.
13:42Oczywiście, że to niebezpieczne.
13:44Inaczej by nas tu nie było.
13:46Nie jesteśmy gapiami.
13:48Z honorem wykonujemy
13:49polecenia władz.
13:59Kiedy weszliśmy
14:01do środka elektrowni,
14:04wyglądało to tak,
14:06jakby ludzie rzucili wszystko
14:07i uciekli.
14:15Sprawdzałem budynek.
14:18Wszedłem do krótkiego korytarza.
14:23Był cały żółty.
14:28Okazało się, że żółć
14:30na ścianach i parapetach
14:31to setki,
14:32jeśli nie tysiące
14:33żółtych motyli.
14:36Nie wiem, jak tam trafiły.
14:39Wszystkie były martwe.
14:44Przez okno zobaczyłem człowieka.
14:46Był kilkaset metrów od reaktora.
14:53To był spawacz.
14:55Pracował spokojnie
14:56i metodycznie
15:02wystawiony na niewyobrażalne promieniowanie.
15:08Byłem niemal pewien,
15:10że sobie pogwizduje.
15:14Był żywym dowodem,
15:16że człowiek
15:17może przezwyciężyć strach.
15:26Kim byli likwidatorzy?
15:32Ludźmi, którzy rozumieli skutki,
15:34rozumieli
15:35dla nich,
15:39ale i tak zostali.
15:46Moich rodziców
15:47wezwano do pracy w Czarnobylu.
15:51Zostaliśmy ewakuowani,
15:53ale musieli wrócić.
15:57Wszystkie dzieci trafiły
15:59do specjalnego obozu
16:00na pół roku
16:02bez rodziców.
16:07Miałam 8 lat.
16:12Przez skażenie
16:13obcięli nam włosy.
16:14Na bardzo krótko.
16:20Inne dzieci
16:21przezywały nas jeżami
16:22z Czarnobyla
16:25i mówiły,
16:26żebyśmy wracali,
16:27skąd przyjechaliśmy.
16:31Chciałam czuć się bezpieczna.
16:33Chciałam być z rodziną.
16:40To moje listy
16:42do mamy.
16:48Kochana mamo,
16:49codziennie płaczę,
16:50bo nas tu biją.
16:55Proszę, zabierz nas
16:56stąd jak najszybciej.
17:00Nie możemy tu być bez Was.
17:06Boże.
17:07Przepraszam.
17:14Skala ludzkiego cierpienia
17:16była wstrząsająca.
17:19Nie chodzi tylko o zdrowie,
17:22ale także o dobytek.
17:26Cierpiały setki tysięcy
17:27mieszkańców ZSRR,
17:29ale było pewne,
17:30że promieniowanie dotrze
17:31także do Wielkiej Brytanii.
17:34Ludzie na całym świecie
17:35wciąż płacą za Czarnobyl.
17:38Skażenie utrudnia
17:39brytyjskim rolnikom
17:40sprzedaż owiec.
17:43W Cambrii,
17:45w północnej Walii,
17:46doszło do niezwykle
17:48obfitych opadów deszczu.
17:50Dla rolników
17:51to była katastrofa.
17:53Dotknęła blisko
17:55dziesięciu tysięcy farm.
17:58Radioaktywny deszcz
17:59wskaził ziemię
18:00do tego stopnia,
18:02że owce trzeba było
18:03sprawdzać przez dziesięciolecia.
18:07Istniały obawy
18:09o skażeniu łańcucha pokarmowego.
18:11Zamówienia spadły.
18:13Nikt nie wie,
18:13kiedy produkt
18:14odzyska zaufanie konsumentów.
18:16Utknąłem.
18:17Nie mogę ich sprzedać.
18:20Jest bardzo ciężko.
18:22To trwało prawie trzydzieści lat
18:24i zagrażało życiu.
18:27Nikt nie wiedział,
18:28czy zagrożenie znikło,
18:29czy nie.
18:45Sprzątanie w strefie zamkniętej
18:47trwało.
18:49Ale trzeba było
18:50jeszcze zbudować
18:51sarkofag,
18:52nakryć rdzenie reaktora.
18:56Na realizację
18:58najbardziej niebezpiecznego
18:59projektu budowlanego
19:01w dziejach
19:01Gorbaczow dał
19:03naukowcom i inżynierom
19:05niespełna cztery miesiące.
19:14Sowiecka telewizja
19:16pokazała dziś zdjęcia muru,
19:17który otoczy atomową
19:19elektrownię w Czarnobylu.
19:22Początkowo Sowieci budowali
19:24sarkofag za pomocą
19:25dostępnego im sprzętu.
19:29To jest zdalnie kierowanych
19:31dźwigów
19:32i betoniarek.
19:35Jak pan myśli,
19:36napięcie zmalało?
19:37Nie.
19:38To nieporozumienie.
19:40Jest takie samo.
19:50Pracowałem w czarnobylskiej
19:52elektrowni 13 lat.
19:54Czuwałem nadbudową
19:55sarkofagu
19:56i włączeniem bloku pierwszego.
20:00Kraj potrzebował prądu.
20:03Bez niego nie działają fabryki.
20:07Tak zwany sarkofag
20:09miał przetrwać 50 lat,
20:11ale gwarancji nie było.
20:14Stał na częściowo
20:16zniszczonych fundamentach.
20:18Początkowo to był
20:19istny obłęd.
20:26Budowa sarkofagu
20:29była trudna,
20:30bo ludzie mogli się tam
20:31zbliżać na góra kilka minut.
20:37Mój zespół już przyjął
20:39sporą dawkę.
20:41Żeby poprawić warunki
20:43musieliśmy uprzątnąć dach.
20:51Dach bloku nr 3
20:53pokrywały szczątki
20:54reaktora nr 4.
21:00To był radioaktywny poligon.
21:08Leżały tam fragmenty
21:10grafitu
21:10i paliwa reaktora.
21:14A pobyt dłuższy
21:15niż minuty czy sekundy
21:17groził śmiertelną dawką
21:19promieniowania.
21:24Jakoś trzeba było
21:25rozwiązać ten problem.
21:27Postawiono na roboty.
21:40Czemu skręcasz w prawo?
21:42Tam jest.
21:43Rusza się.
21:46Mieli dwa rodzaje robotów.
21:48Jeden ściągnięty
21:50z zachodnich Niemiec.
21:52Za ogromne pieniądze.
21:55Zaprojektowany do działań
21:56w strefie skażenia.
21:58Oraz własne,
22:00pierwotnie przeznaczone
22:01do badań Księżyca.
22:09Tak, dobrze.
22:15Roboty miały
22:16zrzucać szczątki
22:18z dachu
22:18do resztek reaktora nr 4.
22:24W porządku.
22:28Potem to wszystko
22:29miało zniknąć
22:30pod sarkofagiem.
22:32Nie działa.
22:34Może się zaciął.
22:37Poruszał się,
22:39potem nagle stanął.
22:43Ale nawet roboty
22:45zawodziły.
22:46Ich elektronika
22:48nie wytrzymywała radiacji.
22:51Zwolni ich amulce.
22:53Są zwolnione.
22:56No to stoi.
23:00Już ich nie kontrolowaliśmy.
23:03Były bezużyteczne.
23:04Nie możemy wyciągnąć
23:12niemieckiego robota,
23:13choć próbujemy.
23:14Nic nie działa.
23:19Co teraz?
23:24Inżynierowie i naukowcy
23:26odpowiedzialni za uprzątnięcie dachu
23:28nie mieli wyboru.
23:30Musieli posłać ludzi
23:32w jedno z najbardziej
23:34niebezpiecznych środowisk
23:36na Ziemi.
23:54Byliście już na dachu?
23:56Nie, właśnie idziemy.
23:58Pozdrówcie wszystkich ode mnie.
24:02Siergiej?
24:03Uśmiechnij się.
24:08Kierownictwo operacji
24:09wiedziało,
24:10jakie to niebezpieczne.
24:13Ci ludzie musieli
24:14zdejmować resztki z dachu,
24:16biec z nimi do reaktora czwartego,
24:19wyrzucać je,
24:20a potem natychmiast uciekać.
24:27za pierwszym razem
24:29byłem nakręcony.
24:33Adrenalina aż kipiała.
24:35Wszystko się rozmazywało.
24:44czekasz godzinami.
24:46Czekasz godzinami.
24:47Pocisz się.
24:52Nie wiem, co wiedzieli o zagrożeniu,
24:55ale robili, co im kazano.
24:59Zaczęli nazywać się
25:01biorobotami.
25:05Ktoś nie chce wykonać zadania?
25:07Nie.
25:09Wszyscy chcą?
25:10Tak.
25:11Brawo.
25:17Musisz włożyć skafander ochronny.
25:21Dwie płyty ołowiu
25:24i ciężkie, przemysłowe maski oddechowe.
25:29Miały chronić przed radioaktywnym pyłem.
25:32To wszystko, co mieliśmy.
25:40Sprawdźcie, co będzie lepsze.
25:42Łopaty czy coś innego?
25:45Po czterech na raz.
25:47Też idziesz?
25:50Pojedynczo.
25:57Dotarłem na piętro.
26:00Był tam mały bunkier
26:02z drzwiami do piekła.
26:09Tak to nazywali.
26:22Serce ci wali.
26:28Umysł dosłownie szaleje.
26:32Akurat, akurat.
26:34Bądźcie ostrożni.
26:36Akurat, tak.
26:44Mam zebrać, co się da,
26:46i zrzucić na dół.
26:50To wszystko.
26:52Na tym mam się skupić.
26:59Tam, ten kawałek.
27:03Jest tam facet ze stoperem.
27:06Mogą tam być tylko 30-45 sekund.
27:09Inaczej wchłoną śmiertelną dawkę.
27:11To też weź.
27:13Były tam nie tylko wielkie fragmenty bruzu,
27:15ale też wtopione w smołe części rdzenia reaktora,
27:19jakby przyspawane do dachu.
27:31Asfalt nie dawał się ciąć.
27:35Byłem tak wściekły,
27:36że chciałem szarpać go zębami.
27:41Tak bardzo chciałem wykonać zadanie.
27:56Czas kończyć.
28:03A potem...
28:07Niewyobrażalna ulga.
28:16Moje objawy przypominały ciężkie przeziębienie.
28:23Nie mogłem oddychać.
28:28Rozmawiałem z innymi.
28:30Narzekali na silny ból głowy.
28:34Niemal każdy coś miał.
28:43Tysiące ludzi wchłonęło ograniczoną dawkę.
28:49Kiedy zrobili swoje,
28:50odsyłano ich do domu.
28:55Byłem na dachu sześć razy.
29:00Nigdy nie byłem tak wyczerpany.
29:03Fizycznie,
29:04psychicznie
29:05i emocjonalnie.
29:11Każdy z was dostanie 800 rubli.
29:14Uchwalę Związku Radzieckiego.
29:17Dziękuję.
29:18Dziękuję.
29:21On pracował w szczególnie trudnych warunkach
29:24przy nieznanej skali radiacji.
29:26Brawo.
29:28Wielu dobrych ludzi,
29:30którzy usuwali skutki katastrofy,
29:35od dawna leży w grobach.
29:39Od dawna leży w grobach.
29:56Budowa czegokolwiek na ruinach
29:59częściowo zniszczonego reaktora
30:03byłaby bardzo trudna.
30:06A prace dodatkowo utrudniały
30:09absurdalne żądania
30:10sowieckich władz.
30:15Witam, towarzyszu podpułkowniku.
30:18Tu Samoj Lenko.
30:19Chłopcy zawieszą flagę na kominie.
30:21Proszę im nie przeszkadzać.
30:28Dla uczczenia włączenia reaktora numer jeden
30:31władze zdecydowały,
30:33że trzech ludzi zawiesi czerwoną flagę
30:35na kominie nad reaktorami.
30:42Pamiętam to.
30:45Ryzykowali życie.
30:47Nie uprzątnęliśmy jeszcze wszystkiego.
30:50Nie możesz odmówić.
30:52Wrócę do domu i powiem synowi,
30:54że ostatnie, co zrobiłem,
30:56to wszedłem na komin z flagą.
30:59Zakończmy to.
31:05Nie było informacji o skali zagrożenia.
31:11Za to krążyło mnóstwo opowieści
31:13o bohaterskich żołnierzach
31:15i członkach obrony cywilnej.
31:20To wspaniały symbol zwycięstwa
31:23w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej
31:25i nad tymi wrednymi izotopami.
31:31Przekaz był prosty.
31:33Jesteśmy niezwykli,
31:35tak jak niezwykły jest ZSRR.
31:38Byłem zdumiony.
31:52Po co powieśli tę flagę?
31:57Propaganda.
32:01To był symbol zwycięstwa.
32:06Byłem wściekły.
32:10Narażać ludzi dla symbolu.
32:14Głupota.
32:22Wszystkim nam wpojono patriotyzm
32:24i samopoświęcenie.
32:39Dlatego na tym brudnym kominie
32:43trzeba było zawiesić flagę.
32:46żeby wszyscy widzieli,
32:49że pokonaliśmy promieniowanie.
33:02Nie wiem, kto je pokonał.
33:07Ludzie umierali
33:09i nadal umierają.
33:23Resztki zniszczonego
33:25czarnobylskiego reaktora
33:26zakrył 60-metrowy
33:28betonowy grobowiec.
33:31Ukończenie sarkofagu
33:33oznaczało,
33:34że blok czwarty
33:35został odcięty
33:36od reszty elektrowni.
33:43skończyliśmy sarkofag
33:4430 listopada.
33:50Przyleciał Hans Blix.
33:56Pamiętam Nikolasa.
33:59Kierował całym projektem.
34:02Spytałem,
34:03czy chcę go zobaczyć.
34:06Oczywiście.
34:09To było wielkie osiągnięcie inżynieryjne,
34:13ale sarkofag nie był wieczny.
34:22Budowa sarkofagu
34:23była wielkim sukcesem,
34:29ale to nie była
34:30bezpieczna i trwała konstrukcja.
34:33Była potrzebna
34:34tak dla bezpieczeństwa,
34:35jak i dla celów propagandowych.
34:37Wiedziałem, że zdjęcie
34:39przed sarkofagiem
34:40będzie miało znaczenie polityczne.
34:47pokazywało światu,
34:49że zlikwidowaliśmy zagrożenie.
34:55Sowieci mogli powiedzieć,
34:57że rozwiązali problem Czarnobyla.
35:00Raz jeszcze
35:01Związek Sowiecki
35:03pokonał nieprzejednanego wroga.
35:13W 1988
35:16ludzie zaczęli chorować.
35:27Można było jedynie leczyć objawy.
35:30Nic więcej.
35:35Ludzie bez nerwów
35:36zestali,
35:37nie wytrzymali
35:38i odeszli.
35:40Reszta ma zadanie do wykonania.
35:48Już tak nie brzmie.
35:50Miło było usłyszeć
35:51mój dawny głos
35:52sprzed raka.
36:00Nie żałuję,
36:02że tam byłem
36:03i nigdy nie będę żałował.
36:06Miewam koszmary
36:07ozdrowił,
36:07ale byłem potrzebny.
36:16Byłem tam ważny.
36:18Czarnobyl zrobił
36:20za mnie mężczyznę
36:22i to się nie zmieni.
36:32600 tysięcy ludzi,
36:35likwidatorzy,
36:36bohaterscy obrońcy
36:38Związku Sowieckiego.
36:42Wszystko, co mówiła o nich
36:44propaganda,
36:45to prawda.
36:47To nie był sowiecki
36:49mit poświęcenia.
36:51To była prawdziwa ofiara.
36:56Wdzięczność byli im winni
36:58nie tylko Rosjanie,
37:00ale cały świat.
37:04A rząd
37:05był im winien
37:07prawdy o tej katastrofie.
37:24Od wypadków w Czarnobylu
37:27świat niecierpliwie czeka,
37:28aż Rosjanie wyjaśnią,
37:30co się stało.
37:32Sowiecką katastrofą
37:34zajmie się
37:34Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej
37:36w Wiedniu.
37:39Rząd USA
37:40musiał wiedzieć,
37:41co wywołało katastrofę,
37:44co stało za wypadkiem.
37:47Mówiono o odbudowie,
37:50o górnikach
37:51i likwidatorach,
37:53ale spójne wyjaśnienie
37:54nie zostało jeszcze przedstawione.
37:56MAEA
37:58uważała,
37:59że trzeba pomóc ofiarom,
38:02ale także,
38:04że świat
38:04powinien wyciągnąć wnioski.
38:08Byłem tam.
38:09Atmosfera była pełna oczekiwania.
38:13To był czas zmian w ZSRR.
38:16Czas pierestrojki
38:18i głasnosti.
38:20Liczono na otwartość.
38:24Cały naukowy świat
38:25czekał,
38:26co powiedzą Sowieci
38:29i czy będzie to prawda.
38:39Sowiecki raport o katastrofie
38:41miał przedstawić
38:43Valerii Ligasov.
38:49Był jednym z ważniejszych
38:51członków rządowej komisji,
38:53którą Moskwa wysłała
38:54do Czarnobyla
38:55tuż po wybuchu.
39:01W małych dawkach
39:02promieniowanie pobudza.
39:04W średnich nie ma efektów,
39:06ale w dużych już tak.
39:07Był tam wiele tygodni,
39:09kierując operacją sprzątania
39:10i badając przyczyny.
39:14Wszystko było tajne.
39:19W Wiedniu
39:20dr Ligasov
39:21przedstawił wypadek
39:22z technicznego punktu widzenia.
39:27Pytałem Moskwę,
39:28ile czasu będzie potrzebował Ligasov.
39:33Odparli, że pięć godzin.
39:36Pięć godzin?
39:37To nie jest zjazd partii.
39:38Nie, ale tyle potrzebuję.
39:42Doktor Ligasov
39:44odczytał pisemny raport.
39:49Ogólnie rzecz biorąc,
39:51Sowieci twierdzili,
39:52że wypadek był wynikiem
39:53nieudanego eksperymentu
39:55i że reaktor miał wady konstrukcyjne.
40:05Z perspektywy zachodu na pewno.
40:08Brakowało mu zabezpieczeń
40:10zachodnich reaktorów.
40:17Czerpiąc naukę z Czarnobyla,
40:19usprawnimy systemy bezpieczeństwa.
40:23W tym momencie reżim Gorbaczowa
40:26stawiał naukę na pierwszym miejscu,
40:29a propagandę na drugim.
40:32Przyznał się do serii błędów.
40:35Większość delegatów
40:36jest pod wrażeniem otwartości Sowietów.
40:39Byłem zdumiony, jak większość z nas,
40:42jacy byli szczerzy.
40:46Obwiniano pracowników elektrowni.
40:49Mieli robić rzeczy,
40:51których nie powinni.
40:54Zdaniem Rosjan,
40:55za wybuchem i radioaktywnym wyciekiem
40:57stał błąd ludzki.
41:00Większość ludzi na Zachodzie
41:01przyjęła to z zadowoleniem.
41:03Problem w tym,
41:04że przedstawiony raport
41:05był zmanipulowany.
41:10Wiem, że eksperci z Ameryki,
41:12Kanady i Brytanii
41:13wyczuli haczyk.
41:18Część naukowców z Wiednia
41:20nie wierzy, że mówicie wszystko,
41:22co wiecie.
41:24Mówicie wszystko?
41:27Wszystko, co słyszałem,
41:29to prawda.
41:32Oczywiście zostaje jeszcze
41:34mnóstwo informacji
41:35niepotwierdzonych
41:36przez naszych ekspertów.
41:49Liegasow próbował
41:51wprowadzać zmiany,
41:52które uważał za konieczne
41:53dla naprawy
41:54sowieckiego przemysłu atomowego.
42:01Po tej tragedii
42:02nasz przemysł jądrowy
42:04z pewnością
42:04będzie mocniejszy.
42:07Naprawdę realizował
42:08obietnicę głasnosti.
42:11Ale dopiero po Czarnobylu
42:13zobaczył,
42:14ile tajemnic i korupcji
42:15jest w sowieckim
42:18przemyśle atomowym.
42:23Władze polityczne
42:24nie chciały pokazać
42:25światu, że słabniemy.
42:31Liegasow był coraz bardziej
42:33przygnębiony
42:34i zdesperowany.
42:36Komieniowanie
42:37zrujnowało mu zdrowie.
42:39Zrozumiał też,
42:40jak zepsuty jest
42:41sowiecki system.
42:49Wielu widziało w nim
42:50bohatera,
42:51a potem się powiesił.
42:57Samobójstwo uczyniło
42:58Liegasowa
42:59jedną z dziesiątek tysięcy
43:00ofiar katastrofy
43:01w Czarnobylu.
43:12Co stało się
43:13w Czarnobylu?
43:14Zdaniem Sowietów
43:15winni byli ludzie.
43:18Przedstawiony w Wiedniu
43:19raport nie wyjaśniał wszystkiego.
43:25Kiedy zacząłem go czytać,
43:27włosy stanęły mi dęba.
43:31Te kłamstwa
43:35obwiniali personel
43:36w tym mnie.
43:38Było niemal pewne,
43:40że dojdzie do procesu
43:41i że Sowieci będą chcieli
43:43zrzucić winę
43:43na konkretne osoby.
43:49Krążyły pogłoski
43:50o karze śmierci.
43:52W jaki sposób?
43:54Przez rozstrzelanie.
43:55Wersja polska,
43:56a junopolska.
43:57Tekst Marcin Skrobosz.
43:58Czytał Marcel Borowiec.