- 2 days ago
Category
📚
LearningTranscript
00:14Wstaję przed państwem jako przewodniczącym międzyagencyjnego zespołu,
00:20który ma zbadać wydarzenia w Związku Sowieckim.
00:28Wiemy, że w elektrowni atomowej w Czarnobylu
00:34doszło do wypadku, który skutkował eksplozją.
00:41Wszyscy chcieli wiedzieć, co się dzieje, ale Rosjanie milczeli.
00:46Proszę, czy podjęto jakieś kroki, by zapobiec skutkom katastrofy?
00:51Sowieci coś zrobili?
00:54Prezentowaliśmy fakty, które znaliśmy.
01:01CIA przekazało nam satelitarne zdjęcia sytuacji w rejonie elektrowni.
01:11Wiemy, że doszło do pożaru i emisji substancji radioaktywnych.
01:21Pojawiła się emisja materiału radioaktywnego,
01:26zwana radioaktywną chmurą.
01:30Ta chmura przesuwała się w atmosferze,
01:35zbliżała się do Stanów Zjednoczonych.
01:40Na coś takiego nie ma rady.
01:44Skutki skażenia miał odczuć cały świat.
01:53Czarnobyl.
01:54Świadkowie tragedii.
02:01Próba tuszowania.
02:24Po wypadku największym problemem był pożar rdzenia.
02:29Pożar budynku opanowano,
02:32ale ten w reaktorze wciąż trwał,
02:35wyrzucając radioaktywny materiał.
02:42Skala skażenia, jakie dostało się do atmosfery,
02:45była bezprecedensowa.
02:47Przerażała naukowców.
02:48To była katastrofa na globalną skalę.
02:54Musieli coś z tym zrobić.
03:00W czasie wypadku miałem 25 lat.
03:10Wszyscy mamy marzenia.
03:12Bez nich nie da się żyć.
03:15Ja zawsze marzyłem o lataniu.
03:19O północy rozległ się alarm.
03:23Zawieźli nas na lotnisko.
03:27Nic nie mówili.
03:30Kazali tylko lecieć.
03:34Dla ognia najważniejsze są dwa elementy reaktora.
03:39Jeden to grafit, czyli węgiel,
03:42trochę taki jak w piecu.
03:45Drugi to uranowe paliwo,
03:46gorące przez radioaktywny rozpad.
03:50Każdy strażak wam powie,
03:52że pożar potrzebuje paliwa
03:53i ciepła.
03:56Oba te warunki zostały spełnione.
04:02Sowieci zaczęli zrzucać piasek ze śmigłowców.
04:08Ci piloci wlatywali w strefę skażenia,
04:12jakiej świat nie widział od czasów Hiroszimy.
04:21Brali piasek z rzeki
04:23i ładowali go w spadochrony.
04:27Nie mieli specjalistycznego sprzętu.
04:30Improwizowali.
04:36Celem był reaktor.
04:40Błąd mógł kosztować życie.
04:45Kiedy piasek trafiał w cel,
04:48kontroler mówił
04:51Brawo.
04:52Dziesięć punktów.
04:56To przynosiło ulgę.
05:05Reaktor płonął.
05:07Wydzielał radioaktywny dym.
05:11Śmigłowce latały tuż obok,
05:13jeśli nie w nim.
05:17Odczyty z samej elektrowni
05:19sięgały dwóch tysięcy rentgenów na godzinę.
05:22To czterokrotna dawka śmiertelna
05:24dla wszystkich w pobliżu.
05:28Duże dawki promieniowania jonizującego
05:31niszczą układ odpornościowy
05:33i białe krwinki,
05:35prowadząc do śmierci.
05:41Promieniowanie było bardzo wysokie.
05:44A my mieliśmy tylko
05:45maseczki z gazy.
05:48Po każdym locie
05:49robiły się brązowe.
05:52Czuliśmy metaliczny posmak.
05:58Coś działo się
05:59z naszym układem oddechowym.
06:05Sytuacja była bardzo trudna,
06:07ale emisja materiału radioaktywnego
06:10do środowiska
06:11musiała zostać zatrzymana.
06:19Wieczorem dostaliśmy zgagi
06:21i nudności.
06:26Ale byliśmy młodzi
06:28i zdrowi.
06:32Więc nie przejmowaliśmy się
06:34konsekwencjami.
06:35o tym, że
06:36myślałem o tym,
06:38jakie będą
06:38następne.
06:47Rankiem w niedzielę
06:4827.00
06:49mieszkańcy Prypeci
06:50wiedzieli,
06:51że coś się stało.
06:55Reaktor wydzielał promieniowanie,
06:56ale wciąż nikt nie mówił
06:58o ewakuacji.
07:06Powinni byli zostać ewakuowani
07:08wcześniej,
07:10ale informacja była kontrolowana.
07:12Taki był ten system.
07:16Rządową komisją kierował
07:18Borys Szczerbina,
07:19zastępca przewodniczącego
07:21Rady Ministrów
07:22oraz minister przemysłu naftowego
07:24i gazownictwa ZSRR.
07:26Szczerbina miał mocny charakter.
07:28Był asertywny
07:30i bardzo pożyteczny.
07:34Zwlekał z rozkazem
07:35ewakuacji,
07:36bo tego wymagała
07:37tajemnica.
07:40Świat nie mógł się
07:41dowiedzieć.
07:45Około ósmej
07:46przyjrzał się
07:47reaktorowi ze śmigłowca
07:48i dopiero wtedy
07:49kazał ewakuować miasto.
07:52Zrozumiał,
07:53że to nie była
07:54drobna usterka.
07:59Ale katastrofa
08:01na globalną skalę.
08:17Uwaga, uwaga!
08:19Towarzysze!
08:21W czarnobylskiej
08:22elektrowni atomowej
08:23w Prypeci
08:24doszło do wzrostu
08:25promieniowania.
08:32mama nas obudziła
08:34i powiedziała,
08:35że będziemy ewakuowani.
08:42Dla bezpieczeństwa
08:43obywateli,
08:44a zwłaszcza dzieci,
08:46zarządza się
08:47tymczasową
08:47ewakuację miasta.
08:57Pamiętam te komunikaty.
09:00Znaliśmy tę kobietę
09:01i jej głos.
09:05Bez jakiejkolwiek paniki
09:07informowała,
09:07żeby zabrać rzeczy
09:08na trzy dni,
09:09dokumenty
09:11i pieniądze
09:13i przejść
09:15do autokarów.
09:21Zabraliśmy,
09:22co trzeba.
09:23To znaczy
09:23mama zabrała.
09:25I poszliśmy.
09:30Komitet centralny
09:32wiedział,
09:32co się stało.
09:33Ale mówili
09:34coś innego.
09:38Gdyby powiedzieli
09:40ludziom,
09:40że nie wrócą,
09:42zaczęliby zabierać
09:43lodówki,
09:45przewracaliby
09:46autokary,
09:47wagony
09:48i lokomotywy.
09:51Wszyscy się tego bali.
09:55W Związku Sowieckim
09:56wszystko było
09:57tajemnicą.
10:00To był element
10:01sowieckiej duszy.
10:13Ludzie mieli
10:14wsiadać
10:14do autokarów
10:15i wyjeżdżać.
10:24Przewodniczący
10:25powiedział,
10:26Mario,
10:27macie plany.
10:29Idźcie na most
10:30i kierujcie
10:31autokarami.
10:34Pierwszy
10:35przyjechał
10:36o czternastej.
10:39Potrzebowaliśmy
10:41półtora tysiąca.
10:46Stałam tam
10:47w bluzce,
10:48spódniczce
10:49i sandałkach
10:51bez żadnej
10:52odzieży ochronnej.
10:57Sytuacja była
10:58skrajnie niebezpieczna.
11:02Wszyscy
11:02w Prypeci
11:03przyjęli potężną
11:04dawkę promieniowania.
11:06Nikt nie znał
11:07konsekwencji.
11:11Naprzeciw mostu
11:12było boisko,
11:13gdzie lądowały
11:14śmigłowce.
11:16Radioaktywny pył
11:17owiewał mi
11:18gołe nogi
11:18i stopy.
11:21Dlatego
11:22tak swędziały.
11:31Wyobrażacie
11:31sobie,
11:32ile takiego pyłu
11:33wzbijały
11:33ich wirniki?
11:45Czekaliśmy na autokar
11:47ze dwie godziny
11:48na dworze.
11:50Ludzie się martwili,
11:51ale ja nie.
11:55Wierzyłam w rodziców.
12:02Bawiłam się
12:03z koleżankami.
12:04Nie wiedząc,
12:05że to ostatni raz.
12:11Rozwieźli nas
12:12po całym kraju.
12:14Nie zdążyliśmy się
12:15nawet pożegnać.
12:18Wielu przyjaciół
12:19nie spotkałam nigdy więcej.
12:29Ewakuowaliśmy
12:3045 tysięcy ludzi.
12:32Bez paniki
12:33wywieźliśmy
12:34całe miasto.
12:37Pamiętam pewną kobietę
12:39w oknie.
12:42Spojrzała na mnie
12:43i odprowadziła mnie
12:44wzrokiem.
12:51jej twarz niemal krzyczała.
12:53Jej twarz niemal krzyczała.
12:54Co się dzieje?
12:55Dokąd nas wywożą?
13:05To było moje miasto.
13:08Miałam tam kolegów
13:10i koleżanki.
13:12Obok był las
13:13i rzeka.
13:15Było wspaniale.
13:23Najlepiej pamiętam
13:25lot tuż po ewakuacji.
13:31Na balkonach
13:33wisiało pranie.
13:35Wszędzie porzucone
13:36dziecięce wózki
13:37i samochody.
13:39Kompletna pustka.
13:41Jakby czas się zatrzymał.
13:54Ludzie porzucili wszystko.
13:57Prypeć opustoszała.
14:00Ale pożar wciąż płonął.
14:04Radioaktywny materiał
14:05nadal trafiał do atmosfery.
14:12Mógł objąć cały świat.
14:25Był poniedziałek rano.
14:28Wszedłem do biura
14:29jak zwykle o dziewiątej czy dziesiątej.
14:31Wszystkie dalekopisy
14:34podawały,
14:35że Szwedzi
14:36odkryli nuklearny wypadek
14:37w Związku Sowieckim.
14:41A Sowieci
14:42nic nie mówią.
14:45Pytaliśmy nasze źródła.
14:49Ale wszyscy milczeli.
14:52Jesteśmy rozczarowani
14:54brakiem informacji
14:55ze strony władz ZSRR.
14:59Zadzwonił telefon.
15:01Panie ministrze,
15:02doszło do atomowego wypadku.
15:04Musi pan przyjechać.
15:07Co?
15:08Atomowy wypadek?
15:10Początkowa reakcja brzmiała
15:12Armageddon.
15:14Nikt nie rozumiał różnic
15:15między atomowym wypadkiem
15:17i atakiem.
15:23Tajne służby niewiele wiedziały,
15:26a sami Sowieci milczeli.
15:31Poniedziałek wieczorem
15:3328.
15:34Wszyscy oglądali
15:36sowieckie wiadomości
15:37w Riemia.
15:39Czekaliśmy na reakcję.
15:44Rada ministrów ZSRR
15:47informuje,
15:48że w elektrowni atomowej
15:50w Czarnobylu
15:50doszło do wypadku.
15:52Jeden reaktor
15:53jest uszkodzony,
15:54skutki są usuwane,
15:56a ofiarom udzielono pomocy.
15:58Powołano też
15:59rządową komisję.
16:03Pamiętam to.
16:06Nie zaczęli od wypadku.
16:08Wspomnieli o nim
16:09w 25. minucie programu.
16:11Jakby przy okazji.
16:13A tak, był wypadek,
16:15kradzimy sobie,
16:16to wszystko.
16:21Zdumiewające.
16:27Pan Gorbaczow
16:29daje nadzieję
16:29na łatwiejszy dialog.
16:34Związek Sowiecki się otwierał.
16:37Ale nadal trwała
16:39zimna wojna.
16:42To byli nasi przeciwnicy.
16:44Mogli zaatakować
16:45w każdej chwili.
16:52Z drugiej strony
16:53Gorbaczow wprowadził
16:54głasnost,
16:56otwartość.
16:58Miał dobre relacje
17:00z premier Thatcher.
17:04Szanuję go.
17:06Jest zdolny.
17:08Na tej podstawie
17:10możemy robić interesy.
17:15Skoro jesteście otwarci,
17:17to powiedzcie,
17:18co się stało.
17:19Ale napotkaliśmy
17:21mur milczenia.
17:23milczenie Sowietów
17:25w ten poniedziałkowy ranek.
17:30To do dziś chyba
17:32najbardziej zdumiewający
17:33przypadek.
17:38tajemnicy
17:39w erze
17:40własnosti.
17:47Panikowali.
17:48Nie wiedzieli,
17:49co zrobić.
17:52Reakcja Sowietów
17:53na problemy,
17:54zwłaszcza wstydliwe,
17:57polegała na tym,
17:58że ukrywali wszystko,
17:59aż znaleźli rozwiązanie.
18:03W sprawie Czarnobyla
18:05sowieccy biurokraci
18:06zareagowali jak zwykle.
18:12Świat nigdy nie słyszał
18:13o radioaktywnym wycieku.
18:17Specjaliści w tej dziedzinie
18:18twierdzili,
18:19że mogło dojść
18:20do stopienia rdzenia.
18:28Paliwo w rdzeniu
18:29nagrzewa się tak bardzo,
18:30że topi się
18:32i spływa na dno reaktora,
18:34a może i dalej.
18:37To właśnie
18:38stopienie rdzenia.
18:40Bardzo niebezpieczna sytuacja
18:42może skutkować
18:43ogromnym skażeniem.
18:52Ludzie w kierunku,
18:53gdzie wieje wiatr,
18:55kłaniają niebezpieczne
18:57dawki promieniowania.
18:59To taki sam opad,
19:01jak po wybuchu
19:01bomby atomowej.
19:03Cząsteczki pozostają groźne
19:05nawet przez tysiące lat.
19:07Mówimy o wybuchu
19:09czy wycieku?
19:10Trudno powiedzieć.
19:11Cowieci zawsze twierdzili,
19:13że ich atomowe elektrownie
19:14są bezpieczne
19:15i nie potrzebują
19:17strefy bezpieczeństwa.
19:19Jak widać,
19:20byli w błędzie.
19:22Dziesiątki milionów ludzi
19:23w Europie
19:24bało się pić wodę
19:26i cokolwiek jeść.
19:29Bali się o swoje dzieci
19:30i zwierzęta.
19:33W Brukseli
19:34Komitet Wykonawczy Unii
19:35zalecił zakaz
19:36sprowadzania mleka
19:37i świeżych produktów
19:38z krajów bloku wschodniego
19:40leżących najbliżej wypadku.
19:43Wieści o skażeniu
19:44wywołały niepokój
19:45w całej Brytanii.
19:48Ludzie dzwonią
19:48nie tylko do
19:49Ministerstwa Rolnictwa,
19:51lecz także do BBC
19:52pytając o zagrożenia.
19:55Gazety pisały o tym,
19:57co może się stać.
19:58Ludzie się bali.
20:02W pierwszych dniach
20:03nikt nie wiedział,
20:04jak groźne jest skażenie.
20:07Opinia publiczna
20:08była zaniepokojona.
20:10Wiedziała,
20:10czy nie jest
20:11radioaktywny opad.
20:16To oburzające,
20:17że Związek Sowiecki
20:18milczy na temat
20:19zagrożenia
20:20dla połowy ludzkości.
20:25W Waszyngtonie
20:26jest Lee Thomas.
20:28szef zespołu
20:29monitorującego
20:30wypadek w Czarnobylu.
20:31Co pan powie
20:32na zarzuty Sowietów,
20:33że zachód
20:34wyolbrzymie zagrożenie?
20:37Doszło do największego
20:39jądrowego wypadku
20:40w dziejach.
20:41Nie ma mowy
20:42o przesadzie.
20:45Wciąż potrzebujemy
20:46informacji,
20:46o które prosiliśmy.
20:52Sowieci nieodpowiedzieli.
20:56Ich władze
20:57przekazywały
20:57taki obraz,
20:58jaki chciały,
20:59niejaki był
21:00naprawdę.
21:11Pamiętam, że
21:12przedstawiciel CIA
21:13w naszym zespole
21:14był dość młody,
21:17ale dostarczał
21:18wielu cennych
21:19wskazówek.
21:23Zespół
21:24Pana Thomasa
21:25codziennie
21:25pytał o postępy
21:26w gaszeniu pożaru.
21:29Sowieci
21:29twierdzili,
21:30że nad wszystkim
21:31panują,
21:32ale nasze satelity
21:33pokazywały,
21:34że jest inaczej.
21:37Śmigłowce
21:38nadal gasiły
21:39ogień.
21:48Poza piaskiem
21:49zrzucali
21:50duże ilości
21:51boru,
21:51ołowiu
21:52i dolomitu,
21:53które podgrzane
21:54wydzielają
21:55dwutlenek węgla.
22:00Wszyscy się martwili.
22:02Zwozili bor
22:03z całej Ukrainy.
22:11Pomyślcie.
22:13Sześć śmigłowców.
22:15Jeden startuje,
22:16drugi ląduje,
22:17trzeci ładuje materiał,
22:19a czwarty zrzuca.
22:27Obawialiśmy się
22:28o sytuację w rdzeniu.
22:29To tam zostało
22:30najwięcej radioaktywnego
22:31materiału.
22:35Dokąd trafia
22:37ten materiał?
22:38Do atmosfery.
22:40Gdzie spadnie?
22:53Laboratorium
22:54Lorenz
22:54w Livermore
22:55na bieżąco
22:56obserwuje
22:56radiację.
22:58Nic dziwnego,
22:58że po sowieckim wypadku
22:59jest ono
23:00w centrum uwagi.
23:03Zbieramy dane pogodowe
23:04z tej części świata
23:05od ostatnich
23:07czterech czy pięciu dni.
23:10Nazywam się
23:11Marv Dickerson.
23:12W 1986,
23:14kiedy doszło do awarii
23:16w Czarnobylu,
23:16pracowałem
23:17w laboratorium
23:18Lorenz.
23:20To najnowocześniejsza
23:21tego typu placówka
23:22na świecie.
23:23Jej komputery
23:24zbierają dane
23:25z czujników
23:25w Europie,
23:26Japonii
23:27i tutaj
23:28w Stanach.
23:32Uważano,
23:33że elektrownie jądrowe
23:34nie miewają awarii,
23:36a nawet jeśli
23:37to zagrożenie
23:38jest lokalne.
23:41Naszym zdaniem
23:42to była nieprawda.
23:47Najbardziej przerażający
23:49aspekt
23:49radioaktywnej chmury
23:51zza żelaznej kurtyny
23:52był taki,
23:54że promieniowanie
23:55było niewidzialne.
23:58Jego potencjalne skutki
24:00były nieznane.
24:07W Czarnobylu
24:09radioaktywna chmura
24:10powstała na dwa sposoby.
24:15Najpierw wybuch
24:16wyrzucił materiał
24:17na wysokość
24:18tysięcy metrów.
24:20Potem do atmosfery
24:21zaczął unosić się
24:22radioaktywny dym
24:23na nieco
24:26mniejszą wysokość.
24:29W różnych częściach
24:31atmosfery
24:31wieją różne wiatry.
24:39Chmura górna
24:40płynęła w kierunku
24:41północnych Chin
24:43i Japonii.
24:46Jakaś jej część
24:47mogła dotrzeć
24:48nad stan Waszyngton.
24:51Chmura dolna,
24:53dym,
24:55popłynęła
24:56nad północną Europę.
24:59Ale 30 kwietnia
25:01wiatr
25:02zmienił kierunek
25:03o niemal
25:03180 stopni.
25:09I chmura
25:10popłynęła
25:10w kierunku
25:11Kijowa.
25:18Nie chciałbym wtedy
25:20znaleźć się
25:21w pobliżu.
25:29W CIA
25:31obserwowaliśmy
25:32codzienne życie
25:33Sowietów.
25:35Choć kilka
25:36kilometrów na północ
25:37od Czarnobyla
25:38doszło do
25:38atomowego wypadku,
25:40sowieckie władze
25:41udawały,
25:42że wszystko
25:43jest w porządku
25:45i zamiast
25:47wysłać ludzi
25:48do schronów,
25:50zorganizowały
25:51zorganizowały
25:51w Kijowie
25:52pochód.
25:57Pierwszomajowy
25:58pochód
25:59to sowiecka
25:59tradycja.
26:04Wielki pokaz
26:06ich militarnej
26:07potęgi.
26:12Czołgi,
26:13rakiety,
26:13tysiące
26:14żołnierzy.
26:16Wielką
26:18pierwszomajową
26:19defiladę
26:19transmitowała
26:21telewizja.
26:44Pochód był już
26:46zaplanowany,
26:47ale potem przyszły wieści,
26:50że wiatr wieje
26:51w stronę Kijowa.
27:01Wieczorem
27:0230 kwietnia
27:03promieniowanie
27:03w centrum Kijowa
27:04było setki razy
27:05wyższe od normy.
27:10Czerbicki
27:10ciągle rozmawiał
27:11z Gorbaczowem
27:12przez telefon.
27:19Panikujecie tam.
27:20przesadzacie,
27:22powiedział Gorbaczow.
27:26To samo
27:27zarzucił
27:27komitetowi
27:28miejskiemu.
27:30Jeden z jego
27:31członków
27:31powiedział,
27:32przecież był wypadek,
27:33pochód
27:34trzeba odwołać.
27:41Od wypadku
27:42minął niemal
27:43tydzień,
27:44a Sowieci
27:45nadal
27:45niczego
27:46nie wyjaśnili.
27:51mieszkańcy Kijowa
27:52usłyszeli,
27:53że nie ma
27:54żadnego zagrożenia.
28:09nadszedł
28:091 maja.
28:10Szczerbicki mówi,
28:11że dzwoni do Gorbaczowa,
28:12ale nikt nie odbiera.
28:17Zrozumieliśmy,
28:18że pochód
28:18musi się odbyć.
28:19na życiu.
28:21Musimy prowadzić
28:21demonstrację.
28:27Atmosfera była napięta,
28:30ale władze się uśmiechały.
28:36Nie mogły okazać strachu.
28:47Poproszę na mnie,
28:48żebym się pokazał,
28:49bo krążyły plotki,
28:51że nie żyję.
28:53Ludzie muszą wiedzieć,
28:54że żyjecie.
28:58Stałem na podium.
29:03Członkowie partii
29:04wiedzieli już,
29:05że ich dzieci
29:05powinny zostać w domach.
29:09ale na pochodzie
29:10musiały być dzieci.
29:14Wzięliśmy więc
29:15dzieci z internatów.
29:21Ustawiły się,
29:23przeszły
29:23i to wszystko.
29:33Uważałam
29:34i nadal uważam,
29:36że nie powinniśmy
29:38byli ściągać dzieci.
29:42W ramach obchodów
29:441 maja w Kijowie
29:45odbył się pochód.
29:47Ludzie świętują,
29:48jakby jądrowy wypadek
29:49był już przeszłością.
29:53Patrzyłem na te zdjęcia
29:54ze zdumieniem.
29:57Ludzie tańczyli na ulicach.
29:59Przekaz był jasny.
30:02Świętujemy.
30:03Wszystko jest jak zwykle.
30:06Mieszkali 130 km od elektrowni,
30:09a rząd nic im nie mówił.
30:15Oczywiście później wybuchło
30:17powszechne oburzenie.
30:18Po co ten pochód?
30:21Do tej pory
30:23nie wiem,
30:23czemu to zrobiono.
30:37Początkowo wydawało się,
30:39że materiał zrzucany
30:40ze śmigłowców
30:41robi swoje.
30:43Poziom promieniowania
30:44zaczął spadać.
30:48Ale 1 maja
30:50ku swojemu przerażeniu
30:51Sowieci odkryli,
30:52że temperatura
30:53i promieniowanie
30:54znowu rosną.
30:59Naukowcy bali się,
31:01że w resztkach reaktora
31:02doszło do nowej reakcji łańcuchowej.
31:08Obawiali się
31:09kolejnego wybuchu.
31:16Czarnobyl to Czarnobyl.
31:18Będzie nas nawiedzać
31:19przez jeszcze wiele lat.
31:44To zdjęcie zrobiłem
31:45w szpitalu numer 6
31:47w Moskwie.
31:49To jeden ze strażaków
31:51w środowisku chronionym,
31:53żeby zapobiec infekcji.
32:00W czasie wypadku
32:02w Czarnobylu
32:03byłem profesorem medycyny
32:04na Uniwersytecie Kalifornii
32:06w Los Angeles.
32:11Mieliśmy spore doświadczenie.
32:14Używaliśmy radiacji
32:15i do leczenia raka.
32:21Chciałem pomóc,
32:23ale nie wiedziałem,
32:25jak zostanie to przyjęte.
32:30Potem sowiecki ambasador
32:31w Waszyngtonie zadzwonił,
32:33że pan Gorbaczow
32:34zaprasza mnie do Moskwy.
32:40spakowałem się i poleciałem.
32:44W samolocie byłem tylko ja
32:47i dwóch pilotów.
32:49Jako jedyny leciałem do Moskwy.
32:51Wszyscy inni stamtąd uciekali.
32:57Następnego dnia
32:59zaczęliśmy triaż
33:00przewiezionych do Moskwy
33:01strażaków
33:02i pracowników elektrowni.
33:09Szpital w Prypeci
33:11nie był przygotowany
33:12na takie obrażenia.
33:17Dlatego najpoważniejsze przypadki
33:19przewożono do Moskwy.
33:26Ponad 200 pracowników elektrowni,
33:29strażaków
33:30oraz inne ofiary
33:31trafiło do szpitala numer 6,
33:35specjalistycznej jednostki
33:37dla ludzi powiązanych
33:38z przemysłem jądrowym.
33:56Zawieźli mnie na dziewiąte piętro.
34:00Oficer z KGB
34:01kazał zamknąć drzwi na klucz.
34:06Chciałem napisać do żony.
34:09Pielęgniarka przyniosła
34:11papier i ołówek.
34:17Minęły dwa, trzy, cztery dni.
34:19Nic.
34:21Pytam inną pielęgniarkę,
34:23co z tamtą.
34:25Zwolnili ją z pracy.
34:30Sowieci chcieli wszystko ukryć.
34:35Jak zwykle.
34:45Badania gastroskopowe i neurologiczne.
34:49Lekarze sprawdzali wszystko.
34:52Z nudów liczyłem płytki
34:54na podłodze i ścianach.
34:57Czas mijał.
35:00Patrzę w lusterko.
35:01Wypadają mi włosy.
35:04Chciałem poprawić wąsy.
35:06Noszę je od młodości.
35:08Byłem z nich dumny.
35:11Chwyciłem je
35:11i zostały mi w palcach.
35:16Rozpłakałem się.
35:22Skutki napromieniowania
35:24nie pojawiają się natychmiast.
35:29Tydzień czy dziesięć dni
35:31po ekspozycji
35:32strażacy zaczęli tracić włosy.
35:39Potem pojawiły się problemy
35:41ze szpikiem,
35:42skórą
35:44i przewodem pokarmowym.
35:50Ostatni etap to rozpad
35:52układu sercowo-naczyniowego
35:54i ośrodkowego układu nerwowego.
36:00Chorym nie można pomóc.
36:07Umierają.
36:12Przed moimi drzwiami
36:14zawsze siedział ktoś z KGB.
36:16Zawsze.
36:19Przyszła optyczka.
36:24Rozejrzała się.
36:27Mam dla Pana gazetę.
36:33Pokazała mi zdjęcia
36:34sześciu zmarłych strażaków.
36:40W najgorszej sytuacji
36:43byli strażacy,
36:43którzy weszli na dach
36:44tuż po wybuchu reaktora.
36:49Przyjęli największą dawkę promieniowania.
36:54Widzę sześciu naszych.
36:59Ignatienko,
37:00Kibernok,
37:02Prawiuk.
37:04Przyjaźniliśmy się.
37:06Razem chodziliśmy na dyskoteki.
37:10Nie spodziewałem się,
37:11że więcej ich nie zobaczę.
37:17Chciałem zachować gazetę,
37:19ale lekarka powiedziała,
37:21żebym nic nie mówił KGB.
37:27Zabrała ją i wyszła.
37:37Z ponad 200 osób,
37:39które trafiły do szpitala nr 6,
37:41w kolejnych tygodniach i miesiącach
37:43zmarło aż 28.
37:47Ci strażacy i ratownicy
37:49wykazali się wielką odwagą.
37:51Wieczorami 26 kwietnia
37:53zdarza mi się płakać.
37:55sam sobie zapłaczył.
38:16Do Moskwy trafiło nas dwunastu,
38:19przeżyło sześciu.
38:21Nigdy nie zapomnimy o reszcie.
38:39Po 10 dniach lotów nad reaktor
38:42pożar w końcu zgasł.
38:49Kilka dni po tym,
38:50jak temperatura rdzenia wzrosła,
38:52zaczęła powoli spadać.
38:56Nikt nie wiedział dlaczego.
39:01Od dwóch tygodni
39:02katastrofa w Czarnobylu
39:04przysparzała więcej pytań
39:05niż wyjaśnień.
39:07Teraz zajmie się nią
39:08Komisja z Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej.
39:13Rosyjski przedstawiciel przy MAEA
39:16zaprosił nas do Rosji,
39:18gdzie mieliśmy poznać szczegóły.
39:23Pytał, czy chcemy odwiedzić Czarnobyl.
39:29Oczywiście.
39:34Krążyliśmy śmigłowcem wokół elektrowni
39:36i patrzyliśmy przez okna.
39:41Widok był straszny.
39:45Doszło do wielkich zniszczeń.
39:54Pierwsi przedstawiciele zachodu
39:56donoszą, że pożar w reaktorze
39:58numer czwartym został ugaszony.
40:01Widzieliśmy, że z gruzów
40:03wciąż wydobywa się dym.
40:07Hans Blix wiedział,
40:09że ryzykuje na promieniowanie,
40:12ale potwierdził,
40:13że pożar ugaszono.
40:19To było ważne.
40:22Byliśmy pierwszymi
40:23bezstronnymi obserwatorami,
40:25a świat czekał na informacje.
40:35Pierwsza niezależna kontrola
40:37dobiegła końca.
40:38Zachodni reporterzy w Moskwie
40:40zadają pytania.
40:44Atmosfera była naprawdę napięta.
40:48Był pierwszym bezstronnym naukowcem,
40:50który widział chyba
40:51największą katastrofę jądrową
40:53w dziejach.
41:00Odbyliśmy szczerą rozmowę
41:02z ministrami i ekspertami.
41:07Komisja twierdzi,
41:08że jest zadowolona
41:09z otrzymanych informacji.
41:11Szef Wydziału Bezpieczeństwa Atomowego
41:14ONZ powiedział,
41:15że reaktor wyłączył się automatycznie.
41:20Reakcja łańcuchowa
41:21zatrzymała się
41:22zaraz po wybuchu
41:23i nie uległa wznowieniu.
41:27Mamy informację,
41:28że temperatura paliwa
41:29jest znacznie poniżej
41:31poziomu stopienia
41:34i spada.
41:38Komisja ONZ
41:40zastrzegła jednak,
41:41że opiera się
41:42na danych od Sowietów.
41:43To wszystko,
41:45czego się dowiedzieliśmy.
41:48Sowieci mówili
41:49światu
41:50i Hansowi Blixowi
41:51z MAEA,
41:52że wszystko gra.
41:58Ale tak naprawdę
42:00obawiali się,
42:00że rdzeń
42:01nadal się topi.
42:11jedno z największych zagrożeń
42:13po opanowaniu pożaru rdzenia
42:15polegało na ryzyku,
42:16że paliwo,
42:18płynny dwutlenek uranu
42:20o temperaturze
42:212000 stopni Celsjusza
42:22dotrze do fundamentów
42:25i przebije się
42:26przez dno bloku reaktora.
42:33Sowieci bali się,
42:35że rdzeń się przebije
42:36i skazi wody gruntowe.
42:43To skaziłoby źródła wody
42:45nie tylko dla Kijowa,
42:47ale dla olbrzymiej części
42:49mieszkańców Ukrainy.
42:55Zastanawiali się,
42:56jak zatrzymać rdzeń.
43:08Myślano o budowie
43:09wielkiego wymiennika ciepła.
43:14Bezpośrednio pod blokiem reaktora.
43:23Przekonali armię górników,
43:26żeby zapomnieli
43:27o chorobie popromiennej
43:31i zeszli pod reaktor,
43:34żeby zapobiec katastrofie.
43:40To było samobójstwo,
43:44ale kiedy usłyszeli,
43:47że ojczyzna ich potrzebuje,
43:50górnicy spytali tylko,
43:51gdzie są łopaty.
43:55Wersja polska