- 5 weeks ago
Category
📚
LearningTranscript
00:26DZIĘKI ZA OBSERWACIE
00:30W imieniu USA Robert Jackson określa plany aliantów.
00:34To, że cztery wielkie narody, zwycięskie, choć poranione, powstrzymują się od zemsty i oddają swoich jeńców pod osąd prawa, to
00:46największy hołd, jaki siła może oddać rozsądkowi.
00:53Szukając sprawiedliwości alianci decydują się na śmiały ruch, który odbije się echem w historii.
01:27DZIĘKI ZA OBSERWACIE
01:47DZIĘKI ZA OBSERWACIE
02:22DZIĘKI ZA OBSERWACIE
02:29W tym budynku, w Norymberdze, dwudziestu czołowych nazistów odpowiada za swoje zbrodnie.
02:37Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze powołały cztery sprzymierzone, okupujące Niemcy kraje natychmiast po wojnie.
02:48Po bezprecedensowym kataklizmie Trybunał szukał czegoś nowego.
02:56Budując na ewoluujących od wieku w zasadach wojny, chciał zmienić prawo tak, żeby chroniło pokój i karało winnych.
03:07Odczytany zostanie akt oskarżenia.
03:11Historia pokazuje, że zawsze istniały pewne normy czy prawa, które miały kontrolować wojnę.
03:23Wielcy siedemnastowieczni myśliciele twierdzili na przykład, że w czasie wojny zakazane są zamachy.
03:37W 1899 i w 1907 w Hadze podpisano konwencje, które dotyczyły pewnych zbrodni wojennych.
03:48Ugoda osiągnięta w Hadze miała ograniczać koszmar współczesnej wojny, zakazując pewnych rodzajów broni, chroniąc jeńców i cywilów.
03:58Określała niemal dżentelmeńskie zasady prowadzenia wojen.
04:06Problem tkwił w tym, jaki Trybunał skaże ludzi odpowiedzialnych za zbrodnie popełniane w czasie wojny.
04:25Pierwszym wielkim testem tych konwencji była pierwsza wojna światowa.
04:32Ta prawdziwie nowoczesna wojna pochłaniała nie tylko całe armię, ale także rzesze cywili, niszcząc życie milionów.
04:43Zbrodni dopuszczały się obie strony.
04:46Niemcy zamordowali wielu belgijskich cywilów.
04:50Brytyjska blokada morska zagłodziła tysiące Niemców.
04:55W przerażającym wstępie do Holokaustu,
04:58furcy użyli obozów koncentracyjnych i marszów śmierci do wymordowania blisko półtora miliona Ormian.
05:13Po wojnie zwycięzcy alianci spotkali się w Wersalu,
05:18gdzie negocjowano warunki pokoju i planowano ściganie zbrodni wojennych.
05:27Traktat wersalski zakładał, że oskarżeni staną przed trybunałami wojskowymi z różnych krajów,
05:34złożonymi z sędziów ze wszystkich państw Ententy.
05:39Jest wyjątkowy, bo to pierwszy przypadek, kiedy refleksja zrodziła konkretny tekst z konkretnymi artykułami.
05:57Niemcy potępili traktat wersalski.
06:01Ich rząd odmówił wydania żołnierzy i marynarzy.
06:04Sądził ich sam w Lipsku.
06:15Alianci nie przyjęli tego dobrze.
06:19Okazało się, że Niemcy wszystkich uniewinnili.
06:22To było nie do przyjęcia nie tylko dla rządów, ale także dla opinii publicznej.
06:27Pierwsza próba skazania zbrodniarzy wojennych zakończyła się fiaskiem.
06:33Zbrodnie I wojny światowej pozostały w większości nierozliczone.
06:39Fakt, że po pierwszej wojnie światowej nie było rozliczeń,
06:48zdecydowanie miał wpływ na okrucieństwo drugiej wojny światowej.
06:57Hitler spytał kiedyś, kto pamięta o Ormianach.
07:02To zapowiedź przyszłości.
07:06Zaledwie 20 lat później Hitler pogrążył świat w drugiej wojnie światowej.
07:18Hitler rozpoczął swoją ludobójczą wojnę 1 września 1939.
07:36Począwszy od Polski, Wehrmacht i SS prowadziły brutalną wojnę rasową,
07:41mordując miliony cywilów,
07:46w tym 6 milionów Żydów.
07:52Zbrodnie II wojny światowej były gorsze od zbrodni w pierwszej,
07:57choć i ta była straszliwa.
08:01Bezprecedensowa wojna globalna wymagała bezprecedensowej reakcji.
08:08To był drugi światowy konflikt w zaledwie pół wieku.
08:12Architekci powojennego świata czuli,
08:15że żeby zadbać o pokój, muszą coś zmienić.
08:26Już w 1943
08:29było jasne, że tych zbrodni nie można zignorować.
08:36Spisano deklarację,
08:38wedle której po wojnie dojdzie do procesu.
08:47Zaczęto tworzyć ramy powojennej sprawiedliwości.
08:56Potrzebny był nowy prawny kontekst
08:58oraz nowa prawna odpowiedź.
09:17W 1943 w Moskwie
09:21alianci postanowili, że niemieckie zbrodnie
09:24osądzi wspólny trybunał wojenny.
09:28Będziemy walczyć dalej ramię w ramię,
09:30aż ostatni ślad nazistowskiego reżimu
09:33zostanie wdeptany w ziemię.
09:40Ale jak będzie wyglądała ta sprawiedliwość?
09:45Należy pamiętać, że nie było uniwersalnej zgody.
09:49Winston Churchill chciał stracić
09:51około 200 wiodących członków SDAP.
09:54To było jego rozwiązanie.
09:57Część amerykańskich władz się z nim zgadzała.
10:05W alianckim dowództwie
10:07pragnienie sprawiedliwości
10:08często mieszało się z rządzą zemsty.
10:12Naziści i faszyści się o to prosili.
10:16Teraz to dostaną.
10:22Ale inni byli zdania,
10:24że prawo obejmuje nawet
10:26najwyższych i najgorszych nazistów.
10:31Głównym zwolennikiem tej tezy
10:33był sędzia amerykańskiego sądu najwyższego
10:36Robert Jackson.
10:38Jasno powiedział, że z tymi zbrodniarzami
10:40można zrobić cokolwiek,
10:42ale jeśli proces ma być sprawiedliwy
10:45i przekonać cały świat,
10:47w tym Niemców,
10:49należy zmienić prawo.
10:52Jackson liczył, że proces nazistów
10:55pokaże moralną wyższość aliantów.
11:01Alianci uważali, że to ma być
11:03prawdziwy proces karny,
11:06nie jakiś pokazowy trybunał.
11:09Nie mógł być tylko pretekstem
11:11dla powieszenia bandy nazistów.
11:14Ale to oznaczało
11:16bardzo ryzykowną strategię.
11:20W sprawiedliwym procesie zakładamy,
11:23że zanim nie udowodnimy mu winy,
11:26oskarżony jest niewinny.
11:29Jeśli nie mamy dowodów,
11:31oskarżony zostaje uniewinniony.
11:33To była przerażająca wizja.
11:36Żeby sprawiedliwości stało się zadość,
11:38proces musiał przekonać świat,
11:40że nie jest przejawem zemsty
11:42ani demonstracją,
11:44lecz opiera się na prawie
11:45i decyzji niezawisłych sędziów.
12:02Miesiąc po wojnie w czerwcu 1945
12:07Alianci spotkali się w Londynie
12:09tworząc Międzynarodowy Trybunał Wojskowy.
12:12To nie miał być pokaz,
12:14lecz krok ku lepszemu prawu międzynarodowemu
12:17i doskonalszemu społeczeństwu.
12:21Jackson pytał,
12:23Proponujemy kara nieczynów
12:25uważanych za zbrodnie
12:27od czasów Kaina
12:28i zapisanych w każdym cywilizowanym kodeksie.
12:36Przedstawiciele Francji,
12:38Wielkiej Brytanii, USA i ZSRR
12:40określili cztery zarzuty,
12:42które postawią oskarżonym.
12:46Pierwszy zarzut.
12:48Zbrodnie wojenne
12:49obejmował przestępstwa opisane
12:52w konwencji genewskiej
12:53jak złe traktowanie jeńców
12:55i mordowanie ludności cywilnej.
13:03Normy, które określały,
13:05co jest dopuszczalne na wojnie,
13:07a co nie,
13:08istniały od wieków.
13:11Wykorzystywano je w praktyce wojskowej,
13:14w Trybunałach Narodowych
13:15i tym podobnych.
13:22Choć w czasie Norymbergi
13:25pojęcie zbrodni wojennych
13:26było już znane,
13:28alianci chcieli,
13:29żeby niemieckie władze
13:30odpowiedziały za zbrodnie
13:32w całej Europie
13:33oraz przeciwko własnym obywatelom.
13:37Nowy zarzut
13:38nazwano zbrodnią
13:40przeciwko ludzkości.
13:45Zbrodnie przeciwko ludzkości
13:47to współczesne zbrodnie okrucieństwa,
13:50zabójstwa, zniewolenie,
13:52tortury i prześladowania.
13:55Ten zarzut obejmował je wszystkie.
13:59Najbardziej radykalny był trzeci zarzut.
14:02Pierwszy raz w dziejach
14:04Trybunał potępił wojnę agresywną,
14:06mówiąc o zbrodni przeciwko pokojowi.
14:17Była to dramatyczna próba
14:19zmiany prerogatyw niezależnych państw
14:22w jeden wspólny
14:24międzynarodowy proces.
14:29Jak powiedział Jackson,
14:31jeśli przekonamy świat,
14:33że agresywna wojna
14:34to droga na ławę oskarżonych
14:37nie ku sławie,
14:38dokonamy czegoś,
14:39co wzmocni pokój.
14:46Aliantów dzieliła jednak kwestia
14:48sposobu prowadzenia procesu.
14:52Amerykanie i Brytyjczycy przywykli
14:56do anglosaskiego systemu prawa.
14:58Francuzi byli zwolennikami
15:01kontynentalnego.
15:05Największe kontrowersje i protesty
15:08wzbudzała sowiecka koncepcja
15:10sprawiedliwości.
15:18sowiecka teoria procesu karnego,
15:21zwłaszcza o politycznym znaczeniu,
15:24zakładała, że oskarżony jest winny
15:26już przed procesem.
15:29Gdyby nie był,
15:30nie stawałby przed sądem.
15:33Celem procesu nie jest ustalenie,
15:35czy jest winny,
15:36lecz pokazanie światu,
15:37że jest.
15:42Połączenie tych wszystkich praktyk
15:44i stworzenie podwalin
15:46pod wspólny proces
15:47nie było łatwe.
15:53Gdyby Sowieci nie uznali,
15:55że chodzi o udowodnienie,
15:57nie pokazanie winy,
15:59Jackson był gotów
16:00zrujnować cały proces.
16:05W duchu powojennej współpracy
16:08Sowieci zgodzili się na kompromis.
16:11Międzynarodowy Trybunał Wojskowy
16:13zyskał podstawy prawne.
16:36Teraz potrzebował siedziby,
16:39ale w zrujnowanych Niemczech
16:41ocalało niewiele sądów.
16:51Trzeba pamiętać,
16:53że Europa, w tym Niemcy,
16:55leżała w gruzach.
16:58Niemal cała infrastruktura
16:59została zniszczona.
17:14Średniowieczną Norymbergę wybrano,
17:17bo tamtajszy Pałac Sprawiedliwości
17:19wciąż stał
17:22oraz przez jej znaczenie
17:25dla nazistowskich Niemiec.
17:32Ale przemiana zrujnowanego miasta
17:35w siedzibę Międzynarodowego Trybunału
17:38była logistycznym koszmarem.
17:43Nawet rok po wojnie
17:45ludzie czuli wydobywający się
17:47spod gruzów odór rozkładu.
17:50Wyobrażacie to sobie?
17:55Norymberga leżała w amerykańskiej strefie okupacyjnej,
17:59ale nawet bogata Ameryka miała problem
18:02z zapewnieniem dostaw wody, żywności, paliwa,
18:06zakwaterowania i niezbędnego sprzętu.
18:11Trzeba docenić,
18:12jak wielkim przedsięwzięciem logistycznym
18:15był ten proces.
18:16Zaczął się w listopadzie 1945,
18:20kilka miesięcy po klęsce Niemiec.
18:23Jeśli chciały udowodnić,
18:26a nie pokazać winę,
18:27alianckie zespoły
18:28musiały przejrzeć
18:30dziesiątki, nawet setki tysięcy dokumentów.
18:38Proces wymagał ogromnych zasobów.
18:42Prokuratura musiała przejrzeć
18:44ponad 100 tysięcy dokumentów.
18:47Do aktu oskarżenia dołączyła
18:484600 z nich
18:50oraz 25 tysięcy zdjęć
18:52i całe kilometry filmów.
18:55Wszystko to trzeba było przywieźć
18:57do Norymbergi,
18:58przełożyć na angielski, francuski
19:00i rosyjski,
19:01a następnie udowodnić
19:03i udostępnić oskarżeniu,
19:05obronie i prasie.
19:07W powojennej Europie
19:08nie było nawet pewne,
19:10czy wystarczy papieru.
19:15Innym problemem byli
19:16niezbędni technicy i specjaliści.
19:23Potrzebni byli tłumacze,
19:25którzy przełożą niemiecki
19:27na nie jeden,
19:29lecz trzy języki
19:30i mają niezbędną wiedzę,
19:34W Londynie,
19:36gdzie badano akta
19:37Kriegsmarine,
19:38pracowały tak zwane
19:39Wrenki,
19:41żeńska formacja
19:42brytyjskiej marynarki wojennej.
19:45W czasie wojny
19:46śledziły uboty,
19:48znały niemieckie
19:48oraz odpowiednią terminologię.
19:59Kiedy trwały przygotowania,
20:02do Norymbergi zaczęła zjeżdżać prasa.
20:05Proces był sensacją.
20:08Część dziennikarzy
20:10zrobiła potem wielkie kariery,
20:13jak Walter Cronkite
20:16czy Rebecca West
20:17oraz przyszły kanclerz RFN
20:21Willi Brandt.
20:27Wielu z nich mieszkało
20:29w zarekwirowanym zamku
20:30rodu Faber-Castell.
20:34Nazywano ich
20:35statkiem Faberów.
20:37Dziennikarze i prawnicy
20:39wiedzieli,
20:39że bez względu na wynik
20:41proces w Norymberdze
20:43przejdzie do historii.
20:49Świat miał zobaczyć,
20:51jak nazistowskie władze
20:53stają przed sądem.
21:04Oto zdjęcia z Plensburga
21:07po zatrzymaniu
21:08tak zwanego niemieckiego rządu.
21:10Tego dnia aresztowano
21:12od pięciu do sześciu tysięcy Niemców,
21:15w tym trzystu wyższych oficerów,
21:17czterdziestu ważnych urzędników
21:19i mniejsze rybki.
21:26Jednym z problemów aliantów
21:29był fakt,
21:30że wielu politycznych liderów
21:32III Rzeszy nie żyło.
21:40Kto został?
21:42Kto będzie reprezentował
21:45samą górę nazistowskich władz,
21:48skoro oczywiście kandydaci
21:49nie są dostępni?
21:59Z tysięcy niemieckich jeńców
22:01wybrano grupę
22:02na tyle dużą,
22:03by była reprezentatywna
22:05i na tyle małą,
22:07żeby proces był możliwy.
22:10Szukano najbardziej odpowiedzialnych
22:13na poziomie politycznym
22:14i wojskowym,
22:16ale także gospodarczym,
22:18w sensie niemieckiego przemysłu.
22:25Alianci wybrali
22:27dwudziestu czterech polityków,
22:29biurokratów i oficerów,
22:31przedstawicieli wszystkich części
22:33nazistowskiej machiny.
22:36Ale przed sądem stanęło
22:38tylko dwudziestu jeden.
22:43Martin Borman zginął,
22:45ale Trybunał o tym nie wiedział
22:47i sądził go zaocznie.
22:50Zarzuty wobec Gustawa Krupa,
22:53starzejącego się producenta broni,
22:55wycofano z przyczyn zdrowotnych.
22:59Miał demencję.
23:01Oskarżenie oddalono.
23:06Inny oskarżony, Robert Leij,
23:08przywódca niemieckiego frontu pracy,
23:11chciał zostać nazistowskim męczennikiem.
23:14Zabił się w celi miesiąc przed procesem.
23:2221 oskarżonych tworzyło
23:25eklektyczną grupę polityków,
23:27propagandzistów, ministrów,
23:29wyższych oficerów,
23:31członków SS i ekonomistów.
23:37Najważniejszą postacią był
23:39Hermann Göring.
23:44Hermann Göring był prominentnym członkiem
23:48NSDAP oraz niemieckiego społeczeństwa.
23:52Jako głównodowodzący Luftwaffe był też sądzony jako wojskowy.
23:58Stawiając przed sądem ten przekrój nazistowskich władz,
24:02oskarżenie wysyłało pewną wiadomość.
24:07Była to próba pokazania społeczeństwu niemieckiemu,
24:11ale także amerykańskiemu i sowieckiemu,
24:13że narodowy socjalizm obejmował każdego przedstawiciela władz,
24:19wojska, a także gospodarki i przemysłu.
24:26Narodowy socjalizm obejmował każdego Niemca.
24:40Prokuratura musiała udowodnić winę osób,
24:42które często nie były świadkami zbrodni,
24:45o które je oskarżano.
24:47Tutaj delegacja USA dodała cztery zarzuty,
24:50całkowitą nowość w prawie międzynarodowym.
24:57Podsądnych oskarżono o trzy, powiedzmy,
25:01konkretne zbrodnie,
25:02przeciwko pokojowi, zbrodnie wojenne i przeciwko ludzkości,
25:06oraz o zbrodnię organizacyjną, czyli zmowę.
25:13Oskarżenie zamierzało udowodnić,
25:15że każdy z podsądnych należał do wielkiego nazistowskiego spisku.
25:21Jeśli dwoje lub więcej ludzi
25:23zmawia się w celu popełnienia przestępstwa,
25:28winny jest każdy z nich.
25:38Odpowiadasz za zmowę w celu torturowania kogoś,
25:42nawet jeśli nie przyłożyłeś do tego ręki,
25:44nawet jeśli byłeś w Berlinie,
25:46tysiące kilometrów od miejsca przestępstwa.
25:49Ale w jakiś sposób na nie wpłynąłeś.
25:58Nielegalna inwazja na Polskę i inne kraje,
26:01praca przymusowa,
26:03obozy.
26:05Odpowiadasz za tę zmowę,
26:07nawet jeśli cię tam nie było.
26:18W oparciu o śledztwa FBI przeciwko gangsterom,
26:23amerykańska delegacja uznała,
26:25że nazistowski reżim
26:26to podręcznikowy przykład zmowy.
26:31Idea wywodziła się z amerykańskiej walki
26:35ze zorganizowaną przestępczością.
26:40Miała wykazać,
26:41że oskarżeni,
26:42którzy czasami mieli znikome kontakty,
26:46należeli do jednej grupy przestępczej
26:48i mieli takie same cele.
26:56To był doskonały sposób
27:00na zorganizowaną przestępczość.
27:04Przydatny także w walce
27:05z przestępczością państwową.
27:10Proces norymberski
27:12musiał nie tylko wykazać
27:13winę oskarżonych,
27:15ale potwierdzić
27:16swoje moralne i legalne prawo
27:18do orzekania.
27:20Świat patrzył.
27:22Dzień pierwszy, godzina dziesiąta.
27:26Po wejściu trybunału
27:28wszyscy wstali.
27:29Czterej sędziowie i ich zastępcy.
27:31Francuzi, Amerykanie, Brytyjczycy
27:33i Rosjanie.
27:42W duchu współpracy
27:45każdy kraj miał jednego sędziego.
27:50Brytyjczyk, spokojny i stateczny
27:52Sir Geoffrey Lawrence,
27:54pełniący też funkcję
27:55przewodniczącego trybunału.
27:57Były amerykański prokurator generalny
28:00Francis Biddle.
28:03Przedstawiciel Związku Sowieckiego
28:05generał Iona Nikitchenko.
28:09Nieobeznany z systemem prawnym
28:11przyjętym w Norymberdze
28:13w latach 30-tych,
28:14kierował sowieckimi procesami pokazowymi,
28:17w tym rywala Stalina
28:19Grigorya Zinowiewa.
28:25Francuz,
28:26Auri de Nodieux de Vabre
28:28nigdy nie był sędzią.
28:30Wszyscy francuscy sędziowie
28:32musieli przysiąc wierność
28:34pronazistowskiemu reżimowi Vichy.
28:37De Vabre,
28:38mimo braku doświadczenia,
28:39miał czystą kartę.
28:45Każdy oskarżony
28:46mógł wybrać niemieckiego obrońcę.
28:49Ich lista była krótka,
28:50wielu nie chciało przyjąć sprawy.
28:54Przez to część oskarżonych
28:56miesiącami nie miało obrońców.
29:05Część sędziów była zszokowana.
29:08W Stanach byłaby to podstawa
29:10do unieważnienia procesu.
29:1520 listopada 1945
29:19galeria prasowa sali numer 600
29:21norymberskiego Pałacu Sprawiedliwości
29:23była pełna.
29:25Odczytano akt oskarżenia.
29:27Zaczął się proces.
29:30Każdego z oskarżonych
29:31pytano,
29:31czy przyznaje się do winy.
29:36Musi się pan przyznać
29:38lub nie.
29:40Żaden się nie przyznał.
29:42Nie.
29:47Nie.
29:53Proces prowadzono według
29:55zasad amerykańskich i brytyjskich.
29:58Prokuratura zaczęła od
29:59przedstawienia zarzutów
30:01stawianych każdemu z oskarżonych.
30:06Prokuratorzy wiedzieli,
30:08że przez ogrom
30:09czekającej ich pracy
30:10muszą koordynować
30:11swoje działania.
30:17Zaszczyt rozpoczęcia
30:18pierwszego w dziejach
30:20procesu o zbrodnie
30:21przeciwko pokojowi
30:22to wielka odpowiedzialność.
30:28Wielu oskarżonych,
30:30mnóstwo dowodów.
30:31Trzeba to ogarnąć.
30:34Oskarżają cztery kraje,
30:35każdy zajmie się
30:36częścią zarzutów.
30:39Podstawowy plan
30:40stworzyli Sowieci.
30:44Zaproponowali podział zarzutów
30:46między cztery kraje.
30:51Brytyjczycy zajmą się
30:52zbrodniami przeciwko pokojowi.
30:54Francuzi
30:55zbrodniami wojennymi
30:57przeciwko ludzkości
30:58w Europie Zachodniej,
31:00a Sowieci tym samym
31:01w Europie Wschodniej.
31:08Amerykanie
31:09zajmą się zbrodniami
31:11przeciwko pokojowi
31:12oraz zarzutem,
31:13że nazistowski reżim
31:15był przestępczą zmową.
31:25Proces narymberski
31:27jest jak książka
31:28z innym wątkiem
31:29w każdym rozdziale.
31:31Duże zainteresowanie
31:33wywołał schemat
31:34organizacji nazistowskich Niemiec.
31:40Amerykańskich prokuratorów
31:42czekała ciężka praca.
31:44Mieli potwierdzić
31:45istnienie nazistowskiego
31:46spisku w celu
31:47wywołania wojny
31:48i ludobójstwa.
31:50Ale dokumenty świadczyły,
31:53że polityka nazistów
31:54nie była tak spójna.
31:56Udowodnienie
31:57zmowy
31:58było trudne.
32:02Czy przemówienia
32:03Hitlera mogą być dowodem?
32:05I czy obarczają
32:07winą oskarżonych?
32:13najpierw krótka historia
32:16partii nazistowskiej.
32:19Sąd na pewno pamięta,
32:22że NSDAP
32:23narodziła się w Niemczech.
32:28Jackson z zespołem
32:30nalegali na potwierdzenie
32:32zmowy,
32:33ale ich koledzy
32:34byli ostrożni.
32:36To jeden z bardziej
32:39kontrowersyjnych
32:40aspektów Norymbergi
32:41z kilku powodów.
32:46Po pierwsze,
32:47kraje z kontynentalnym
32:49systemem prawnym
32:50jak Francja,
32:51Niemcy,
32:51Włochy
32:51i tak dalej
32:52nie uznają
32:53zmowy za przestępstwo.
32:56Taka koncepcja
32:57była im obca
32:57i budziła kontrowersję.
33:05Innym problemem
33:07było założenie,
33:08że wszyscy
33:09zamieszani w zbrodnie
33:10są tak samo winni.
33:13Jeśli jako dyktator
33:14każe moim ludziom
33:15kogoś zabić,
33:16czy odpowiadają za to
33:18tak samo jak ja?
33:19Idea równej winy
33:24się sprawdza,
33:25ale jednocześnie
33:26zaciera granice
33:28między inicjatorami
33:29i wykonawcami zbrodni.
33:40A co
33:42z nazistowskim
33:43propagandystą
33:44Juliusem
33:45Streicherem?
33:47Był wydawcą gazety
33:51Der Sturmer,
33:52przesyconej
33:53antysemityzmem
33:54i nienawiścią
33:55do Żydów
33:55oraz szerzącej
33:57teorię o żydowskich
33:58majątkach
33:59i spisku.
34:06koszmarne czasopismo.
34:08Koszmarne czasopismo.
34:09Horrible, horrible paper.
34:12Jackson uznał je za dowód
34:14na nazistowski spisek.
34:17Ale na początku wojny
34:19Streicher nie zajmował
34:21żadnego stanowiska.
34:24Siał nienawiść
34:25i namawiał do wojny.
34:27Ale czy należał do spisku?
34:35Zespół brytyjski
34:36skupiał się
34:37na zbrodniach
34:37przeciwko pokojowi.
34:39Także miał problemy.
34:49Udowodnienie,
34:50że Niemcy
34:51najechały na Polskę,
34:52a potem kraje
34:53Beneluksu,
34:54Francję i Rosję
34:55było proste.
34:56Wątpliwości dotyczyły
34:58kwestii,
34:59czy doszło do przestępstwa.
35:04Idea zbrodni
35:06przeciwko pokojowi
35:07była nowa.
35:08Na początku wojny
35:10nie istniała.
35:12Jest takie łacińskie powiedzenie
35:16Nullum crimen sine lege,
35:19co znaczy
35:19nie ma przestępstwa
35:21bez prawa.
35:23Oznacza, że nie można
35:25karać za coś,
35:26co w czasie popełniania
35:28czynu
35:28nie było przestępstwem.
35:37Choć prawo narodów
35:39do wypowiadania wojny
35:40było powszechnie akceptowane,
35:42w Norymberdze
35:43rozszerzono to pojęcie.
35:46Odpowiedzialność dotyczyła
35:47nie tylko wypowiedzenia
35:49wojny agresywnej,
35:50ale także stylu
35:52jej prowadzenia.
35:57Ostatecznie sąd
35:58orzekł,
35:59że te przestępstwa
36:00były nie do obrony.
36:05Wszyscy wiedzieli,
36:06że wojny
36:07nie wypowiada się
36:08bez jakiegoś
36:09uzasadnienia.
36:12Kiedy Hitler
36:14zaczął wojnę,
36:15wszyscy wiedzieli,
36:16że nie można
36:17torturować ludzi,
36:18mordować
36:19ani zniewalać cywilów.
36:23Oskarżeni wiedzieli,
36:24że któregoś dnia
36:25mogą stanąć
36:26za to przed sądem.
36:33Brytyjski główny
36:34oskarżyciel
36:35w Norymberdze,
36:36Sir Hartley
36:36Showcross,
36:38powiedział,
36:38częścią tego
36:39postępowania
36:40jest ustalenie
36:41raz i na zawsze,
36:42że prawo
36:43międzynarodowe
36:44może uznać
36:45wojnę
36:45za zbrodniczą.
36:52Brytyjczycy
36:53i Amerykanie
36:53powoli zbierali
36:54dowody,
36:55ale to nie wystarczało.
36:58Oskarżenie
36:58chciało nie tylko
36:59skazać winnych,
37:00lecz także ukazać
37:02prawdziwe oblicze nazizmu.
37:07Kluczowe były
37:08konferencje prasowe,
37:10ale zawiłe prawne wywody
37:12nie budziły
37:13zainteresowania.
37:19zwłaszcza w Niemczech,
37:20gdzie ludzie byli
37:21zbyt zajęci
37:22walką o przetrwanie.
37:30Już na początku
37:31Brytyjczycy
37:32i Amerykanie uznali,
37:33że zamiast
37:34na zeznaniach
37:35świadków
37:35oprą się
37:36na dokumentach.
37:38Trudniej było
37:39im zaprzeczyć.
37:48Stwierdzi pan,
37:49że nie podpisał
37:50tego rozkazu?
37:55Ale konsekwencje
37:56były takie,
37:57że na odczytywanie
37:58dokumentów
37:59poświęcano
38:00mnóstwo czasu.
38:06To nie był
38:07sensacyjny proces,
38:09na jaki wszyscy
38:10liczyli.
38:13Postępowanie
38:14było żmudne
38:15i nudne.
38:17A to nie wszystko.
38:23Ludzie na sali
38:25mówili
38:25różnymi językami.
38:27Pojawił się
38:27więc problem
38:28komunikacji.
38:31Jest też
38:32kwestia uczciwości.
38:34Jej najlepszym
38:35gwarantem
38:36były tłumaczenia
38:37symultaniczne.
38:42IBM
38:42całkowicie
38:43za darmo
38:44przekazał
38:45system
38:45pozwalający
38:4636 tłumaczom
38:48przekładać
38:49każdą wypowiedź
38:50na trzy
38:50inne języki.
38:54przez
38:55incydent
38:56w Czechosłowakii.
39:00Szacuje się,
39:01że bez tego
39:02systemu
39:02proces trwałby
39:03cztery razy
39:04dłużej.
39:06Ale ograniczenia
39:07technologiczne
39:08sprawiły,
39:09że prędkość
39:10przekładu
39:10wynosiła tylko
39:1160 słów
39:12na minutę.
39:19Migające
39:20żółte światło
39:21wskazywało
39:22mówcy,
39:23że mówi
39:23za szybko.
39:25Czerwone,
39:26że musi
39:26powtórzyć
39:27ostatnie zdanie.
39:35przetłumaczone
39:36dokumenty były
39:37odczytywane
39:38jeden po
39:39drugim.
39:41To było
39:43straszliwie
39:43żmudne
39:44i męczące
39:45dla wszystkich.
39:48Dziennikarze
39:49się nudzili
39:50i nie wiedzieli
39:51o czym
39:52mają pisać.
39:55Dzień
39:56po dniu
39:57oskarżonych
39:57prowadzoną
39:58z aresztu
39:59do sali
39:59numer 600,
40:00gdzie słuchali
40:01odczytywanych
40:02dokumentów.
40:04Oskarżenie
40:04mozolnie
40:05przedstawiało
40:05listę zbrodni
40:06III Rzeszy
40:07i jej
40:08sojuszników.
40:18Proces,
40:19który miał być
40:20na ustach
40:20wszystkich,
40:22stał się nudny.
40:27Tak nudny,
40:28że słynna
40:29brytyjska pisarka
40:30i dziennikarka
40:31Rebecca West
40:32nazwała go
40:33fortecą nudy.
40:39Istniało ryzyko,
40:40że Trybunał
40:41straci
40:41zainteresowanie
40:42świata.
40:45Wszystko
40:45zmieniło się,
40:46kiedy głos
40:47zabrały zespoły
40:48z Francji
40:49i ZSRR.
40:51Amerykanie
40:52i Brytyjczycy
40:53skupiali się
40:53na dokumentach.
40:55Francuzi
40:55i Sowieci
40:56woleli
40:57zeznania
40:57świadków.
41:02Rozumieli,
41:03że element
41:03ludzki
41:04pomoże
41:04dziennikarzom
41:05i sędziom,
41:07zwłaszcza,
41:08że zbrodnie
41:09przeciwko
41:10ludzkości
41:10oraz zbrodnie
41:11wojenne
41:12były ściśle
41:13powiązane
41:14z ludzkimi
41:15dramatami.
41:26Nagle wszyscy
41:28zaczęli
41:28uważnie
41:29słuchać,
41:31ale pojawiły się
41:33wątpliwości
41:34co do
41:34wiarygodności.
41:36Jak pytać
41:37kogoś
41:37o wydarzenia
41:38w obozie
41:39trzy lata
41:39wcześniej.
41:40Poza tym
41:41sędziowie
41:42i obrońcy
41:43widzieli stan
41:44części świadków
41:45i często
41:45rezygnowali
41:46z przesłuchań.
41:54Ale ci,
41:55którzy
41:56zeznawali,
41:57robili ogromne
41:58wrażenie.
42:01Mary-Claude
42:02Couturier
42:03należała do
42:04francuskiego ruchu
42:05oporu.
42:06Trafiła do
42:06Auschwitz,
42:07a potem do
42:08Ravensbrück,
42:09gdzie zaraziła się
42:10antyfusem.
42:11Niemal umarła.
42:16Ze szczegółami
42:18opisała drogę
42:19setek tysięcy osób
42:20do komór gazowych
42:22oraz własne
42:23doświadczenia
42:24z choroby.
42:35Zobacz,
42:44niepotrzebnie.
42:45Niemiecki obrońca
42:46spytał ją,
42:47czemu wygląda
42:48tak zdrowo,
42:49skoro spotkało
42:50ją to wszystko.
42:54Powiedzmy,
42:55że przegrał
42:56tę konfrontację.
43:05Spokojnie opisując
43:07swoją rekonwalescencję
43:09po wyzwoleniu,
43:10Vajoku Thurier
43:11wskazała,
43:12że z 230
43:13uratowanych
43:15chorych
43:15przeżyło
43:16tylko 49.
43:22widząc
43:23skutki
43:24i moralne
43:25znaczenie
43:26zeznań
43:27świadków,
43:28Amerykanie
43:28zmienili podejście.
43:30Szybko zrozumieli,
43:32że prezentując
43:33jedynie dokumenty
43:34stracą
43:35zainteresowanie
43:36mediów.
43:45Oto lokalizacje
43:47największych
43:48obozów
43:48koncentracyjnych
43:49w Niemczech
43:50i okupowanej
43:52Europie.
43:53Ten film
43:54ukazuje
43:55panujące tam
43:56warunki.
44:00Przerwali wystąpienie,
44:02żeby pokazać
44:03dokumentalny film.
44:06Coś takiego
44:07w procesie karnym
44:08wcześniej byłoby
44:09nie do pomyślenia.
44:10film
44:11w kriminalnym
44:12okupowaniu.
44:17Film autorstwa
44:18amerykańskiego
44:19Korpusu Łączności
44:20ukazywał
44:22wyzwolone
44:22obozy
44:23na zachodzie.
44:27Byli więźniowie
44:28pokazują,
44:29jak byli
44:29torturowani.
44:31Ujawniono
44:31inne przykłady
44:32brutalności
44:33i okrucieństwa.
44:35Ci ludzie
44:35musieli patrzeć,
44:36co robił
44:37ich rząd.
44:41Pokazano
44:42tylko kilka
44:43z obozów,
44:44gdzie naziści
44:44wymordowali
44:456 milionów
44:46europejskich
44:47Żydów,
44:483 miliony
44:48sowieckich
44:49jeńców,
44:502 miliony
44:51Polaków
44:51i setki
44:53tysięcy innych
44:54niepożądanych.
44:59Wielu
44:59na sali
45:00nigdy nie widziało
45:01czegoś
45:01podobnego.
45:10Przerażające
45:11zdjęcia
45:12stosów ciał
45:12i koszmarnie
45:13wychudzonych
45:14ludzi.
45:18Coś potwornego.
45:27Pokazano
45:28m.in.
45:29Dachau,
45:31Bergen-Belsen
45:32i Buchenwald.
45:33To zrobiło
45:34ogromne wrażenie.
45:37Był to
45:38pierwszy
45:39przykład
45:39użycia
45:40filmu
45:40w międzynarodowym
45:42procesie
45:42karnym.
45:47Ludzie
45:48wychodzili
45:49i wymiotowali,
45:50bo nie mogli
45:50tego znieść.
45:55Efekt tych filmów
45:57był ogromny.
45:59Pojawiają się
46:00niemal we wszystkich
46:01wspomnieniach
46:02z tamtych dni.
46:04Wdumieni
46:05byli nie tylko
46:06dziennikarze
46:07i widownia.
46:08Nawet oskarżeni
46:09byli wstrząśnięci
46:11obrazami tego
46:11do czego
46:12doprowadzili.
46:23Sowieckie
46:24i amerykańskie
46:25filmy
46:26bardzo
46:26zaszkodziły
46:27oskarżonym.
46:29Alianci
46:30pokazali
46:30światu
46:31moralne znaczenie
46:32nowego
46:33międzynarodowego
46:34sądu.
46:35To zakończyło
46:36wystąpienie
46:37prokuratury.
46:46Jak powiedział
46:47jeden z
46:48sądowych
46:49urzędników
46:50Eri Nief
46:51te potworne
46:52stosy
46:53białych zwłok
46:54z Bergen-Belsen
46:55i Dachau
46:55na długo
46:56zostaną w pamięci.
46:59W Norymberdze
47:00były z nami
47:00zawsze.
47:14W ciągu
47:16ośmiu
47:17miesięcy
47:17przedstawiliśmy
47:18szeroki
47:19aczkolwiek
47:20z konieczności
47:21ograniczony
47:22wachlarz
47:23dowodów.
47:34Oskarżenie
47:35zakończyło
47:36swoje mowy
47:36w marcu
47:371946
47:38przykuło
47:41uwagę
47:41świata.
47:42Trybunał
47:43zyskał
47:43wiarygodność
47:44i teraz
47:45to on
47:45określi
47:46jak zapamiętane
47:47zostaną
47:48zbrodnie
47:49nazistów.
47:49które będą
47:52przykładem
47:53wstydu
47:53i deprawacji
47:54XX wieku
47:55ale osiągną
47:58znacznie więcej.
48:00Po raz pierwszy
48:01uznano, że
48:02każdy
48:03nieważne
48:03jak potężny
48:04musi odpowiedzieć
48:06za swoje zbrodnie.
48:09To była
48:11rewolucja.
48:12W ten sposób
48:13Norymberga
48:14otworzyła drzwi
48:15do tego
48:16co dziś
48:16nazywamy
48:17prawami człowieka.
48:18Bo jeśli
48:20ludzi
48:20można
48:21karać
48:21za łamanie
48:22międzynarodowego
48:23prawa
48:23należy ich
48:25też chronić
48:26przed łamaniem
48:27ich praw.
48:31W ciągu
48:32kilku miesięcy
48:33sformułowano
48:34nowy
48:34system
48:35prawny.
48:36Kierowane
48:37przez
48:37Jacksona
48:38oskarżenie
48:38miało
48:39przytłaczające
48:40dowody.
48:43Jak
48:44powiedział
48:44w lipcu
48:451946
48:47w mowie
48:48równie
48:49porywającej
48:50jak
48:50mowa
48:50początkowa.
48:52Jeśli
48:52uznacie
48:53tych ludzi
48:53za niewinnych
48:54równie
48:55dobrze
48:55możecie
48:56uznać,
48:56że nie
48:57było
48:57wojny,
48:58rzezi
48:59i zbrodni.
49:06Ale
49:07czy to
49:07wystarczy
49:08do skazania
49:09wszystkich
49:0921
49:10oskarżonych?
49:12A
49:12może
49:12część
49:13odejdzie
49:13wolna?
49:16Teraz
49:17to oni
49:17mieli
49:18zeznawać.
49:18To ich
49:19ostatnia
49:20szansa
49:20na uniknięcie
49:21szubienicy.
49:31Wersja
49:32polska