- 5 weeks ago
Category
📚
LearningTranscript
00:14Muzyka
00:16Ryzyko katastrofy samolotu jest jak jeden do miliona.
00:19Od końca lat 90. XX wieku wskaźnik wypadków w lotnictwie utrzymuje się na stałym poziomie,
00:26choć natężenie ruchu lotniczego stale rośnie.
00:32Nowoczesne samoloty komunikacyjne należą do najbezpieczniejszych w historii.
00:37Jest to możliwe, ponieważ każda katastrofa staje się lekcją na przyszłość.
00:46Oto historia katastrofy, której przyczyny zostały całkowicie wyjaśnione.
00:50Wyciągnięto z niej właściwe wnioski, lecz nie zastosowano ich w praktyce.
00:5814 marca 1980 roku.
01:02Kilka minut po 11.
01:03Samolot IU-62 Mikołaj Kopernik, lot numer 007 z Nowego Jorku do Warszawy,
01:10znajduje się 17 kilometrów od lotniska Okęcie.
01:14Kapitan Paweł Lipowczan i drugi pilot Tadeusz Łuchocki rozpoczynają schodzenie do lądowania.
01:2170 sekund przed planowanym przyziemieniem kapitan zgłasza kontroli zbliżania problem z podwoziem.
01:28Zgodnie z procedurą decyduje się przerwać podejście.
01:31Jest to ostatni komunikat, jaki kontroler usłyszał od załogi lotu numer 007.
01:57IU-62 o numerach rejestracyjnych Sierra Papalima Alfa Alfa,
02:02noszący imię Mikołaja Kopernika, był pierwszym samolotem tego typu zakupionym przez lot.
02:08Rozbił się 950 metrów od pasa startowego po 8-godzinnym locie z Nowego Jorku.
02:14Zginęło 77 pasażerów i 10 członków załogi.
02:19Ta katastrofa była wtedy największą tragedią w historii polskiego lotnictwa.
02:25Samolot Alfa Alfa był dumą lotu.
02:28Pierwszym transatlantyckim liniowcem, który wszedł do służby w polskich liniach lotniczych.
02:33Z zakupem tych samolotów otworzyły się olbrzymie możliwości dla lotu.
02:40Lot z takiego przedsiębiorstwa zaściankowego po prostu wyszedł w szeroki świat.
02:45Przed tym samoloty lotu latały tylko po Europie.
02:50Lot łączy zachód ze wschodem.
02:53W latach 50. podstawowymi samolotami eksploatowanymi w locie na liniach zagranicznych
02:58były Iły-14 i amerykańskie Convery CV-240.
03:04Wyposażone w tradycyjne silniki tłokowe latały na dystansach na ogół nieprzekraczających tysiąca kilometrów.
03:13Lot starał się, żeby uzyskać od producenta radzieckiego
03:18Iły-62, żeby móc latać do Ameryki.
03:23Do tej pory największym samolotem, który był eksploatowany w locie,
03:29to był samolot typu Ił-18.
03:32Państwo pozwolą zaprezentować Ił-18.
03:34Iły-18 były pierwszymi samolotami turbośmigłowymi w polskim lotnictwie cywilnym.
03:41Zostały zakupione na początku lat 60.
03:43Latały na dalekich trasach europejskich, takich jak linia Warszawa-Madryt czy Warszawa-Moskwa.
03:49Były to samoloty niezawodne i lubiane przez załogi.
03:53Wciąż jednak nie pozwalały obsługiwać tras międzykontynentalnych.
04:00Pierwszym Iłem-62 to był samolot o znakach rejestracyjnych LAA,
04:08czyli Lima Alpha Alpha i nazwany został Mikołaj Kopernik.
04:14Lipowczana znałem, że był bardzo dobrym pilotem.
04:19I ja pamiętam, że w momencie, kiedy on się szykował do lotu,
04:25ja miałem dyżur.
04:27Ja miałem dyżur i pamiętam, on lubił zawsze grać w szachy na sali pilotów.
04:33I ja pamiętam jakiś, nie wiem, impuls wewnętrzny.
04:38Nakazywał mi przyglądać się twarzy Pawła.
04:43Także ja widzę do tej pory jego twarz.
04:47Wyjaśnienie przyczyn katastrofy Kopernika jest zasługą polskich specjalistów,
04:52którzy przeforsowali swoją interpretację zdarzeń mimo przeszkód ze strony Rosjan.
04:58Dzięki ich pracy możliwe było dotarcie do prawdy, którą znamy dzisiaj.
05:1113 marca 1980 roku w godzinach popołudniowych
05:16Mikołaj Kopernik wylądował na lotnisku Kennedy'ego w Nowym Jorku.
05:20Samolot odlatywał chyba do Warszawy po jakichś czterech godzinach od przylotu,
05:25także jeszcze z załogą, która później leciała do Warszawy,
05:29no i zginęła w czasie podejścia do lądowania.
05:33Widzieliśmy się.
05:35Samolot trafił pod opiekę polskich mechaników naziemnych,
05:38którzy przygotowali maszynę do lotu powrotnego.
05:41Załoga kapitana Smolicza nie zgłosiła żadnych większych usterek.
05:46Także ja wykonałem ostatnie unane lądowanie na tym samolocie.
05:53Powrót Transatlantyka zaplanowano na 19 tego samego dnia.
05:57Z powodu intensywnych opadów śniegu nad Nowym Jorkiem
06:00wylot opóźnił się o dwie godziny.
06:0377 pasażerów poproszono na pokład.
06:06Ponad połowa miejsc w samolocie jest pusta.
06:09Pasażerami są głównie obywatele polscy.
06:12Do Warszawy z turnę po Stanach Zjednoczonych
06:14wraca znana piosenkarka Anna Jantar-Kukulska.
06:18Wśród cudzoziemców wyróżnia się 22-osobowa amatorska
06:21reprezentacja Stanów Zjednoczonych w boksie.
06:24Sportowcy lecą na zawody do Polski.
06:27O godzinie 21.16 lot numer 007 otrzymuje zgodę na start.
06:33Za sterami kapitan Paweł Lipowczan, doświadczony 46-letni pilot.
06:38W locie od 15 lat ogółem wylatał 8 770 godzin, z czego połowę na Iłach 62.
06:46Zna te maszyny jak własną kieszeń.
06:49Był to bardzo dużej klasy pilot.
06:53Wcześniej skoczyk doświadczalny.
06:56Wcześniej pilot w aeroklubie warszawskim.
07:00To był jeden z elity pilotów w polskich liniach lotniczych lot.
07:05To był bardzo dobry pilot, rozsądny, spokojny, opanowany.
07:12Drugi pilot, Tadeusz Łochocki, ma nie mniejsze doświadczenie.
07:17Na Iłach 62 wylatał ponad 1800 godzin.
07:20Leci z nimi mechanik pokładowy Jan Łubniewski.
07:24Był on dużej klasy fachowcem.
07:26Do wszystkich jakichkolwiek sytuacji, powiedzmy, awaryjnych w locie,
07:30zachowywał się spokojnie, normalnie, bez problemu.
07:34Ci ludzie nie pierwszy raz pracują razem.
07:38Tworzą stałą załogę i latają w tym samym składzie
07:40na wielu trasach obsługiwanych przez 62.
07:44Jednego z nich nie ma na pokładzie.
07:46Radiooperatora Adama Stankiewicza.
07:49Nie mógł lecieć.
07:50Zmienił go kolega Stefan Wąsiewicz.
07:53Po rezygnacji z ważnego powodu przez radiooperatora
07:57poleciał za niego.
08:00No i niestety był to jego ostatni lot w życiu.
08:06Kapitan początkowo prowadzi samolot wzdłuż wybrzeża w stronę granicy kanadyjskiej.
08:12Na wysokości Nowej Funlandii otrzymuje tzw. Oceanic Clearance
08:15od kontroli obszarów Gander
08:17i kieruje się na północny Atlantyk.
08:20Lot przebiega bez żadnych problemów.
08:24Po nocnych przelotach nad oceanem
08:27Świt zastaje pilotów mniej więcej nad Szkocją.
08:30Wschodzące słońce świeci wtedy załodze prosto w twarz.
08:33Po minięciu Danii samolot wchodzi w polską przestrzeń powietrzną
08:37za Bornholmem.
08:39O godzinie 10.35 czasu warszawskiego
08:42załoga zgłasza minięcie polskiego brzegu w rejonie Darłowa.
08:46Po 10.58 lot 007 przechodzi na łączność kontroli
08:50zbliżania lotniska w Warszawie
08:52i rozpoczyna schodzenie do lądowania wprost z trasy
08:55z kierunku północno-zachodniego na pas 1.5.
09:00Mechanik zmniejsza ciąg we wszystkich czterech silnikach.
09:04Trudności z lądowaniem samolotu Alfa-Alfa, czyli Kopernika
09:09zaczęły się w momencie wypuszczenia podwozia samolotu.
09:13O godzinie 11.13 i 54 sekundy
09:17kapitan zgłasza kłopoty z sygnalizacją podwozia,
09:21prosi więc ziemię o zgodę na przerwanie podejścia.
09:25Mechanik zwiększa ciąg silników do mocy startowej,
09:28a pilot ściąga sterownicę do siebie i unosi samolot.
09:43KONIEC
09:5126 sekund później Mikołaj Kopernik uderza w zamarzniętą fosę fortu
09:56w pobliżu ruchliwej Alei Krakowskiej, 950 metrów przed progiem pasa 1.5.
10:09Myśmy byli jako pierwsi, weszliśmy na miejsce katastrofy.
10:13Wprawdzie fort był strzeżony przez wojsko, ale przez wartowników wojskowych,
10:17ale oni byli w totalnym szoku, w ogóle nie zapanowali na tą sytuację.
10:20Myśmy zaczęli robić zdjęcia, zbierać relacje świadków.
10:24No i w tym momencie po jakiejś pół godzinie przyjechało ZOMO
10:27i wszystkich po prostu brutalnie samtąd usunęło.
10:31Co ciekawe, ja miałem zdjęcia, bo też miałem aparat,
10:35jedyne zdjęcia, jakie poza oficjalnym obiegiem tam powstały.
10:39Miałem relacje, nic z tego się następnego dnia w gazesie nie ukazało.
10:43Gdy załoga samolotu nie ma pewności, czy podwozie zostało wypuszczone,
10:47przechodzi na tak zwany drugi krąg,
10:49czyli wykonuje dodatkową rundę wokół lotniska.
10:52Wówczas mechanik sprawdza albo przyciskiem kontrolnym,
10:58jeśli zapalają się wszystkie lampki,
11:01to znaczy przyczyna jest inna niż przepalenie żarówki.
11:04Jeżeli przepalona żarówka, to ją w międzyczasie wymienia szybciutko.
11:08Jeśli bezpiecznik, to po prostu włącza ten bezpiecznik.
11:12Jest bardzo ważną sprawą, żeby jednak była ta sygnalizacja
11:16przy pomocy zielonej lampki,
11:19bo wtedy to podwozie nie dość, że jest wypuszczone,
11:23to jest jeszcze zapięte na zamki,
11:27uniemożliwiające złożenie się podwozia podczas lądowania.
11:31To odejście na drugi krąg jest w zasadzie nad pasem.
11:34I przelatując nad pasem,
11:37zwierzy przy pomocy lornetek
11:39dodatkowo sprawdzają,
11:41czy to podwozie wyszło, czy nie wyszło.
11:45Samolot musi nabrać prędkości, by się wznieść.
11:47Do lądowania podchodzi się na małym gazie,
11:50więc mechanik musi natychmiast zwiększyć obroty silników.
11:53Po wejściu silników na pełną moc
11:57następuje jeszcze moment,
11:59samolot jeszcze przepada.
12:01Ten moment akceleracji to jest ten czas
12:03od momentu przełożenia dźwigni gazu na pełną moc
12:08do uzyskania przez silniki tej pełnej mocy.
12:11I ten moment akceleracji trwa
12:13przykładowo od 8 do 10 sekund.
12:17To jest dosyć długi czas.
12:19Znaleziony na miejscu katastrofy panel
12:21z dźwigniami sterowania silnikami
12:23powiedział wiele o ostatnich 26 sekundach lotu 007.
12:28Dwie z czterech dźwigni były zablokowane na poziomie stop.
12:32Załoga mogła więc celowo wyłączyć dwa silniki.
12:39Rejestrator parametrów lotu Kopernika
12:42miał niesprawny zasilacz.
12:44Usterka ta istniała już w poprzednich lotach.
12:47Czarna skrzynka zapisywała jedynie prędkości obrotowe
12:50czterech silników i czas lotu.
12:52Nie było zapisu prędkości samolotu,
12:54aktualnej wysokości i kursu.
12:57Jakby tego było mało na 26 sekund
13:00przed zderzeniem z ziemią,
13:01całkowicie ustała rejestracja parametrów pracy dwóch prawych silników
13:04numer 3 i numer 4.
13:07Magnetofony pokładowe nagrywające rozmowy w kabinie pilotów
13:10również przerwały zapis 26 sekund przed katastrofą.
13:16Profesor Jerzy Maryniak z Politechniki Warszawskiej
13:19zrekonstruował przebieg ostatnich chwil lotu 007
13:23i sposób w jaki samolot uderzył w fosę fortu Okęcie.
13:26Samolot nosem wpadł do zamarzniętej fosy.
13:32Także po prostu kadłub to był pod kątem rzędu 13 stopni.
13:36Także kadłub rykoszetował.
13:38Stopniowo łamał się i leciał na teren fortu.
13:43Także ponad 200 metrów elementy leciały.
13:46Zostało mi przydzielone zadanie
13:49jako takiego nieformalnego szefa demontażu silników.
13:53Wrzuciło mi się w oczy to, że jeden z tych silników,
13:57właśnie silnik numer dwa, przykadłubowy, lewy,
14:02był wręcz złamany.
14:04Cały kadłub sprężarki był oddzielony od pozostałej części silnika
14:09i jedynie połączenia tych dwóch części,
14:15no bo dźwig wyciągnął go niby jako jeden zespół,
14:20były to po prostu resztki układu paliwowego, olejowego,
14:26te zewnętrzne rurki, które dostarczają normalnie przy pracy silnika
14:31na wszystkie ciecze robocze.
14:33I w przypadku tej katastrofy
14:37kadłub turbiny praktycznie prawie nie istniał.
14:40Sprawa o tyle była mniej skomplikowana i taka jasna,
14:44że było już wiadomo, że coś się stało ze sprzętem.
14:48Samoloty Iu-62 wyposażone były w cztery silniki NK-8
14:53zaprojektowane w biurze konstrukcyjnym
14:55Mikołaja Dmitrijewicza-Kuzniecowa.
14:58Turbina niskiego ciśnienia w tych silnikach była dwustopniowa.
15:02Składała się z dwóch dysków.
15:04Na miejscu katastrofy Kopernika
15:06brakowało dysku drugiego stopnia
15:08turbiny niskiego ciśnienia z silnika numer dwa.
15:12Zniszczony dysk turbiny znaleziono dwa kilometry
15:14przed miejscem katastrofy.
15:16Elementy dysku rozrzucone były w promieniu około kilometra
15:19w poprzek toru lotu samolotu.
15:21Łopatki turbiny były wyłamane.
15:24Dysk pękł na trzy niemal równe części,
15:26mniej więcej co 120 stopni.
15:29Taki sposób zniszczenia wskazywał na rozerwanie dysku
15:33siłami odśrodkowymi.
15:35Żeby wykonać ten przelot nad lotniskiem
15:38trzeba było zwiększyć moc silników,
15:41gdyż samolot podchodząc do lądowania
15:43zmniejsza moc i leci na tych niższych zakresach pracy.
15:47Nastąpiło rozkręcenie turbiny niskiego ciśnienia
15:52do prędkości obrotowej około 130%.
15:54To jest prędkość obrotowej, przy której
15:57nastąpuje rozerwanie tarczy turbiny.
16:02I tak w istocie się stało.
16:04Jak doszło do tego, że turbina rozkręciła się
16:06do takich obrotów?
16:07Stwierdziliśmy, że zniszczenie tarczy turbiny
16:13nie było pierwotną przyczyną zniszczenia silnika.
16:16Że trzeba szukać dalej.
16:18Drogą kolejnych demontaży i eliminacji
16:21wyciągnięto wał, który okazał się być urwany.
16:26To był wał główny, który łączył turbinę ze sprężarką.
16:34W silniku odrzutowym turbina napędza sprężarkę
16:37poprzez wspólny wał, który łączy te obie skrajne części silnika.
16:41Pęknięcie wału niskiego ciśnienia
16:43było bardzo charakterystyczne.
16:45Stwierdziliśmy, że złom, czyli to pęknięcie wału
16:50jest o charakterze zmęczeniowym.
16:53To znaczy, że to pęknięcie powstawało
16:56w długim okresie czasu, przy bardzo niskich obciążeniach.
17:00Ostatnie etapy, kilka ostatnich lotów
17:05odbiło się na tym złomie bardzo wyraźnie
17:07w postaci takich muszelek,
17:10które są łatwo dostrzegalne na zdjęciu.
17:13Te muszelkowe ślady mówią o tym,
17:16jak powoli rozwijało się przy kolejnych lotach.
17:19Rozwijało się pęknięcie.
17:21Pękreście powstawało na wskroś.
17:23Na wewnętrznej powierzchni z dwóch ognisk
17:26rozwijało się to pęknięcie.
17:27Pęknięcie zmęczeniowe osiągnęło prawie 50% przekroju
17:32poprzecznego wału i nastąpiło dołamanie.
17:36W ostatnich lotach to pęknięcie przyrastało powiedzmy
17:3910 mm, 5 mm.
17:42Im bliżej końcowego stadium pękania,
17:45tym te skoki w czasie jednego lotu były większe,
17:48czyli można było poniekąd odczytywać historię
17:52ostatnich lotów samolotu.
17:53Sprężarka odbiera część mocy wytwarzanej przez turbinę.
17:57W momencie pęknięcia wału doszło do wysprzęglenia turbiny,
18:01która w czasie około 1,1 sekundy
18:03rozkręciła się do obrotów nadkrytycznych
18:06i uległa rozerwaniu.
18:08I wtedy sprężarka przestaje pracować,
18:14no bo nie ma napędu.
18:15A z kolei turbina uwolniona do obciążenia sprężarki
18:21rozkręca się.
18:22Przypominało to eksplozję.
18:28Każda z trzech części tarczy turbiny
18:31osiągnęła prędkość 200 metrów na sekundę
18:34i wirując z szybkością 7400 obrotów na minutę
18:38została wyrzucona na zewnątrz silnika.
18:42W momencie, kiedy następuje rozerwanie tarczy,
18:46uwolnione fragmenty tarczy turbiny
18:50osiągają prędkość pocisku
18:55przy strzale z armaty przeciwpancernej.
18:57Jest to prędkość rzędu kilkuset metrów na sekundę.
19:00Pierwszy segment rozerwanej turbiny
19:03przebił gondolę silnika
19:04w rejonie tylnej belki zawieszenia silników,
19:07nie powodując istotnych uszkodzeń.
19:08Ślad uderzenia drugiego elementu dysku
19:11znaleziono na kadłubie turbiny
19:12sąsiedniego silnika numer 1.
19:14Trzeci segment przeszedł na wylot
19:16przez kadłub samolotu
19:17i uderzył w silnik numer 3.
19:2026 sekund przed zderzeniem z ziemią
19:23piloci praktycznie utracili
19:25trzy z czterech silników.
19:27Silniki IWA 62
19:28są zabudowane w części ogonowej,
19:31po dwa w połączonych gondolach
19:33z każdej strony kadłuba.
19:35Umieszczenie silników na kadłubie
19:37zamiast pod skrzydłami
19:38było zgodne z tendencją
19:40panującą w przemyśle lotniczym
19:41na początku lat 60.
19:43Zwykle jednak samoloty
19:45z takim układem miały
19:46dwa lub maksymalnie trzy silniki.
19:48Jedynym samolotem czterosilnikowym
19:50w tym towarzystwie,
19:52oprócz IWA 62,
19:53był brytyjski Vickers VC-10.
19:56Rozmieszczenie silników parami
19:58we wspólnych gondolach
19:59miało poważny mankament.
20:01Uszkodzenie jednego z silników
20:03prawie na pewno oznaczało
20:05także awarię sąsiedniego.
20:06Prototyp VC-10
20:08został oblatany
20:09zaledwie rok
20:10przed pierwszym lotem
20:11odrzutowca zaprojektowanego
20:12w biurze Iliuszyna.
20:14Oba samoloty były
20:15podobne do tego stopnia,
20:16że podejrzewano Rosjan
20:17o wykradzenie planów
20:18konstrukcyjnych
20:19brytyjskiej maszyny.
20:24Taki samolot pasażerski
20:26na jednym silniku
20:27w takim stanie
20:28powinien lecieć jeszcze.
20:30Powinien się utrzymać
20:32w powietrzu.
20:33Zniszczone silniki
20:35numer 2 i 3
20:36zostały prawdopodobnie
20:37wyłączone przez mechanika,
20:39o czym świadczą
20:40ściągnięte dźwignie sterowania.
20:42Silnik numer 1
20:43wykazywał zakłócenia w pracy.
20:46Mechanik mógł więc
20:47zmniejszyć jego obroty.
20:49Silnik numer 4
20:50pracował normalnie.
20:52Mechanik ustawił go
20:53na pełną moc.
20:54Mimo to samolot zaczął
20:55gwałtownie tracić wysokość.
20:57Rosjanie twierdzili,
20:59że samolot jeszcze
21:00mógłby się utrzymać
21:01w locie poziomym
21:02na jednym silniku.
21:05Wtedy
21:05od strony
21:06znaczy dynamiki lotu
21:10zażądałem,
21:11żeby podali
21:13charakterystyki silnika,
21:15skoro twierdzi,
21:16że na jednym
21:18silniku
21:19mógłby się utrzymać.
21:21Nic nie dostarczył.
21:24Kompletnie.
21:25Nic.
21:26Także to wszystko
21:27trzeba było
21:27samemu przeliczyć.
21:3414 marca 1980 roku
21:37w pobliżu
21:38Alei Krakowskiej
21:38w Warszawie
21:39rozbił się
21:40powracający
21:41z Nowego Jorku
21:41samolot
21:42IU-62
21:43o numerze
21:44rejestracyjnym
21:45Sierra Papa
21:46Lima Alpha Alpha
21:47noszący imię
21:48Mikołaja Kopernika.
21:50W katastrofie lotu
21:51007
21:52zginęli wszyscy
21:53pasażerowie
21:54i cała załoga.
21:56Na 12 sekund
21:58przed zderzeniem z ziemią
21:59mechanik ponownie zwiększył
22:01obroty silnika numer jeden,
22:02który mógł wykazywać
22:03najmniejsze oznaki awarii.
22:05Załoga nie mogła jednak wiedzieć,
22:07że uszkodzenia były w rzeczywistości
22:09bardzo poważne.
22:11Silnik wytwarzał zbyt mały ciąg.
22:13Faktycznie więc samolot
22:14leciał jedynie na silniku numer cztery.
22:18Piloci, którzy latali na Iłach,
22:21jeden z nich,
22:22szef pilotów,
22:24doktor,
22:25kapitan,
22:26doktor
22:26Smolicz.
22:27Poprosiłem,
22:28słuchaj Tomek,
22:29przywieź mi,
22:31popatrz na papiery
22:33moskiewskie,
22:34jak będziesz tam w Rosji.
22:35Wystarczy,
22:36jak tylko
22:38narysujesz dwa punkty,
22:40podasz mi wielkości
22:41i w jakiej siatce to jest zrobione
22:44i narysowane tylko
22:46krzywe.
22:47On to mnie to przywiózł.
22:50I zresztą potem,
22:51według tego,
22:52jeszcze raz przeliczyliśmy wszystko
22:53u mnie w zespole.
22:55Rosjanie od razu wyskoczyli.
22:57Skąd ja mam dane?
23:00Skąd wy to wszystko macie?
23:01Mówię, że to mój prywatny wywiad,
23:04moja liczna rozwiedka to skazała.
23:06Rosjanin powiada mi,
23:08dada,
23:08tyagi nie chwadaje.
23:09Za mały ciąg silnika.
23:11To wcześniej,
23:12w czasie pytań,
23:14to nie powiedział tego.
23:16Tylko, że wystarcza.
23:17Wszystko liczone.
23:19A potem,
23:19jak było udowodnione już,
23:21no to mówi,
23:22no tak,
23:23to się zgadza.
23:24Jeden silnik pracujący
23:26na pełnej mocy
23:27to za mało,
23:28żeby utrzymać Iła 62
23:29w locie poziomym,
23:31ale wystarczająco dużo,
23:32by wylądować.
23:33Pod warunkiem,
23:34że samolot ma
23:35sprawny układ sterowania.
23:37Prędkość samolotu
23:39w chwili zderzenia z ziemią
23:40wynosiła około 350 km na godzinę.
23:43Tyle wskazywał rozbity prędkościomierz.
23:45Tuż przed awarią silników
23:47Kopernik leciał z prędkością
23:49320 km na godzinę
23:51na wysokości 200 metrów nad ziemią
23:53i znajdował się w odległości
23:554 km od pasa
23:56na tak zwanej
23:573-stopniowej ścieżce,
23:59czyli podchodził do lądowania
24:00pod kątem 3 stopni
24:02w stosunku do płaszczyzny lotnista.
24:04Jeżeli samolot ma
24:06sprawny ster wysokości,
24:07to powinien wylądować
24:08nawet z pracującym
24:10tylko jednym silnikiem.
24:11Sprawa wyważenia steru
24:14wysokości,
24:15dlatego, że tam ster wysokości
24:17praktycznie biorąc
24:18nie był wyważony,
24:19tylko układ sterowania
24:21w tylnej części.
24:22Tam był ciężki
24:24popychacz od steru wysokości
24:27dany
24:27i w momencie przecięcia
24:30przed tym
24:33popychaczem
24:34to następowało,
24:35że ster opadał w dół.
24:37Popychacze steru wysokości
24:39i steru kierunku są sztywne.
24:41To ciąg przegubowo połączonych
24:43duralowych rurek
24:44biegnących od kabiny pilotów
24:45do powierzchni sterowych
24:47na ogonie samolotu.
24:48W miejscu, gdzie przechodzą
24:50obok silników
24:51uległy zniszczeniu
24:52w wyniku uderzenia przedmiotem
24:54przemieszczającym się
24:55z dużą prędkością.
24:57Przeciął je segment
24:58rozerwanej turbiny
24:59silnika numer dwa.
25:01Była dana ekspertyza
25:03do
25:03Laboratorium Kryminalistyki
25:05i znaleziono właśnie
25:08w miejscach przecięcia
25:10te
25:10ślady
25:12stopu
25:13z tejże tarczy.
25:15Czyli momentalnie
25:18utracił pilot
25:19możliwość sterowania
25:21pochylaniem samolotu
25:23i kierunkiem,
25:25jeżeli chodzi o
25:26ster kierunkowy.
25:27W jednej chwili
25:28samolot stał się
25:29całkowicie niesterowny.
25:31Ster wysokości
25:31opadł pod własnym ciężarem,
25:33zwiększając pochylenie
25:34samolotu
25:35na nos.
25:37W momencie przecięcia
25:38popychaczy
25:39sterowania
25:40sterą wysokości,
25:41tak,
25:42to momentalnie
25:43ster poszedł w dół.
25:44Jak ster został
25:45opuszczony w dół,
25:46to nastąpiło
25:50samolot
25:50w nurkowanie.
25:53Statecznik poziomy
25:54samolotu
25:55w chwili zderzenia
25:56z ziemią
25:56był wychylony
25:57o kąt
25:57minus 3,6 stopnia.
26:00Pewien ślad
26:01wskazywał,
26:02że pilot
26:02mógł w ostatniej chwili
26:04próbować
26:04zneutralizować
26:05skutki utraty
26:06steru wysokości
26:07poprzez zmianę
26:08kąta wychylenia
26:09statecznika.
26:10W momencie,
26:11kiedy nie miał
26:11sterów
26:12starał się
26:13posługiwać
26:14jeszcze
26:16stabilizatorem
26:17i przy sterownicy
26:20jest przycisk,
26:21który kieruje
26:22stabilizatorem
26:23i na
26:23środkowym pulpicie
26:25jest jeszcze
26:25pod kołpaczkiem,
26:27który jest
26:27zakontrowany
26:28drutem,
26:30awaryjne
26:31przestawienie
26:31stabilizatora.
26:32Lekarze stwierdzili,
26:34że na
26:35dłoni
26:36Lipowczana
26:37skaleczenia
26:39powstały
26:40za życia.
26:41z prawa dłoń
26:42dwa palce
26:45wskazujące
26:45i środkowy
26:46były ukute.
26:47To znaczy
26:48wydedukowano,
26:49że on
26:50zrywał ten
26:51kołpaczek
26:51i skaleczył się
26:53tą kontrówką.
27:13W biurze konstrukcyjnym Iliuszyna
27:15od lat pięćdziesiątych
27:16pracowano nad
27:17cywilnym samolotem
27:18odrzutowym
27:18dalekiego zasięgu.
27:20Oblatany
27:21w 1963
27:22roku
27:23Iu-62
27:24pod wieloma względami
27:26był konstrukcją
27:27przełomową.
27:29Dolnopłat
27:30o skrzydłach
27:30skośnych
27:31wyposażony
27:32w cztery silniki
27:33turboodrzutowe
27:34zabierał na pokład
27:35168
27:36pasażerów.
27:38Hermetyzowana,
27:39ciśnieniowa
27:39kabina pasażerska
27:40pozwalała na
27:41osiągnięcie
27:42pułapu
27:4213 tysięcy metrów.
27:44Z pełnym
27:45obciążeniem
27:45samolot
27:46mógł pokonać
27:46dystans
27:476 tysięcy
27:48800 kilometrów
27:49lecąc
27:50z prędkością
27:51przelotową
27:51wynoszącą
27:52820
27:53kilometrów
27:53na godzinę.
27:55Podróż
27:55z Moskwy
27:56do Londynu
27:56trwała więc
27:57około
27:58trzech godzin.
27:59Osiągi
27:59Iua-62
28:00nie odbiegały
28:02od porównywalnych
28:02konstrukcji
28:03zachodnich
28:04z tego okresu
28:04takich jak
28:05Boeing 707
28:07i Douglas
28:07DC-8.
28:16Każdy pilot
28:17marzył o tym
28:18żeby latać
28:19na 62
28:19i
28:24pierwsze samoloty
28:25Iua-62
28:26przyszły na
28:27wiosnę
28:2872
28:28roku
28:31i była to
28:33dla nas
28:33dosyć
28:34spora
28:35sensacja.
28:40Przez zakup
28:41samolotu
28:41Iua-62
28:43lataliśmy
28:44właściwie
28:44na wszystkie
28:45kontynenty.
28:49Latanie
28:50dla każdej
28:51stwiardesy
28:52na Iua-62
28:53to była
28:55poniekąd
28:55nobilitacja
28:56dlatego, że
28:57to już była
28:57ta starsza
28:58grupa
28:59to już były
28:59te bardziej
29:00doświadczone
29:01stwiardesy.
29:02Każda
29:03marzyła o tym
29:04żeby latać
29:05na Ile-62
29:06no bo
29:07był samolotem
29:08wygodniejszym
29:09poza tym
29:10ten samolot
29:11latał
29:12za ocean
29:13i w parę innych
29:14jeszcze miejsc
29:14na świecie.
29:29Najbardziej
29:30ten samolot
29:31odbiegł
29:31wyposażeniem
29:32elektronicznym.
29:34Sądzę, że
29:35technika
29:37lotnictwa
29:37cywilnego
29:38radziecka
29:39w elektronice
29:40tej
29:40nawigacyjnej
29:41to była
29:42opóźniona
29:43chyba o jakieś
29:4415 lat
29:45w stosunku
29:46do zachodu
29:46wtedy.
29:47Charakterystyczna
29:48ich cecha
29:48było to,
29:49że miały
29:49bardzo mocne
29:51skrzydła
29:51i w okresie
29:54na przykład
29:55lotu
29:55nad obszarami
29:56gdzie
29:58występowały
29:58silne turbulencje
29:59jak na przykład
30:00Zatoka
30:00Bengalska
30:01to
30:02wiedziałem,
30:03że zawsze
30:04sobie dadzą
30:04radę.
30:05Samoloty
30:06IW-62
30:06w Rosji
30:08to był
30:08samolot
30:09podstawowy
30:09samolot
30:10dalekiego
30:10zasięgu
30:11gdzie latały
30:12między Moską
30:13na przykład
30:13a Chabarowskiem
30:14to jest
30:15dla przybliżenia
30:16to jest
30:17odległość
30:18jak między
30:18Warszawą
30:19a Montrealem
30:20to jest taka
30:20mniej więcej
30:21odległość
30:22i te samoloty
30:23wykonywały
30:24co najmniej
30:2410 rejsów
30:25dziennie było
30:26z Moskwy
30:26do Chabarowska
30:27czyli jak
30:27duża była
30:28eksploatacja
30:29tych samolotów
30:30na tych odcinkach
30:32Lot
30:32doczekał się
30:34samolotów
30:34które mogą
30:35przelatywać
30:35nad Atlantykiem
30:36pierwszy
30:37powietrzny
30:37transatlantyk
30:38ochrzczony
30:39imieniem
30:39Mikołaja Kopernika
30:40odbył
30:41ostatnio
30:41pionierski
30:42lot
30:42do Kanady
30:47Zawsze
30:48mocną stroną
30:48naszego lotnictwa
30:49cywilnego
30:50była
30:50obsługa
30:5372
30:54rok
30:54kiedy przyszedł
30:55pierwszy
30:56samolot
30:56kilku 62
30:57to jeszcze
30:59z załogą
31:00instruktorską
31:01radziecką
31:02i pierwsze loty
31:04najbardziej doświadczenie
31:06piloci
31:07wykonywali
31:08z załogami
31:09radzieckimi
31:10w tej pierwszej grupie
31:12byłem szkolony
31:13i w pierwszej
31:15jednej z pierwszych
31:16załóg
31:17byłem drugim pilotem
31:19w tym czasie
31:20latałem z kapitanem
31:21Żuchowskim
31:22który był instruktorem
31:24na tym samolocie
31:26no i
31:27no i robiliśmy
31:30pierwsze loty
31:30pierwsze loty
31:32do
31:32Ameryki
31:33pod nadzorem
31:35instruktorów
31:36rosyjskich
31:37obowiązek
31:38było zrobienia
31:39trzech takich lotów
31:40pod nadzorem
31:52przylop
31:53przylop każdego
31:53transatlantyka
31:54to było wielkie
31:55wydarzenie
31:55to tam czekały
31:56dziesiątki
31:58ludzi
31:58na to
31:59rodzin
32:00znajomych
32:01taksówkarze
32:02którzy ich przywieźli
32:03same podróże
32:04za ocean
32:04to jest ogromna
32:05tradycja
32:06jeszcze przedwojenna
32:07kiedy mieliśmy
32:08transatlantyki
32:09ten najbardziej znany
32:11Batory
32:12albo też
32:12Józef Piłsudski
32:13i inne
32:13i one
32:15odpływały do
32:16Nowego Jorku
32:17z nowego
32:18polskiego portu
32:19w Gdyni
32:19to było
32:20przed wojną
32:20wielkie święto
32:21potem to się
32:22przeniosło na okęcie
32:23właśnie w momencie
32:24na początku lat 70
32:25kiedy
32:26Polskie Linie Lotnicze
32:28kupiły
32:29transatlantyki
32:30to oczywiście
32:31ceny były ogromne
32:32tych biletów
32:33to były ceny
32:33zaporowe
32:34no ale
32:35w momencie
32:35kiedy ktoś
32:36podejmował
32:36życiową decyzję
32:37bo to była ciągle
32:38ta życiowa decyzja
32:39która jeszcze
32:39została ze statków
32:40że
32:40no
32:41za kałuże
32:43lecę
32:43to znaczy
32:44że długo
32:45mnie nie zobaczycie
32:50Musiałem czekać
32:51aż
32:538 lat
32:54to znaczy
32:5572
32:55o ile dobrze pamiętam
32:57wszedł na
32:58wyposażenie lotu
32:59a ja rozpocząłem
33:01szkolenie w Moskwie
33:023 miesięczne
33:03w roku 80
33:05po wykonaniu
33:06określonych ćwiczeń
33:08rozpoczęły się
33:09loty
33:10po trasach
33:11i ja pamiętam
33:12że jako
33:13ostatni z grupy
33:15wykonywałem loty
33:17to było już
33:18grubo po północy
33:20wieża mnie pyta
33:21ile jeszcze
33:22ci zostało lotów
33:23ja mówię
33:25że zostało mi jeszcze
33:26dwa loty
33:28ten mówi
33:29no niestety
33:30samolot jest
33:31przeznaczony do lotu
33:32do Nowego Jorku
33:34więc proszę siadać
33:35kiedy indziej to zrobić
33:39samolot
33:40uległ katastrofie
33:41wówczas
33:42kiedy
33:43zwiększali
33:44moc
33:45do maksymalnej
33:46wada
33:47która była
33:48w silniku
33:49ona
33:50nieuchronnie
33:51prowadziła
33:52do katastrofy
33:53i gdybym
33:54wtedy skończył
33:55te dwa loty
33:56bo przy
33:57starcie
33:58każdym
33:59trzeba dawać
34:00moc maksymalną
34:01czasami się
34:02startuje
34:03kiedy
34:03lekki samolot
34:04na mocy nominalnej
34:05ale myśmy
34:06używali mocy
34:08startowej
34:09czyli maksymalnej
34:10przy każdym
34:11starcie szkolnym
34:12więc dwa loty
34:14dwa razy bym
34:15używał mocy
34:17startowej
34:18i
34:20przy trzecim
34:21starcie
34:23trzeba by
34:24trzeci raz
34:25dać
34:25moc startową
34:26prawdopodobnie
34:27nastąpiłaby awaria
34:28tego
34:29silnika
34:31wirujący
34:33z ogromną prędkością
34:34odłamek turbiny
34:34przebił poszycie kadłuba
34:36samolotu
34:36i przecinał wszystko
34:38co napotkał po drodze
34:40w tarcze turbiny
34:41były wgniecione
34:42fragmenty przewodów
34:43elektrycznych
34:43wyjaśniało to
34:45ostatnią zagadkę
34:45lotu 007
34:47brak nagrania rozmów
34:48z kabiny pilotów
34:49i brak części
34:50zapisu
34:51z rejestratora
34:52parametrów lotu
34:53zasilanie
34:54magnetofonów pokładowych
34:55zostało przecięte
34:56dyskiem turbiny
34:56rozsypujący się
34:58rozsypujący się
35:00dysk turbiny
35:00na trzy elementy
35:03uszkodził silnik
35:04numer jeden
35:05lewy silnik
35:06kręcowy
35:07przeleciał
35:09przez kadłub
35:10samolotu
35:12drugi element
35:14dysku turbiny
35:16przeciął wiązkę
35:18solidną wiązkę
35:21kabli elektrycznych
35:24przeleciał dalej
35:26przeciął dwa popychacze
35:28popychacz steru
35:30wysokości
35:31i popychać steru
35:32kierunku
35:32jedynym sprawnym
35:34elementem
35:35układu sterowania
35:35były lotki
35:36znajdujące się
35:37na końcach skrzydeł
35:38których wychylenie
35:39kontroluje się
35:40ruchami wolantu
35:41w prawo i w lewo
35:42pozwoliło to pilotowi
35:44na zmianę kursu
35:45samolotu
35:45w ostatnich
35:46sekundach lotu
35:47pilot
35:48kapitan
35:51mógł pochylić
35:53przechylić
35:54samolot
35:55i skierować go
35:56w kierunku
35:57fortu
35:59gdyby kapitan
36:00nie wykonał
36:00tego manewru
36:01samolot
36:01uderzyłby
36:02w budynki
36:02schroniska
36:03dla nieletnich
36:04które leżą
36:05niemal dokładnie
36:06w osi pasa
36:061-5
36:14najważniejsza
36:14była jednak
36:15odpowiedź
36:15na pytanie
36:16jak mogło
36:17dojść
36:17do pęknięcia
36:18zmęczeniowego
36:18wału
36:19względnie
36:19nowego silnika
36:20silnik numer 2
36:22miał wypracowaną
36:23najmniejszą ilość
36:24godzin
36:24ze wszystkich
36:25silników
36:25Kopernika
36:27producent
36:28nadaje silnikowi
36:29tak zwany
36:29resurs
36:30techniczny
36:31jest to
36:32przybliżony czas
36:33po którym silnik
36:33powinien sprawnie
36:34funkcjonować
36:35w przypadku silników
36:36NK-8
36:37było to na ogół
36:3818 tysięcy godzin
36:40do momentu katastrofy
36:42silnik numer 2
36:43przepracował
36:43jedynie
36:455459 godzin
36:47a więc
36:47mniej niż
36:48jedną trzecią
36:49przewidzianego czasu
36:50eksploatacji
36:51w trakcie śledztwa
36:52wyszło na jaw
36:53że silnik ten
36:54już wcześniej
36:54sprawiał kłopoty
36:55początkowo
36:57zabudowany był
36:57na samolocie
36:58Fryderyk
36:59Chopin
36:59do pierwszego
37:00remontu
37:01skierowano go
37:01już po 1700
37:02godzinach pracy
37:03uszkodzeniu
37:05uległy wówczas
37:05łopatki
37:06sprężarki
37:06niskiego ciśnienia
37:07później silnik
37:08zabudowano
37:09na samolocie
37:10Tadeusz Kościuszko
37:1119 stycznia
37:121977
37:13roku
37:14w czasie przelotu
37:15z Warszawy
37:16do Nowego Jorku
37:17silnik przekroczył
37:18dopuszczalny poziom
37:19wibracji
37:19o problemie
37:21poinformowano
37:22producenta
37:23na co
37:23Rosjanie
37:23odpowiedzieli
37:24oficjalnym pismem
37:25że silnik
37:26dopuszcza się
37:27do eksploatacji
37:28z podwyższonym
37:28poziomem wibracji
37:29rok później
37:31silnik trafił
37:32jednak ponownie
37:32do remontu
37:33po powrocie
37:34z ZSRR
37:35zabudowano go
37:36na samolocie
37:37Mikołaj Kopernik
37:38silnik ponad
37:39700 godzin
37:40pracował
37:40z podwyższoną
37:41wartością wibracji
37:42wibracje silnika
37:44były odczuwalne
37:45w tylnej części
37:46kadłuba samolotu
37:47powodowało to
37:49traktowanie
37:49tego silnika
37:50przez załogi
37:50jako usterkowego
37:52co wynikało
37:53z faktu
37:53iż był
37:54jedynym silnikiem
37:55o takich
37:55właściwościach
38:02Przerwanie wału
38:03wirnika niskiego ciśnienia
38:04silnika numer 2
38:05zapoczątkowało
38:06sekwencję zdarzeń
38:07które doprowadziły
38:08do katastrofy
38:09Pinowajcą był silnik
38:10numer 2
38:12lewy
38:13drugi silnik
38:14Zniszczone silniki
38:16numer 2 i 3
38:17zostały prawdopodobnie
38:18wyłączone
38:19przez mechanika
38:19o czym świadczą
38:21ściągnięte
38:21dźwignie sterowania
38:22silnik numer 1
38:24wykazywał zakłócenia
38:26w pracy
38:26mechanik mógł więc
38:28zmniejszyć jego obroty
38:29silnik numer 4
38:31pracował normalnie
38:32mechanik ustawił go
38:34na pełną moc
38:35mimo to
38:35samolot zaczął
38:36gwałtownie
38:37tracić wysokość
38:38kiedy
38:40inżynier pokładał
38:41i zwiększał
38:42prędkość obrotową
38:43w silniku
38:43nastąpiło
38:44rozerwanie
38:45turbina
38:45ogniska pęknięcia
38:48zmęczeniowego
38:48powstały w miejscu
38:49gdzie wał
38:50zmieniał swoją średnicę
38:51wewnętrzna
38:52powierzchnia wału
38:53była tu niewłaściwie
38:54obrobiona
38:55nie spełniała
38:56żadnych norm
38:57tak powinna wyglądać
38:59zgodnie z dokumentacją
39:00konstrukcyjną
39:01a tak wyglądała
39:03w rzeczywistości
39:07stwierdziliśmy
39:08że
39:09powierzchnia wewnętrzna
39:12jej chropowatość
39:13tej powierzchni
39:14wewnętrznej
39:14wału
39:15od której zaczęło się
39:16pękanie zmęczeniowe
39:17jest wyższa
39:19niż wymagania
39:21konstrukcyjne
39:22w miejscu
39:24zmiany średnicy
39:25znajdowało się
39:26też podcięcie
39:26powstałe w wyniku
39:28niechlujnej obróbki
39:29z krawaniem
39:30nastąpiło
39:31jakby zadarcie
39:32zadzior
39:33nastąpił zadzior
39:34wystąpił zadzior
39:35od noża
39:36więc albo ten nóż
39:37był tępy
39:38albo po prostu
39:41wykonawca
39:42niedłale to zrobił
39:44i nastąpił
39:45tak zwany
39:46karp
39:46który jest zwykle
39:49ogniskiem
39:50koncentracji
39:50naprężyń
39:51teraz w tym miejscu
39:52zwiększają się
39:53naprężeń
39:54na wskutek wzrostu
39:55koncentracji
39:56tych naprężeń
39:57ten karp
39:59staje się
39:59ogniskiem
40:00zmęczenia
40:01materiału
40:03tak wytoczony
40:04wał
40:04nie miał szans
40:05przepracować
40:05przewidzianych
40:06przez producenta
40:0718 tysięcy godzin
40:09no i to
40:10właściwie
40:10było
40:11rozstrzygające
40:12o przyczynie
40:14zniszczenia
40:15wału
40:15silnik
40:17osłabiało
40:17każde dodanie
40:18gazu
40:18wał mógł pęknąć
40:20w każdej chwili
40:21pech chciał
40:22że stało się to akurat
40:23po 8 godzinnym locie
40:25z Nowego Jorku
40:2614 marca
40:271980 roku
40:29gdyby samolot
40:31nie przechodził
40:31na drugi krąg
40:32mechanik nie musiałby
40:34zwiększyć mocy silników
40:35o ten jeden raz
40:36za dużo
40:37wał pękłby wówczas
40:39prawdopodobnie
40:40dopiero na ziemi
40:40podczas próbnego
40:42rozruchu silnika
40:43przed kolejnym lotem
40:44jednak brak
40:45sygnalizacji podwozia
40:46zmusił kapitana
40:47do podjęcia
40:48jedynej właściwej
40:49w tej sytuacji
40:50decyzji
40:53żarówka
40:54nie zapaliła się
40:55i teraz nie wiadomo
40:57czy podwozie wyszło
40:59w chwili zderzenia
41:01z ziemią
41:01podwozie Kopernika
41:02było w trakcie
41:03chowania
41:03przed odejściem
41:05na drugi krąg
41:06i znajdowało się
41:07w odległości
41:07około 30 centymetrów
41:09od położenia schowanego
41:10układ
41:12wypuszczania podwozia
41:13był więc
41:14sprawny
41:14lądowanie
41:15na kierunku 1.5
41:17to jest lądowanie
41:18pod słońcem
41:19wobec tego
41:21wszystkie te
41:22światełka
41:23i żaróweczki
41:24i lampeczki
41:25które są w kokpicie
41:26one są zupełnie
41:27inaczej
41:28gorzej
41:29widoczne
41:29przez pilota
41:32czy mechanika
41:33pokładowego
41:34no z drugiej strony
41:36po całej nocy
41:37po całej nocy
41:38to też
41:39uwaga
41:41i przede wszystkim
41:42ostrość wzroku
41:45jest trochę
41:46gorsza
41:46także
41:47może tam
41:48rzeczywiście
41:49któraś z tych
41:50lampek
41:50nie świeciła
41:53w ten sposób
41:55informując
41:55że podwozie
41:56nie zostało
41:57w pełni
41:57otwarte
41:58a może też
42:00było to
42:01tylko przy widzeniu
42:04najprawdopodobniej
42:05jednak przyczyną
42:06kłopotów
42:06z sygnalizacją
42:07podwozia
42:08była
42:08przepalona
42:09żarówka
42:14samolot
42:15alfa alfa
42:16był dumą lotu
42:17pierwszym
42:18transatlantyckim
42:19liniowcem
42:19który wszedł
42:20do służby
42:20w polskich
42:21liniach lotniczych
42:239 maja
42:241987 roku
42:27doszło
42:27do najtragiczniejszej
42:28katastrofy
42:29w dziejach
42:29polskiego lotnictwa
42:30komunikacyjnego
42:31samolot
42:32iu 62
42:33wersja m
42:34numer
42:35rejestracyjny
42:36Sierra Papa
42:36Lima Bravo Golf
42:37Tadeusz Kościuszko
42:39rozbija się
42:39w warszawskim
42:40lesie kabackim
42:415 kilometrów
42:42przed lotniskiem
42:43po przeciwnej stronie
42:44tego samego pasa startowego
42:46do którego
42:477 lat wcześniej
42:47podchodził
42:48Kopernik
42:50obie katastrofy
42:51wydarzyły się
42:52podczas podejścia
42:53do lądowania
42:54w obydwu
42:55rozbiły się
42:55niemal
42:56identyczne maszyny
42:57z obydwu
42:58nikt się
42:59nie uratował
43:04z obydwu
43:27muzyka
43:31KONIEC