00:02Specialty ng Romblon, aakalain mong kakanin, yun pala, ulam!
00:09Kung may pagkain man daw na hindi pagsasawaan ng mga Tigas-Sibuyan Islands sa Romblon, ito yun!
00:17Parang suman, pero may anghang!
00:20Wala itong sauce, hindi rin ito sausawan, pero ang tawag nila rito, sarsa!
00:30Dalawang araw bago magluto ng sarsa si Nilen, naglalagay na siya sa ilog ng mga pain na gawa sa plastic
00:38na kung tawagin nila, taon.
00:41O, itatali ko to kasi baka mamaya magbaha.
00:46Tapos inaanuhan ko lang ng bato, yan, okay na yan, papasok na yung pipon.
00:55Makalipas ang isang araw, muli niyang binalikan ang ginawa niyang patibong.
01:02Meron, tatlo, apat.
01:05Ang nagpapasarap sa sarsa ni Nilen, ang ipinansasahog niya rito ng hipon.
01:12O fresh water shrimp na nahuhuli sa napakalinis na ilog sa sibuyan.
01:19Ang tawag dito, uwang.
01:24Alas 5 pa lang ng umaga kinabukasan, gising na si Nilen at ang kanyang mister na si Marcos para magluto
01:31ng sarsa.
01:32Si Marcos ang toka sa pagkayod ng murang nyog.
01:38Si Nilen naman ang naghihimay ng ulang.
01:44Ang mga pinagbalatan ng mga ulang, sa halip na itapon, dinikdik ni Nilen, gamit ang lusong at halo.
01:55Lalagyan ko na ng sabaw na konti.
01:59Sabaw yan ng ano?
02:00Nyog.
02:00Bakit sabaw ng nyog na eh?
02:02Kasi matamis kasi ito eh.
02:04Oo.
02:04Ito na yung nadurog.
02:06Tapos lalagay ko na yung sili.
02:08At yung bawang.
02:12Lalagay na yung buyas.
02:15At saka yung paminta.
02:21At inihalo ang kinayod na nyog.
02:24Mas babayun ka na naman ulit.
02:26Para maghalo-halo eh.
02:29Ito, bubudbud ko na dito eh.
02:31Di ba pulang-pula na siya pag ano oh.
02:34Ang hamon kay Nilen, tansyahan lang ang kanyang timpla.
02:38Bawal kasi niyang tikman ang kanyang gawa.
02:42Ako hindi ako kumakain kasi may kulibra ako.
02:44Kasi yung pag may kulibra ka, bawal yung mapupulan.
02:48Ang mga hinalong sangkap, sunod niyang ibinalot sa murang dahon ng nyog.
02:58Sinusukat ko yan para pare-pare yung laki.
03:03Habang si Marcos naman, inihanda ang paglulutuan ng sarsa.
03:07Nilagyan niya muna ng bote ang gitna ng lutuan.
03:10At saka binudburan ang paligid nito ng kusot o pinong tilad ng kahoy.
03:16Tatanggalin mo yung pati yung bote.
03:18Kasi diyan dadaan yung apoy.
03:21Tapos yung kahoy na pang ano doon oh.
03:24Siksik mo.
03:25Siksik.
03:26Siksik mo para may daanan yung apoy.
03:31Ang sarsa, pinakuluan sa malaking kaldero na may sabaw ng nyog at dinikdik na balap at ulo ng ulang.
03:44Ang palatandaan na ready to serve na ang sarsang ulang kapag naubos na ang sabaw sa kaldero.
03:56Ang benta niya rito ng 25 pesos kada piraso.
04:07Dahil sa kanyang sarsang uwang, napag-aral ni Nilen ang kanyang anak na si Letty.
04:13Si Letty, isa na ngayong lisensyadong guro.
04:17Dapat sipagan mo talaga, hindi yung, ay nako, tama na yun, or lang, ganun.
04:24Hindi, talagang go-go ko ah.
04:28Ang pambatong sarsa naman ng mga taga San Fernando,
04:32ang creamy at malinamnam na sarsa ni Marcelino,
04:37na mas kilala sa bansag sa kanilang bayan na si Narsa Man.
04:42Ang kanya raw kasing sarsa, hindi niya tinitipid sa gata na siya mismo ang kumukuha mula sa mga nagtatayugang puno
04:52ng nyog.
04:53Si Marcelino, nag-alas Spider-Man sa pag-akyat.
05:01Ang sabaw ng nyog, inihiwalay niya muna.
05:04Nihipong ko yung sabaw kasi, ipangsabaw ko rin yung sa paglagaan ng si Narsa.
05:10Kinayod niya ang laman.
05:14Sunod niya itong inihalo sa iba pang mga sangkap.
05:19Ang kaibahan daw ng sarsa ni Marcelino, hindi niya ito sinasahugan ng sibuyas.
05:26Ang misis niyang si Elisa, eksperto sa pagbabalot ng sarsa.
05:31Dati ang nagagawa lang namin, wala pa yata isang daan.
05:35Ngayon, pag binolyom namin, nagawa na kami ng nasa 300 piraso.
05:39Lilipad ka raw sa sarap ng sarsang uyang ni si Narsa Man.
05:44Naabot kaya ang presyo.
05:4610 pesos kada piraso.
05:49Inilala ko niya ito sa bayan.
05:52Sakay ng kanyang bisikleta.
05:5410.
05:55Ang isang ito, aba, pinakkiaw ang tinda ni Marcelino para ipadala raw sa Maynila.
06:02Ay, nasasarapan sila.
06:05Ano ma'am?
06:06Ang ilan naman sa mga luto ni Marcelino, idinideliver niya sa tindahan ni Virginia.
06:12Tatlong oras, ubos.
06:14Kung saan kumain at nasarapan sa sarsa, ang content creator mula Canada na si Becoming Filipino.
06:23Sarsa.
06:25Oh, and it smells amazing actually. Wow.
06:29Honestly, freaking delicious.
06:33Haven't had this in forever.
06:34I think I need to take a little bit of rice with it too.
06:40Mmm.
06:41Yeah, there's like this little gradual kick of chili.
06:46Mmm.
06:48Mmm.
06:49Si Marcelino, dating construction worker,
06:53hanggang tinuruan daw siyang magsarsa ng tsyahin at pinsa ni Elisa.
06:57Sa nakalipas na dalawang dekada,
07:00sa pagsasarsa na raw binuhay ni Marcelino,
07:03ang kanyang mag-iina.
07:04Doon lang napupunta sa pambaho ng mga bata,
07:08sa pagkain.
07:09Minsan pa, may naiipong din na kunti.
07:11Sa kaso ng Romblon,
07:13ang sikat ay yung sarsa.
07:14Na usually,
07:15ang ginagamit na pambalot dyan ay yung dahon ng niyog.
07:19Sa kahidyokan,
07:19same siya ng ingredient sa sinarsa,
07:21pero may isang baryasyon kung saan na ginagamitin na pambalot ay dahon ng gabi.
07:25Ang sarsa naman,
07:27sa bayan ng kahidyokan,
07:29dito pa rin sa isla ng Sibuyan,
07:32walang tapon.
07:34Sisimutin mo raw,
07:35mula laman,
07:36hanggang balat.
07:38Ang ginamit kasi nila ritong pambalot,
07:41dahon ng gabi.
07:42At ang tawag nila rito,
07:43Pinais.
07:45Isa sa mga gumagawa ng Pinais sa Barangay Lumbang,
07:49si Linda.
07:49Ang mga ipinambabalot niyang dahon ng gabi,
07:52libre niya lang nakukuha sa gilid-gilid ng mga palayan.
07:57Kailangan ano,
07:58yung tama lang siya ng nipis,
08:01hindi siya malambot,
08:02hindi siya matigas.
08:04Sa kanilang kubo naman,
08:06abala na ang mister niyang sinuwel,
08:08na dati ring cook,
08:09sa paghahanda ng mga gagamiting sangkap.
08:12Kailangan po siyang tadta rin
08:14para pagdating po doon sa,
08:16parang nagmi-mix na lang po siya.
08:18Habang ang mga isasahog namang uwang ni Noel,
08:21kinuha niya hindi sa ilog.
08:24Yung mga buhay,
08:25pinapakawalan ko dito sa,
08:27kaya istakan ko ng tipon.
08:30Mas masarap siya pag-press.
08:33Ang mga uwang,
08:35binalatan,
08:36tinagtad ng pinong-pino.
08:39Tinip-dip,
08:41inihalo sa kinayod na nyog.
08:46Ibinalot ito ni Linda
08:47sa dahon ng gabi.
09:02Kailangan din daw mag-ingat
09:04sa paghango ng pinais
09:06para hindi mabutas
09:07ang dahon ng gabi.
09:10Masarap!
09:11Lalo't halos kalahating araw ito,
09:14niluluto.
09:15Medyo maanghang siya,
09:16spicy.
09:17Magandang partner dito.
09:18Ang sarsa ay nagtataglay
09:20ng protina
09:21at iba pang mga nutrients
09:23gaya ng meron din itong iron
09:25kung ito ay binalot
09:27sa dahon ng gabi.
09:29Alamin din natin
09:30kung tayo ay may allergy dito.
09:33Para sa mga malayo
09:35sa kanilang lugar,
09:36pwede raw umorder online.
09:39Dahil nga,
09:39rich yung sibuyen
09:40sa mga natural
09:42like the ulang
09:43na makukuha lang
09:44sa ilog at sapa.
09:45We have the abundance
09:47sa nyog.
09:48So,
09:49make sure ng mga
09:50makakatikim
09:51ng aming
09:52pais or sarsa
09:53na fresh yung ingredients
09:54na ginagamit.
09:55Magkakaiba man
09:56ang hugis,
09:57balot at timpla
09:59sa bawat sarsa
10:00ng sibuyen,
10:01may resiping minana
10:04at kabuhayang binoo.
10:06Kaya,
10:07mahabaman ang biyahe
10:09patungo rito.
10:10Ang mga inihahain
10:12sa kanilang hapag
10:13mabilis maubos
10:15sa sarap.
10:17Talagang
10:18sarsarap!
10:23Thank you for watching
10:25mga kapuso!
10:26Kung nagustuhan nyo po
10:27ang videong ito,
10:28subscribe na
10:29sa GMA Public Affairs
10:31YouTube channel
10:32and don't forget
10:33to hit the bell button
10:35for our latest updates.
