Oynatıcıya atlaAna içeriğe atla
Ülke TV
  • 19 dakika önce
ÜLKE TV’DEN YENİ PROGRAM: “TÜRKİSTAN’DAN ANADOLU’YA”

Türkistan’dan Anadolu’ya uzanan Türk tarihi, kültürü ve medeniyeti Ülke TV’nin yeni programı “Türkistan’dan Anadolu’ya” ile izleyiciyle buluşuyor. İlahiyatçı/Yazar Dr. Erkan Aydın’ın sunacağı programda, Türk tarihinin önemli dönemleri, kültürel değerleri ve bilimsel birikimi alanında uzman konuklarla birlikte değerlendirilecek.

“Türkistan’dan Anadolu’ya” Türk dünyasının ortak tarihine, kültürel değerlerine ve bilimsel mirasına ışık tutmaya geliyor. Tarih, bilim, düşünce ve medeniyet alanlarında önemli çalışmalar gerçekleştiren akademisyenler ve uzman isimler konuk olacağı programda Türk tarihinin bilinmeyen yönleri, bilimsel gelişmeler, önemli şahsiyetler ve medeniyetimize yön veren birikimler, alanında yetkin konukların değerlendirmeleriyle izleyiciye aktarılacak.

Tarihi ve kültürel mirasımızı yeniden keşfetmeye, geçmiş ile bugün arasında güçlü bir bağ kurmaya davet eden “Türkistan’dan Anadolu’ya”, her Cuma saat 21.00’de Ülke TV ekranlarında izleyiciyle buluşacak.
Döküm
00:04MÜZİK
01:30Bizler Hz. İbrahim'in milletinden, Hz. Muhammed Aleyhisselatü Vesselam'ın ümmetindeniz.
01:35İslam'ın son güneşi Mekke, Medine'de doğdu ama Türkistan'da yükseldi.
01:40Buradan sadece İpek yolu kermanları geçmedi.
01:44İlim, medeniyet, kültür, sanat nehre aktı.
01:47Bizler İslam kültür medeniyetinin izini taşıyan programlar yapıyoruz.
01:51Daha önce Mekke, Medine, Kudüs, Ramazan ayında ülke TV ekranlarında Endülüs'ten canlı yayınlar yaptık.
01:59Şimdi de Türkistan'da, Özbekistan'ın kültür başkenti Semerkant'tayız.
02:05İlim, medeniyet, kültür, sanat yolculuğumuza buradan devam edeceğiz.
02:09Burada özel izinlerle bu yolculuğu yapabilmemiz için bize fırsat verenler var.
02:16Onlara bir teşekkür etmek istiyorum.
02:18Her şeyden önce şu anda biz İslam bilim tarihinin, Türk İslam düşüncesinin, bilim tarihinin önemli merkezlerinden bir tanesinden bu yayını
02:32açıyoruz.
02:32Bu tarih eserleri ayağa kaldıran, İslam medeniyetini, kültürünü, Türk medeniyetini yeniden canlandıran Özbekistan Cumhurbaşkanı Sayın Şevket Mirzuyev,
02:44muhterem kızları Sayın Şevket Mirzuyev ve hanımefendilere özellikle teşekkür etmek istiyorum ben.
02:51İslam medeniyetini, Türk İslam düşüncesini, medeniyetini besleyip, himaye edip yeniden ayar kaldırdıkları için.
02:58Bizim bu mekanlara girerek özel çekimler yapmamızı sağlayan bu izinleri almamıza vesile olan
03:04Özbekistan'ın Türkiye Büyükelçisi İlham Haydarov ve ekibine özellikle teşekkür ediyorum.
03:12Bu koordinasyonu yapan, bize bu konuda yol gösteren, Türk dünyası ve Türkistan üzerine büyük akademik çalışmalar olan kıymetli dostum hocam,
03:23Prof. Dr. Ruhi Ersoy hocama, bu yayını sizlere ulaştırmamız için bizi yüreklendiren, cesaretlendiren
03:31Ülke TV'nin yönetim kurulu başkanı Mustafa Çelik Beyefendi'ye, kıymetli dostum ağabeyim Hasan Öztürk Beyefendi'ye ve bizi destekleyen,
03:42bu çalışmaya ikna eden ve bize her türlü imkanı sunan kıymetli dostum, kıymetli ağabeyim,
03:49Ziraat Bankası Genel Müdürü Alparslan Çakar'a ve emeği geçen, yayında, yapımda emeği geçen bütün arkadaşlarıma teşekkür ederek başlamak istiyorum.
03:59Bugün çok kıymetli bir hocamızla başlangıç yapıyoruz.
04:04Prof. Dr. Mustafa Kaçar.
04:07Hocamız Fatih Sultan Mehmet Üniversitesi Bilim Tarihi hem kurucu başkanı hem de şu andaki başkanı.
04:15Hocam, Türkistan'a, Özbekistan'a, Semerkand'a hoş geldiniz.
04:20Hoş bulduk.
04:21Nasılsınız?
04:21Eksik olmayı sağ olun sizler.
04:23Kendinizi nasıl hissediyorsunuz burada?
04:24Açıkçası bilhassa Ulu Bey'in dolaştığı bu mekanda, gözlem yaptığı bu mekanda böyle bir programda olmanın verdiği saadeti ve kıvancı
04:35anlatmak mümkün değil hakikaten.
04:37Allah ondan bin kere razı olsun.
04:39Amin.
04:40Mekanı cennet olsun, şehit olduğu için hem alim hem şehit olduğu için Peygamber Efendimiz'e sallallahu aleyhi ve selleme inşallah
04:47en yakın olan biri olsun diye düşünüyorum.
04:51İnşallah.
04:51İnşallah.
04:52Kıymetli izleyicilerimiz o kadar özel bir yerdeyiz ki biraz sonra hocamla konuşacağız.
04:58Ulu Bey'in, Rasa Tanesi'nin temelleri üzerinde bu programı çekiyoruz.
05:04Mekanların ruhu vardır, çok özel.
05:06Hocam, İslam bilim tarihi deyince tabi bunun önemli bir kısmını da Türklerin katkıları oluşturuyor.
05:15Onun için biz buna Türk bilim tarihi demiyoruz.
05:19İslam bilim tarihinin bir kısmı zaten Türk bilim tarihiyle özdeşleşiyor.
05:24Tabi aklımıza hemen Allah rahmet eylesin Fuat Sezgin hocamız geliyor.
05:30Sizin onunla teşvik mesainiz de var.
05:34Bildiğim kadarıyla bu bölümü kurma konusunda sizi davet eden, teşvik eden.
05:40İsterseniz onu anarak başlayalım.
05:44O nasıl bir yol gösterdi, neler kattı bu çalışmalara?
05:47Rahmetli Fuat Sezgin hocam.
05:49Hocam diyeceğim çünkü Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi'nde bir bilim tarihi bölümü kurulması.
05:56Azmi ve yönetimi ondaydı.
06:00Ve beni de açıksa çağırması, iltifat etmesi benim için ayrıca bir gurur meselesidir.
06:07Çünkü Fuat Sezgin hocamız çalışmalarıyla, İslam'ı kucaklayan, çepeçevre kapsayan düşüncesiyle, ufkuyla önemli bir şahsiyettir.
06:20Günümüzde ve daha önce Tanzimat sonrasına baktığımızda egemen, oryantalist bakış açısına karşı açıkçası açık yürekle mücadeleyi başlatan bir uyanışı temsil
06:33eden bir bilim tarihçisidir.
06:35İslam medeniyetinin daha sonraki bütün medeniyetlerin anası olduğunu ifade eden ve her Müslümanın da bu İslam'ın yitik malı bilimin
06:46peşinde bir çaba sarf etmesi gerektiğini ihsas ettiren ve ikaz eden bir şahsiyetti.
06:53Gani gani rahmet eylesin.
06:55O sadece bilimi ve medeniyeti akademik sırça köşkten indirip halka ulaştırmıştır.
07:02Bugün İstanbul'da Gülhane'de kendi adını taşıyan Prof. Dr. Fuat Sezgin İslam Biliği ve Teknoloji Tarihi Müzesi Vakfı ile bunu hem
07:14bilim tarihi çalışmaları yapacak öğrencileri teşvik ve destekli burslarla hem de halka İslam medeniyetinin somut delillerini sunuyor.
07:25Bu öğrenmenin ve öğretmenin en mükemmel bir yoludur.
07:29Çünkü sadece o müzede kısmi olarak İslam medeniyetine ait araçlar ve bilimler, bilgiler söz konusu 800 kadar orada obje sergilenmekte.
07:41Astronomiden fiziğe, kimyadan mimariye varıncaya kadar tıp konusunda, sanayi konusunda ve savaş teknolojileri konusunda muazzam bir gelişmeyi orada somut olarak
07:54görmek mümkün.
07:55Fuat Sezgin Hoca'nın hem akademik hem de halka dönük olarak bilim tarihi, çabası çalışmaları hakikaten bizim takdir edebileceğim çok
08:04üstünde bir gelişmeler.
08:06Allah rahmet eylesin diyelim.
08:07Yani onu da belki birkaç program anlatsak bitiremeyiz hocam.
08:12Şimdi biz ülketi ve ekranlarında bu programımız hocam 20 bölüm olacak.
08:17Her hafta yayınlanacak.
08:19Biz burada Ehli Sünnet İnancı'nın önemli temsilcilerinden İmam Matur Hedi, onun Tevilatül Kur'an'ı, İmam Bukhari,
08:28Hadis Sünnet Çalışmaları, Şahı Nakşibent, Buhara'da, İstanbul'da Tezkiye Tasavvuf, İlk Türkistan Devletler Tarihi, Taşkent.
08:37Birçok program yapacağız. Ama bugün özellikle bununla başlayalım istedik.
08:43Neden?
08:43Çünkü özellikle yeni nesil bilim, irfan, teknoloji, sanat, mimari, kültür deyince bunun doğuda herhangi bir kökü olduğu konusunda bir fikir
08:56sahibi değil.
08:57Böyle düşünüyorum.
08:59Sanıyorlar ki biz hep karanlık çağlar yaşadık.
09:01Aydınlanma sadece batıdan oldu. Güneş batıdan doğdu.
09:06Türkistan düşünce tarihinde, İslam tarihinde bilimin, medeniyetin, teknolojinin izi yok.
09:13Biz insanlığa hiçbir şey katmadık.
09:16Hep onların ürettiklerinin üzerine konduk sanıyorlar.
09:20Özellikle ben bugün bu konuyu sizin gibi önemli bir bilim adamıyla konuşmak için Ulu Bey'den başladım.
09:28Elbette burada daha büyük İslam alimlerimiz var. Onları da ele alacağız.
09:33Tabii.
09:33Bir ekranları başında bütün izleyicilerimiz bilsin istiyorum hocam.
09:38Ulu Bey kimdir? Hayatı, ilk eğitim yılları nerede, nasıl geçti?
09:43Neden önemli ve biz bugün neden onu konuşuyoruz?
09:46Ulu Bey, Timur Han'ın torunudur. Babası Şahruh, Timur Han'ın oğlu.
09:54Ve tabii ki Timur Han 1405 yılında vefat ettiğinde bütün bu bölgenin Timur İmparatorluğu'nun başında Şahruh Han geçti.
10:04Tabii ki daha genç yaşta Mirza Ulu Bey'e bu özellikle Semerkand bölgesinin hakimiyetini verdi.
10:12Şimdi Mirza Ulu Bey, tefrafuk diyelim, 1394 yılında 22 Mart'ta dünyaya gelmiştir.
10:23Yani Ekinoks'ta, geceyle gündüzün eşit olduğu bir anda dünyaya gelmiştir.
10:29Sanki kaderi oradan belli olmuş gibi gökyüzüne ilişkin, uzaya ilişkin ve astronomiye ilişkin sanki orada ilk ışığı almış gibi duruyor.
10:42Tabii ki büyük torun. O yüzden kendisine Ulu Bey dedi. Asıl adı Mehmet Taragay'dı. Taragay.
10:49Bu özellikle bir hatunun himayesinde hem önemli eğitim görecektir, dil öğrenecektir.
10:58Hatta Çince bilebildiği söylenir.
11:00Tacik ve tabii ki Arapça, Farsça'yı da öğrenmiştir.
11:06Küçük yaşta hem bir hükümdar ama daha çok alim diye belki ifade edebiliriz.
11:13Tabiatla, uzayla, dünyayla ve tabii ki dini ilimlerle ilgili çok önemli bir eğitim görmüştür.
11:24Baktığımızda daha genç yaşlarındayken, 20'li yaşlarını bitirmeden Semerkant'ta bir rastlathane ve bir medrese kurmayı hayal ediyor.
11:361417 yılında bakıyoruz ki medresenin temellerini atmış.
11:41Peki hocam, burası Maverav-ı Nehir bölgesi diye zikrediliyor.
11:47Ceyhun Nehri'nin ötesi, Ceyhun'la arası.
11:50Bura Ulu Bey'den önce bir Moğol istilasıyla tarumar edildi.
11:55Ulu Bey bu ortamda nasıl böyle medrese kurabilecek bir yere getirdi işi?
12:02Evet.
12:03Rejistan Meydanı'nda, ekranlarda izleyicilerimizle siz konuşurken gördükler.
12:09Yani sadece medrese değil, müteşem ve şem yapılar bunlar tabii ki.
12:14Hani imparatorluğun açıkçası ihtişamını yansıtan medreseler bunlar, yapılar.
12:19Şimdi tabii ki Moğol akınları sonrası ve aynı zamanda bir asır önce Moğollarla aynı zamanda Haçlılar saldırıları var.
12:30İslam dünyası büyük bir kaos dönemine girecektir.
12:34Horasan'dan Endülüs'e varıncaya kadar muazzam bir şey başlayacaktır.
12:40Yani kaotik bir dönem başlayacaktır.
12:42Çünkü iki taraftan da büyük bir terör vardı yani.
12:46Çünkü Haçlıların karşısında onların akla gelmedik, işkenceli, çok darane bir savaşçısı durumunda İslam'ın sıkıştığını görüyoruz.
13:00Ve açıkçası bu kaotik dönem Timur zamanında da daha sonra Şahruh ve Semerkand özelinde baktığımızda Ulubey zamanında da devam edecektir.
13:13Anadolu'da da aynı şekilde devam edecektir.
13:17Ve işte İslam'ın en ihtişamlı döneminde Irak'ta, Bağdat'ta da devam edecektir.
13:22Bu şeyde ama önemli bir mesele var burada.
13:27Bizim ulemamız var, şahsiyetlerimiz var.
13:32Yani Ahmet Yesevi'den gelen, onun devamı olan şahsiyetler var.
13:38Yani burada işte Nakşibendi Hazretleri'ni tutalım.
13:41Hacı Bayram'a kadar ki onun ekolu Anadolu'ya kadar ulaşacaktır.
13:46İmam Maturidi, Mansuri'yi de göz önünde bulunan.
13:51Dolayısıyla burada halkın bir ümidini zenginleştiriyorlar.
13:57Halka İslam'a tutunmayı, İslam'ın kurtarıcı olarak yaşaması için bir okul, bir ekol oluşturuyorlar.
14:07Bir yol oluşturuyorlar.
14:09Bugün bile hala bu ekol, bu yol toplum içerisindeki dayanışmanın asıl itici gücü olarak bakmak lazım.
14:18İşte burada Ulubey'in önemi ve özelliği, burada ilim dünyasının, ilim insanlarının desteklenmesi,
14:30yeni ilim erbabının yetişmesi ve adaletin dağıtılması için hem akli hem de nakli bilimlerin bir arada okutulmasını, öğretilmesini, hedeflemesinden kaynaklı.
14:44Ulubey'in medresesini bugünkü anlamda bir üniversite olarak nitelendirebilir miyiz?
14:50Yani Ulubey'in medresesine bence bugünkü üniversitelerle bir benzetme yapmayalım.
14:55Nedenini söyleyeyim.
14:56Çünkü paradigma değişik.
14:59Ulubey'in medresesini çok üst düzey bir kurum olarak görmek lazım.
15:04İrfan kurumu.
15:05Hatta eğitim de demek doğru değil oraya.
15:07Oraya bir marifet, bir marif kurumu olarak bakmak lazım.
15:11Yani içinde bilim var, sanat var, teknoloji var, hukuk var ve dini ilimler var.
15:19Günümüzden biraz farklı olarak İslam alimleri elbette ki Allah'ın insanlar için takdir etmiş olduğu tabi hakları, doğuştan gelen haklarını
15:31en iyi şekilde temsil etmek için varlar.
15:34Bunların adalete ve özgürlüğe ve refaha olan ihtiyaçlarını bunlar sağlıyorlar.
15:41Dolayısıyla üniversitelerle karşılaştırmak bence İslam medrese sistemine, İslam marif sistemine birazcık zayıflatır.
15:53Sanki üniversite daha güçlü bir eğitim kurulmuş da medrese değilmiş gibi aslında bir yerde çok doğru.
16:00Herhangi bir paralellik de söz konusu değildir.
16:02Çünkü bizde ilim aranır ve ilim arayan herkese her kapı açılır.
16:08Orada para ödemesine veya iyi geçimini sağlamasına gerek yoktur.
16:14Fuat Sezgin Hoca da öyle yaptı.
16:17Burslu olarak ve öğrencilere de harçlık vererek bu eski İslam medrese sistemini oluşturmaya çalıştı.
16:26Yani zihniyet olarak.
16:27Hocam Ulubey Medresesi'nin alt katında öğrencilerin ders gördükleri sınıflar, üst karneleri vardı zaten.
16:34Peki hocam.
16:35Hocalar da oradadır. Onların dershaneleri özel.
16:39Ulubey Medresesi için şunu da söyleyebiliriz.
16:43Ulubey tabiat tarihini de yani tabiat bilimlerini de, uzay bilimlerini de ve fıkhi ve mantık bilimlerini de bir arada vermiştir.
16:55Çünkü ona göre bir alim, fakih aynı zamanda tabiat tarihini tabiatı da bilmeli ve kainatı da bilmeli.
17:04Mantığı da bilmeli, matematiği de bilmeli.
17:07Hocam bir insan akşam yatıp sabahleyin bir rastlathane kurmayı düşünmez.
17:11Düşünmez tabii.
17:13Üzerinde bulunduğumuz bu rastlathaneye gelmek istiyorum aslında.
17:17İslam dünyasında o sırada astronomi çalışmaları ne durumda?
17:22Neden Ulubey burada bir rastlathane yapmak istedi ve bunu hangi ilmi zemin üzerine yükseltti?
17:31Bu konuda etkili isimler.
17:33Daha sonra hocalara da biraz geleceğim.
17:35Evet. Burada tabii ki hem büyük bir hocalar için büyük bir himaye oluşunca, uygun da bir zemin olunca, mekanda oluşunca
17:46çok kıymetli hocalar Semerkant'a geldiler.
17:49Mesela buradan, Bursa'dan gelen Kadızade-i Rumi'yi özellikle zikredebiliriz.
17:55Yine Ulubey'in kuzeni İskender Bey'in yanında ve himayesinde olan Cemşit el-Kâşi var.
18:05Çok büyük matematikçidir.
18:07Hemen çok büyük bir astronomdur aynı zamanda.
18:10Ve Fethullah Şirvani vardır.
18:14Ve Ali Kuşçu o zaten Ulubey Sarayı'nda yetişmiş birisi.
18:19Böyle bir komisyon veya diyelim nasıl diyelim bir heyet karar veriyor.
18:25Bunun tarihe dayalı sebepleri var.
18:28Özellikle bir asır önce veya birkaç nesil önce Meraga'da hoca Nasreddin Tuğsi'nin kurmuş olduğu ve Hülagü Han'ın özellikle
18:39bahanesi olduğu büyük bir Meraga rasathanesi vardır.
18:42Tabii Nasreddin Tuğsi, İslam'ın en ihtişamlı döneminde astronomi alanında fikirleri açan ve matematikle daha doğrusu rasyonel olarak düşünülen evrenin
19:00hareketine dair verileri matematiksel olarak ortaya çıkaran birisi.
19:06Ve Tezkirefül İlmül Heyye adlı büyük bir eser kalemi almıştır.
19:11Bugün bile eserden istifade ediyoruz.
19:14Özellikle o dönemin astronomi hayatı hakkında.
19:17Onun büyük bir ilhamı vardı.
19:18Ama onun ötesinde gerçekten El Ziyerkali'den, Sufi'den, İbni Yunus'tan bir başlayacak olursak, İbni Şatır'dan ve Urmevi'den, Nehriz'den birçok astronomi alimi
19:34özellikle gökyüzü gözlemleri konusunda çalışmalar yapıyorlar, aletler icat ediyorlar.
19:40Bunların da önemli bir kısmı yıldızların, yıldız atlası çıkarmak.
19:49Hipparchos'ta yani eski Kadir Yunan'a, Grek bilim adamların Hipparchos'un bir yıldız kataloğu var.
19:57Bu yıldız kataloğunda 800 küsur yıldız tespit edilmiştir.
20:01Daha sonra Batlamyus'ta bu yıldızlara ilaveler 900'e kadar çıkarmıştır.
20:06Ama eksiktir.
20:08İşte bir noktada Uluğ Bey heyeti, hakikaten sabit yıldızlar dediğimiz yıldızları, takım yıldızlarının tam bir listesini, tam bir mevcut atlasını
20:24çıkarmaya niyet ediyorlar.
20:26Fakat burada unutulmaması gereken bir husus var.
20:29O da o dönemin matematik bilgisiyle Uluğ Bey zamanındaki matematik bilgisi çok farklı ve çok ileri derecede.
20:39Çünkü artık göksel matematikte ondalık kesirler kullanılmaya başladı.
20:46Ve trigonometri hemen hemen bütün açıları, sinüsünden kosünüsünden, tanjant, kosak, kontanjant hepsini ölçebilir durumda.
20:56Hesaplar edebiliriz.
20:58Ve tabii bunların ötesinde bence en önemli açılım, 300'ü dereceden cebir denklemlerinin artık sistematik bir çözüm metodunun oluşması.
21:09Burada da Ömer Hayyam'ın tabii ki özellikle adını zikretmek gerekiyor.
21:1415. yüzyıldan bahsediyoruz değil mi?
21:16Biz 15. yüzyıldan bahsediyoruz.
21:18Yani henüz daha batı da...
21:20Cebir yok yani.
21:21Cebir yok ve biz 15. yüzyılda aslında İslam dünyasında...
21:26Üçüncüleriyle denklemleri çözebiliyoruz.
21:27Çözebiliyoruz.
21:28Bu neyi sağlıyor bize?
21:30Biz sinüsü, bir derecelik sinüsü tam net olarak...
21:35Yani şöyle söyleyeyim, virgülden sonra 16 hane götürebiliyoruz.
21:43Dolayısıyla gözlemler dakik oluyor.
21:47Mesela buradan belki konuşmamızın devamında da bunlardan bahsedeceğim ama...
21:52İşte bu yıldız ve gökyüzüne ilişkin en son bilgileri Ulu Bey elde etmek istiyor.
22:01Ve bunun için burada bir resathane kuruyoruz.
22:03Ulu Bey tam olarak burada ne yaptı hocam?
22:05Şu anda üzerinde oturduğumuz bura resathane'nin temeli.
22:09Ne yaptı burada?
22:10Bu resathane'nin temeli 1900'lerde ortaya çıktı.
22:14Bir Rus arkeolog, Vietko zannediyorum burayı şey yaptı, keşfetti.
22:21Burası 40 metre çapında bir kule.
22:26Üç katlı bir kule.
22:28Kulenin dibinde tabii ki tarihin en büyük seksantı bulunmakta.
22:33Bu seksant 60 derecelik bir, yani 360 derecenin altıda biridir.
22:38Bunu o dönemde Südüsü Fahri isimle anılıyor.
22:43Büyük altıda birlik bir parça.
22:46Aslında devamı tam bir kadran.
22:48Yani bu daha devam ediyor yukarıya kadar.
22:52Böylelikle gökyüzü ay olsun, güneş olsun bu parametreleri ölçmek için zaten 60 derece yetiyor.
23:00Kuzey gök yarım küresi için.
23:03Burada gökyüzünün hem gündüz hem gece gözlemleri yapılıyor.
23:08Burada yani 40 metre çaplı bir daireden bahsediyoruz.
23:14Dolayısıyla her dairenin, her derecesinin mesafesi 70 santip.
23:2070 hatta 70,04 santip.
23:24Bu da ne demek oluyor?
23:25Ben bir dereceyi dakikalara, saniyelere ve saliselere bölebiliyorum.
23:32Böylelikle daha dakik gözlemler yapılıyor.
23:35Ve özellikle Ulul Bey'in yapmış olduğu gerek şeylere baktığımızda birkaç saniyeyle günümüz değerlerinden az veya çoktur.
23:45Hatta beş gezegeni göz önünde bulunduk olursak, yani Merkür, Venüs ve Mars'ı, Jüpiter'i ve tabii ki Güneş'i.
23:55O zaman Güneş tabii bir gezegen olarak görülüyor.
23:59Baktığımızda onların günlük, yıllık olarak yaklaşmalarıyla ilgili veyahut da yörüngelerin süreleriyle ilgili yapmış olduğu tespitler,
24:09ya bir saniye ya iki saniyeyle fark ediyor.
24:11Günümüz değerlerinden bakın, teleskop yok, uzay mekiği yok, uydular yok.
24:17Ve 15. yüzyılda.
24:1715. yüzyılda.
24:18Bunu yapabilen, İslam niyasının dışında, Türk niyasının dışında kimse var mı o zaman?
24:24Hayır, hayır.
24:24Bunun altını özellikle çizelim değil mi?
24:27Bunun altını özellikle çizelim ama bu bütün dünyaya ilham olacaktır.
24:31Neden ilham olacaktır?
24:33Belki şunu ifade etmek lazım.
24:3517. yüzyılda Ulubey'in hazırlamış olduğu gökyüzü cetvelleri Latince'ye çevirecektir.
24:43Ondan sonra dünya Ulubey'den haberdar olacak.
24:46Bir kitap var değil mi?
24:48Bütün bu kayıtların tutulduğu biraz ondan da bahsedebilir miyiz?
24:51Evet, biz 2011 yılında kültür bakanlığı bir projesi çerçevesinde Ulubey'in astronomi cetvellerinin İstanbul'da,
25:00yani Türkiye'de bulunan en eski nüshasından bir farçe bir nüshadır.
25:04Hareketle bu eseri Türkçe'ye çevirmiş olduk.
25:08Ben ve rahmetli Atilla Bir hocamızla birlikte.
25:11Çünkü Atilla Bir hocamız kendisi bir mühendistir.
25:14Matematik ve astronomi konusunda oldukça muazzam bir bilgiye sahiptir.
25:19Birlikte bu eseri tercüme ettik.
25:22Ve iyi bir bilim tarihsiydi rahmetli.
25:24İki sene, üç sene önce rahmetli, amana kavuştuk.
25:28Tam bu 7 Ekim, onun vefat tarihiydi.
25:33Geçtiğimiz işte bu 7 Ekim.
25:37Burada biz Ulubey'in hem gözlem çalışmaları, hem astronomi çalışmaları, hem de yapmış oldukları ölçümlerin,
25:48tabii yıldız kataloglarının deşifresini yaptık.
25:52Bu 500 varaklık bir eser.
25:54Biz bu 500 varaklık'ı tek tek rakamlarını inceledik.
26:00Emin olun tek bir hataya rastlamadık.
26:03Bugünkü kompüter hesabıyla yapıyoruz.
26:07Bir tek bir yerde bir yakaladık bir tane.
26:10Aha dedik burada hata yapmışlar.
26:11Nasıl olur falan.
26:13Sonra tekrar tekrar başka müşterilerle karşılaştık.
26:16Hatayı yapan Ulubey'in ekibi değil.
26:19Ulubey değil, bizmişiz.
26:20Yanlış okumuşuz.
26:22Çünkü orada Ebce tesabü ile yazıldı.
26:24Rakam yok orada çünkü.
26:27Sonra düşündüm yani neden bu kadar hassaslık verdi?
26:31Bugün bizim göz önünde bulundurmadığımız önemli bir hasilete sahipler bunlar.
26:37O da alim hata yapmamalı.
26:40Hata yaparsa onun vebali kendisinde kalır.
26:44Biz bugün tabii alimler veya akademisyenler olduğu genelde vebali pek şeye almıyoruz.
26:53Kriterlerimizi almıyoruz.
26:55Ama onlar bilhassa işin içine ibadet girince vebalden korkuyorlar.
27:00Ve belki 20 sene boyunca Ulubey bu rasathanede gözlemlere katılmıştır.
27:08Ve ben onun 20 sene boyunca hiçbir gece gözünü kırptığını düşünmüyorum.
27:1320 sene boyunca gözünü kırpmadan gözlem yapmıştır.
27:17Hani kırparsam gözümü belki bir yıldız kaçırırım diye.
27:21Öyle çünkü Eser bize onu gösteriyor.
27:23Eser Avrupa'da yayınlanınca Avrupalı astronomlar artık kendi efemeritlerinde Ulubey'in de Zicin'i kullanmaya başlıyorlar.
27:38Hatta 19. yılda aydaki kriterlere Ulubey'in adını veriyorlar.
27:45Aynı şekilde onun yetiştirici Ali Kuşçu'ya da aynı şekilde öyle bir itibar sağlıyorlar.
27:50Şunu demek istiyorum ki Ulubey'in burada 20 sene boyunca yapmış olduğu gözlem sonuçları günümüzde hala geçerli.
27:59O işte buradaki kullanmış olduğu büyük seks tant'tan bahsediyorum.
28:05Bu südüsü fahri ve daha büyük 3 metre çapında büyük halkalı küreler, halkalı zatul halak dediğimiz
28:15ve diğer bir takım kendi icat ettiği trikötüm dediğimiz diğer gözlem araçları da bulunuyoruz.
28:23Bu gözlem araçları içerisinde elbette usturlab'ı önemsiyoruz.
28:29Çünkü usturlab İslam medeninde gökyüzünü adeta yere iz düşüren bir alettir.
28:36Ve muazzam bir arka planında matematik vardır.
28:40Hala da kullanılır, hala da geçerlidir.
28:43Endülis'te de Zerkavi'nin...
28:45Zerkali'de mi?
28:47Evet, Zerkali elbette onun belki başka bir vesileyle onları anlatırız ama
28:53Zerkali'de özellikle o evrensel usturlab'ı
28:58mesela İslam dünyası için muazzam bir gelişmedir.
29:02Çünkü usturlab'ı biz gittiğimiz yere götürürüz.
29:04Oraya göre lazım plakayı, gökyüzü iz düşümlerine.
29:08Hocam, bir şey soracağım size.
29:11Şimdi Ulu Bey'den, o günkü kullandığı bilimden, veriden bahsedince
29:18şimdi biz İstanbul'u fethetmişiz.
29:22İşte 780 yıllık o dönemde Batı'da Endülüs'te bir medeniyet inşa etmişiz.
29:28O 5. yüzyılda böyle medreseler yetişen alimlerden bahsediyoruz.
29:33Peki bizim okullarımızda bunlar sizce yeterince biliniyor mu?
29:40Ve iki, bu nehrin suyu nerede kesilince biz neler kaybettik?
29:47Enerji kaynaklarının neredeyse üçte ikisi, güzergahları tamamı İslam dünyası içerisinde.
29:53Ve bugün İslam dünyasının hali ortada.
29:58Siz ömrünüzü bu konulara adamış insanlarsınız.
30:03Ne söylersiniz bu konuda?
30:05Açıkçası çok önemli bir mevzuya temas ettiniz.
30:09Sebebi, coğrafyamız değişmedi hemen hemen.
30:13Yüce Rabbimin nimetleri de artmadı, eksilmedi.
30:17Biz ama bazen yani tarih boyunca özellikle bu kaotik dediğim dönemden sonra bir araya gelemedik.
30:28Çocuklarımıza bunları öğretemedik çünkü öğrenilmiş çaresizliklerimiz var.
30:32Önce bunları aşmamız lazım.
30:35Kendimize batıdan bakıp da zavallı şartlı gibi görmememiz lazım.
30:39Bu medeniyetin, dünya medeniyetinin bugünkü matematiksel verilere ulaşmasının sebebi İslam alimlerinin çalışmalarıdır.
30:49Bunu bilmemiz lazım.
30:50Bugün batıda kullanılan birçok teknolojinin kaynağı İslam medeniyeti.
30:56Eskimiyen teknolojiler burada.
30:59Bir tek bize kalan bir uyanışın yaşanması gerek.
31:07Ve biraz fedakarlık etmemiz gerekiyor.
31:11Tabii ki batıda bu zaman zaman soruluyor.
31:14Ne oldu da İslam medeniyeti durdu da batı medeniyeti ilerledi diye.
31:19Böyle bir şey yok.
31:20Hiçbir medeniyet durmaz.
31:22Sürekli ilerler.
31:23Fakat kulvar farklıdır.
31:26Elbette kitle imha silahlarının batıda hızla gelişmesi biraz bizim için anlaması zor bir mesele.
31:36Bunun yanında bazı ideolojilerin batıda özellikle sanayi devriminden sonra önemli bir noktaya zenginlik kaynağı olması tabii İslam medeniyeti yabancı bir
31:48mesele.
31:49Çünkü İslam medeniyeti yani kimsenin hakkına girmek istemez.
31:54Kapitalizmden biraz farklıdır.
31:56Siz de takdir edersiniz.
31:59Dolayısıyla yani rızası hilafına imha ederek, yok ederek, katlederek, istila ederek, yağma ederek, sömürerek İslam medeniyetinin böyle bir düşüncesi yok
32:11ki.
32:11Şimdi Avrupa kitle imha silahlarını daha da zenginleştirerek, daha da arttırarak, sömürge sistemlerini arttırarak veyahut işte hala devam eden kölelik
32:24sistemini koruyarak belli bir refah seviyesi demeyelim, belli bir hani zenginlik elde etmişse bunun doğru olduğunu iddia edemeyiz.
32:34Çünkü insanlar Allah'ın vermiş olduğu tabii hakları ya doğuştan gelen haklarına sahip olmak ister.
32:42Yani özgürlük olmasını ister, refah ister ve adil olmasını ister.
32:47İslam bunun üzerine vicdani, insani ve ahlaki bir sistemdir.
32:52Ama günümüzde bundan bahsedebilir miyiz?
32:55Bahsedemeyiz.
32:56Bahsedemeyiz.
32:56O zaman hangisi daha üstündür?
32:58Sormak lazım.
32:58Bu dünyanın adil, insani, ahlaki ve hiç olmazsa ortak bir zenginlikte, bir refahta yaşaması mı?
33:09Yoksa zenginin, çok zengin, fakirin çok fakir olması mı?
33:15Yani İslam adaletinin burada önemi bu yüzden aslında bir kıyas yapamıyoruz.
33:20Dolayısıyla biz çocuklarımıza yavaş yavaş özellikle Fuat Sezgin Hoca'dan sonra bu uyanışı başlattı Fuat Hoca.
33:30Yavaş yavaş bunu okullarda, televizyonlarda, genel halkın ulaşmasına, öğrenmesine bir yoldur.
33:42Ama bu zamanla olacaktır.
33:43Bir anda biz yarın herkes bu sistemin veya İslam medeniyetinin farkında olsun dersek olmaz.
33:49Fakat özellikle kitaplarımızda, oyunlarımızda, sinemalarımızda veyahut da televizyonlarımızda ve sosyal donatılarda bu meseleyi işlemek lazım.
34:05İslam medeniyetinin bir yaşam medeniyeti olduğu, sanatıyla, teknolojisiyle, hukukuyla ve dahi tabiatıyla önemli bir medeniyet olduğu ve insanca bir medeniyet
34:21olduğu da her yerine anlatmamız lazım.
34:23Bu uyanış herhalde önce anlam dünyasında ve zihinlerde olması gerekir.
34:27Bu yani bahsettiğim alışılmış veyahut da öğrenilmiş çaresizliği aşmak.
34:33Evet.
34:34Bu mesela şeyi de anlatmışımdır daha önce konuşmalarımızda.
34:39Haç ferleri meselesi gibi.
34:42Veya rönesans gibi.
34:44Evet.
34:45Bunlar aslında kendi medeniyetimizin reddetme kelimeleri ama biz onları gayet rahat kullanabiliyoruz.
34:51Mutlak bir doğru ve norm olarak alıp kendimizi ona göre yeniden konuşlandırma gibi bir eksiğe düşüyoruz.
34:58Bu kombekslerden kurtulmamız lazım.
35:00Sizinle buradaki sohbetlerimizle bahsetmiştiniz.
35:03Semerkant'ta müzede en eski satranç taşı var demiştiniz değil mi?
35:07Evet satranç evet.
35:09Ve bugünkü satrançtaki o Hristiyanlık alametlerine sonradan sokulduğunu biraz bahseder misiniz ondan?
35:17Tabii.
35:17Şimdi satranç tarihi bir akıl oyunu.
35:21Geçmişi ve ilk ortaya çıkışı konusunda çeşitli rivayetler var ama sonuç itibariyle genel hikaye kabul şu.
35:29Bu bir sultan oğlu seferde ölünce çok üzülüyor anne ve diyor ki bana öyle bir savaş yap diyor burada kimse
35:41ölmesin.
35:42Ama kazanan da belli olsun kaybeden de belli olsun.
35:45Onun üzere bu satranç oyununun ortaya çıktığını rivayet ediliyor.
35:50Hatta bu ravilerden baktığımızda Hazreti Ömer'in satranç oynayanları görünce bu nedir diye sorduğunu ondan sonra ibadet vakitlerinde terk edilmek
36:04üzere bunun herhangi bir vebali olmadığını haram olmadığını söylediği o zamandan gelen raviler.
36:14Buradaki en eski satranç taşı üzerinde bugünkü ikonalar yok.
36:18Yok yok tabi. O taşlar özellikle...
36:21Satrança bile sonradan bir şey mi sokulmuş?
36:25Mesela en üstten sonra Latinler İspanya'da bu satranç taşlarına baktığımızda orada dahi Hristiyan alametleri yoktur.
36:35Daha sonra İngilizler bunu ilk olarak bishop ve papazı yerleştirmişlerdir.
36:41Kralın tacına haç işaretini koymuşlardır.
36:44Günümüzde biz tabi satranç konusunda bir uluslararası Erasmus projesi tamamladık.
36:52Satranç yapay zeka müfredatını hazırladık.
36:56Burada da bir takım satranç üretildi.
36:59Özellikle Tamer Karatekin Bey'i burada zikretmek lazım.
37:02Genç Türkiye satranç şampiyonu.
37:07Tamer Bey de Makedonya'da özellikle kullanılan ve Osmanlı geleneklerine uygun yeni bir satranç takımı dizayn ettik.
37:17Ve burada artık Gül Baba'nın sarığını görüyoruz.
37:21Hristiyan alametlerinden kurulmuş olduk.
37:24Çok güzel.
37:25Yeni bir tarz ortaya çıkmış oldu.
37:27Bu bile dediğimiz gibi kültür emperyalizminin bir başlangıcıdır.
37:32Çünkü 7 yaşında çocuk satrançla karşılaşıyor ve bakıyor ki Hristiyan alameti var.
37:37Böylece onun anlamı dünyasına Ulube'yi ve Türk İslam düşüncesini, İslam medeniyetini yerleştirmek zor oluyor.
37:45Hocam buna ilave teşhidi söyleyebiliriz.
37:48Es-Suli var.
37:49Dünyada ilk defa satranç kitabı yazan kişi.
37:53Bir Türk'tür kendisi.
37:54Bağdat'ta önemli bir satranç ustasıdır.
37:57Aynı zamanda da önemli bir tarihçidir.
37:59O da herkese mesela Suli'nin elması adlı bir problem vardı.
38:05Satranç problemi.
38:06O işte bizim bu bahsettiğim proje çerçevesinde bin yıldır çözülemeyen problem çözülmüş oldu.
38:13Evet.
38:13Hocam mekanların ruhu vardır derler.
38:16Ses enerjidir.
38:18Evet.
38:18Bu konuşmalar üniversitede yapılabilir.
38:21Stüdyoda da yapılabilir.
38:23Ama biz geldik.
38:25Semerkant'tayız.
38:26Özmekistan'ın kültür başkenti ve Ulube'nin rastathanesinin yaptığı yerdeyiz.
38:32Bir anlamda aslında bu atalarımıza izlerini takip ettiğimizi gösteriyoruz.
38:38Yeni nesnede bu yolun ışığını tutmuş oluyoruz aslında.
38:43Şimdi programımızın sonuna geldik.
38:45Bize kalan buradan Ulube'yden miras nedir?
38:48Ve bizi izleyenlere Ulube'yin bir torunu olarak Türk dünyasından, bu coğrafyadan Ulube'yin bu eserinin temelinden ne söylersiniz?
38:58Bir Ulube'nin yetiştirdiği, Ulube'nin medresesinden yetişen, burada emek veren, ki şöyle ifade edeyim, bunlar bir iki kişi değil.
39:10Bir iki isim sayıyoruz ama, Kaşin'in bize söylediğine göre, mektubunda yazdığına göre 60 kadar bilim adamı Ulube'nin çevresiyle
39:18uğraşıyor.
39:19Matematik ve astronomiyle uğraşıyor.
39:21Ulube'nin aynı zamanda mesela avcılığa meraklı ama bunu günümüzdeki bir zevkine avcılık değil.
39:31500 kadar hayvanı tasdif ediyor.
39:34Bir nevi baktığınızda botanikçi, zoolog gibi çalışıyor.
39:39Ve bu özellikle yetiştirmiş olduğu ve bütün İslam dünyasına, bilhassa Anadolu ve Osmanlı'ya ulaşan matematik ve astronomi ekolü geleneği
39:53gidiyor.
39:54Ali Kuşşu'yu mesela.
39:55Ali Kuşşu'yu burada özellikle zikretmek lazım ve Fethullah Şirvani'yi özellikle zikretmek lazım.
40:02Matematik ve astronomi ve aynı zamanda Kadızade'yi de zikretmek lazım.
40:07Muazzam etkileri var.
40:09Osmanlı'daki çalışmalar, Osmanlı'daki çalışmaların bir anlamda öncüsü diyebilir mi?
40:15Kesinlikle diyebiliriz.
40:16Osmanlı daha çok Semerkant ekolünü takip etmiştir matematikte ve astronomide.
40:23Aynı zamanda Maturudi Hazretleri'ni de takip etmiştir.
40:26Evet.
40:27Hukukta ve gündelik hayatta.
40:29Bu önemli bir şey.
40:31Ulu Bey, 1018 kadar yıldız tespit etmiştir.
40:37Ki Hiparkos'u çok çok geçmiştir.
40:42Ne yazık ki Batlamyus daha çok meşhur olmuştur.
40:45Ama baktığımızda bugün bile dakiklik noktasında gözlemleri itibariyle Ulu Bey'in çalışmaları bu dünyaya büyük bir armağandır.
40:56Bir diğeri tabii ki trigonometrinin astronomiye uygulanması.
41:03Bu önemli bir çaba.
41:05Ve sonra da yazmış oldu, hazırlamış oldu Zici Ulu Bey'in.
41:11Astronomi cetvelleri hakikaten dönemin en ileri seviyede gözlem sonuçlarına ihtiva eder.
41:18O da çok önemlidir.
41:19Ulu Bey.
41:20Çok teşekkür ediyoruz.
41:22Allah razı olsun.
41:23Çok kıymetliydi.
41:24Sizin gibi Fuat Sezgin hocamla da çalışmış bir bilim tarihi hocasının gelip Ulu Bey'in bu mirası üzerinde konuşması bence
41:37kelimelerden çok daha büyük anlam taşıyor.
41:39Biz de ülketi ve ekranlarından bunu Türk milletine yeniden ulaştırmak istiyoruz.
41:46Buralara mutlaka gelelim.
41:49Üniversiteden öğrenciler de gelsin ve bu mirasımızı görelim.
41:54Geçmişte atalarımızın ne güzel işler yaptığını ve bu artık batı karşısındaki öğretilmiş çaresizlikten bir uyanalım.
42:02Çok teşekkür ediyoruz hocam.
42:04Ağzınıza ayağınıza sağlık.
42:06Böyle bir imkan, fırsat verdiğiniz için daim olsun diyorum.
42:10Allah yardımcınız olsun hakikaten.
42:13Çok kıymetli bir iş yapıyorsunuz.
42:15Allah razı olsun.
42:16Kıymetli izleyicilerimiz Türkistan coğrafyasından, Semerkant'tan, Buhara'dan, Taşkent'ten inşallah alanında uzman hem Türk hem de Özbek ilim adamlarıyla konuşmaya devam edeceğiz.
42:31Bugünkü programımızın sonuna geldik.
42:33Allah'a emanet olun.
42:35Kucak dolusu selamlar, hürmetler.

Önerilen