00:03Isang malawak na latian sa Mindanao na mula sa langit, tahimik at payapa.
00:13Ang lawak ng itong lugar, siguro may mga 3 km radius itong area.
00:18Pero sa loob ng ilang minuto, nagiging buhay na buhay ang tanawin.
00:26Ibat-ibang mga ibon ang sabay-sabay na lumilipan.
00:34At sa mga liblib na sulok, may mga nila lang na bihira ng makita.
00:40Hindi ko na-expect kasi pag sinabi mong marsh, parang mga bakawan, usually yung mga nakikita natin, is full of
00:47water lilies.
00:48Some migratory birds, they're still here.
00:51Ito ang ligawasan marsh.
00:54Isa sa pinakamayabong na ekosystem sa Pilipinas.
00:58Pero sa ilalim ng buhay na ito, may isang yaman na matagal nang pinagtatalunan.
01:06Lamis.
01:08Ang nakaimbak daw dito, hinatayang bilyong-bilyong barilis ng prudo.
01:14At trilyong cubic feet ng natural gas.
01:18Na sinasabing maaaring tumugon sa problema natin sa gasolina ngayon.
01:30Matatagpuan sa South Central Mindanao ang ligawasan marsh.
01:35Sumasaklaw ito sa tatlong mga probinsya.
01:38Ang Sultan Kudarat, Maguindanao at Kutabato.
01:42Isa ito sa pinakamalaking swamp at marsh area sa bansa, na may lawak na aabot sa 288,000 hektarya.
01:50Ang ligawasan ay tahanan ng maraming samasaring buhay.
01:55Baka ginarito yung mga tinatag nating abifauna o yung mga ibon.
02:00At dalawang klase ito, yung meron mga resident birds.
02:03Isa bin, sa buong taon nandun sila.
02:06Meron din tayo yung mga migratory birds na nagpapahinga sa ligawasan marsh.
02:11Bukod sa mga ibon, nandun din yung ibang mga halaman, mga hayop.
02:20Siya si Jerome Montemayor, eksperto sa mga peatland at direktor ng ASEAN Center for Biodiversity.
02:27Bukod sa pagiging tahanan ng ibad-ibang hayop at lahalaman,
02:31ang ligawasan marsh ay isa ring malawak na peatland ecosystem.
02:36Sinisip-sip niya yung carbon at ito ay kanyang itinatabi
02:41para hindi na ito humalo doon sa mga greenhouse gases na nasa atmosphere.
02:47Na nagiging sanhi naman ng climate crisis.
02:51Ang ligawasan marsh, buhay na buhay na ekosistem.
02:55Hindi lamang para sa mga hayop, kundi para na rin sa mga tao.
03:01Yung mga tao naman, yung mga communities na nakatera dito sa ligawasan marsh,
03:06dito sila nagpupunta para maglagay ng mga pae na kagaya nito.
03:10Para manguha ng hisda.
03:11Tilapia yung kinukuha nila at saka yung tarop.
03:13Ito yung tarop na sinasabi.
03:15Ama ba?
03:16Tsaka tilapia, which is yung talagang kinukuha nila dito, ina-harvest nila dito.
03:22Sa dalawang buwan na araw-araw na pagtaas ng presyo ng gasolina,
03:27hindi natatapos ang pag-aray ng mga tsuper,
03:29ng mga commuter,
03:32at ng mga taong sa langis umaasa sa pangkabuhayan.
03:37Umuugong tuloy ang panawagan na humanap ng lokal na mapapukuhanan ng langis.
03:42Dahil dito, muling nabubuhay ang interes
03:45para sa sinasabing langis na nakatago raw sa ilalim ng ligawasan marsh.
03:52Hindi na bago ang ideyang ito.
03:54Mula 1916 hanggang 1996,
03:57pasulpot-sulpot ang mga paunang pag-aaral sa oil and gas
04:02sa tinatawag na Cotabato Basin,
04:05kung saan sakop din ang ligawasan marsh.
04:08May nakita po tayong gas, natural gas,
04:11kaya lang po hindi po siya commercial at that time.
04:14Kaya hindi po tayo nakapagpatuloy pa ng ating exploration dun sa area.
04:19Yung natural gas, yun po yung ginagamit natin para sa power generation.
04:24Noong 1997, idineklara ng DOE na
04:28no man's land o sarado para sa mga tawang Cotabato Basin
04:31dahil sa problema ng siguridad ng lugar.
04:35Sa pagpapatuloy na makahanap ng gas at oil sa mga lugar sa Mindanao,
04:40taong 2022,
04:42nang magpirmahan ang gobyerno at kumpanya ng SK Ligawasan Oil and Gas Corporation
04:47para muling pag-aralan at hukayin ang Cotabato Basin.
04:51Hindi pa sila nakadrill ngayon kasi may mga challenges pa,
04:55yung mga pag-importang gamit,
04:58mayroon pa rin pong issues dati sa mga permits sa LGUs.
05:03Kabilang rin sa nangangasiwa sa posibleng oil and gas exploration sa Cotabato Basin,
05:08particular na sa North Cotabato at Sultan Kudarat,
05:11ang Ministry of Environment and Natural Resources and Energy o MENDRE ng BARMM.
05:19Itong Ligawasan area or we call it specifically Cotabato Basin,
05:25na ipabid namin ito in the BARM bid round.
05:29Kasali siya sa mga pinabid namin for service contract application.
05:35Basically po, parang binibigyan natin sila ng rights na mag-explore ng ating energy resources
05:42at i-develop and i-utilize.
05:45Sa pozo na malapit sa Ligawasan Marsh,
05:48magikitang umaapoy ang tubig kapag sinisindihan.
05:52Pusibleng sinyalis daw ito ng natural gas seapage na nasa ilalim ng lupa.
05:58Meron namang estimate.
06:00Hindi bata natin ma-declared na reserve kasi nakuulang pa silang study.
06:04Sa oil naman, yung undiscovered estimate ay about 70 to 2,443 million barrels.
06:14Yan yung estimate.
06:16Dahil parte ng Cotabato Basin ng Ligawasan Marsh,
06:20may pangamba ang ilang grupo sa posibleng epekto nito sa latian.
06:26Nakatakot nating mayari ay ang destruction ng wetland, ng Ligawasan Marsh.
06:32Ngayon, meron na nga tayong mga impacts na kailangan manage, pollution, you know.
06:39Tapos kung meron pa tayong exploration in terms of oil or gas,
06:45matadagdag ng cause or reason for degradation of the wetlands.
06:51Isa rin ang Ligawasan Marsh sa mga nagsisilbing natural flood basin ng Mindanao.
06:57Kung maabala ang ekosistem na ito,
07:00maaari rin daw magbago ang natural na daluya ng tubig sa riyon.
07:05At posibleng maapektuhan ang mga nanganganib na species gaya ng Philippine Crocodile.
07:10Ang connotation po na laging ikonokonik yung Ligawasan sa Cotabato na exploration.
07:16Hindi po yun totoo kasi inilabas po natin yung area dun sa protected area.
07:23So, wala po mangyayari na exploration dun sa Ligawasan Marsh.
07:29Meron na kaming pre-determined areas.
07:32Yun yung area na may mga potensya.
07:34Tinanggal na namin dun yung bird sanctuary, yung sa Ligawasan Marsh.
07:39We make sure na sumusunod sa international standards yung mga potential contractors natin.
07:45And lahat ng mga policies ng ating environment is i-make sure din natin na nasusunod.
07:55Mahalaga ang pagbabalanse ng pag-unlad at pangangalaga sa kalikasan.
08:00Sa isang banda, may langis na posibleng makatulong sa ekonomiya ng bansa.
08:06Sa kapilang banda, ay isang natatanging latian na sumusustento sa buhay ng kalikasan at mga tao ang maaaring manganib.
08:15May sentimiento rin ang mga taong matagal nang umaasa sa Ligawasan Marsh.
08:26Sa kasalukuyang krisis ng langis, walang iisang solusyon.
08:32Pero dapat, wala rin nababaliwala mula sa mga tao, hayop at kalikasan.
08:37Kailangan pag-aralan muna. Sa ngayon, hindi namin gusto na magkaroon ng exploration.
08:46Ang kailangan natin ngayon ay i-promote natin yung renewable energy.
08:53Kailangan din natin mag-invest sa public transport.
08:57Nagkakaroon po tayo ng tinatawag na area clearance bago tayo mag-award ng kahit anong service contract
09:04para po masigurado natin na ang ating mga activities, lalo sa exploration, ay hindi makaka-apekto ng mga protected areas
09:15natin.
09:15So, marami tayong iba pang resources na hindi pa nabibigyan ng pagkakataon para makapag-produce ng enerhiya na hindi nakakasira
09:24sa kalikasan.
09:25Habang patuloy ang debate sa langis ng ligawasan, patuloy din ang buhay sa latian.
Comments