00:03Sa mundo ng mga ibon, hindi madaling bumuo ng pamilya at mas pinahirap pa dahil kakaunti na lang ang mga
00:15puno na kanilang natural na tahanan.
00:18Kailangan nilang maghanap ng masisilungan para mabuhay para sa kanilang pamilya.
00:33Sa gubat na ito sa Negros Oriental, ang isang babaeng tarik di Cornbeal, handa na maghanap ng kanyang pagkain.
00:47Parelax, relax muna sa puno.
00:53Palipat-lipat ng sanga.
00:57Hanggang sa matuntun ang perfect spot.
01:04Ini-enjoy niya ang sikat ng araw.
01:10Nang biglang, may dumating na almusal.
01:15Instant food delivery para sa mga ibon.
01:20Mahiniwang saging ang inihanda at iniwan sa puno ng caretaker na si Roland.
01:28Libre itong ibinibigay sa mga ibon sa bayawan nature reserve.
01:36Kasabay niya mag-almusal ang iba pang kariktit sa pasilidad.
01:43Ang lamang niya, malayas ang nakakaikot dito.
01:52Ang babaeng hornbill, posibleng makahanap ng kapareha at mangiklog.
02:03Pero sa Negros Oriental, nasa 34% na lang ang natitirang kagubatan ayon sa Global Forest Watch.
02:15May natitira pa bang bugad para sa kanila?
02:18Ang matataas na diterocarp na puno na abot ng 50 hanggang 80 taon bago maging matayo.
02:28Ito ang mga punong kadalasang pinipili ng mga tariktik na ginagawang nesting site.
02:35Pero dahil iilan na lang ito, ang mga researcher mula sa Talarac Foundation, gaya ni Justin,
02:44tinutulungan ang mga tariktik sa pamamagitan ng paggawa ng artificial na bugad.
02:50Ito yung mga artificial nest box na kinabit nila for the Visayan tariktik hornbills.
02:58Dahil wala na masyadong malalaking puno dito, which is the normal natural nesting sites ng mga tariktik hornbills.
03:06Yung mga wild ones, they won't use this one, yung mga artificial ones.
03:10Pero yung mga rinilis dito, sanay sila dito dahil dito sila pinanganak.
03:14Ginagamit na nila yung mga nest boxes na ito.
03:17Successful itong paggamit nila ng mga nest boxes na ito.
03:21Made of natural materials.
03:26Si Penelope ay isang babaeng Visayan tariktik hornbill.
03:31Dati siyang inaalagaan ng Talarac Foundation, Inc., captive-born o sa pasilidad pinanganak si Penelope.
03:42Handang-handa na siyang bumalik sa kagubatan.
03:46Kaya pinakawalan siya noong June 2021 sa Danapa Nature Reserve.
03:53Sa kuha ng Talarac, makikitang bahagyang nakalabas ang tuka ni Penelope.
03:59Mukhang may inaantay siya.
04:05Hanggang siya, hinatiran ng pagkain ng isang lalaking tariktik.
04:18Pinaabot niya ito sa pamamagitan ng kanyang tuka sa maliit na butas ng puno.
04:25Sa loob ng dalang buwan, ito ang magiging routine o paulit-ulit na gagawin ng mag-asawang tariktik.
04:35Hanggang siya, mapisa ang iklog ni Penelope.
04:49Gawa sa plastic ang artipisyal na pugad.
04:52Parang diamond.
04:54Tapos pag pumapasok yung mga nagbe-breed na tariktik hornbills dyan, sinisil nila yun ng putik.
05:04Parang mungso na lang ang lalabas dyan.
05:06At yung male, hatiran siya ng pagkain until mag-hatch yung mga sisiw.
05:13So, imagine kung mabaril yung male, you're not just killing one bird.
05:20You're killing the mother and the chicks kung meron ng sisiw.
05:25Napaka-importante na mapotektahan talaga itong mga ibon na ito.
05:30Pero ang pugad, hindi basta-basta ginagamit ng mga wild tariktik hornbills.
05:37Sa obserbasyon at pag-aaral nila Justin,
05:40tanging ang mga nirilis o pinakawalan nilang ibon ang pamilyar at nakakilala sa pugad.
05:46Kaya sila rin ang gumagamit nito.
05:56Yun si Penelope, yun yung pinento sa akin na sila yung first pair ng mga Visayan Tariktik hornbills na rinilis
06:06dito sa Bayawan Nature Reserve.
06:10Kasamang pinakawalan noon si Rudy, ang dating partner ni Penelope.
06:18Pero isang araw,
06:19pinatakit si Rudy ng isang predator.
06:23At naiwan si Penelope mag-isa.
06:28Nakakalungkot man, dun ito talaga minsan ang buhay sa wild.
06:33Pero hindi nagtagal nakahanap mundi ng bagong partner si Penelope.
06:41Hindi lang tariktik ang naghahanap ng matitirahan, pati ang mga Blunet Parrots o Pikoy.
06:53Sa itaas ng puno, nagkakagulo ang mga pikoy.
06:58May dalawang nakakaalitan.
07:00Nag-aagawan sa pwesto ng sanga.
07:04Hanggang siya, nagpaubaya ang isa.
07:09This is one of my favorite places in the reserve
07:12because meron din mga pamilya ng mga blue-nape parrots dito
07:17na hindi ka bibigoy dahil parating silang nandyan.
07:22Ang mga ibong ito, kadalas ang biktima ng poaching dahil sa nakakatawan nilang gawin.
07:28Ito funny gestures.
07:30Kaya gustong-gusto na gawing pet sila dahil
07:33one is they can mimic.
07:36Ibig sabihin, kaya nilang gayahin yung salita ng tao.
07:40At saka yung kanilang mga antiques, you know, funny antiques
07:44kaya nilang magsirko-sirko na nagugustuhan ng mga tao.
07:49Ang labing tatlong artificial nest ng talarak
07:53nakapagtala ng anim na pamilya ng ibon
07:55na dito pansamantalang tumira.
07:58Ito ba'y ginagawa na sa ibang bansa
08:02na naglalagay sila ng mga artificial nest boxes
08:06for some species of birds?
08:08Yes po, Doc.
08:09Yung nest boxes are not a new thing in the conservation scene.
08:15So, usually nest boxes are used kapag
08:20walang sufficient na nesting sites in ang area
08:24or to boost the number of nesting sites for a certain species.
08:30So, we use nest boxes in this case
08:32kasi yung gubat sa Bayawa Nature Reserve is very young.
08:39Ang bawat artificial nest na masinsing binuo at inilagay ng talarak,
08:44malaking tulong para mailigtas ang mga ibong nanganib
08:48ng maubos sa wild.
08:50Justina, congratulations sa effort nyo.
08:53Ang artificial na pugad ay hindi kapalit
08:57ng kanilang totoong tirahan.
08:59Matinding sakripisyo ito
09:01para sa mga kritikal na ibon
09:04na buubuo ng kanilang pamilya.
09:06Isa itong paalala at panawagan
09:09na kailangan ng aksyon
09:11para buhayin ang nanganib ng kagubatan.
Comments