00:00The
00:08fire
00:09is
00:10based on the
00:12taste
00:13of
00:14research
00:18and
00:19the
00:21method
00:24is
00:26reported
00:27The Lama
00:40Ginagamit ng mga lalaking almogan o short-billed brown dove
00:47ang kanilang malalakas na huni para markahan ang teritoryo.
00:52He's still able to catch him
00:57At he's still alive at his family's time
01:01at the time of his life
01:02So he's a favorite at home
01:04is the love of my學生
01:06in the lids
01:07They're still alive at home
01:11and have two lids
01:13They're still alive at home
01:14and have a lot of paper
01:16in his own
01:16It's a pangangasok.
01:20Mayroon kayong kakaibang ibon dito na inaalagaan eh.
01:22Pwede nyo ba ikwenta sa amin yan?
01:24Talagang mayroon kami yan.
01:26Ang kasabihan ng ninuno namin noon sir,
01:28yung almugan daw.
01:30Diyan sila kumukuha ng uras
01:32pag sila ang lakad na.
01:34Yan daw ang magbigay sa kanila ng uras
01:36dahil sa noon pa daw.
01:38Wala kasing mga ganitong...
01:40Walang mga relo.
01:42So, ibig sabihin, lahat kayo dito,
01:44kahit may cellphone na,
01:46kahit may relo na,
01:48nag-aalaga pa rin ng almugan.
01:49Hindi naman marami.
01:50Ang iba, mayroon talaga sila ng almugan
01:52kasi ano eh.
01:54Yan kasi ang ano nang ninuno nila na...
01:57Tradisyon.
01:58Tradisyon.
01:59Ito yung ginagamit nila pang huli ng almugan.
02:02Kawayan, parang cover.
02:04And then merong hawakan,
02:06merong bakal dito sa dulo,
02:08tapos may kahoy dun sa dulo.
02:10Pag nilagay nila ito sa sanga,
02:12and then dumapo yung almugan,
02:14didikit yung paa niya.
02:16Hindi siya makakalis.
02:18Medyo matamis ang amoy.
02:22Ang dahon nito, yung parang kalamansi.
02:24Herbivore o kumakain ng prutas
02:26at halaman ang mga almugan.
02:28Anong pinapakain nyo sa kanila?
02:30Yung mga saging, ganyan.
02:32Sa wild, makikita
02:34ang inang short-billed brown dove
02:36o almugan na kumakain.
02:38Sa pamamagitan ng kanilang tuka,
02:40dito ay pinadadaan
02:42ng inang almugan
02:44ang inilalabas na crop milk
02:45mula sa kanyang esophagus
02:46na mayaman sa protina.
02:52Patuloy nila itong ginagawa
02:53hanggang sa mabusog
02:54ang nagugutong na inakay.
03:00Pandemic o matatagpuan nito sa Mindanao
03:02at ilang probinsya sa Visayas.
03:04Mataas din ang bilang sa wild
03:06o populasyon ng mga almugan
03:08kaya tinuturing ito na
03:10Least Concern
03:12ng International Union for Conservation of Nature
03:14o IUCN Red List.
03:16Ito yung mga almugan.
03:18Parang siyang
03:20malaking bato-bato.
03:22Kulay brown to black.
03:24Tignan mo yung ulo nya.
03:26May parang metallic colors
03:28yung kanyang batok.
03:30White streaks sa may mata.
03:32Brown yung katawan
03:34to black tip yung kanyang feathers.
03:37And
03:38siguro
03:39dahil sa maliit lang yung cage nya.
03:42Nasisira pati yung kanyang tail feathers.
03:45Dahil sa iligal na pangunguha
03:47at pag-aalaga ng mga almugan
03:49maliwanag na bawal ito sa batas.
03:51Alinsunod sa RA 9147
03:53o Wildlife Resources Conservation
03:55and Protection Act.
03:56Pusibling manganib pa rin ang kanilang bilang.
04:00Paliwanag ni Tate Eduardo.
04:02Hindi raw nila sinasaktan
04:04ang mga almugan.
04:05Ang pag-aalaga nito ay bahagi
04:07ng kanilang tradisyon at kultura.
04:09Nag-re-rely sila sa mga huni ng ibon
04:12to tell the time.
04:13Contrary dun sa mga manok
04:14o yung mga tandang natin
04:16na tumitila ako sa umaga.
04:18Tumitila ako din kasi sila sa tanghali
04:20o sa hapon.
04:21Itong mga almugan,
04:23consistent sila
04:24ng mga umaga.
04:26Sa batas,
04:27mahigpin ay pinagbabawal ang pagkuha
04:29o pag-aalaga ng almugan
04:31at iba pang hayop na walang permiso
04:33mula sa Department of Natural Resources
04:36o DNR.
04:37May ilang pagkakataon
04:38na pinapayagan ang mga katutubo
04:40na manghuli ng hayop sa wild
04:42ayon sa National Commission on Indigenous People.
04:45Ang makaraniwang issue
04:47pagdating sa wildlife laws
04:48at hunting rights
04:49ng ating mga indigenous peoples
04:51ay ang mga striktong pagbabawal
04:53sa kanila sa paghuli ng mga hayop
04:55dahil alam naman po natin
04:57na ang mga eyepiece
04:58lalo na po ang nasa kabundukan
04:59ito ay kanilang ginagamit
05:01sa ritual.
05:02Kailangan isagawa o mano
05:04ang ritual
05:05sa paraang hindi mapangadib
05:07sa kalikasan.
05:08Hindi rin sila maaaring magbenta
05:10ng mga nahuling hayop.
05:12Nire-regulate lamang po
05:13at nililimita
05:14as much as possible
05:15para lang po lamang
05:16sa ritual
05:17o kapag kailangan po
05:19sa kanilang sustenance
05:20at bawal po ang ibenta.
05:22Meron naman po tayong mga forest rangers
05:24na dineploy ng DNR
05:26upang magbantay sa ating mga kagubatan.
05:28Meron po tayong na-organize
05:30na Kemlong Banu
05:31mga eyepiece forest guards po
05:33na na-train ang DNR
05:34kasama po ang AFP.
05:36Sa Alabel, Saranggani
05:38bahagi raw ng kultura
05:39ng katutubong bulaan
05:41ang pag-aalaga ng almugan.
05:44Isa sa mga nakakulong na almugan
05:46na abuta naming may sugat
05:48at nagdurugo ang ulo.
05:50Pusibling pinilit ng ibon
05:52na sumuot sa butas
05:53para makalabas.
05:58Oo, wawa naman.
05:59May mga ibon kasi talaga
06:01parang katulad ng tao
06:02na nerbyoso.
06:08Natuklap na ang balat ng ulo ng almugan.
06:11Mag-iheal naman ito.
06:12But given the time,
06:13nilagyan na natin ng antiseptic.
06:15Ay!
06:16Ganun na pala na
06:17ano nagtala ko pala niya.
06:18Tahiin ko na ito.
06:21Tahiin ko na ito.
06:23Ayan siya.
06:24Ayan na siyang balat.
06:29Sorry birdie.
06:30Makagulo, konti na lang.
06:31Konti na lang ito.
06:33Kahit kinikilala ang karapatang pangkultura ng mga katutubo,
06:39paalala ng National Commission on Indigenous People o NCIP,
06:43may limitasyon ang pagkuhan ng mga hayop sa gubat,
06:44at may obligasyon din ang mga katutubo sa kanilang nasasakupan.
06:46Sa IPRA po, or RA 8371, mayroong responsibilidad ang mga IPs.
06:48Ito po ay ang imaintain ang ating ecological balance.
06:50Kaya po dito sa Sarangani, ang ating provincial government po,
06:51initiated a 1-2-2-2-3-1-3-3-1-3-3-2-1-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-4-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-3-1-3-3-3.
07:05Sa IPRA po, or RA 8371, mayroong responsibilidad ang mga IPs.
07:10Ito po ay ang imaintain ang ating ecological balance.
07:14Kaya po dito sa Sarangani, ang ating provincial government po initiated a 1,003,000 growing project na started in 2022.
07:22As to date po, meron na po tayong 255,000 na mga punong natatanim.
07:28Kasama po ang ating mga tribal leaders at mga IPs.
07:31Matapos kong tahiin ang malalim na sugat ng ibon, humingi ako ng pahintulot kay Tatay Eduardo na palayain na ang almugan.
07:39Posible kasi itong mamatay sa stress kung ibabalik sa kulungan.
07:43Kanina, pagpasok ng pagpasok niya dun sa butas ng cage niya, na bakal, natapyas yung balat niya dito.
07:50So tinahin natin ulit. It will heal.
07:55Mabilis naman sila mang heal, no? Lalo na kung dinisinfect naman natin.
08:01And hopefully in a few days, dried na ito.
08:03Malakas naman at saka masigla sa mabubuhay yun talaga.
08:15Babalik-balik lang yun dito kasi medyo nasary na siya na pinapakain ng tao.
08:19And hopefully, gumaling na pag-aing sugat.
08:21Bawat oras, mahalaga.
08:24Sa panahong ang huni ng mga almugan ang nagsisilbing gabay na mga katutubo sa kanilang araw-araw ng pagising,
08:31Wag sana itong ikulong para ang kanilang huni patuloy nating maririnig.
Comments