00:01In this country, there are no traffic lights, but when there is no distance,
00:14it's not the first thing to do, but the first thing to do.
00:22Welcome to Utah,
00:24the country where the first thing is to do.
00:28My personal trip always has something to do with wildlife.
00:34Tuwing pista at ritual ng mga monghe,
00:39mga simbolo ng kalikasan at hayop ang makikita sa kanilang kasuotan at tradisyon.
00:45Ang ganda ng timing namin, maraming mga monks around the world na pupunta doon para mag-celebrate.
00:52Yung mga costume nila, yung mga rituals nila, so colorful.
00:58May makikita ka na parang images of animals.
01:02Kaya sa bansang ito, ilan sa mga bihira ng hayop sa mundo ay patuloy pang nabubuhay at magpaparami.
01:18Sa butan, malalim ang kaugnayan ng budismo at wildlife conservation.
01:30Kaya karamihan sa mga hayop dito, hindi basta sinasaktan.
01:37Pakay kong makita ang ilan sa pinakapambihirang hayop sa mundo.
02:00Ang tour guide namin na si Sangay, parang sanay na sanay na.
02:05How long have you been a bird guide?
02:08It's been almost like 10 plus years.
02:1010 plus years.
02:12Binala niya kami sa kilalang ilog sa paro o paro chew na tambahin ng iba't ibang uri ng ibon gaya
02:19ng ibis bill.
02:21That time, may nakita kaming yung ibis bill.
02:25Yung tuka niya medyo mahaba na pakurbada din.
02:30Kitang-kita namin doon sa mga riverbeds na doon siya nagpapahinga.
02:36Medyo gray yung katawan niya, tapos maiksi yung paa niya.
02:39Pag-gala-gala siya doon.
02:42Mukhang sagana ang ilog sa pagkain.
02:45Dahil lupo ng ibong hupo ay sumusuyod naman sa mga batuhan.
02:50They like searching for food sa ilanim ng mga bato, sa ilanim ng lupa.
02:55Doon nila kinukuha yung mga food din.
02:57A hupo is a beautiful bird. Meron siyang crest. Tapos mahaba din yung tuka niya.
03:05Minsan, sa Pilipinas, pagkapanahon ng mga migration nila, nakikita din natin itong hupo na ito.
03:13Samantala, ang aquatic songbird na brown deeper naman, kayang sumisin.
03:18Itong brown deeper, ibon ito na sumisisid siya sa ilalim.
03:25Hindi siya web foot.
03:26Para siya mga normal na ibon.
03:29Pero, kaya niyang sumisid sa ilalim ng tubig na may current.
03:34Kaya napaka-amazing nitong brown deeper na ito.
03:39When you say, ah, it's a lifer, that means it's the first time you've seen this type of bird.
03:44So, I think in Bhutan, we'll have a lot of new lifers pagdating sa mga ibon.
03:50Pero, higit pa sa lifer ang aking sunod na nakunan, ang pamilya ng grey langor.
03:57Nung naghahanap kami ng birds, biglang first time namin makakita ng grey langor.
04:05Nandun sila sa isang puno.
04:07At doon, nakita namin yung mga langor. Nandun sila isang pamilya.
04:12Sagrado sa Bhutan ang mga langor.
04:15At pinapaniwala ang may belang swerte o positive omen kapag nakakita nito.
04:22Ang swerte namin, tila na doble.
04:27The golden langor.
04:29Isang pamilya ng endangered golden langor ang naabutan naming naglalambitin sa puno.
04:35May nakita kaming pamilya ng langor na parang naglalaro, tumutulay sa mga kable ng kuryente.
04:43May mga anak na the younger they are, mas ginto ang itsura nila.
04:51Ang ilang batang golden langor, halos mahulog na sa kakalambitin sa mga puno.
04:58Very similar sila sa mga behavior ng tao.
05:02They're grooming each other, they're caring.
05:04Pag tinignan mo yung mukha nila, amazing yung mukha ng mga langors na ito.
05:10And they have a specialized type of diet.
05:13Mostly leaves, but they'll also eat fruits.
05:17Ang kanilang uri, itinuturing na world's rarest primate.
05:23Lalo na sa mga protektadong lugar lang sa South Central Bhutan at Assam, India ito nabubuhay.
05:34Isa ang butan sa bansang may mahigpit na batas para sa kalikasan.
05:39Sa katunayan, obligasyon ng pamahalaan nila na panagatingin hindi bababa sa 60% ang forest cover ng bansa.
05:50Dahil dito, masagana pa rin ang kanilang kagubatan.
05:56Nag-ikot-ikot kami.
05:58Tapos may kina-flashlight sila dun sa puno.
06:02Sa isang walk, may napansin kaming kakaibang galaw sa puno.
06:09Isang squirrel ang nakuna namin naglilinis sa kanyang katawan.
06:14Pero hindi ito nag-iisa.
06:17Pagsilip ko, ano pala ito?
06:20Yung giant squirrel.
06:23Nakaramdam na nakatingin kami sa kanya.
06:26Kaya halos hindi na ito gumalaw sa kanyang pwesto.
06:31At nang makabuelo, agad itong nagtago.
06:37Sa kanilang gubat, bilang ito ang higante na aming nakunan.
06:43May narinig ako.
06:45Parang ano, hornbill.
06:48Biglang, may nakita kong lumipad.
06:51Hornbill, hornbill!
06:55Yung great hornbill ang nakita namin.
06:58Pares!
06:59Ang isa sa dalawang hornbill,
07:02abalang naglilinis ng kanyang katawan.
07:06It's ready to fly.
07:07Wow, pinis, swings.
07:10Protektado man ito sa butan,
07:13nananatiling vulnerable ang estado ng great hornbill
07:17sa International Union for Conservation of Nature Red Beasts of Threatened Species.
07:23O bunga baba ang populasyon nito dahil sa pagkasira ng gubat.
07:28Maya-maya pa,
07:31isang grupo ng mga langor ang aming nakita.
07:35May nakita kaming mga langors ulit na
07:38may kakaibang behavior.
07:40They were at the ridge.
07:43Tapos dinindilaan nila yung lupa.
07:48Sa pagkakataon ito,
07:50nasa gilid sila ng bundok
07:53at tila may tinutuklas sa lupa.
07:55Ang sabi ni Sangay,
07:58ito yung mga langor na
07:59they were licking salt
08:01and that's where they get their minerals
08:04para yung mga buto nila,
08:06matitibay.
08:08Ang diet nila is usually mga leaves,
08:10mga fruits.
08:11Pero,
08:11kailangan din nila ng minerals
08:13para mas malakas yung kanilang pangangatawan.
08:15Yung golden langor is,
08:17I think,
08:18one of the most beautiful langor
08:20na nandun sa country na yun,
08:23sa Butan.
08:24Kita namin eh.
08:26Kasi parang golden siya,
08:28pero may mga konting gray-gray sa katawan.
08:31So, baka nagko-crossbreed na raw
08:32itong mga langor na ito.
08:35Which,
08:36kailangan pa nilang pag-aralan.
08:39Pinag-aaralan pa ng mga eksperto
08:41ang lawak ng hybridization
08:44o pagkakahalo ng lahi
08:46sa pagitan ng iba't ibang uri
08:48ng langor sa Butan.
08:51Posibley umanong dahil ito
08:53sa pagkasira ng kanilang tirahan
08:55sa pagitan ng Butan at Assam India.
09:00Bakit na ulit kami ng area?
09:03Ang traffic!
09:05Tapos, nagtata kami kung bakit traffic.
09:08Habang papalapit ng papalapit kami,
09:10nakita namin ano,
09:12may pamilya ng elepante tumatawid
09:15sa karsada.
09:16Mga wild elephants, you know.
09:18Ang tagal, siguro,
09:19more than 30 minutes kami nandun sa traffic.
09:23Nakita mo yung attitude
09:26ng mga taga Butan
09:28for the respect for wildlife.
09:30Bigyan natin ang wildlife corridors
09:33sa mga animals
09:34to allow the co-existence
09:37of the community
09:39and the wildlife.
09:41Maraming salamat sa panonood
09:42ng Born to be Wild.
09:43Para sa iba pang kwento
09:45tungkol sa ating kalikasan,
09:47mag-subscribe na
09:48sa GMA Public Affairs YouTube channel.
Comments