00:03Sa Azul at Payapang Kargatan,
00:10ang mga higantik isda,
00:18tahimik na bumabaybay.
00:32Ang bilis! Ang laki!
00:35Sila raw ang gentle giant.
00:39Malaki pero maamo.
00:43Kapag panahon ang naginid,
00:46madalas silang nasisilayan na paikot-ikot sa ating karagatan.
01:02Makakatagpuka raw ng isang isda na kahawik ng itsura at marka ng mga butikik.
01:09Ang islang ito malalaki at pwedeng umabot ng apatapong talampakan o kasing laki ng isang bas.
01:20Ito ang mga tiki-tiki o butanding o sa English whale sharks.
01:28At ito ang pinakamalaking isda sa mundo.
01:36Sa Tagbak Marine Park, sa baybayin ng Liloan, Southern Leyte,
01:41pwede raw masilayan ang mga ito.
01:45So, pakakasama natin dito si Eugene.
01:47Okay, yung una nakatita ng mga whale sharks dito.
01:51Kaya tayo naghanda ng ganitong kaagay.
01:53Kasi ganitong oras daw nagpapakita yung mga putanding.
01:58Isang saglit ba?
02:00Isang palitpig ng tiki-tiki yung aming namataan.
02:04Ayun, yun.
02:06Dito natin kasi team na tinabangan sa sinag sa araw,
02:10isang pumislam.
02:14Around 15 feet yung haba lang.
02:17Maikot-ikot lang sa dito sa lugar, mag-iisa.
02:27Pagpapanggaba akong usapang ka, naandu na siya agad sa harapan ko.
02:38Release!
02:38Ang laki.
02:40Akala ko, around mga 15 feet lang yung haba.
02:44More, mga 20, 25.
02:48It just glides very slowly, gracefully underwater.
02:52Pero sobrang bilis.
02:54Nakunan din natin ang spot patterns ng tiki-tiki.
02:59Para itong fingerprints nila.
03:02Walang katulad ang bawat spot pattern ng whale sharks.
03:07Ang mga tiki-tiki,
03:09kinatawag ding gentle giants dahil sa kanilang malaking pangatawan
03:14at mabagal na paglanguin.
03:17Para makilala ang nakunang tiki-tiki,
03:21ipinadala namin ang buha nito sa Wild Book for Whale Sharks database.
03:25Dito, nalaman namin ang unang tiki-tiki na amin nakita
03:29ay isang adult male whale shark
03:32na unang nakunan sa Southern Leyte.
03:36Siya, si P1509.
03:40Ano mang laki ng kanyang bibig,
03:44ang kanyang pagkain filtered.
03:47Dahil maliliit na organismo o plangtons lang ang kinakay nito.
03:52Isa yun sa mga indications na madaming ojap dito sa lugar.
03:59Sa aming pag-aabang dumating din ang isang tutanding
04:02ng walang dorsal feet o palikpik.
04:06Ito raw si putol.
04:09Ang nag-iisang tiki-tiki na putol ang palikpik
04:12at kilalang lumalapit sa mga baka.
04:16Mayroon siya nga buli kasi mas malaki.
04:19But, itang kita mo yung distinct na putol sa kanyang dorsal feet.
04:24Kadalas ang shark finning at pagsabit sa propeller ng pangka
04:28ang sadhi ng pagkain.
04:31Sa visa ng Municipal Ordinance No. 217,
04:37ginawang marine reserve o no-take zone
04:39bawal mga isda sa loob ng Taglak Marine Park.
04:45Paraan ito para mas maprotektahan ang mga dumada ang tiki-tiki roon.
04:50Sa ngayon, marami pa tayong hindi alam kung bakit sila na dito.
04:55Kung hanggang kailan sila dito.
04:57Pero ang maganda niyan, mayroon na tayong mga pagbabasihang informasyon
05:01kung paano natin dapat i-observe so that we will not harm them
05:05or we will not disturb their feeding practice.
05:09Sa kasalukuyan, bukas sa publiko ang Taglak Marine Park bilang isang tourist spot.
05:18Sa kabila nito, nananatiling endangered o nangangalit na mawalaan na ang bilang sa wild.
05:24Ayon sa International Union for Conservation of Nature or IUCN,
05:29bumaba ang kanilang populasyon dahil sa overfishing, hunting
05:33at minsan aksidente silang nahuhuli ng fishing gears.
05:41May ilang pagkakataon din na ang mga botanding.
05:46Tinatamaan ang mga propeller.
05:51Sa bayan ang pintuyan sa Laterin,
05:56nakarating din ang mga botanding.
05:59Ang mga turista rito, sila ang madalas inaantay.
06:06Challenging na ba ito?
06:08Nakas na muna lang.
06:09Nakas na muna nun.
06:11Pero sana makita pa rin natin yung pinunta natin yung asa.
06:21Ito ang last time na pinuntahan ng board to be wild itong lugar na ito.
06:26Noong 2018 kung saan kasagsaga ng turismo,
06:29ang daming taong pupunta.
06:31You know, this is a place to go kapag naandito ka sa area na ito.
06:37Kasama ang mga spotter, nagpa siya kaming pumalaon.
06:4430 minuto na kaming nakaabang pero wala pang tiki-tiki na mapapakita.
07:04Maya-maya pa,
07:08wala sa kuha ng drone, isang malaking nanino sa tubig ng aming natanaw.
07:16Pwede hapang mga hindi.
07:17Meron nasa hindi talaga yan.
07:21Ready?
07:40Ang mga kag-aganda.
07:42Wala sa mga kapag kasi nang magpapakita.
07:43Ang mga kasi ng mga kapag na pag-aas.
07:43Ang mga kapag hindi ng mga kag-aas.
07:43Wala sa mga yung mga kapag-aas.
07:43It was 25 feet down on the leg.
07:49It was swimming gracefully in the island.
07:52It was a very good thing to do.
07:55The gentle giant.
07:58It's a lot of light.
08:02We had to put it in the water.
08:06This is how we can balance it.
08:16We had to put it in the water.
08:20We had to put it in the water.
08:24We had to put it in the water.
08:25In this situation,
08:26it's important to calm down
08:27while we are in the distance.
08:32This is one thing we can see.
08:35After a while, it's two feet.
08:37The other one is bigger than the other.
08:43One butang ding,
08:44it's a part of the water.
08:46There are some reminders
08:47that are around here.
08:49The reminders are known to
08:52opportunistic commensalism.
08:54It's one of the only things that
08:55they've been fired by the butang ding.
09:00It's been a month since November
09:01and May,
09:02the visit of the butang ding
09:04in the Philippines.
09:06It was the most famous
09:07number of days
09:09that was a month
09:09to May,
09:11I don't know what I'm going to do.
09:142008 has been released on the Pintu Yan
09:17for an ethical and ethical wheelchair watching.
09:22It's one of the most important things
09:24to avoid the food in the world.
09:27It's not allowed to wait for the food.
09:32It's also the most important things
09:34and the most important things
09:37are the most important things
09:39Ang mga naglalaking hangista
09:43May panahon lang kung kailan dumarating at dumadaan sa ating karagatan
09:50Kaya mahalagang pangalagaan na may ligtas silang ruta na malaya nilang babalik-balikan
09:57Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild
09:59Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan, mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube Channel
Comments