00:00Isang pamilya ng Palawan Bearded Pig ang tahimik na nangininain.
00:09Malaya at paya pa nilang iniikot ang samba.
00:22Ang hindi nila alam, may mga nakabang na patibong sa kanilang paligid.
00:29Ayun, may silo.
00:32So naglalagay din sila ng trap para sa mga baboy ramo.
00:36Pero ang silo.
00:49Paamoy-amoy ng lupa at halaman.
00:55Suyod ang bawat ugat ng damo.
00:59Nang makaramdam ng parang mga nakamasid sa kanila,
01:08dikla silang naging alerto at patingin-tingin sa paligid.
01:16Kailangan nilang maging maingat dahil ang lugar na napupunta nila.
01:31Pagmamayari na ng iba ang mga tao.
01:37Dito trespassing sila.
01:40At ang presensya ng mga baboy ramo,
01:43terwisyo umanong.
01:49Nandito tayo sa pinakadulo ng isla ng Balabak.
01:55And dito daw,
01:57yung kapra ng concrete ng mga baboy ramo ay mga farmers na nanggatanim ng kamote.
02:03Nakilala ko si Jocelyn.
02:06Ang kanyang taniman ng kamote,
02:09halos linggo-linggo dinarayo ng mga baboy ramo.
02:12Sa kuha ni Jocelyn,
02:14isang baboy ramo ang pag-alagala sa kanyang bakuran.
02:19Ayun! Ang laki!
02:21Ang itin!
02:22Look at that head!
02:23Ang tulis!
02:24May balahibo pa oh!
02:26Ayun oh!
02:27Ang kapal ng katawan!
02:29Mabalahibo!
02:31Pumunta po yun sa may kanyugan na malinis.
02:35Hindi ko lang po alam kung ano yung pangkain nila doon.
02:38Grabe oh!
02:39Lalaki siguro yun ano?
02:41Opo.
02:42Barako.
02:44Wow!
02:45Broad daylight.
02:47Nakavideo siya ng baboy ramo.
02:49Yung Palawan-bearded pig.
02:51Ganon kagrabe.
02:52Pagka nakikita mo na sila during the day,
02:55at meron kayo nakikita mga baboy ramo.
02:58That means, talagang grabe yung inhabitation dito.
03:05Itinaboy niya ito papalayo,
03:07at agad naman kumaripas ng takbo ang baboy ramo.
03:11Ang dami pong baboy ramo dito sa amin, Dok.
03:14Sa totoo lang.
03:15So parang perwiso na din po sila sa amin
03:17kasi kinakain po nila yung mga kamutihang kahi namin na tinatanim po.
03:23Araw po ang gabi, wala pong pinipiling oras.
03:27Pag gusto po nila sa Malacay, pumunta po sila kahit araw.
03:32Mapagabi o umaga,
03:36ang bakuran ng mga magsasaka sa Balabak-Palawan.
03:40Binarayo o mano ng mga baboy ramo.
03:44Ang pakain nila, kamutihng kahoy.
03:49Sasman tayo ni Joslan para tignan yung mga ebidensya
03:54ng pananalasa ng mga baboy ramo dito sa bakuran na ito.
03:58Biro mo, nakabakod din ah.
04:00Pinasok pa rin ang baboy ramo.
04:02Kung tutuusin, doble na ang ginawa nilang bakod.
04:07May kahoy at net na pero napapasok pa rin daw ito ng baboy ramo.
04:14Gamit ang kanilang matitibay ng nguso at pangamoy na sobrang tatalas,
04:22kayang-kaya raw nilang bungkalin ang lupa para makatawid sa ilalim ng bakod.
04:28Ayan o. Hindi pa nakakalaki. Kinain na.
04:35Look at that. Wala na yung laman. Kinain na ng baboy ramo.
04:40When we listen to problems like this, we try to give them solution, suggestions.
04:47At the same time, bigyan natin din ang importansya yung wildlife,
04:52hindi natin pwedeng i-suggest na i-call sila but i-manage lang yung mga baboy ramo na ito
05:00dahil siyempre endemic yan sa Palawan eh.
05:04So, anong mga ginagawa ng mga tao para maprotektahan yung mga pananim nila?
05:12Binabakod na lang po nila, Dok, at nilalagyan po nila ng mga silo para makuha po yung mga baboy ramo.
05:18Pero alam nyo na bawal. Bawal Manilo ng mga baboy ramo.
05:24Opo, bawal naman po. Pero ang tinaglalaban na lang po ng mga tao na,
05:28Pa, paano? Kung wala na po silang kabuhayan.
05:31Pero ang mga baboy ramo, habang tumatagal, tila mas tumatalino.
05:38Naaamoy din po nila yung bakas ng tao na pag bago yung silo, hindi po nila dinagaanan. Iniiwasan po talaga.
05:45Ang Palawan bearded pig ay may maskline na itsura.
05:50Mayroon din itong puting balbas kaya ito tinawag na bearded pig.
05:55Ito ang pinakamalaking uri ng baboy ramo sa Pilipinas.
05:59At sa Palawan lang sila makikita.
06:02Matagal na raw ang problema nila sa baboy ramo.
06:07Sa palagay mo, anong dahilan kung bakit sila buo ba dito?
06:10Palagay ko po doon sa kakulangan ng pagkain at sa pagkasira ng kanilang kahanan.
06:17Yun. So alam nyo yung dahilan at ito yung naging epekto.
06:22Parang in-occupahan na natin yung kanilang teritoryo.
06:25Parehong sitwasyon din ang nararanasan ng mga tagarabor sa Balabak.
06:31Ito na, yung tanima ng kamoting kahoy at kamoting baging.
06:44So talagang ma-attract yung mga baboy ramo dito kasi good source of food itong mga kamoting ito.
06:53Ito, mukhang ano o, na uproot itong kamoting kahoy nito.
07:02Ito, sinyalis to.
07:03Na sinugod dito ng baboy ramo.
07:07Meron pa doon?
07:09Sa paligid ng bakod, may mga nakapwestong silo.
07:13Yun o, ito o.
07:15Ang luming silo.
07:17So naglalagay din sila ng trap para sa mga baboy ramo.
07:20Pero ang nasilo, bayawak.
07:25Pusibling matagal lang nasilo ang bayawak.
07:28Kaya balat na lang nito ang natira.
07:31Yun o, may silo o.
07:33Ito po yung silo ng baboy ramo.
07:36Ayan.
07:37So mukhang nakatakas to.
07:39May mga trap na nilagay.
07:41Pero deactivated na siya.
07:45Ang mga trap mukhang napitas sa lakas ng baboy ramo.
07:49Malaking dahilan ng kanilang pagbaba mula sa kabundukan
07:53ay ang kawalan nila ng pagkain.
07:55Maaaring dahil ito sa land conversion
07:57o mga pagko-convert ng mga lupain
08:00at mga kabundukan para gawing taniman.
08:03May ilang solusyon din para makaiwas
08:06sa pananalasa ng baboy ramo.
08:08Bukod sa ginagawa nila na pagbabakod,
08:11napakahalagang elemento yung pagkakaroon ng cooperative guarding
08:16ng mga farms.
08:17Kapag may mga organisasyon na mga magsasaka,
08:21tulad ang ginagawa sa ibang lugar,
08:23tulong-tulong sila sa pagbabantay
08:25para nang sa ganun, mas malaking farm ang pwede mabantayan.
08:29Maaaring gumamit din ang mga paingay o mga pailaw.
08:32Kapag nasagi kasi ito ng baboy ramo,
08:36pwede silang magulat at mataboy.
08:39Paalala din ang eksperto
08:41na ang palangon-bearded pig ay protektado ng batas.
08:46Ayon sa Republic Act 9147 o Wildlife Act,
08:51bawal mang huli o pumatay ng buhay ilang
08:54na endemic at native sa isang lugar.
08:57Ipinapaalala din nila ang papel ng baboy ramo sa kagubatan.
09:01So ang mga baboy ramo, in general,
09:04they are a very crucial na part ng isang ecosystem.
09:08Ang tawag nga sa kanila ay forest engineers
09:11or ecosystem engineers,
09:12dahil may kakayahan silang mag-disperse ng mga seeds.
09:15So kapagka lumalakad sila
09:17at kapagka nagroam sila sa kagubatan,
09:19maaaring nilang ikalat ang mga seeds
09:21ng mga punong kahoy o mga bungang kahoy na nakonsume nila.
09:24Maraming salamat sa panunood ng Born to be Wild.
09:27Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
09:31mag-subscribe na sa JMA Public Affairs YouTube channel.
Comments