Misteryosong Puting buwaya sa Ligawasan Marsh, muling binigyang buhay ng AI

6 months ago

Aired (July 27, 2025): Ayon sa mga lokal ng Ligawasan Marsh, may puting buwaya raw silang nakikita na itinuturing nilang tagapangalaga ng kalikasan. Sa tulong ng AI, binigyang-buhay ang kuwento para mailarawan kung ano nga ba ang sinasabing mailap na nilalang. Panoorin ang video!

Transcript

00:00Taligawasan Marsh

00:05Hindi raw pangaraniwang buwaya ang nagpapakita.

00:10Kulay puti at mapapula ang mga mata.

00:14Paniwala nila galing umano ito sa kanilang mga ninuno.

00:19Minsan, makita mo may kwintas na yelo.

00:24May yelo sa liig. Tapos mayroong puti. Ganyan sila.

00:29Hindi siya maputi lang, pat talagang puting-puti na talagang walang hulay ng brown.

00:34Siyempre yung kanyang mata ay mapula.

00:37Sa tulong ng Artificial Intelligence, susubukan naming bigyan ng buhay ang pinaniniwala ang puting buwaya ng ligawahan.

00:46Pinakamalaking peatland o latian sa Pilipinas ang ligawasan Marsh.

01:01Kaya paborito itong stopover ng mga migratory bird, gaya ng black-necked stealth bird.

01:09Habang ang mga residente, abala sa kanilang pangisda.

01:19Mga tilapia na kukuha nila dito, medyo maliit pa daw ito.

01:24Depende rin rin sa panguli nila at saka yung taruk.

01:27Lahat ngayahan galing lang dito sa ligawasan Marsh.

01:31Pero hindi lang mga ibon at isda ang nanginirahan sa ligawasan Marsh.

01:43Nakatera rin dito ang mga saltwater at Philippine Crocodile.

01:49Dagdag pa ng mga matatandang residente, gaya ni By Rumina Pendaton Alley,

01:55hindi lang dalawang uri ng buwaya ang naririto.

01:59Dahil mayroon din daw nagpapakita na puting buwaya.

02:06Sa tulong ng Artificial Intelligence,

02:09susubukan naming bigyan ng buhay ang pinaniniwala ang puting buwaya ng ligawasan.

02:15So, yun pong belief dito sa ligawasan mo.

02:17Mayroon kasi malipang karinoang buwaya sa amin.

02:19Ano ibig sabihin ng pangisda?

02:21Yung guardian ng Mars.

02:22Minsan, makita mo may kwintas na yelo.

02:27May yelo sa liig.

02:29Tapos mayroong puti.

02:31Ganyan sila.

02:33Kung may market day, pumapanhikyan sila.

02:37Mapansin namin na walang mga chinelas, nakasalakot.

02:41Okay, as humans.

02:43As humans sila.

02:45Pagali ang tawag sa mga taga Maguindanao sa puting buwaya.

02:50Ibig sabihin, kami lang ito sa kanilang mga ninuno.

02:54Kaya malaki ang respeto nila sa pagali.

02:58Susubukan kong kilalanin ang pagali o puting buwaya.

03:03Ang lumulutang na usap-usapan, ang nagpapakita o mano na puting buwaya.

03:08It's probably a 3-kilometer radius of the area where it covers the flower trundotus.

03:15You can expect it because when you say Marsh,

03:18it's usually like mga bakawan.

03:21Usually, it's one of 4 meters.

03:24Some migratory birds are still here.

03:27But,

03:28when it comes to usap-usap,

03:30it shows it's a putin mabaya.

03:33There's nothing to do with it.

03:37Base sa paglarawan ng mga residente,

03:40mas malaki sa tao at kulay puti.

03:44Ayon kay Dr. John Tabora,

03:46isang crocodile researcher mula sa University of Southern Mindanao,

03:50nakita na rin niya ang puting buhaya.

03:53Hindi siya maputi lang,

03:55pat talagang puting-puti,

03:56na talagang walang kulay ng brown.

03:58Syempre, yung kanyang mata ay mapula.

04:01Dahil nga sa walang melanin,

04:05nakikita yung blood vessels sa kanyang mata.

04:08Kahit na nasa ilalim siya ng tubig na maraming lumot,

04:11nakikita mo pa rin.

04:12Posible naman daw sa mga buhaya ang maging kulay puti.

04:16Albino crocodile ang tawag sa ganitong itsura ng mga buhaya.

04:20Yung albino crocodile,

04:22eh, totoo po yan,

04:23that is really existing among crocodiles

04:26and even other vertebrates.

04:28Totoo po yan na nagkakaroon po ng albino na crocodile.

04:31Ako'y nakakita personally ng isang albino crocodile.

04:35Nakita niya raw ang albino crocodile

04:37sa isang crocodile farm sa Davao City noong 2008.

04:41Mula noon,

04:43wala na raw na italang puting buhaya sa Mindanao.

04:46Kung sa iba,

04:48advantage ang pagiging maputi,

04:51hindi para sa mga albino crocodile.

04:54Kung eto po'y nasa wild,

04:56ang perspective naman po namin yan,

04:58ang isang albino crocodile ay mahirap po na mag-survive sa wild.

05:02Dahil ang number one,

05:04madali siya makikita ng kanyang predator.

05:07Pagka maliit pa kasi yung mga crocodile,

05:09hindi sila predator,

05:10prey pa sila.

05:12Dagdag pa ni Dr. Jerome Montemayor,

05:14isang peatland expert at director ng

05:16ASEAN Center for Biodiversity.

05:19Espesyal ang ligawasan marsh

05:21para sa mga buhay ilang,

05:22gaya ng mga buhaya at ibon.

05:25Yung kanyang characteristics na

05:27magsipsip ng organic matter,

05:30aka carbons,

05:32na ini-store niya sa loob ng pitlands.

05:36So kung may imagine nyo sa bahay,

05:37meron kayong palanggana.

05:39May tubig siya sa ibabaw,

05:41punuan nyo ng tubig,

05:42tapos lagyan nyo ng mga dahon na bubulok.

05:45Papansin nyo matagal bago sila mabulok

05:47pag nado sila sa ilalim ng tubig.

05:50Kung magpapatuloy raw ang matinding pag-init ng mundo,

05:54posibleng matuyo at masunog ang buong ligawasan marsh,

05:58ayon sa mga eksperto.

06:00Dahil umano ito sa methane gas,

06:02mula sa naimbak na nabubulok na halaman

06:05at patay na hayop sa ilalim ng tubig.

06:07Sa ligawasan marsh,

06:09dahil pitlan siya,

06:10masusunog yung mga vegetation sa taas,

06:12damo, halaman,

06:14at kung ano pa mang greens

06:17na makaatagpaon doon pag natuyo yun,

06:19pwedeng masunog.

06:20Pero ano yung nasa ilalim?

06:21Lahat yun ay flammable.

06:23So pag nasunog yan nasa ibabaw,

06:26susuot yung apoy,

06:29yung mga ningas, yung mga baga sa ilalim,

06:31at kakalat siya sa ilalim.

06:33Hindi mo na makikita ngayon kung nasaan sila.

06:36Kapag ito'y nasunog,

06:38sila ang unang maapektuhan.

06:40Yung haze, yung usok,

06:43ay makaka-apekto sa kalusugan

06:45ng napakalaming tao doon sa paligid.

06:47Bukod doon, yung biodiversity,

06:50yung mga iba't ibang anyong buhay na nandoon,

06:54at yung kabuhayan ng mga tao sa paligid

06:57ng ligawasan marsh.

06:58Lahat yan, damay-damay ang masisira.

07:01Magandang maisa ilalim siya sa isang

07:03batas na nagpoprotekta sa kanya

07:06bilang isang protected area

07:08na makikinabangan hindi lang ng mga probinsya,

07:12munisipyo na nakakasakop sa ligawasan marsh,

07:16kundi ng buong Mindanao,

07:17ng buong Pilipinas,

07:18at ang buong mundo.

07:19Hindi man namin makaharap ang puting buway,

07:22binigang buhay naman ito ni Normad.

07:25Ang dapat natin tandaan is,

07:27yung AI-generated videos

07:29is something na representation lang.

07:33It's more of something na,

07:36para mag-visualize lang.

07:38Binisita rin niya ang isang rescue center

07:40para makakita ng aktual na buwaya.

07:43Iba yung pakiramdam,

07:44iba yung tingita,

07:45yung feel na yung nasa harapan mo na mismo,

07:48yung crocodile.

07:52Sa artificial intelligence,

07:53hindi lahat ay perfecto.

07:55Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.

07:57Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,

08:00mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.

Misteryosong Puting buwaya sa Ligawasan Marsh, muling binigyang buhay ng AI | Born to Be Wild

Category

Transcript

Be the first to comment

Recommended