- 2 days ago
Aired (March 8, 2026): Learn how wildlife such as the digger wasp and the pit viper search for shelter and survive in their natural habitats. Meanwhile, on Mount Candalaga, one of the world’s largest flowers, the Rafflesia magnifica, has been spotted in bloom. Watch the video.
Category
😹
FunTranscript
00:00Isang potapi ang naguhukay sa buhangin para makapangitlo.
00:04Actually, ito nakikita natin ang dami nila dito.
00:08Ang Temple Pit Viper o dupong nagmamasid sa paligid.
00:13Naghahanap ito ng punong aakyatin at masisilungan.
00:17Karaniwan, makikita natin itong mga vipers sa puno kasi arboreal sila.
00:22But oftentimes, kung halimbawa malaglag sila sa puno,
00:25ang hirap din makita kagaya nito.
00:26Pero may kahati sila sa kanilang napiling lugar
00:31dahil malapit ito sa kabahayan at kapwahayop.
00:37Ang Mount Kandalaga.
00:40Sa loob ng isang siglo, nananatiling buhay ang kanyang old growth trees o primary forest.
00:48Kaya, ang ilang mga researchers ng buhay ilang tila ginawa na itong living laboratory.
00:56Mukha siyang viper pero hindi siya totoong viper.
01:01Hindi namin inaasahan na makita ang isa sa pinakmalaking bulaklak sa mundo.
01:10Ang rafrisya.
01:22Dalawang magkaibang buhay ilang.
01:27Pero may isang pakay sa araw na ito ang makahanap ng matitirhan.
01:34Isang kontakti ang naguhukay sa buhangin para makapangitlog.
01:40Kasi siguro kiniklaim niya na as territory itong butas na ito.
01:46Habang ang dupong o viper naman, tila gusto nang magpahinga.
01:51Naka-blend in siya dito.
01:53Halos mahirap ma-distinguish.
01:55Andali niya mag-blend doon sa paligid.
01:58Kasi halos kakulay niya yung dahon.
02:00Pero may kahati sila sa kanilang napiling lugar.
02:08Dahil malapit ito sa kabahayan at kakwahayog.
02:24Summer vibe na ang mga harmit crab sa dalampasigan.
02:29Pero, mas beach mode daw ang mga sand wasp o patakti sa buhangin.
02:35Kinadawa din itong digger wasp dahil mahilig itong magbungkal para gawin niya lungga.
02:42Sinusuyod ito ang buhangin at nagpuhukay.
02:48Pero, napapahinto ito kapag may ibang potakti na lumalapit sa kanya.
02:53Ayan o, kanina ko pang pinagbamasdan itong isang insekto na ito na mas kasing laki halos ng cricket.
03:01A little bit bigger.
03:02It's black.
03:04It's a wasp.
03:05Ang dami nila dito.
03:07Tapos nakita ko, napansin natin.
03:08Nagbuho kayo sila ng mga butas dito sa sand.
03:14Maraming potakti ang naghahanap ng lungga.
03:18Panahon kasi ng pangingitlog ng mga ito.
03:20Kadalasan, mga babaeng potakti ang maghuhukay.
03:28Ginagamit nila ang kanilang mga harap na paa at bibig para hakutin ang mga buhangin.
03:36Ayan o.
03:38Kanina ko pa ito nakikita na nilalabas niya yung mga buhangin.
03:42Doon sa loob, babalik siya.
03:44Tapos, idine-defending niya doon sa mga kasama niya kasi parang inaano siya eh.
03:50Parang inaagawan siya ng butas.
03:52Mahigit sa dalawang oras na itong huhukayin.
03:55At halos pito hanggang dalawampung sentimetro naman ang lalim.
04:00Ang butas na ito, ang magsisilbing imbakan ng pagkain para sa kanyang lari.
04:05Babaeng diggerwast lamang ang may sting.
04:09At mahahalin tulad ang sting nito sa babuyo.
04:12Ang potakty na ito, hindi agresibo.
04:15Pero na lang kung nalagay ang kanilang buhay sa alamay.
04:20Ito pong diggerwast, hindi po siya kagaya ng other mga bee na nang sting.
04:27So this is a solitary organism.
04:30When you say solitary, hindi kagaya ng mga bees na makikita mo sila in packs or in groups.
04:35So mag-isa lang sila, so pwedeng mag-isa sila na lumilipad-lipad.
04:38And at the same time, sila po ay may sting.
04:42Pero ang normally nagkakaroon ng sting is yung mga female.
04:46Ang kanilang ini-sting lang is yung kanilang mga prey.
04:50Generally, they don't attack the humans.
04:54Sa tawi-tawi, ang temple pit viper o dupong nagmamasid sa paligid.
05:02Naghahanap ito ng punong ahakyatin at masisinungan.
05:08Ayan ka naman.
05:09Kapag nakita mo sa ilalim, tapos naka-blend in siya dito,
05:13halos mahirap mag-distinguish kung ang dali niya mag-blend doon sa paligid.
05:20Kasi halos kakulay niya yung dahon.
05:24Arboreal o sa puno ito madalas nagpapahinga at nag-aabang na makakain.
05:30Tulad ng ibon at taga.
05:32Hindi ito basta-basta nakikita dahil ang kanyang kulay,
05:36mabagay sa kanyang paligid.
05:39Kaya mahirap mo ma-figure out kung
05:43hindi ka tumitingin mabuti
05:45na meron palang pit viper dito sa puno na ito.
05:50Ang kanyang napiling pahingahan,
05:52daanan ng mga tao pa uwi sa kanilang komunidad.
05:56Madami daw dito at karaniwan nilang nakikita itong mga pit viper dito sa lugar.
06:03Kaya ang mga tao rito,
06:05hindi basta-basta dumidikit sa mga puno.
06:09Ang residenteng si Muxin,
06:11halos araw-araw nakikita ang dupong sa puno.
06:15Pag may mga nakikita kayo mga viper,
06:17ano'y ginagawa niyo?
06:18Wala din sir.
06:19Ganyan talaga.
06:20Pag nakita namin,
06:21hindi namin ginagalaw.
06:23Kasi yan ang mabait na asya.
06:25Kapag hindi mo siya na ipit o nahawakan,
06:28hindi din sila gagalaw.
06:29Sana'y din yung mga tao dito.
06:30Sana'y talaga.
06:32Kasi makita namin,
06:34alimbawa,
06:35sa mga bata,
06:36sabihan namin,
06:37huwag kayong pumunta doon
06:38para sininimahawakan.
06:39Sa tagal na naninirahan dito ni Muxin,
06:42ganoon din daw katagal na
06:44nakikita nila ang mga ganitong uri ng ahas.
06:48Kaya posibleng dito na rin pinangadak
06:50ang dupong na ito.
06:52Di lang tausog.
06:53Malaki raw ang respeto nila
06:55sa mga hayop tulad ng dupong.
06:57Pero ako natuturo ng mga galaga na.
06:59Ang mga with life.
07:00Inano ko na sa mga bata,
07:01huwag yung patayin.
07:03Wala para natutuklaw
07:05ng ahas sa kanilang lugar.
07:07Pero dahil alam nilang palaging
07:10nasa paligid ng mga ito,
07:12pinagsasabihinhan na nila
07:13ang mga bata at ibang tao
07:15na mag-igat.
07:18Sinubukan kong suriin ang dupong.
07:21They're short and stubby
07:23and very robust yung katawan.
07:25Pero make no mistake
07:27kasi they have heat sensors
07:29in their head.
07:34Dito sa tawi-tawi,
07:36mas darker yung mga pit viper.
07:38Grayish yung kanyang dorsal.
07:40Ang malaking butas sa kanilang nguso
07:43ang nagsisilbing heat sensors
07:44o sumasagap ng init
07:46mula sa mga hayop.
07:51Kila na rin sila na ambush predators.
07:54Kaya kaya nilang manatili
07:55sa isang lugar
07:56habang naghihintay sa kanilang phrase
07:58katulad ng daga
07:59o ibon.
08:00Dahil dito,
08:01normal lang na makita sila
08:03nanatili sa isang puno
08:04o halaman
08:04sa loob ng mahabang panahon.
08:09Karaniwan,
08:10makikita natin itong mga vipers
08:12sa puno
08:12kasi arboreal sila.
08:14But oftentimes,
08:15kung halimbawa malaglag sila
08:16sa puno,
08:17which seldom happens,
08:19ang hirap din makita
08:20kagaya nito.
08:22Blend in talaga siya.
08:26Pinangalanan itong
08:27temple pit viper
08:28dahil kadalasan daw
08:29itong nakikita
08:30sa loob ng paligid
08:31ng ilang Buddhist temple
08:32sa Malaysia.
08:34Ayan, ayan, ayan.
08:36Kaya niyang i-capit yung
08:39one-third ng kanyang katawan
08:41dito sa kahoy
08:42and then the rest of its body
08:44i-extend niya
08:45para makalipat lang siya
08:47from one branch
08:48to another.
08:49Ganon, kamuscular
08:50at saka kalakas.
08:51Kahit na sub-adult pa lang ito,
08:53biruin mo yun.
08:54Dahil na siguro
08:55kung mas malaki ito.
08:56Siguro mga 14 inches.
08:58But yung mga sub-adult
08:59can reach up to here.
09:00And they're very thick
09:01and very heavy looking.
09:04Tsaka yung ulo nila talagang
09:06ngalaki.
09:07You will notice
09:08yung kanilang distinct features
09:09because of the pattern
09:10of the scales
09:11and the very prominent jaw
09:14and triangular head.
09:17And that's when you know
09:18that it's a viper.
09:19Pero kung sakaling
09:20maka-enkwentro
09:21ng buhay ilang
09:22tulad ng dupong,
09:23mas maiging
09:24huwag itong napitan
09:26at huwakan.
09:27Kung pumasok man
09:28o malapit sa bahay,
09:30tumawag ng otoridad
09:31o eksperto sa hayop
09:32para maailayo ito.
09:34Kung a viper
09:35ay malapit sa kabahayan,
09:37maaari naman itong
09:38maingat na ilipat
09:39sa mas suitable na habitat
09:40sa pamagitan ng pagtawag
09:43sa mga otoridad
09:44na may sapat na kalaman
09:45sa paghawak ng mga ahas.
09:47Huwag direktang hawakan
09:48ang ahas.
09:49Gumamit ng mga tools
09:50katulad ng mga snake hooks.
09:52Lalo na kung ito
09:53ay venomous.
10:00Dalawang makaibang buhay
10:02ilang na tila
10:03na palapit sa lugar
10:04kung saan
10:04maraming tao
10:06ang dumaraan.
10:08Sa ganitong sitwasyon,
10:09maalagang
10:10alam natin
10:11ang dapat gawin
10:12sakaling sila
10:13ay madaanan natin.
10:23Sa bawat paglalakbay,
10:25sa kalikasan,
10:28parati itong may bagong hiwaga
10:30at kapanatalabit
10:33ng mga sorpresa.
10:40May pinagmamalaking ancient
10:43sa binansagang summer capital
10:46ng Davao de Oro.
10:49Isa sa mga hiwagang ito
10:51ang ipinagmamalaking
10:53sinuunang kubat,
10:55ang Mount Cangalaga.
11:00Sa loob ng isang siglo,
11:02nananatiling buhay
11:03ang kanyang old-growth trees
11:05o primary forest.
11:07Kaya,
11:08ang ilang mga researchers
11:10ng buhay ilang
11:11tila ginawa na itong
11:13living laboratory.
11:14Malapit na tayo.
11:17Ang swerte natin.
11:18And meron tayong
11:20first-timer
11:20na makakita ng
11:21raflisya dito.
11:23Ganda.
11:25Ganyan na ba
11:26ang kulay niya talaga?
11:29I'm so amazed
11:31about the patterns
11:32of this
11:33bent-toed gecko.
11:35Ito yung
11:37Philippine shrub snake.
11:39Mabaho daw to
11:40pag nag-release
11:42ng mask niya.
11:42Hmm!
11:45Pero mas
11:46natotolerate ko ito
11:47kisa sa wolf snake.
11:49Sa visa
11:50ng gratuitous permit
11:52mula sa DENR,
11:54maingat nilang
11:55pinag-aaralan
11:56ang ilan
11:57sa mga bagong
11:59na discovering
11:59hayop
12:00sa bundok
12:01ng kandalaga.
12:10Sa pag-akrat namin,
12:12sa Mount Kandalaga,
12:15kita agad
12:16ang kaibahan nito
12:17sa mga gubat
12:19na kadalasang
12:20naakyat ng tao.
12:22Sagana ito
12:23sa matataas
12:25at matatandang
12:26mga puno.
12:30Sa paglalakad namin
12:31sa pusod ng bundok.
12:33yung raflesya,
12:36nandiyan daw yan
12:37basta may ganitong baging.
12:41Hindi namin inaasahan
12:43na makita
12:44ang isa
12:45sa pinakmalaking
12:47bulaklak sa mundo.
12:55Ang raflesya.
13:02Wow!
13:05Medyo
13:06pang ilang days
13:08na siguro
13:08itong naka-bloom.
13:10That's why
13:10medyo
13:11nag-iba na yung kulay niya.
13:13Ayon sa adbin
13:15ng tribong
13:16mansaka,
13:17ito ang unang
13:18naitalang raflesya
13:20sa barangay na ito.
13:22First time
13:22in barangay
13:23Coronabe.
13:25Raflesya
13:26Magnifica.
13:28Pira ngunit
13:30endemic sa Mindanao
13:32ang raflesya
13:33magnifica
13:34na natatagpuan
13:36lamang
13:36sa Mount
13:37Candalaga.
13:39Tinaon itong
13:40magnifica
13:41dahil sa
13:42katangit-tangin
13:43laki ng
13:43bulaklak nito
13:44kumpara
13:46sa ibang
13:46raflesya.
13:48Napaka-special
13:49ng flower na ito
13:50and
13:51ang
13:52common
13:52knowledge
13:54is
13:54all
13:55raflesya
13:56stinks.
13:57They smell like
13:58a dead
13:59corpse
14:00or parang
14:01patay na hayop
14:02pero ito
14:03walang amoy.
14:06Dahil sa amoy nito
14:08naakit nito
14:10ang flies
14:11o langaw
14:12na siyang tumutulong
14:13para sa
14:14pollination
14:15ng raflesya.
14:18Unong beses
14:19kong nakakita
14:20ng raflesya
14:21noong magtungo
14:23ang aming team
14:23sa kalinga.
14:28kakaibang
14:29sayay
14:30na
14:30raramdaman ko
14:31para makita
14:32itong
14:33raflesya.
14:37Nandito na siya.
14:48isa si Deo
14:49sa grupo
14:50ng mga
14:51biologist
14:51na nage-explore
14:53ng bundok
14:54ng
14:54kandalaga
14:54na
14:55is nila
14:56madokumento
14:57ang mga
14:57hayop
14:58na matatagpuan
14:59sa
14:59Mount
14:59kandalaga.
15:04Isa ang herping
15:05sa ginawa nila
15:07para matukoy
15:08at mapag-aralan
15:09ang mahayop
15:11ng nocturnal
15:12o sa gabi
15:13aktibo.
15:15Mukha siyang
15:16viper
15:16pero
15:16hindi siya
15:17totoong
15:18viper.
15:19Ibang family
15:19po siya.
15:21Sa ulo
15:22ganyan kasi
15:23yung ulo
15:24ng viper
15:24medyo malaki
15:25yung pangadito
15:26and
15:28na yun lang
15:29ako nakakita
15:30ng ganito.
15:30So ang
15:31aspu na ito
15:32ay mildly
15:32venomous po sila.
15:33Nung nakita
15:34nyo ito
15:35may kasamang
15:35gecko
15:36nagkataon
15:37lang ba
15:37na ganun
15:38kasi parang
15:38sobrang
15:39liit naman
15:39ito
15:40para
15:40i-predate
15:42na yun.
15:42Nagkataon
15:43lang po
15:43talaga.
15:43Nakakamuflage
15:45po yung
15:45bentoed
15:46gecko.
15:46Mas malaki
15:48siya sa
15:49normal
15:49gecko
15:49pero
15:50mas maliit
15:51siya
15:52konti
15:52sa
15:53tokai
15:54gecko.
15:54Parang
15:55kamuflage
15:56talaga.
15:58Tinawag
15:59itong
15:59bentoed
16:00gecko
16:00dahil
16:00nakabaluktot
16:01at may
16:02mistulang
16:03suction
16:04cap
16:04ang paan
16:05nito.
16:06Ginagamit
16:07nila ito
16:08para
16:08mas
16:09maging
16:09makapit
16:10ang
16:10kanilang
16:10nilalakaran.
16:12Sa gabi
16:14rin
16:14mas
16:14aktibo
16:15ang
16:15mga
16:15gecko.
16:16Bilang
16:17reptile,
16:18paraan
16:19nila ito
16:19para
16:19maiwasan
16:20ang
16:20init
16:21at
16:22mabawasan
16:22ang
16:23pagkaubos
16:23ng natural
16:25nitong
16:25tubig
16:25sa katawan.
16:26Meron
16:27meron pa
16:27silang
16:28isang
16:28snake
16:29na
16:29nakuha.
16:30Ito
16:30yung
16:31Philippine
16:31shrub
16:31snake.
16:32Mabaho
16:33daw
16:33ito
16:33pag
16:33nag-release
16:34ng
16:34musk
16:35niya.
16:35Yun po
16:35yung
16:36defense
16:36mechanism
16:37nila.
16:40Pero
16:40mas
16:41natotolerate
16:42ko ito
16:42kisa
16:42sa
16:42wolf
16:43snake.
16:43Yung
16:44wolf
16:44snake
16:44amoy
16:45tae.
16:46Ito
16:46musky.
16:48So
16:49yung
16:49dalawang
16:50species
16:50po
16:50ng
16:50ahas,
16:51yung
16:51common
16:51mac
16:51viper
16:52at
16:52saka
16:52yung
16:52Philippine
16:53shrub
16:53snake
16:56ating
16:56kalikasan
16:57sa
16:58pamamagitan
16:58po
16:58ng
16:59pag-maintain
17:00ang balance
17:01ng ating
17:01ecosystem.
17:02Yung mga
17:03hayo po
17:04na
17:04medyo
17:04mabilis
17:05pong
17:05dumami,
17:06namimaintain
17:07po nila
17:07yung mga
17:07population.
17:09Bukod
17:10sa mga
17:10ahas
17:10at
17:10yeko,
17:11kasama
17:12rin
17:12sa
17:13naging
17:13survey
17:14ni
17:14Nadeo
17:14pati
17:15ang
17:15mga
17:16palaka.
17:17Indicator
17:17po
17:17ito
17:18na
17:18yung
17:18area
17:19po
17:19na
17:19ating
17:20pinagherpingan
17:20is
17:21malinis
17:21pa
17:22po
17:22yung
17:22mga
17:22tubig
17:23at
17:23mas
17:23dense
17:24pa po
17:25yung
17:25forest.
17:25Yung
17:26pinagkaiba
17:26po nila
17:27is
17:27yung
17:27mga
17:28frogs
17:28po
17:28na
17:29nakita
17:29sa
17:30ating
17:30pagherp.
17:31Mostly
17:31nakikita
17:32po
17:32sila
17:32sa
17:32high
17:33elevation.
17:34Most
17:34of the
17:35tree
17:35frogs
17:35are
17:37nocturnal.
17:38Kaya
17:38yan
17:39yung
17:39isang
17:40adaptation
17:40nila
17:41na
17:42yun
17:43at
17:43saka
17:43yung
17:44ability
17:44to
17:44walk
17:46kasi
17:47nga
17:47pag
17:47umakit
17:48sila
17:48sa
17:48mga
17:49trees
17:50sa
17:50mga
17:50branches.
17:51Parang
17:52nag-hold
17:53siya
17:53ng
17:53ear
17:53sa
17:54abdomen
17:54niya.
17:56Sa
17:56ganitong
17:57klase
17:57na
17:57ekspedisyon
17:58natutukoy
17:59na
18:00ma-eksperto
18:00kung
18:01ano-anong
18:02buhay
18:02ilang
18:02ang
18:03maaring
18:04makita
18:04sa
18:04isang
18:05lugar.
18:06Natututunan
18:07at
18:07naitatalarin
18:08nila
18:09ang
18:09itsura,
18:11sukat
18:11at
18:12behavior
18:12o kilo
18:13sa mga
18:13hayop
18:14na
18:14kanilang
18:15nakikita.
18:17Do
18:17not
18:18do
18:19this
18:19without
18:20permit,
18:21without
18:21expertise.
18:22Dahil
18:23unang-una
18:24bawal yan
18:24tapos
18:26pwedeng
18:27makatagpo
18:28kayo
18:28ng
18:28venomous
18:29kaya
18:30leave this
18:31to the
18:32experts.
18:32At
18:33after this
18:34papakawalan
18:34din natin
18:35sila.
18:35Pero
18:36very unique.
18:37Ako
18:37ilang beses
18:38na tayo
18:39nag-herping
18:39pero
18:40first time
18:41ko makita
18:41yung
18:41dinala
18:42nilang
18:43mga
18:43specimens.
18:46Samantala
18:46ang
18:47camera
18:48traps
18:48na aming
18:49inilagay
18:50sa palibot
18:50ng
18:51Mount
18:51Candelaga
18:52nakunan
18:53ang
18:54Philippine
18:55forest
18:55rat
18:55na
18:56paikot-ikot
18:57at
18:57tila
18:57naghahanap
18:58ng
18:58pagkain.
19:02Nagit din
19:02nito
19:03ang
19:03dumaan
19:04na
19:04feral
19:04cat
19:05o
19:06pusa
19:06na
19:07gumagala
19:07sa
19:08wild.
19:09Bit-bit
19:09ang
19:10hunting
19:10instinct
19:11nito
19:11at
19:12pwedeng
19:12maging
19:13banta
19:13sa
19:14bilang
19:14ng
19:15iba't
19:15ibang
19:16maliliit
19:16na
19:17hayop
19:17sa
19:17wild.
19:19Sa
19:20dami
19:21ng
19:21mga
19:21hayop
19:21na
19:21aming
19:22nakunan,
19:23patunay
19:24ito
19:25na
19:25mataas
19:26ang
19:26kailang
19:26bilang
19:27kapag
19:28may
19:28maayos
19:28ng
19:28gubat
19:29na
19:29matitirahan.
19:32Sa
19:33Pilipinas,
19:34nasa
19:347.22
19:36million
19:36hectares
19:37na lang
19:37ang
19:37forest
19:38cover
19:38o
19:3924.07
19:41percent
19:42na lang
19:43ng
19:43landmass
19:44ng
19:44bansa
19:45ayon sa
19:46datos
19:46ng
19:46Philippine
19:47Forestry
19:47Statistics
19:48noong
19:492022.
19:57Bukod
19:58sa
19:58masusing
19:59pag-aaral
20:00na mabuhay
20:01ilang,
20:02mahalaga
20:03ang parte
20:03natin
20:04sa
20:04pagprotekta
20:05sa
20:06natitira
20:06nating
20:07kagubatan.
20:08Sa
20:08ganitong
20:09paraan,
20:09mas
20:10marami
20:10pa tayong
20:11madidiskubre
20:12at
20:13mapoprotektahang
20:14mga
20:14kakaibang
20:15buhay
20:16ilang.
20:18Ako
20:19si
20:19Doc
20:19Nielsen
20:19Donato.
20:20Ako
20:20si
20:21Doc
20:21Ferds
20:21Resyo.
20:22Born
20:22to be
20:23wild.
20:29Maraming
20:30salamat
20:30sa panunood
20:31ng
20:31Born
20:31to be
20:32wild.
20:32Para
20:33sa
20:33iba
20:33pang
20:33kwento
20:34tungkol
20:35sa
20:35ating
20:35kalikasan,
20:36mag-subscribe
20:37na
20:37sa
20:38JMA
20:38Public
20:39Affairs
20:39YouTube
20:40channel.
20:40K
20:40Nobel.
20:41K
Comments