00:00Sa himpapawid, umuputok ang matitingkad nilang kulay.
00:09Mayroong nagtatago sa mga dahon, proud sa mahaba nitong mga pakpak.
00:18Ang ilan mukhang aayaw magpa-istorbo sa sanga.
00:25Iba't iba ang anyo.
00:30Iba't iba ang kulay.
00:34Pero lahat may sariling kwento.
00:41Silipin natin ang ganda at hiwaga ng mga ibon sa mata ng mga matatalas na linteng.
00:56Sa gitna ng mga nagtataasan at naglalaki ang mga puno, isang munting ibon ang nag-aabang.
01:06Malakamatis ang matinkad niyang kulay.
01:09At kapansin-pansin ang mahaba nitong tuka.
01:12Ang kanyang ulo, ilan nagliliwanag ang disenyo.
01:15First time ko makakakita ng ibon na ganito.
01:20And one of the most distinguishing characteristic nitong ibon na ito.
01:25Usually kasi kapag kingfisher, nakikita natin sila sa tabi ng bodies of water.
01:30Ito sa forest natin magbita.
01:32Endemic o dito lang sa bansa ito matatagpuan.
01:36Ito ang South Philippine Dwarf Kikfisher.
01:40Kapag nasama siya dito sa green plumage, makikita mo talagang lutang-malutang yung kulay.
01:47Sa gitna ng mga nagtataasan at naglalaki ang mga puno, isang munting ibon ang nag-aabang.
01:55Kahit matingka na kulay, hindi madaling makita ang munting hunter na ito.
02:00Yung dapo talaga nila is nasa mga 2 meters from the ground lang.
02:052 meters from the ground?
02:061 meters to 2 meters from the ground.
02:08Kasi kadalasa kasing nila yung mga ensay kasi nasa lupa.
02:12Para mabilis.
02:13Mabilis yung hunting nila.
02:14Kaya kailangan ng matalas na mga mata.
02:17At matalas na pagmamasid.
02:21Si Ronel, isa sa mga birder at guide, mahigit 6 na taon na niyang inaaral ang mga ibon dito.
02:29Okay sir, kita ko na siya.
02:30Kita mo na?
02:31Oo.
02:332 meters from my light here.
02:35Okay.
02:352 meters, 12 o'clock.
02:37Okay.
02:39Ayun nga ano, kulay pula tapos may mga dots na sa ulo niya.
02:46Kulay orange yung beak.
02:47Saka steady lang siya.
02:55Sa Palawan, ganito rin katalas ang mga mata ng mga bird photographers na nakilala namin.
03:02Sabay-sabay kaming tumutok sa mga kingfisher na dito naglalagi.
03:06Sa isang manipis na sanga,
03:09may binabantayan ang Rufusback Dwarf Kingfisher na ito.
03:14Para magbigay ng espasyo sa kanyang meriendang isda.
03:17Iniluwa muna niya ang hindi natunaw na pagkain.
03:25Pinapagaspas na niya ang kanyang mga pakpak.
03:27Nang handa na siya.
03:32Nang handa na siya.
03:34Sugot.
03:41Success!
03:43Isang araw na namang busog ang kingfisher nito.
03:49Kung angat ang kulay ng mga kingfisher sa kabilang tirahan,
03:54kailangan namang linawan ang paningin para sa ibong halos kasing kulay ng mga dahon.
04:00Ito ang guayabero o batotok.
04:03Isang uli ng parot na sa Pilipinas lang makikita.
04:09Ang ibon na ito, palakad-lakad sa mga sanga.
04:12May target na kainin.
04:17Bungan ng chiko pala ang pinunta ng guayabero sa punong iyon.
04:22At hindi lang siya nag-iisa.
04:26Solve na solve sa magbang ang mga ibong ito.
04:30Pero may mas mahalaga pa palang na iiwan ang mga ibong ito.
04:34Ang mga buto na mga prutas na kanilang kinakain na nanahuhulog sa lupa,
04:40kusang tumutubo hanggang maging isang matayog na puno.
04:46Bawat kain may naitutulong sa pagpapalaganap ng buhay sa gubat.
04:56Oras na rin ang tibog ng white-eared brown dove o alimukon.
05:04Dito sa isang nature center sa Albay,
05:06ang kanyang merienda,
05:08bunga ng halamang monstera.
05:10Mukhang matamis kasi nga yung bunga na iyon,
05:13mayroong mga fruit flies na lumilipad sa paligid.
05:17Pero may gustong makihati.
05:19Uy, may dumating.
05:21May dumating na parang isang ibon din, dilaw.
05:25Sinulo na ngayon ng Black Mape Oriole ang bunga ng monstera.
05:30Ang nature center nga ito sa Albay, Malaparaiso.
05:34Para sa mga ibon dahil salana ang lugar sa makakain.
05:40At payapa ang kanilang pamumuhay.
05:46Dito sa Aurora Memorial National Park,
05:49dumayo naman ang mga bird watcher gaya ni Noy Silvestre.
05:52Naganda na mga gamit niyo.
05:54Ito pa yung ginagamit nyo pag nag-birding kayo dito?
05:57Yes, sir.
05:58Dito sa area nito ay medyo marami kami nakitang ibon.
06:02Mahabang lente,
06:04mamahaling mga kagamitan,
06:07at maraming pasensya.
06:09Iyan ang ilan sa mga baon ng mga birther
06:12para masilip ang mga ibon.
06:14Minsan, saglit lang kung magpakita.
06:17Ipinakita sa amin ni Noy ang ilan niyang kuha
06:20sa mga ibon sa Aurora.
06:22Isa na riyan ang hinahalin tulad sa ibong Adarda,
06:26ang Philippine Trogon.
06:30Hindi naman magkamayaw sa pagtuka ng bunga ng balete
06:34ang buzzing flower pecker.
06:40Elegantery,
06:40ang matitingkad na dilawan na balikibo ng elegantit.
06:44So, nagdadala po ako ng book na pilaka guide
06:47para ma-identify na namin agad.
06:50Pansyon natin ka namin.
06:51Kasi hindi pa naman kami ganun ka galing
06:55o ka-experience namin.
06:56Hindi pa kami galing talaga sa galing
06:58sa pag-identify ng ibon.
07:01Parang pagkilala sa isang bagong kaibigan,
07:03kailangang malaman muna ang pangalan
07:05bago mas maunawaan ang kwento nito.
07:09How important is it that we identify these birds?
07:12Indication po kasi yun na maganda pa yung
07:14biodiversity rito sa atin,
07:16dito sa lugar namin.
07:17Makakatulong kami hindi lang dun sa proteksyon ng ibon
07:22o hindi dun sa science din kasi nagkubukuha sila ng record.
07:27Malaking ngiti para sa mga border kapag nakakakita ng mga pambihirang ibon.
07:32Gaya ng ibong ito na mukhang naka-full glam makeup pa.
07:37Ito ang scale-feathered maghoha na nakilala rin bilang adarna.
07:44Naikot-ikot lang din sa himpapawid ang braminikite o lawi.
07:53Sa tabing kalsada na ito sa Agusan del Sur,
07:58inapyas ang isang parte ng muron.
08:01Ipinangtambak raw ang mga lupang nakukuha rito para sa isang proyekto.
08:08Pero mas kapansin-pansin sa tapyas na lupa ang mga butas na ito.
08:14Hindi lang pala ito ordinaryong mga butas,
08:17kundi tirahan ng mga makukulay ng ibon.
08:21Ito ang Rufous Crown Bee Eater o pilala sa lokal na pangalan itong Pirik-Pirik.
08:27So dito sa mga bee eaters na ito,
08:30sila ay mga cavity nesters.
08:31Sila ay nag-nest sa loob mga holes or cavity.
08:35Yung anthropogenic factor o yung mga human activities
08:38ang naggagawa itong mga cliff na gusto nila.
08:42So in this sense,
08:43kinetake advantage nitong mga bee eaters na ito.
08:46Yung mga human activities ng pagpapiyas ng lupa
08:50o kaya yun in this case,
08:52yung pag-extract nitong mga buhangin o quarrying na area.
08:57Ang mga Pirik-Pirik,
08:59grupo-grupo kung mamuhay.
09:02Manabatal yun kung sumugod.
09:04Laging nagda-dive sa mga kolonis, yun nagkukulaps.
09:08Kasi yung populasyon ng mga bee,
09:11nauubos talaga.
09:11Kasi pag naalaman ng mga Pirik yun na maraming bees,
09:16naghahatak siya ng marami pang kasama.
09:22Malasundano rin sa dami kung sumugod sa sakahang ito sa kagayan,
09:27ang mga tagat at mga tinis.
09:30Ang punteria nila,
09:31ang bagong bungkal na sakahang ito.
09:35Literal na early bird ang mga ibong ito sa pagkain.
09:39Hindi kinuturing nga lang sila na peste dito.
09:42Sa pagkaakalang mga tagim ang kanilang kinakain.
09:47Kadalas na natin makita sila sa mga palayan na ito
09:50dahil nandito yung mga kinakain nila.
09:52Lalo na kapag may mga nag-aararo o bagong bungkal yung lupa,
09:56doon lumalabas yung mga insekto, mga uod na kinakain.
09:59Sa paningin ng ilan, peste sila.
10:03Samantalang sa paningin ng kalikasan,
10:05may papel sila.
10:08Sa tulong ng mga birder at iba pang taong may malasakit sa mga ibon,
10:13patuloy nating nakikilala ang mga hari at reyna ng himpapawid.
10:20Tapag-aaralan natin ang kanilang mga galao.
10:24At ang papel nila sa buhay ng gubat at ng tao.
10:29Maraming salamat sa panunood ng Born to be Wild.
10:32Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
10:35mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.