00:01You know, we're very close to the nesting site
00:03because there are a lot of things that we can do
00:05to make the activity of our people.
00:09So finally, it's our screen,
00:11the South Philippine Hawk Eagle.
00:13It's not a study about the South Philippine Hawk Eagle.
00:17So, that's why they're in the wild.
00:20It's one of the best years.
00:26It's a lot of time, it's a lot of time.
00:28But it's half-awake, like a young bata.
00:31It's an itsura, you know.
00:45Uy, is there a chick?
00:47But why is it one?
00:51Bata is just a little,
00:52inilay-inilay na.
00:56Yung pagkain,
00:57nasa harap niya lang.
01:00Pero parang hindi niya alam kung paano ito kainin.
01:04Ang laki naman ang problema niya.
01:07Kaya ang bata,
01:09nagtatawag.
01:12Asan na ba kasi ang nanay niya?
01:24Ang pagbuo ng pamilya,
01:26nagsisimula sa pagbili ng tamang tao.
01:29Eh, este, makakapareha.
01:35Ang lalaking South Philippine Hawk Eagle,
01:38nagpapapansin sa babaeng Hawk Eagle.
01:51Sa kanilang bebe time,
01:53may nanggugulong dronko.
02:07Pagkatapos ng pagliligawan,
02:09Road to Forever na,
02:10ang magpartner na South Philippine Hawk Eagle.
02:17Monogabus o tapat sila sa isang partner habang buhay.
02:23Hanggang sa nagbunga na ang kanilang pagmamahalan.
02:29Gamit ang tuka,
02:31maingat na inusog ng babaeng agila sa kanyang brood patch,
02:35ang itlog para limliman.
02:45Umulan man o umaraw,
02:47hindi niya ito iniiwan.
02:51Kahit na basang-basa pa siya sa ulan.
02:58Protektado ito,
02:59gamit ng init ng kanyang katawa
03:01na hanggang sa mapisa ang itlog.
03:12Makalipas ang mahigit isang wan,
03:16may kulay puting agila na sumisilip sa pugat.
03:29Ang nanay,
03:31fokus muna sa pagbabantay sa inakay.
03:46Habang ang tatay,
03:48todo kayod sa paghahanap ng makakain ng kanyang mag-ina.
03:53Gamit ang matulis na tuka ng nanay na agila,
03:57hinihimay niya ang laman ng daga para isubo sa inakay.
04:11We know na itong mga hawk-eagles are predators.
04:14But during this phase,
04:16very careful sila sa pag-alaga sa iglet.
04:19Pag pumupunta siya sa nest,
04:21kinoclose niya yung talons niya
04:22habang naglalakad sa nest.
04:24Kasi baka makapuncture niya yung ano?
04:27Yung iglet?
04:28Oo.
04:34May pagkakataong mag-isa sa pugad ang maliit na inakay.
04:40Sinusubukan niyang kainin ang iniwang pagkain.
04:47Habang lumalaki,
04:49nagiging makulit na ang batang agila.
04:53Mukhang gusto pang maligo sa ulan.
05:05Ang agila,
05:07masyado na siyang malaki para malimliman.
05:25Kanos walang pag-aaral na naisagawa tungkol sa South Philippine Hawk Eagle.
05:29Kaya ang masilayan sila sa wild, isang pambihirang pagkakataon.
05:38Ngayon, excited akong makita ang isa sa mga rare raptors sa mundo.
05:44Ang prinsipe ng mga agila.
05:51Medyo steep yung climb na ito.
05:53Kita niyo, almost vertical yung ano natin, yung ating pagbaba, pag descend.
06:05Alam mo, malapit na tayo dun sa nesting site kasi naglagay na sila ng mga ganitong cover para takpan yung
06:11mga activity ng tao.
06:12Very crucial kasi na hindi ma-disturb yung kung saan sila nagnanest.
06:17Kasi kapag na-store mo sila, pwede silang lumipat ng lugar to lessen the stress na rin sa mga birds.
06:25Nobyembre noong nakarang taon, unang nadiskubre ang pugad ng agila sa Leyte.
06:31Based siya sa field monitoring ng team natin ng mga forest guards, DNR, MBMP, tsaka yung biologist ng PET.
06:41Habang nagmamonitor sila, may narinig silang call ng hawk eagle.
06:45And then nung tinignan nila yun, timing, nagnanest building.
06:49Isa ng ganap na fledgling, ang South Philippine hawk eagle.
06:54Ibig sabihin, nag-aaral na siyang lumipat.
07:02Sa loob ng hide, dito namin oo-obserbahan ang agila.
07:07Ang biologist ng Philippine Eagle Foundation na si Tristan,
07:13para siyang magulang na nakatutok din sa agila.
07:16Sa loob ng mahigit apat na buwan niyang pag-aaral dito, walang uwian.
07:22So finally, ito yung nasa screen na natin, yung South Philippine hawk eagle.
07:26Yung parents niya are out of the nest, hunting for food.
07:29Yung distance natin, around 50 meters.
07:32So this kind of observations, nandito ka lang para to observe them, no?
07:38Yes, basically to observe what they do, whole day, every day.
07:42And then, you told me earlier na parang every five minutes kailangan mo.
07:45Yes, Doc, yun yung protocol to observe behaviors.
07:48Every five minutes?
07:49Using etogram, oh, every five minutes.
07:51Both sa adult tsaka dito sa igila.
07:54Para hindi magutom, iniiwanan na pagkain ang batang agila.
08:01Kainin mo na yan!
08:15Patingin-tingin nito sa paligid.
08:18Panay ang tawag nito sa kanyang magulang.
08:28Ang agila, iniiwan para matuto.
08:34Kaya habang nag-aantay,
08:38Sinusubukan niyang mag-practice ng paglipad o tinatawag na flapping exercise.
09:10Mukhang bored na ang ating munting prinsipe.
09:21Parang nakakaawa din kasi nag-iisa siya eh.
09:23Na wala siyang kalaro.
09:25At imagine mo yung bata na walang kalaro sa bahay.
09:28Parang gano'n.
09:37Ang mga dahon at sanga, pinag-diskitahan na ng agila.
09:45Kaya natin matutulog lang.
09:48Tulog yan.
09:51Pero parang half awake.
09:53Parang nagtutulog-tulog ang bata.
09:54Ganun yung itsura niya eh.
10:05Isa pang na-observe ko kanina.
10:08Pag dumudumi siya,
10:10i-stretch nila yung vent nila, yung puweta nila.
10:13Tapos doon nila lalabas yung kanilang ipot.
10:17So hindi sila kumiipot dito sa nest.
10:20May designated area lang sila kung saan sila dudumi.
10:24Yung tirahan nila will be maintained.
10:30Ang batang prinsipe nakaramdam ng guto.
10:33Pero mukhang di siya sigurado kung paano ito kainin.
10:42Ayun yung pinagpapractisan nitong inakay na ito.
10:46Kung paano kulain.
10:48Kung paano niya i-pounce yung ibon using its claws.
10:53Hanggang sa kinanggalan niya ng balahibo ang Staty-legged crake at nilantakan ang ulo.
11:09Yung kanina yung na-document natin na nakara na first time siya kumain mag-isa.
11:13Was that the first time na ano mo?
11:15Oh, yes. So yun yung first time na nag-feed on its own yung iglet without the attending adult.
11:23So indication na talagang growing well yung...
11:26So nasa milestones tayo?
11:27Yes.
11:36Sa itaas ng mga puno,
11:43nakamasid ang South Philippine Hockey Eagle.
11:49Wala man silang sariling kawal,
11:53ang prinsipan ng himpapawid,
11:56handang depensahan ang kanilang kahariyan.
12:02Pero sa kanilang teritoryo,
12:05hindi may iwasang may kahati sila.
12:10Katulad ng short-tailed drongo,
12:13isang uri ng ibon na umaatake sa hawk eagle.
12:21Tawag dito ay mabig.
12:25Kung saan,
12:26nagda-dive bomb ang maliliit na ibon para itaboy ang mas malalaking ibon sa kanilang kirahan.
12:35Sa likalayuan.
12:38May namataan ang agila.
12:41Isa pang uri ng raptor ang tahimik na nakamasid din sa kanila.
12:48Ang Philippine Serpent Eagle.
12:52Ang serpent eagle,
12:54hindi maawat sa pagpasok sa kanilang teritoryo.
12:59Nilapitan pa nito ang hawk eagle.
13:03Hanggang sa sinalakay nito ang prinsipe mula sa likod.
13:09Akala niya,
13:11databoy na niyang palayo ang hawk eagle.
13:14Nang biglang inatake rin siya nito pabalik.
13:21Munti ka nang mahulog sa puno ang serpent eagle.
13:29Umwela ulit ang hawk eagle.
13:33Sa kanilang susunod na atake,
13:36siniguro niyang mapapaalis niya ang serpent eagle sa puno.
13:42Sa kanilang laban,
13:45nakigulorin ang drongo.
13:53Hindi pinapadapo ng hawk eagle ang serpent eagle.
13:59Hanggang sa lumipat ito palayo.
14:03It's a win para sa hawk eagle.
14:06Yung intruder na nagpapaalis?
14:09Hindi naman po. Parang ano lang, Dok.
14:12Nag-perch lang siya.
14:14Ah, pahinga lang.
14:15Pahinga lang.
14:17But apparently may
14:18may ari pala yung eagle na pair.
14:22It's very aggressive sila sa yun.
14:24Parang not just passing.
14:25Oo, parang gano'n.
14:27Matapos ang agawan sa teritoryo,
14:30pinuntahan ng hawk eagle ang kanyang anak.
14:34Ang chick,
14:36tinuto ko ang kanyang nanay
14:38na parang sinasabi,
14:39saan ka ba galing, nay?
14:43Nang masiguro niya naligtas na ang kanyang inakay
14:46at nakakain na,
14:48umalis uli ito.
14:56Dumating naman ang tatay at may dalang pa sa lubo, sana.
15:00Ayan!
15:01May dalang.
15:02And then, um,
15:04most of the time talaga may lang yung nagdadala ng food items.
15:07And then after, alis agad.
15:09So yun, parang pattern din sa humans, no?
15:12Daga! Ayan!
15:14Oh my God!
15:14It's a brown rat!
15:16Wow!
15:18Kulay brown na yan, yung buntot.
15:21Talaga yung tatay dumaan lang,
15:24binagsak yung rod, tapos alis na agad.
15:27Ang tatay na hawk eagle parang delivery rider.
15:32Umalis agad pag kalapag ng daga.
15:36Pero ang batang agila, mukhang hindi pa sa lubo ang inaantay,
15:40kundi oras ng kanyang magulang.
15:56Daga ang isa sa mga paboritong pagkain ng hawk eagle.
16:00Most of the time po, yung free items na din nadala ay rodents.
16:04This is why they are important.
16:06Yes po.
16:06Is this rodent a considered pest?
16:09Yes po.
16:10Instead na mag-cost ng danger or ng harm,
16:13itong rodents na ito sa mga household.
16:16And it's free!
16:17May pagkakataon na manok naman ang kanilang pakaikainin.
16:36Sa bugad na ito, posibleng ligtas ang agila.
16:41Pero may mga pagkakataon na sa pag-uwi ng mga magulang,
16:47wala na silang anak na babalikan.
16:50Ito ang nangyari sa isa pang wild nest ng South Philippine Hawk Eagle
16:55na naitala ng Philippine Eagle Foundation sa Isabelete.
16:59May na-receive kaming report from a concerned citizen.
17:04And then itong nest na ito ay second na documentation ng nest sa inter-eastern Visayas.
17:11Pag punta natin doon, destroyed na yung nest.
17:14Kaya very careful kayo na huwag ma-identify yung lugar kung saan.
17:18Hindi biro ang ginagawang pag-aaral ng mga biologists sa mga hayop sa wild.
17:23Na-realize namin na merong kaming kakayahan para pag-aralan at tulungan yung mga ibang species ng mga agila.
17:31Sa approach ng Philippine Eagle Foundation, tinututukan namin yung trial and error
17:36and then lessons learned from those errors.
17:40So itong disiplina na ito ay ginagamit na rin natin sa pag-aaral at pangangalaga ng Southern Philippine Hawk Eagle.
17:49We know very little about the species.
17:52Pero ngayon, meron na tayo.
17:53So itong na-discovered na nest gives us a very rare opportunity.
17:58Sino yung mga kasama mo dito sa research?
18:01Mga forest guards natin, mga mamanwa.
18:04And then meron po din tayong partners from MVMP, DNR staff.
18:10And then so far po kami yung mga nag-take turns sa pag-monitor dito sa nest.
18:15Isa itong critical na misyon dahil ang South Philippine Hawk Eagle endangered o nanganganib ng mawala sa wild.
18:23Ang mga datos na nakukuha ng mga siyentipiko,
18:28posibleng maging basihan para maideklarang protected area at critical habitat ang lugar ng mga Hawk Eagle.
18:35We also already include our Hawk Eagle in doing conduct of CEPA in some particular barangay to provide awareness po
18:44for this particular species project.
18:47For the meantime, as immediate action po na ma-protectahan natin yung Hawk Eagle is we establish a critical habitat.
18:55Meron din ginagawang social media page ang grupo nila para sa Philippine Hawk Eagle.
19:00Currently, what we're doing, Doc, ay pinapopularize namin yung species.
19:05Any information that could help na mabring yung attention ng species to the general public, we post it online.
19:12Sa milestone ng bagong prinsipe ng mga agila, present si Natristal.
19:19Ang hirap pala ng trabaho ng mga field biologists, no?
19:22You have to dedicate yourself dito, eh, no?
19:25Yes po. Iaala yung buhay niya.
19:28Pagkatapos mahigit at gumbuhan ng pagbabantay,
19:33sa kauna-una ang pagkakataon,
19:36nasaksihan ng grupo nila Tristan ang paglipad ng batang agila.
19:45Ang mga agila, malawak ang pareisong ginagalawan.
19:51Pero kakaunti pa rin ang alam natin sa lahing naghahari sa kalangitan.
19:57Pero sa pagkakataon ito, ito ang unang hakbang para higit na makakilala ang tinuguri ang New Crown Prince ng mga
20:08agila.
20:10Ako, si Doc Fords Resho, 4 to be wild.
20:13Maraming salamat sa panonood ng Born to be wild.
20:16Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
20:19mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
20:23Maraming salamat sa panonood ng Born to be wild.
20:26Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
20:30mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
20:34Go!
