- 20 hours ago
- #borntobewild
- #gmapublicaffairs
- #gmanetwork
Aired (August 2, 2026): In Malaybalay, Bukidnon, a man claims that a herbal oil protects him from the venom of a Samar cobra. But what do medical experts say about this controversial practice?
Meanwhile, Cagayan is home to a remarkable diversity of birds, from forests to farmlands. While some farmers consider them pests, experts reveal the important role these birds play in the ecosystem. Watch the full story!
‘Born to be Wild’ is GMA Network’s groundbreaking environmental and wildlife show hosted by resident veterinarians Doc Nielsen Donato and Doc Ferds Recio. #BornToBeWild #GMAPublicAffairs #GMANetwork
Watch it every Sunday, 9 AM on GMA
Network. Subscribe to youtube.com/gmapublicaffairs for our full episodes.
Meanwhile, Cagayan is home to a remarkable diversity of birds, from forests to farmlands. While some farmers consider them pests, experts reveal the important role these birds play in the ecosystem. Watch the full story!
‘Born to be Wild’ is GMA Network’s groundbreaking environmental and wildlife show hosted by resident veterinarians Doc Nielsen Donato and Doc Ferds Recio. #BornToBeWild #GMAPublicAffairs #GMANetwork
Watch it every Sunday, 9 AM on GMA
Network. Subscribe to youtube.com/gmapublicaffairs for our full episodes.
Category
🎈
FunTranscript
00:00Uy!
00:01It's so nice, huh?
00:06I'm going to check the mouth, the oral cavity.
00:10It's intact the tongue. There's still there.
00:12Either this snake is so cute,
00:15it's really not the same for you.
00:18I'm not the same for you.
00:21I'm going to take a look at it.
00:23I'm going to take a look at it.
00:24I'm going to take a look at it.
00:26I'm going to take a look at it.
00:28I'm going to take a look at it.
00:30Sa bawat pagaspas ng kalamapakpak,
00:35dala nila ang parehong pag-asa at panganib sa kalambuhay.
00:40Ang dami mga egrets doon at mga crested miner.
00:44Sinasabi ng mga iba, peste daw itong mga egret na ito.
00:48Ang kalambuhay,
00:50laging may bit-bit na panganib sa bawat paglipad.
00:54May bumulaga sa akin dito.
00:56Ito,
00:57yung net na panghuli ng mga panikit ng mga ibang ibon.
01:05Hindi ito ang pinakamalaki.
01:07Hindi rin siya ang pinakamabilis.
01:10Pero ito yung tuturing itong isa sa pinaka nakamamatay na hayop sa kagubatan.
01:16Ang mga matatapang na ahas,
01:18mayroon na raw katapat.
01:21Sa laban ng buhay at kamatayan,
01:23may isang langis o mano na kayang pumigil sa palikro ng kanilang kamandang.
01:33Sa isang liblib na lugar sa Mindanao,
01:37isang lumang tradisyon daw ng mga residente roon ang patuloy na pinag-uusapan.
01:43Ang pagharap ng dalawang barakong kabayo hanggang maglaban para sa dominasyon.
01:51At habang nagtitipon ang mga tao sa horsefighting,
01:57hindi lang kabayo ang pinapanood nila.
02:07Dahil may isa palang palabas na nagpapahinturao ng mga manonood.
02:13Ang pagpapakagat ni alias Totoy sa makamandag na Samar Cobra.
02:19Ayon sa kanya,
02:20sa kanyang ama pa lamang ay ginagawa na ang pagpapakagat ng ahas
02:25bilang patunay na sinasabi nilang bisa nito.
02:32Hanggang sa siya na ang nagmana ng tradisyong ito.
02:38Ang kanyang sikreto, isang lagis na kaya umanong kontrahin ang epekto ng kamandag nito.
02:43Ito, ako lang ang nakadiskubro nito, nagdamot din.
02:47Gawa raw ito sa pinagsamasamang halamang gamot ng iba't ibang tribo sa Mindanao.
02:52Paano nyo pinipili yung mga halaman na pinagsamasama nyo sa paggawa ng oil?
02:58Ang pinagsamasama ko, may gamot na ako sa sarili ko sa kagat ng ahas, sa tribo namin.
03:04Tapos may ibang tribo doon, magtanong din ako kung ano ba ang gamot sa inyo na makagat ng ahas,
03:11makagat ng kobra, banakon.
03:13Yung herbal na yan, yun ang ginagamit ninyo.
03:16Tapos sinabihan nila ako,
03:18ayan, pakita pa ako nila ng mga langis nila, magdadala sila
03:21kasi yun ang may nakagat ng ahas sa kanila, yun ang ginagamit nila.
03:26Kada bote, ibinibenta niya ito ng isang daang piso.
03:31Madami ka na nabenta?
03:32Isang buwan lang mong past 1,000.
03:35May tatlong araw o apat na araw horse fighting.
03:40Tatlong libo yung nanonood.
03:43Kulang pa yung langis ko.
03:45Dami pang nanggalit. Bakit?
03:46Kulang ako.
03:47Kasi pag magluluto ako,
03:50pag 700 ra.
03:51Samantala, natuklaw daw ng isang samar kobra
03:55habang nangangaso ang residente ng malay-balay na si Ivan.
04:01Napaka nakukalas sa bukid sa kandisang kain nangangay ko na suko pa na ako sa hiyan.
04:09Sa halip na magpatingin sa ospital,
04:11mas pinili raw niyang gamitin ang langis
04:14wala kay alias Totoy.
04:16Ininom at ipinahid daw ni Ivan ang langis na ito sa tuklaw ng ahas.
04:21Kulang ngul pertah.
04:23Pas piso di pertah.
04:24Orang tu na walak dan anggi batik dayan nga.
04:28Ininom kog tukatoy.
04:30Amai isapa ngagaman lagi anak ko na inum ko.
04:33Kasukau na nungid ko.
04:34Nunghutang gin hawa.
04:35Dan nakukhna kog tukatus aung bag.
04:38Tenggi abrihan aung bag naang tukatoy.
04:40Ininom dayan ko.
04:41Di haplasan ako.
04:43Kayang tugo na ditunuh hatas ko ang
04:45tambal di permapakan sa alas tu.
04:48Usteng inom.
04:49Isa ang samar cobra sa pinakamakamandag na ahas sa bansa.
04:53May malakas itong neurotoxin na umaatake sa nervous system
04:58ng taong natuklaw.
04:59Maaring magdulot ito ng hirap sa paghinga at pagkaparalisa
05:03kung hindi agad magagamot.
05:05Kaya agarang pagpapagamot sa ospital
05:07at pagbibigay na angkop na adibinom
05:09ang inirekomendang lunas sa mga natuklaw ng cobra.
05:14Ang malagang first aid dito,
05:16that's pressure immobilization.
05:17Ilalagay yun hanggang makarating yung pasyente
05:20dun sa ospital kung saan siya lalapatan ng gamot.
05:23Pero para raw kay Iban,
05:25naniniwala siyang nakatulong sa kanya ang langis
05:28mula kay Alyas Totoy.
05:30Oo, mawito na kalibre sa kuwa.
05:32Itibog ang ***
05:32kay...
05:33Pasiguro ang ***
05:35mamatay na siguro ko.
05:38Tiwala raw si Alyas Totoy sa kanyang abilidad at ginawang pangontra.
05:42Kaya hindi raw siya takot na matuklaw ng anumang uri ng ahas.
05:48Uy!
05:49Malaki to ah!
05:52Ayan o!
05:53Tapos papakawalan mo rin ka mo?
05:55Oo!
05:56May function!
05:57Sinasabi niya nga,
05:58parang utang na loob ko lahat ng ito because of the snake.
06:03Nagdadala na lang siya ng ahas
06:04kasi kapag may ahas,
06:06yung mga tao,
06:07yung nag-gather niya yung attention eh.
06:09Kuhan mo nga naman.
06:10Pero yun mo,
06:10magdadala ka ng sa very bright colored summer cobra.
06:15Isang saglit pa,
06:16ipinakita ni Alyas Totoy sa amin
06:18ang ginawa niyang pagtatanghal kasama ang isang summer cobra.
06:23Oh my God!
06:24Nakita ko may ano, may ngipin eh.
06:26Nanliliit ako sa ginagawa niya.
06:28I checked the mouth,
06:28the oral cavity.
06:30Intuck yung fangs.
06:31They're still there.
06:32Either,
06:33napakabait nitong snake na to.
06:36Talagang walang takot si kuya.
06:38Ako yung natatakot para sa kanya.
06:41Sabi nila,
06:42pakagat ka ng cobra mo to eh.
06:45O pag magpakagat ako,
06:47buhay ako,
06:47sabi nila walang,
06:48walang binom.
06:50Sabihan mong management,
06:51maghinga ko ng manok.
06:53Pakagatan ko,
06:54yun,
06:55binigyan ng manok.
06:56Kinakagatan ko.
06:57Batay.
06:58Sa tala ng World Health Organization,
07:00may naitalang mahigit
07:02isang daang libong tao
07:03ang namamatay
07:04dahil sa tutlaw
07:05ng mga makamandag ng hayo
07:07kabilang na mga ahas taon-taon.
07:10Kahit hindi rehistrado
07:11ang produkto ni alias Totoy
07:13sa Food and Drug Administration
07:14or FDA,
07:15ang pagbebenta nito
07:16nakarating na online.
07:18Paglilinaw ng
07:19Research Institute for Tropical Medicine
07:21or RITM,
07:23walang siyentipikong ebidensya
07:24na nagpapatunoy
07:26na may langis
07:27o herbal na gamot
07:28na kayang palitan
07:30ang antivenom
07:30para makapagsalba
07:32ng buhay
07:33o mailigtas
07:35sa kamandag ng ahas.
07:37So, para snake bites,
07:38meron tayong available
07:39na P-cab
07:40kung tawagin namin,
07:42Philippine Cobra Anti-Venom
07:44or Purified Cobra Anti-Venom.
07:46So, ang ginagawa nito,
07:47ito ay mga antibodies
07:48na nag-aattach,
07:50Ninoneutralize niya
07:51yung venom
07:52na nagagaling sa Philippine Cobra.
07:54So, very specific
07:55yung ating anti-venom
07:57to the Philippine Cobra.
07:58Although,
07:59may mga pag-aaral
08:01na pwede pa rin siyang
08:01maging efektibo
08:02sa yung summer cobra
08:05and even yung king cobra.
08:07Depende, no?
08:08Yung severity
08:08ng kagat
08:10kung gaano karami
08:11yung ibibigay namin
08:12na anti-venom.
08:13Dagdag pa ng mga eksperto,
08:15kailangan munang sumailalim
08:17ang naturang langis
08:18sa masusing pag-aaral
08:20para malaman
08:21kung ligtas
08:22at efektibo
08:23ang pagpapahid
08:24o pagpapainom
08:25ng langis
08:25ni Alice Totoy.
08:27So, nung tinignan natin
08:28kung ano yung composition
08:29ng gamot,
08:30iba't-ibang mga
08:30herbal medication siya,
08:32may daon na makahiya,
08:33may betel,
08:35at kung ano-ano pa,
08:36Pag nagsisimula
08:37yung
08:39pag-a-approve
08:40ng mga
08:40herbal medications,
08:42dumadaan yan
08:43ang pag-aaral.
08:44Paalala naman
08:45ng FDA,
08:46anumang produkto
08:46na planong ibenta
08:47sa publiko
08:48ay kinakailangan
08:49munang dumaan
08:50sa pagpaparehistro.
08:52Nilinaw rin
08:53ni Alice Totoy
08:54na pagkatapos
08:55niyang gamitin
08:55ang cobra
08:56sa loob ng isang buwan
08:57sa kanyang palabas,
08:59pinakawalan niya
09:00o binilig daw niya
09:01ito
09:01sa wild.
09:04Ang ganitong gawain
09:05tulad ng
09:06paghuli ng wildlife,
09:07mahigpit
09:08na ipinagbabawal
09:09sa batas.
09:11Hindi rin
09:12nagpapawalang visa
09:13ng pagpapakawala
09:15sa hayop
09:15ang mga probisyon
09:16ng RA 9147
09:18pagdating sa
09:19paghuhuli
09:20at paggamit
09:21ng mga buhay ilang.
09:25Kung ang sitwasyon
09:27ay kinocollect mo
09:28yung wildlife
09:29o yung ahas,
09:30personal mo lang
09:31na kinuha doon,
09:32it's a violation
09:33under the wildlife.
09:35Kahit ibalik mo pa yun
09:36pero
09:37in the first place
09:38wala kang collection permit
09:40from the DNR
09:41so it's an illegal possession.
09:42Pag ang threat
09:43category niya
09:44ay critically endangered,
09:46medyo mas taas
09:47yung penalty.
09:48Depende rin kung
09:48ilan wildlife
09:49ang kinuha mo.
09:50But usually,
09:51pag critically endangered,
09:52the penalty is
09:53imprisonment
09:55and
09:56100,000
09:57to 1,000,000
09:57penalty.
09:59Isang labing apat na taong
10:01dalagita ang nasawi
10:02at tapos matuklaw
10:03ng isang king cobra
10:04habang naliligo
10:05sa isang maliit na ilog
10:06malapit sa kanilang bahay.
10:08Ayon sa ina ng biktima,
10:09nangyari ang insidente
10:11bandang alas 12
10:11ng tanghali
10:12noong lunes,
10:13Hulyo 13.
10:14Kasama ni Marian
10:16ang tatlo niyang
10:17maliliit
10:17na pinsan
10:18nang matuklaw siya
10:19ng isang king cobra.
10:21Naalam na namin sir,
10:22yung dumating na sila
10:23dyan sa karsada,
10:25magsisigaw na sila,
10:26sabi niya
10:26kinakagat siya
10:27ng ahas.
10:28Tapos nagtakbo
10:29kami agad papunta
10:30doon sa taas
10:31sa bahay nila.
10:32Doon namin siya
10:33nakita.
10:35Isinugod pa siya
10:35sa ospital
10:36ngunit hindi na
10:37siya umabot
10:38ng buhay.
10:40Sabi ko kayo,
10:41Marian,
10:41hindi namin matanggap
10:42kapag iiwan mo kami,
10:44Marian.
10:49Sabi ko,
10:49Panginoon,
10:50ikaw na lang
10:51magbahala sa buhay
10:52ni Marian
10:52at buhay namin.
10:56Mapanganib ang tuklaw
10:57ng king cobra
10:58dahil ang laso nito
10:59ay maaaring magdulot
11:00ng pagkaparalisa
11:01at pagtigil
11:02ng paghinga.
11:04Kung sakaling matuklaw
11:06ng ahas,
11:06bawat minuto
11:07ay mahalaga.
11:09Narito ang opisyal
11:10na listahan
11:10ng ilan sa mga ospital
11:11na may anti-venome
11:12sa bansa.
11:16Hindi sapat
11:18ang patotoo
11:19o personal
11:20na karanasan
11:20para mapatunayan
11:22ang visa
11:22at isugal
11:23ang kaligtasan
11:25sa isang produkto.
11:27Dapat ay supportado ito
11:29ng sayantibigo
11:30at ginawang
11:31alinsunod
11:31sa batas
11:33para sa kaligtasan
11:34ng mga maraming buhay,
11:36mapahayop man
11:37o tao.
11:45Kaharian nila
11:47ang himpapawid.
11:51Tahanan nila
11:52ang matataas
11:54ng mga puno
11:57sa bawat pagaspas
11:59na kalamapakak.
12:03Dala nila
12:05ang parehong pag-asa
12:06at panganib
12:07sa kanilang buhay.
12:09Ang daming mga
12:11egrets doon.
12:12Sinasabi ng mga iba,
12:13peste daw ito
12:13mga egret na ito.
12:16Sa isang sakahan
12:17sa kagayan,
12:20hindi mabilang
12:22ang mga ibon.
12:24Tila
12:25may piyesta
12:26kung sila'y
12:27magsama-sama.
12:31Pero,
12:32paano nga ba
12:33ang paumuhay
12:34ng mga ibon?
12:36Kung ang tingin
12:37sa kanila
12:38per week show.
12:53Kasi sikat pa lang ng araw,
12:57inihanda na ang lupang ito
12:59para sa sakahan.
13:03At may mas maaga pa
13:05kaysa
13:05sa mga magsasaka.
13:08Literal na early bird,
13:10ang maraming ibon na ito
13:12na abala
13:13para sa kanilang agahan.
13:21Ang daming mga egrets doon,
13:23at saka mga
13:24crested mine.
13:26Sinasabi ng mga iba,
13:27peste daw ito,
13:28mga egret na ito.
13:28Habang nabubungkal yung lupa,
13:31doon sila nagtitake ng opportunity
13:32para dagitin yung mga
13:35nag-distorbong mga insekto.
13:38Agrikultura,
13:39ang isa sa pangunahing kabuhayan
13:42ng mga residente rito.
13:44Ayon sa
13:45Philippine Statistics Authority,
13:47isa ang
13:48Cagayan Valley
13:49sa top producers
13:50ng palay
13:51at mais
13:52sa bansa ngayong taon.
13:56Bukod sa nagbabagong panahon
13:58at mababang bintahan
14:00na kalang produkto,
14:02isa pang pinoproblema
14:03ng mga magsasakang
14:04aming nakausap
14:05ay ang mga bumibisitang ibon.
14:08Anong itatanim nyo po?
14:10Mais naman.
14:11Yellow corn.
14:12Tapos,
14:13pag bagong tanim nyo,
14:15yung mga ibon
14:15pwede niyang kainin
14:16yung pag sumibol na.
14:17Oo, sir.
14:18Anong ginagawa nyo
14:19para mabugaw sila?
14:22Oo, sir.
14:22Wala, sir.
14:23Wala kayong magawa.
14:25Magkalahati ka nila,
14:26kalahati sa inyo.
14:27Oo, sir.
14:27Yung peste na hayop,
14:29yung mga insekto,
14:31kinakain nila yung mais nyo.
14:32Mais, oo.
14:33Pero palagay nyo,
14:34kung walang ibon,
14:35mas marami yung mga
14:36pesting insekto?
14:38Oo, sir.
14:39Kasi yung ibon,
14:40kinakain yung peste.
14:41Ang mga taga
14:44at pested mina o Martinez
14:48sa masamang nakaabang
14:50sa sakahang ito.
14:52Ginagamit ng mga ibon
14:54ang kanilang dummy
14:55para maprotektahan
14:57ang sarili
14:57laban sa kanilang predator.
15:01Para sa wildlife biologist
15:04na si Jelaine Gunn,
15:06maaring hindi taga
15:07at Martinez
15:08ang pumupuntiriya
15:10sa mga tanim.
15:11Hindi naman sila
15:12yung kumakain
15:12ng mga palay.
15:13Kadalasan natin
15:14makita sila
15:15sa mga palaya na to
15:16dahil
15:17nandito yung mga kinakain nila.
15:18Lalo na kapag
15:19may mga nag-aararo
15:20o bagong bungkal yung lupa,
15:22doon lumalabas
15:23yung mga insekto,
15:24mga uod
15:24na kinakain.
15:25Sa paligid ng sakahan,
15:29may iba pang mga ibon
15:30na nakabantay.
15:32Present ang long-tailed shark
15:35o tarat,
15:37five boost shot,
15:38at gray wagtail.
15:44Ganito yung birding,
15:46maaga kailang gumising
15:48kasi pagdating dun sa site,
15:51dapat mauna tayo sa mga ibon
15:53para makaset-up na tayo.
15:56Itong lake na ito,
15:57Lake Peru,
15:59potential siya maging
16:00birding site.
16:11Pumutok na ang liwanag
16:13and inaasahan natin
16:15maglalabasan ng mga ibon.
16:17Mostly mga kingfisher
16:19ang inaabangan natin dito.
16:21Hindi pa man nagtatagal,
16:25nagpakita sa isang sanga ang ibon
16:28na may matingkad na kulay asul ang likod
16:32at mapula ang pagtusok nitong tuka.
16:37Tahimik lang na nagmamasid ang brown-breasted kingfisher.
16:42Kingfisher man kung ito'y tawagin,
16:46hindi lang isda ang kanyang kakainin.
16:50Sa loob ng gubat,
16:52lamangtyan niya rin ang ilang mga insekto
16:55at malilit na hayop gaya ng butiki.
17:01Bumabalansi naman sa isang sanga
17:03sa tubig ang isa pang kingfisher.
17:06Sa Pilipinas,
17:08Partikular sa Luzon lang ito makikita.
17:12Ito ang endemic na
17:14indigo-banded kingfisher.
17:19Ang marbamimik height
17:20o lawin namang ito,
17:23paikot-ikot lang sa ere.
17:29Mala supervisor ang dating.
17:34Ang surveillance na ito
17:36ang ginagamit ng lawin
17:38para mas madaling makakita
17:40ng pagkain.
17:45Tila, sinaswerte tayo ngayong umaga
17:49dahil may nagpakita pa sa atin
17:51na isang babaeng
17:53Luzon hornbill o tarik tik.
17:56Ang mga hornbill ay sexually dimorphic.
17:59Ibig sabihin,
18:01makaiba ang katangiaang
18:03pisikal ng lalaki at babaeng hornbill.
18:07Kumpara sa babaeng hornbill na dark
18:10ang kulay ng balahibo,
18:12mas lamang ang kulay puti
18:14sa lalaking Luzon hornbill.
18:18Sa di kalayuan,
18:20nagpapaaraw naman
18:21ang makulay na ibon na ito
18:23na tila ready ng umawra
18:26at nakamake up pa.
18:29Ang ibong ito ay tinatawag na
18:32scale feathered malcoa
18:34o mas kilala na adarna.
18:37Tanging sa Pilipinas lang
18:39makikita ang makulay na ibon na ito.
18:46Ang probinsya ng Cagayan,
18:50tahanan ng sarisaring mga ibon,
18:54mapagubat man
18:56o sa palayan.
18:58Pero ang kalambuhay
19:02laging may bitbit na panganib
19:04sa bawat paglipad.
19:05May bumulaga sa akin dito.
19:08Ito, yung net
19:10na panghuli ng mga panikit
19:11ng mga ibang ibon.
19:13And pag na-entangle sila dyan,
19:15yun na.
19:16Malaki pa rin ang banta
19:18para sa populasyon ng mga ibon
19:20ang panguhuli sa kanila.
19:22Kasama na ang mabilis
19:24na pagbabago sa kanilang mga tirahan.
19:27Nakita natin na may masamang efekto
19:29ang habitat fragmentation.
19:31Ito naman ay yung pagpapatsi-patsi
19:34ng mga kagubatan natin
19:35o ng mga habitat ng mga ibon.
19:38Kung ikaw ay ibon,
19:39hindi ka lamang pwedeng manirahan
19:41sa isang patch ng gubat
19:42but rather,
19:43kailangan mong lumipad
19:44dumaan sa mga maisan
19:46palayan
19:46para pumunta
19:48dun sa kabilang patch
19:49para magkaroon
19:50ng sapat na pagkain.
19:51Tatawid ka sa mga open
19:53na areas
19:53na exposed ka
19:54sa mga predators
19:56at syempre,
19:57exposed ka rin
19:58sa mga tao
19:59na potentially
20:00pwedeng mag-hunt sayo.
20:05May kaniya-kaniyang espasyo
20:07para sa lahat.
20:10Matayog man ang lipad
20:12sa bawat pag-aspas
20:13ng kanilang pakpak.
20:16Pagdating sa lupa,
20:18tila nakalubog pa rin
20:20ang kanilang mga paa
20:21sa mga banta
20:22para sa kanilang buhay.
20:25Hayaan sana natin
20:27silang gampanan
20:28ang kanilang tungkulin
20:29sa ating mga sakahan.
20:34Ako si Doc Nielsen Donato.
20:36Ako si Doc Fertz Resyo.
20:38Born to be Wild.
20:43Maraming salamat
20:44sa panonood ng Born to be Wild.
20:46Para sa iba pang kwento
20:48tungkol sa ating kalikasan,
20:49mag-subscribe na
20:50sa GMA Public Affairs
20:52YouTube channel.
20:53Maraming salamat
20:54sa panonood
20:55ng Born to be Wild.
20:56Para sa iba pang kwento
20:58tungkol sa ating kalikasan,
21:00mag-subscribe na
21:01sa GMA Public Affairs
21:03YouTube channel.
Comments