00:00When we are living in life,
00:02we are not living in the Philippines
00:04that we are learning.
00:12When we are living in the desert,
00:14along with it,
00:15we are living in the Camels.
00:18They are living in the Camels
00:19that can only be living in this kind of temperature.
00:22Before we are living in the Camels,
00:24we need to go to the desert
00:25because it is in the middle of the Camels.
00:34Camels are the king
00:35when they say transportation.
00:37This is actually my first time to ride a Camel.
00:48Sa pagdiriwang ng World Wildlife Day,
00:52tatawid tayo sa ibang bansa
00:55para kilalanin ang ilan sa natatangi
00:58at pinoprotectahan nilang mga hayop doon.
01:02Nagkakaroon ng constriction doon sa kanyang paat.
01:08Nakakatulong itong laser na ito
01:10to help the circulation.
01:12When there's blood flow,
01:14there's better healing.
01:17And this one,
01:18the pangolin was attacked by a dog.
01:27Sa lawak na mundo?
01:33Pag sinabi nating desierto,
01:35kasama na dyan at kadugtong na nyan
01:38is yung mga camels.
01:39Sila yung mga hayop na
01:40pwedeng mabuhay lang
01:41sa ganitong klaseng temperature.
01:45Malawak din ang ginagalawa ng mga buhay ilang.
01:54May ilan na malayang namumuhay.
02:02At katuwag ng mga tao sa kanilang hanap buhay.
02:23Hayop ang isa sa mga unang katuwang na mga tao
02:27sa paglalakbay sa desierto.
02:30Nasa halos labing limang milyong one-hump camels
02:34ang nabubuhay ngayon sa mundo.
02:38Sa kabila ng kanilang bilang,
02:40wala ni isa sa kanila ang nakikita
02:43at namumuhay sa wild.
02:45Mala Pilipinas,
02:47dadayuhin natin ang mga ito
02:48para makita ang kanilang pamumuhay.
02:52Ang aming destinasyon,
02:54ang Al-Katim Desert
02:55na Bansang Abu Dhabi, UAE.
02:58So, before natin marating yung mga camels,
03:00kailangan natin dumaan dito sa desierto
03:02kasi na dun sa gitna yung lalagyan ng mga camels.
03:19Oh my God, that was a ride!
03:27Ito yung distinct na color ng mga camels
03:31that come from Emirates.
03:33Bay or brown yung color nila.
03:37Yung ilan sa mga paan nito,
03:38naka-happles.
03:39May parang happles, no?
03:41Yung tali na yan na nasa harapan,
03:43parang hindi siguro mag-spread out.
03:44Sa mga kalabaw kasi sa baka,
03:47ilalagyan nila yan sa likod,
03:48sa milk happles,
03:49para hindi silang masipa
03:51kapag nagpapa,
03:54ginagatasan yung mga baka.
03:55My friend,
03:56why do they have...
03:57The legs,
03:58because they don't go fast.
03:59Okay.
04:00Very fast.
04:00So, these camels,
04:01they're for...
04:03Using for milk,
04:05using for meat.
04:06Okay.
04:07Yes.
04:08And then,
04:08which one is the very good?
04:09Using for racing.
04:10Racing.
04:13Mahigit 2,000 taon na
04:15ang nakalipas
04:16ng sinumulang i-domesticate
04:18o alagaan
04:19ang mga camels
04:20sa Middle East.
04:21Para magsilbing sasakyan
04:23ng mga tao sa disyerto.
04:28Kung ako'y naiinita na,
04:30paano naman kaya
04:31ang mga camel na ito?
04:34Makilala ko si Lulu,
04:36isang babaeng camel.
04:38What, what, what?
04:39You like that?
04:39You like that?
04:40You like that better?
04:43Ang katawan ng mga camel,
04:45nakadesenyo para malampasan
04:47ang mga pagsubok
04:48sa disyerto.
04:51Gaya ng sobrang init
04:53at sandstorm.
04:57May kakayaan din
04:58ang mga camel
04:59na baguhin ang temperatura
05:00ng kanilang katawan
05:02para hindi mabilis
05:03na pawisan
05:04at mauhaw.
05:06Yung bata ako,
05:08sabi ng teacher namin,
05:09nandito na yung tubig niya.
05:11Well, in a way,
05:12that's true.
05:13This is fat.
05:16Inaalagaan ang mga babaeng camel
05:17para sa kanilang gatas.
05:19This is actually my first time
05:21to ride a camel.
05:23Habang ang lalaking camel naman
05:25ay ginagamit sa kanilang turismo.
05:34Pero sa kabila nito,
05:35nananatili pa rin itong extinct
05:37o hindi na makikita sa wild.
05:41Kadalasan kasi sa kanila,
05:43domesticated na
05:44o inaalagaan
05:45para maging transportasyon
05:47at katuwang sa hanapuhay.
05:53Samantala,
05:55sa Masaymara National Reserve,
05:57ang mga tao ay tila nagiging gaivan
05:59sa malayang mundo
06:01ng buhay ilang.
06:03Mula sa mga unggoy,
06:05zebra,
06:06wildebeest,
06:07hipopotamus,
06:08hanggang sa mga kinikilalang
06:10magbabangis,
06:11gaya ng mga buhaya at leon,
06:15malaya silang naninirahan dito.
06:21Teritorial ang mga leon,
06:22kaya pwede itong maging mabangis
06:24kapag may lumapit
06:26sa teritoryo nito.
06:29Sa Masaymara,
06:31makikita ang mga leon
06:32na naglalakad sa paligid.
06:34Tahimik pero malakas
06:36ang pagiging hari.
06:37At ang mga batang leon
06:39na aming naamutan,
06:40malaya rin nakakahanap
06:43ng kanilang makakain.
06:45Animoy grade migration naman
06:47ang pagdating ng mga flamingos.
06:52Sa Alwatba Wetland Reserve
06:54sa Abu Dhabi, UAE,
06:57pakay ng mga buhay ilang
06:59na makainom ng tubig
07:01sa gitna ng malawak
07:02at mainit na desyerto.
07:04Dito sa vantage point na to,
07:06dito na ating yung mga flamingos.
07:10You can see them scattered all over this wetland.
07:16Mula sa aking pwesto,
07:18makikita ang makukulay ng mga flamingo.
07:22At tatanong mo rin ang kanilang
07:25mahabang mga binti.
07:28Kaya rin nilang lumipad ng mataas
07:31gaya ng ibang ibon.
07:35Ang nakikita natin ngayon,
07:37may variety of colors
07:38yung nakikita natin ng flamingos.
07:40Some of them are already white
07:42with big legs.
07:44Some of them have darker plumage,
07:46white to gray.
07:47And some of them are white.
07:51Kapansin-pansin din ang grupo ng mga flamingo
07:53na itsurang samasayaw.
07:59Pagkikita from here,
08:00kung gaano kalaking yung ibon,
08:01especially if they spread out their wings.
08:04Pero kapag nakatayo lang sila
08:05hating yung food,
08:06parang napakalipis,
08:07very graceful,
08:09parang balaig na nga yung dating nila.
08:11And yung haba rin yung paan nila
08:14is adaptive to the habitat
08:16that they are using
08:17to get their food.
08:19Kasi nga, swampy area.
08:24Ayan, adult na yan.
08:26Kasi meron na siyang pink plumage.
08:28They get that color
08:29from the food that they eat.
08:33Kailangan nilang stir up yung water.
08:37Pinagbukuhan nilang pagkain
08:38so that they can actually
08:40scoop their food out
08:41and filter the mud
08:43and all the soil out of their beaks
08:44before they be able to swallow it.
08:49Isa sa mga napansin natin dito sa mga ibon,
08:52they would tend to flock together
08:53and I guess for safety reasons.
08:57Kapag magkakasama sa kasi sila,
08:59they can easily warn each other
09:00for an impending danger.
09:04Habang pinapanood ang flock na ito,
09:06dumating naman ang grupo
09:08ng lumilipad na flamingo.
09:18Makikita kung paano sila
09:20naghahari sa Alwagba.
09:28Sa agmang bahagi ng mundo,
09:31mahalaga at malaki ang ginaganpanan
09:33ng buhay lang.
09:36Dahil ang panangatili ng panilang
09:38saganang bilang at maayos ng tirahan,
09:43nagpapakita ng balanseng pamumuhay
09:45ng tao at mga hayop sa mundo.
09:52Sa likod ng kakuhuyan,
09:57nagdalas itong napapagkamalang panino
10:00ng kagubatan.
10:07Pero dahil sa marka nito,
10:10naputing V-shape sa kanilang dibdib,
10:13agad itong makikilala.
10:16Kaya ang ilan binansagan itong
10:19bilang moon bears.
10:21Ang naturang mga oso,
10:23madalas umanong biktima
10:26ng mga silo o bitag.
10:34Pati ang makaliskis na pangulin,
10:38kritikal at susubukan kong gamutin
10:40sa Taiwan.
10:46Sa pagdiriwang ng World Wildlife Day,
10:49tatawid tayo sa ibang bansa.
10:56Para sundan,
10:58ang mga buhay ilang
10:59na kailangang pangalagaan.
11:11Ang Formosan Black Bear,
11:15kasabay maghanap ng lakay ng isang igret.
11:21Omnivore ang mga Formosan Black Bear
11:24o pwedeng kumain ng putas at karne.
11:28Pero hindi kasama sa kanyang menu,
11:31ang kaibigan nitong ibon
11:33na palaging nakasunod sa kanya.
11:42Kahintulog ang ginagawa ng
11:44magkaibigang ito sa kanilang paraiso.
12:07Sa Taiwan,
12:09nasa mahigit dalawang daan na lang
12:11ang kanilang bilang sa wild.
12:15Ang osong ito,
12:16nanganib ng maubos sa wild.
12:21Madalas daw itong biktima ng silo.
12:25Kaya ang ilan sa kanila,
12:27dinadala sa wild one.
12:30Ang nag-iisang wildlife hospital
12:32sa Eastern Taiwan.
12:35May tatlong Formosan Black Bear dito
12:38na biktima ng silo o trap.
12:40Mayagang tayong sumama at tumulong sa paggamot
12:44ng isang na-rescue na Formosan Black Bear.
12:48And this is Doc Emily and Doc Mao.
12:52They're the veterinarians here in wild one.
12:55At August, it's trapped in the...
12:58Tree?
12:59Trap.
13:00Trap.
13:01Fire trap.
13:03Wire trap.
13:03Wire trap, yes.
13:04And we rescue from a tree.
13:06Isa sa mga oso,
13:08si Hong Shitu.
13:11So this is Hong Shitu.
13:13And about 60 kilograms.
13:17This one is wild.
13:19He's a young adult Formosan Black Bear.
13:23Dahil sa snare,
13:25nagkakaroon ng constriction dun sa kanyang paa
13:28tapos mamamaga yung paa niya.
13:36Wow.
13:38Hindi raw para sa mga oso ang silo sa gubat,
13:41kundi para sa mga baboy ramo.
13:45Sa pangungunan ng ilang resident vets,
13:49aalalay ako sa panggagamot kay Hong Shitu.
13:52May git sa dalawang buwan nang nagpapagaling dito si Hong Shitu.
13:58Gagamitan natin ng laser ang sugat ni Hong Shitu
14:02para mas mabilis itong gumaling.
14:04Nakakatulong itong laser na ito
14:07to help the circulation.
14:09When there's blood flow,
14:11there's better healing.
14:13The nerves also needs to be regenerated.
14:17Endemic o sa Taiwan lang makikita
14:20ang Formosan Black Bear.
14:22Ito rin ang pambansang hayop ng Taiwan.
14:27Sa pagkaunti nila,
14:29halos bihira na raw itong makita sa wild.
14:35Pagkatapos ng ilang linggong gamutan sa pasilidad,
14:39dumating na ang araw ng kanilang pagbabalit
14:43sa natural nitong tirahan.
14:49Pagbukas ng crate,
14:54pinakiramdaman muna ng oso ang paligid.
15:03Hanggang sa kumaripas na ito ng takbo.
15:12Ang ingay na naririnig sa video ay paraan para itaboy ang mga oso.
15:19At magkaroon ito ng impresyon na delikadong lumapit sa mga tao.
15:29Tulad ng Pilipinas,
15:31ilan sa problema ng mga hayop sa Taiwan ang illegal poaching,
15:35traps,
15:36at pagkasira ng gubat.
15:38Kaya pati ang mga buhay lang
15:40na pupunta malapit sa komunidad ng tao.
15:45In this one,
15:46the pangolin was attacked by a dog.
15:49There's going to be a procedure.
15:50And this is a chamber
15:52where we will gas down the pangolin
15:54with a gas anesthesia.
16:00Madalas daw na may dinadala rito na pangolin na biktima na mga aso.
16:06Susubukan namin itong gamutin
16:09para maagapan ang posibleng impiksyon
16:11na pwedeng itong ikamatay.
16:15Simulan ka na yung paglinis ng sugat niya.
16:18Nasty bite.
16:19Even with the scales,
16:22the armor,
16:23dogs can still do nasty damage.
16:26From this pangolin,
16:28ang daming dumi sa loob.
16:30So ito ang gagawin nila everyday
16:33ipa-flush nila yan.
16:34It's not very deep.
16:36This one is a superficial one.
16:40And usually we will check every skill
16:43and if there is a wound under it.
16:47Ayon sa Wild One,
16:4950% ng mga sugatang pangolin
16:52na tiniturn over sa kanila
16:54ay biktima ng pag-atake ng aso.
16:59Ito ay isang Formosan pangolin,
17:01subspecies ng Chinese pangolin.
17:05Native o natural na nakikita ito sa Taiwan.
17:09Kailangan bantayan ang vital signs ng pangolin.
17:12Hindi tulad kasi ng ibang mamal,
17:15mahina ang pag-regulate ng body temperature
17:18ng pangolin
17:19dahil wala itong balahibo.
17:22Sa ngayon,
17:23kailangan munang magpagaling
17:25at magpalakas ng lalaking pangolin.
17:29Sa Taiwan,
17:31isang pangolin sa pinaka-iingatang yaman.
17:34Kaya,
17:35iisa lang ang layunin ng pamahalaan
17:37sa tuwing nare-rescue ang pangolin.
17:41Ang manatili itong buhay
17:43habang nasa pasilidad
17:44at maibalik agad sa wild.
17:50Makalipas ang isang linggo,
17:53inihanda na ng wild one ang pangolin
17:55para sa kanyang pagbabalik sa wild.
17:58Inihatid siya sa isang malayong lugar
18:01na may tuturin niyang paraiso.
18:07Sa Pilipinas,
18:09critically endangered na ang mga pangolin.
18:13Sa nakaraang labing walong taon
18:15ng born to be wild,
18:17mabibilang lang sa kamay
18:19ang mainkwentro namin
18:20sa buhay na pangolin.
18:23Hindi rin biro
18:24ang mag-alaga nito
18:26sa captivity.
18:27Bukod sa madali itong ma-stress,
18:30napakahirap din itong hanapan
18:32ng pagkain tulad ng anay.
18:36Pero,
18:37sa Taipei Zoo,
18:38may paraan sila
18:39para masiguradong buhay
18:41ang mga pangolin doon.
18:44Isa ang Taipei Zoo
18:46sa pinakmalaking zoo
18:48sa Southeast Asia.
18:50Isa sa prioridad nila
18:52ang research,
18:53conservation
18:54at education ng mga hayop.
18:56ang pangolin
18:56sa mga hayop.
19:00Really advanced na yung conservation nila
19:03with the pangolins
19:04here in Taipei
19:05kasi
19:06naka-develop sila
19:07ng formula
19:08that will
19:09feed
19:10the rescued pangolins
19:12and the ones
19:13that are for breeding.
19:15Sa loob ng maraming taon
19:17na trial and error,
19:18sila ang kauna-unahang
19:20nakagawa ng pangolin formula
19:22o cake.
19:25Ang pagkain na ito
19:27ay pinaghalong itlog
19:28ng bubuyog,
19:29uod
19:29at nyog.
19:31Mga pagkain mayaman
19:33sa protina
19:33nakatumbas
19:34ng dami ng termite
19:36o langgam
19:36na kinakain nila
19:38sa wild.
19:39Ito ang kanilang
19:40secret ingredient
19:41para manatiling buhay
19:43at malusog
19:44ang mga pangolin
19:45na dinadala
19:46sa kanilang pasilidad.
19:51Pagdating sa kapakanan
19:52ng mga hayop,
19:53siniseryoso ito
19:54ng Taiwan.
19:55Kaya patuloy
19:56ang kanilang
19:57pag-aaral
19:58para higit
19:58na maalagaan
19:59at maparami
20:01ang mga hayop
20:02na kanilang
20:03tinutulungan.
20:04Ako si
20:05Doc Nielsen Donato.
20:06Ako si
20:07Doc Fertz Resyo
20:08Born to be Wild.
20:09Maraming salamat
20:10sa panonood
20:11ng Born to be Wild.
20:12Para sa iba pang kwento
20:14tungkol sa ating kalikasan,
20:15magsubscribe na.
20:16sa GMA Public Affairs
20:18YouTube Channel.
20:19Maraming salamat
20:20sa panonood
20:21ng Born to be Wild.
20:22Para sa iba pang kwento
20:24tungkol sa ating kalikasan,
20:26magsubscribe na
20:27sa GMA Public Affairs
20:29YouTube Channel.
Comments