00:01The forest is a natural forest.
00:06The forest is a natural forest.
00:10The forest is a natural forest.
00:11The forest is a natural forest.
00:11Like the jellyfish or the labai.
00:13And pufferfish or botetic.
00:16The forest is a natural forest.
00:16When they are given their own forest,
00:18they will be able to make it.
00:19This forest is enough to cause damage
00:23to a person,
00:24lalo na kapag nagkaroon siya na natural forest.
00:31May problema daw kayo ngayon
00:32sa mga itlog ngayon.
00:34Parang inaatake na naman eh.
00:36Ang mga ant.
00:37Ang crocodile na nasa loob na shell.
00:40Kain nilang patayin.
00:43Slowly, I'm peeling off the hard shell
00:46para makalabas siya.
00:51Kumakit lang ako dun sa taas
00:53at pag-check ko dun sa mga eggs.
00:56Wala pang ilang minuto eh.
00:58Nag-emerge na sila.
01:10Ang mga lamang dagat.
01:16May kanya-kanyang paraan
01:17para defensahan ang sarili.
01:19At maging namungkot kami sa kanilang tulip.
01:29Katulad ng jellyfish o salapay.
01:34At pufferfish o butete.
01:37Nakabibigahan ni mantignan.
01:42May dala rin silang pang-anip.
01:45May dala rin silang pang-anip.
01:51Sa mabini sa Batangas.
01:56May sisisirin kami isda na kilala
01:59sa bilugan nitong katawan.
02:01Malatukang bibig na may apat ng ipin.
02:05At may kakayahan na palaburi
02:07ng kanyang sarili.
02:12Ito ang pufferfish o butete.
02:17Oras na para sa almusal
02:19ng white spotted pufferfish.
02:22Sinusuyod niya ang mga damo.
02:34Pero naagaw ang pansin niya
02:36ng transparent na lamang dagat.
02:38Ang zooplankton na salp.
02:44Pinuntiriyan ng pufferfish
02:46ang bago nitong target.
02:49Gamit ang apat ng ipin nito,
02:52ulit-ulit na silbukang kagatin
02:54ng pufferfish.
02:55Ang salp.
02:56Isang maliit na lamang dagat.
03:00Hanggang sa...
03:03lakagat niya ang tsarito.
03:05Pero appetizer pa lang yan sa butete.
03:13Sa mabini sa Batangas,
03:16may sisisirin kaming isdan
03:20ang pufferfish o butete.
03:25Oras na para sa almusal
03:27ng white spotted pufferfish.
03:30Ang sumunod niyang target
03:32ang upside down jellyfish
03:34na nakatago sa mga damuhan.
03:37At ulit-ulit na kinagat
03:40ng pufferfish ang jellyfish.
03:47Busog!
03:50Dahil hindi kabilisan sa paglamoy
03:53ang mga butete,
03:54may kakaibang paraan nito
03:55para makaiwas na maging hapunan
03:57ng malalaki isda.
03:59Yung pufferfish,
04:00kapag they feel threatened,
04:01ilalaki niya yung katawan niya
04:03to actually intimidate
04:06yung enemies,
04:07yung kanyang mga predators.
04:10At saka kapag natatakot siya,
04:12mapalaki niya yung kanyang chat.
04:14They were puffed in bladder,
04:15inflated bladder,
04:17and doon silang magpapalaki
04:18to a size up to 3 or 4 times
04:22their regular size.
04:24Pero hindi lang
04:25pagpapalaki
04:26ng sarili
04:27ang kayang gawin
04:28ng butete
04:28para makaiwas
04:30sa parmanin.
04:31Ang isa pa niyang sandata,
04:34Lason!
04:35Doon bang nakakalason
04:37ng butete
04:37kapag ito'y kinain?
04:39Ang lamang loob
04:40at balat ng pufferfish
04:42ay may Lason na tinatawag
04:43na TTX
04:44o tetrodotoxin.
04:47Matapang
04:48at nakamamatay
04:49ang Lason ng pufferfish
04:50kapag nakain ng tao
04:53kahit palutuin ito.
04:58Sinasabing 1,200 times itong
05:00mas nakalalason
05:02para sa cyanide.
05:04At ang isang butete
05:05kayang mambiktima
05:07ng 30 katao.
05:09Sa kasamaang palad
05:10wala pang pangkontra
05:12sa bagsig ng Lason.
05:15Marson itong taon
05:17na biktima
05:17ng nakalalason
05:18butete
05:19ang 3 tao
05:20sa masbate.
05:21Matapos nila itong ulamin,
05:23nakaramdam sila
05:24ng pagmamanihit
05:25at pananakit
05:26kung tiyan
05:27sa kabinawian
05:28ng buhay.
05:30Ang Bureau of Fisheries
05:32and Aquatic Resources
05:33sa BIFAR,
05:34matagal nang ipinagbawal
05:36ang panguluha
05:37at pagbebenta
05:38ng pufferfish
05:39para maiwasan
05:40ang pagkalaso
05:41dahil dito.
05:43Nakasaad ito sa
05:44Fisheries Administrative
05:45Order
05:46249.
05:48Maaring makulong
05:49ng dalawang buwan
05:50hanggang isang taon
05:51at pagkamunta
05:53ng P10,000
05:54hanggang P100,000
05:55kung
05:56mahuling lalabag.
05:59Pinaalalahanan din
06:00ang BIFAR na
06:01huwag kainin
06:02ng ilan pang lamang dagat
06:03na nakalalason
06:05gaya ng Floral Egg Crab,
06:06Devil Crab,
06:07at Horny Gooby Fish
06:09o BIA.
06:14Kung lason ang
06:16panglaban ng ilang lamang dagat
06:17sa kanilang mga predator,
06:19venom o kamandag naman
06:21ang dapat iwasan na taglay
06:23ng mga jellyfish.
06:30Sa bawat magsisid,
06:32hindi laging nakabibighani
06:35ang makikita
06:36sa ilalim ng dagat.
06:39Pwede rin kasing
06:40makilangoy sayo
06:41ang box jellyfish
06:43gaya nito.
06:48Ang box jellyfish
06:50o salabay
06:51daladala
06:52ang ituturing
06:53na isa
06:53sa pinakadelikadong kamandag.
06:56At kapag
06:57na-sting
06:57ng galamay nito,
06:59kaya nito
06:59pumatay
07:00ng tao.
07:01So itong ganitong kalaki
07:02is enough to cause
07:03damage
07:04sa isang tao
07:05lalo na kapag may
07:07nagkaroon siya
07:07na anaphylactic reaction.
07:09From here
07:09sa pagkakahawak
07:10o pinotis
07:13pwede siyang hawakan
07:14dito lang
07:14sa ibabaw
07:15pero huwag na huwag
07:17kahawakan dito
07:17sa kanyang tentacles
07:18kasi nando sa tentacles
07:19yung kanyang binom.
07:20Ang mga galamay
07:21ng box jellyfish
07:22o salabay
07:24mayroong
07:245,000 na stinging
07:25cells na
07:26tiyatawag na
07:27nematocyst. Ang
07:28mga cells na
07:29ito ay
07:30lumalabas kapag
07:31nakaramdam ng panganib
07:33ang jellyfish.
07:34Ang ibang
07:35na sting
07:36ng jellyfish
07:37makikita agad
07:38ang marka
07:39sa balat
07:39ng biktima
07:40gaya na lang
07:41ng nangyari
07:42sa anak
07:42ni Grace
07:43na si Alicia.
07:45Lumalami daw
07:46noon sa dagat
07:47ang anak niya
07:47sa Pangasinan
07:48nang bigla
07:49itong
07:50naghumiyaw
07:51sasakit
07:52ang binti
07:53at braso
07:54ng bata
07:54tatat ng marka
07:56ng jellyfish.
07:56Hindi nila agad
07:58natukoy
07:58kung anong uri
07:59ng jellyfish ito.
08:00Mabuti na lang
08:01at naisugod din
08:02na sa ospital
08:02ang bata
08:03at naging maayos
08:04ang lagay.
08:09Sakuha naman
08:10ni Hansel Versosa
08:11tila
08:12mga sagoy ito
08:13na palutang-lutang
08:14sa tubig
08:15nang mag-high tide
08:16sa Cebu.
08:17Ito ang
08:18Thimble jellyfish.
08:26Kahit maliliit lang sila
08:27kaya na nilang
08:30makapambiktima.
08:36Nasa sapung bata raw
08:37ang na-sting
08:38ng mga
08:38Thimble jellyfish doon.
08:41Nagpantal-pantal
08:42ang buong katawan
08:43pero wala naman daw
08:45na puruhan
08:46sa kanila.
08:52Madalas na sinasabing
08:53paunang lunas
08:54sa sting
08:54ng jellyfish
08:55ay buhusan ito
08:56ng suka.
08:57Pero tama ba ito?
08:59Ang payo
08:59ng professional diver
09:00na si Manny?
09:02Ayun po,
09:03first aid po natin
09:03is yun,
09:04kalimitan suka
09:05pero sinasabi namin
09:07iwash agad
09:08ng hindi fresh water
09:09kundi salt water.
09:11Kasi pag fresh water
09:12ang iwinash natin
09:13nasa force
09:14yung sting nila
09:15ang tendency
09:16palayo
09:17which is kung palayo
09:18papasok sa force.
09:20Kaya kailangang
09:22salt water din
09:23para ma-attract
09:23sila na lumabas.
09:25Tapos
09:25yung hindi makalabas
09:27saka pa natin
09:27na-applyan ng
09:28biligar.
09:31Mapakamandag
09:32o lasunman
09:32ang pagdepensa
09:35ng mga lamang dagat
09:36sa kanilang sarili.
09:37Importante
09:38para sila
09:39imabuhay.
09:40Kaya nasa atin
09:42ang responsibilidad
09:43para magingingat
09:45at maging maalam
09:46sakaling
09:47makakain
09:48o madikitan ito.
09:55Ang nagwaya
09:56ay kabilang
09:57sa mga sinaunang grupo
09:58ng hayop
09:59na nabuhay
10:00niyong panahon
10:01pa ng dinosaur.
10:04At kahit marami na
10:06ang hayop
10:06na naglaku
10:07paglipas ang panahon
10:08nagpapatuloy pa rin
10:10ang lahat ng mga bukaya.
10:16Sa Pilipinas
10:17may isang uri
10:18ng mga bukaya
10:19na sinisikap
10:21na sagipin
10:22at paramihin.
10:25Sila
10:26ang mga bukarot.
10:31Sa San Mariano, Isabela
10:34nakuna ng aming programa
10:36sa kauna-unahang
10:37pagkakataon
10:38ang pagkakapisa
10:40ng itlog
10:41ng Philippine Crocodile
10:42o bukarot.
10:44Hindi pa man ito
10:46napipisa,
10:47problema na
10:48ang namimesting
10:49mga langgam.
10:53Kaya, isinama namin
10:55si Dave General
10:56isang eksperto
10:57ng langgam
10:58para mag-imbestiga.
11:29Alvin,
11:30na-actual na ito
11:31yung problema nila.
11:32And,
11:33anong klase mga langgam
11:34kaya itong mga ito?
11:36Ang tawag dyan,
11:37Solenopsis geminata.
11:39Mga tropical fire ants.
11:41Ito ba yung ano,
11:42pag nag-blister-blister
11:44yung mga kagat nila
11:45kasi sobrang kate?
11:47Magpapantal talaga
11:48sa ang tao
11:50kung na-sting niya.
11:51Pero,
11:52ang crocodile
11:53nasa loob na shell,
11:55tayo nilang patayin.
11:56Dahil dudumugi nila
11:58yung helpless na crocodile.
12:00Hindi na makakalabas.
12:02Carnivorous
12:03ang mga tropical fire ants.
12:06Kahit patayin na kauri
12:07ay kinakain nila.
12:09Hindi yung native sa Philippines
12:11introduced yun
12:12saka invasive.
12:13Galing yun sa Caribbean.
12:15Accidentally,
12:16nadala dito ng mga kastila pa.
12:18Sa ilalim ng lupa,
12:20gumagawa ang mga langgam
12:22ng daan
12:22para makalapit
12:24sa mga itlog ng bukarot.
12:26May venom
12:27ang mga langgam na ito
12:28at kayang pumatay
12:30ng kanilang kalaban.
12:31Sa panahon ng pagpiksa
12:33ng mga itlog ng bukarot,
12:35bantay sarado si Alvin
12:37sa pugad.
12:37Dapat,
12:38nakabaliktad siya eh.
12:40Dapat,
12:40tutulungan talaga.
12:42Talagang nahihirapan siya
12:43kasi nakabaliktad eh.
12:46Slowly,
12:47I'm peeling off
12:47the hard shell
12:49para
12:51makalabas siya.
12:54Yun!
12:54Yun na!
12:55Hey!
12:57Ito ang ulang sulya.
12:59Ito ang patakit
13:00parang segundo.
13:06This is so amazing!
13:08Oh my God!
13:09First time
13:09na nakapagdokument tayo
13:11ng actual
13:14hatching
13:14sa baby croc.
13:16Pubuti na lang eh
13:19napansin nyo na
13:20na
13:21hindi ka-hatch na siya.
13:23Kasi
13:23after how many
13:25hours nito
13:25pag hindi pa nakalabas to
13:27masasofokate
13:28na ito, no?
13:29Okay.
13:29Tapos
13:30may possibility po
13:32na nakatakihin po
13:33sa mga langgam.
13:34Kaliwanag
13:35sa amin ni Dave,
13:36ang mapulang likido
13:37na lumalabas
13:38sa itlog
13:39ng bukaret
13:40ay nagiging
13:41kaakit-akit
13:42sa mga tropical
13:43fire ants.
13:45Yan.
13:46Sipo na yan.
13:47Albumen yan.
13:48Masustansya yan.
13:49Yung amoy niyan
13:50hinahanap ng
13:51mga langgam.
13:52Yung malansang etekto,
13:53ano?
13:54Ngayon,
13:55pag hindi siya makalabas
13:56agad,
13:57ito ang magiging
13:58pain
13:59parang mga langgam
14:00lumapit
14:00tapos magtatawag pa sila.
14:02Maaring mangyari
14:03yung hatchling
14:04hindi pa makalabas
14:05ng shell,
14:06pinatay na ng mga
14:07mga langgam
14:08kasi may
14:09sinasaksak silang
14:11venon.
14:11Mabuti na lang
14:12at nakakulungan
14:14ang baby bukaret.
14:15Dahil kung pababayaan
14:16ay maaari siyang
14:18atakihin
14:18ng fire ants.
14:21Kinabukasan,
14:22binalikan namin
14:23ang natitira
14:24pang mga iklog.
14:25Close na yun.
14:27Ito yun o.
14:28May egg na.
14:29Ay!
14:30What's that?
14:31May ilanggam na.
14:32May ilanggam na.
14:33May ilanggam na.
14:34May ilanggam na.
14:34Nako.
14:35Ito na yung sitwasyon
14:36na nung complain nila
14:38na ang mga ants
14:39ay pumapasok sa mga
14:41eggs nila.
14:43Doon sa nest nila.
14:45Kung hindi maagapan
14:47itong sitwasyon,
14:48posibleng
14:48mamatay ang mga
14:50baby bukaret.
14:51Mailayo natin
14:52itong eggs
14:52sa nest
14:54na ilipat
14:55sa isang safe
14:56na container
14:56na hindi si
14:58wala lang.
14:58Nung nag-iisip nga kami
15:00yung buong team doon
15:03kasama yung
15:04Mabuhaya Foundation
15:05eh
15:06the only way
15:08to save them
15:09is to take them out
15:10in that area
15:11kasi
15:11nandun na yung mga
15:13fire ants eh.
15:14Ang kasiro lang ito
15:15ang magsisilbing
15:17pansamantalang
15:18intubator
15:18ng mga itlog.
15:19Ang gagawin mo natin
15:20is sterilize
15:21yung pupa
15:23dahil
15:23meron itong
15:24mga mikrobyo
15:26may mga fungus
15:26may langgam
15:27so gagawin natin
15:29yung initi
15:29more natin.
15:30Papanamigin
15:31kung di pa
15:32saka pwedeng
15:33inunipat
15:34ang mga nasigip
15:35na itlog
15:35ng bukaroon.
15:37Habang tumatagal
15:38tumitindi
15:39ang aming pananabit
15:40sa pagkapisa
15:41ng mga itlog.
15:44Ang problema
15:45ng mga ekspertong
15:46nangangalaga
15:47ng mga feed
15:48crocodile
15:48o bukaroon
15:49ay ang kalaban itong
15:50mga invasive species
15:52fire ants.
15:53Kaya,
15:54inabuti namin gumawa
15:55ng pansamantalang
15:56incubator
15:57para sa mga itlog.
15:59Ilang saglit pa.
16:01Kumakit na ako
16:02doon sa taas
16:03at pag-check ko
16:04doon sa mga
16:05eggs.
16:06Wala pang
16:07ilang
16:07hindi muntun
16:08nag-emerge na sila
16:10nag-hatch na
16:11out of the eggs.
16:15Ito yung
16:16umbilical cord nila
16:18nila nating
16:19paghira
16:20ng
16:21septic.
16:26may
16:28kakitong
16:28na
16:28na
16:29hindi
16:30pa
16:30napibisa.
16:32Maya
16:33maya
16:34maya pa.
16:37ka matang
16:38mendingan
16:39ha ratings
16:40eggs
16:42at
16:42or
16:43ha
16:44na
16:44na
16:45sa
16:45na
16:45may membranes
16:48iba
16:48sa
16:50motos
16:52hal
16:52is
16:53ha
16:57imperman
17:02sa
17:03g
17:05Tadalhin sa rearing station ang mga bucarot para obserbahan at talagahin.
17:11Kapag malakas na ito, saka sila ibabalik sa wild.
17:20Samantala, isang higanting Philippine freshwater crocodile o bucarot naman ang nasagip sa Valenzuela, Mayo ngayong taon.
17:3070 kilo ang bigat ito at nasa may hit itong talagbakan ng haba.
17:36Binala ang bucarot sa Wildlife Rescue Center kung saan ito sumailalim ng masusing pagsusuri at rehabilitasyon.
17:44Most likely po, hindi na po natin makikita ang mga gantong hayop po sa gano'ng area po.
17:50Pwede po kasing hindi natin masabi, pwedeng may nagdala po or may nag-alaga po.
17:54Pan-arrival po sa amin, sinikap po natin siya, which is overweight talaga siya.
17:59Possible kasi kung ano-ano nalang pinapakain po sa kanya.
18:03Generally, in good health naman po.
18:05Dito po, i-rehabilitate natin.
18:07Siguro pa, pupayatin natin ng konti para kaya nang makabalik sa wild po.
18:12Malaki ang pato na tinatagkana ng kapagkarot sa wild.
18:15Sila ang nagkokontrol ng populasyon ng mas maliliit pang mga hayop.
18:21Kaya na hindi itong pinaprotektahan sa igaling ng LAPAP Act 947 o Wildlife Resources Conservation and Protection Act of 2001.
18:31Kung saan itin ang mabawal ang pagpuhuli, pagpatay at inigal na pagkuhan ng mga protektadong wildlife species kulat ng bucarot.
18:41Mula sa pagsalba ng mga iklog ng bucarot sa Isabela
18:47Hanggang sa pagsagip nito sa Valenzuela
18:51Patunay na kahit mga nila lang na madalas itatagkutan
18:55May karapatan pa rin mabuhay ng malaya sa natural nitong tahanan
19:00Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild
19:03Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan, mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube.
19:10Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild
19:13Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan, mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel
Comments