00:00My journey to Bhutan is a once-in-a-lifetime trip.
00:06I'm going to go to a wildlife mecha.
00:10It's a size.
00:14It's a little bit bigger than the city.
00:18God, thank you Lord. So lucky.
00:26Dagdag na banta sa papalasyon ng pawikan sa Sarangani.
00:30Ang mga pag-alagalang aso na ang target ka ini, ang kanilang mga iplog.
00:36Ang mission natin today, kailangan natin magkapon ng 30 dogs and cats.
00:42O, kana, kana, kana.
00:56Pampiyahe ko sa Bhutan.
00:59The Bhutan Experience.
01:03Isang once-in-a-lifetime trip.
01:14Sa sandaling naka-apak ako sa kaharian nito.
01:18Tila nakapasok ako sa isang wildlife mecha.
01:24Kung saan ang kalikasan at tradisyon ay magkayakap.
01:46Sa gilid ng daan.
01:52Uybida ang iba't ibang uri ng hayop.
02:01Nakakahilo sa dami ng aking nakikita.
02:06Para bang nasa loob ako ng dambuhalang zoo.
02:12Ang kaibahan lang, walang rehas.
02:16Sa pang-bonus doon, hindi sila kailangan hanapin.
02:24Walang hindi nakakabighani sa lugar na ito.
02:30Sa gubat na ito, isang reddish-brown na balahibo ang nangibabaw.
02:37Ang endangered species na red panda.
02:42Ang red panda.
02:44Sa is na, a little bit bigger than the cat.
02:56Thank you so much.
02:59Coloration.
03:01Your face is so cute.
03:04This little fox.
03:08Naabutan naming nagpapahinga ito sa itaas ng puno at nagmamasid sa paligid.
03:17Kailangan naming maging tahimik para hindi namin siya mabulabog.
03:27So ito yung habitat ng red panda.
03:30Dito kami sa mataas na elevation.
03:33And look at that.
03:34Until my back, there are tiny bamboos.
03:37Yung mga bamboos dito maliliit lang.
03:39Forest tapos yun yung mga bambo.
03:43Yung kinakain nila.
03:45Yung mga red panda.
03:47You found the red panda.
03:50And what's so spectacular is we're so close.
03:54And natutulog lang siya dito.
03:56Ang ganda nagtama ng araw sa kanya.
03:59The red panda. Thank you. It's there.
04:04Saw it.
04:05Oh my God. Grupag. Grupag.
04:10You saw the red panda.
04:14Ang tirahan ng red panda.
04:16May maliliit na bambu.
04:23Sa mga kawayan, may namataan kaming cute na nilalang.
04:29Isang pale-billed parrot bill.
04:32Kung saan abala itong mag-angkat ng malambot na bahagi ng kawayan.
04:37I'm splitting the fiber.
04:41Hanggang sa lumipad dito.
04:47Kilala ang butan sa budismo.
04:52Kaya sa stay ko rito, bumisita rin ako sa kanilang templo.
05:00Habang nasa daan, napahinto ang aming grupo.
05:05Ayan, nandito kami.
05:07Papunto sa temple.
05:09And sinapit kami yung first yak.
05:13Yaks namin.
05:15Kulay itim.
05:16Nadaanan namin ang kampanteng nagpapahinga
05:19sa malawak na damuhan ang mga yak.
05:23Sila ay isang uri ng long-haired bovid
05:26o kabilang sa pamilya ng mga baka.
05:30Matatagpuan sila sa mga high-altitude regions ng Himalayas.
05:34Kabilang na dito ang butan.
05:37Ang hayop na ito,
05:38sanay sa malamig na ihip ng hangin ng Himalayas.
05:47Sa butan, ang bawat sulok, obra maestra ng kalikasan.
05:53Can we stop here?
06:00Yes.
06:01Wow!
06:03Namangha ako sa ganda ng waterfalls na bumulaga sa gilid ng daan.
06:11Bukod sa breathtaking na view,
06:14naagaw ang aming atensyon sa mga residente ng talon.
06:19Baby monkeys, ha?
06:23So cute!
06:25Ang grupo ng asamis makak na ito
06:28tila may sariling family outing,
06:32naghahabulan,
06:33at paakyat-akyat sa batuhan.
06:39Habang ang batang unggoy na ito,
06:42bantay sarado ng kanyang nanay.
06:46Tulad ng tao,
06:47ang ilang batang unggoy,
06:49ginawa pang shower ang falls.
06:53Ayaw magpaawat sa paliligo.
06:55Where?
06:59Where?
07:01Thinking about...
07:02It's about the shower.
07:03Yeah.
07:06It's cold.
07:07Cold shower.
07:08Yeah.
07:18It's cold. Cold shower.
07:24Ito, nagsisilbi nilang proteksyon
07:26para mapanatili ang init ng katawan
07:29sa gitna ng malamig na klima.
07:32Oh, yan!
07:33Pero hindi lang ang asamis makak,
07:36ang may sariling winter coat.
07:40Dahil maging ang iconic mammal ng bansang ito,
07:44binayaan din ng insulating fur.
07:47Ito ang takin,
07:48ang pambansang hayop ng butan.
07:53Isa itong malaking uri ng hoofed mammal
07:56na matatagpuan sa Eastern Himalayas
07:59at minsan,
08:01makikita rin sa kagubatan ng China,
08:04India,
08:05at Myanmar.
08:07Bukod sa makapal na balahibo,
08:10ang kanilang katawan ay naglalabas
08:12ng isang uri ng natural oil.
08:14Ito ay nagsisilbi nilang raincoat.
08:17Binabalot nito ang kanilang balahibo
08:19para hindi sila agad mabasa ng tubig at niebe.
08:24Kaya nananatiling tuyo ang kanilang katawan.
08:27They look so ano, no?
08:30Parang mamot na kalabao na baka.
08:36They look like buffaloes.
08:39Naabutan kong nagpapalamig ito sa sapa.
08:45Habang ang iba naman,
08:47abalang kumain at minom ng tubig.
08:50Ang kanilang bigat,
08:52umaabot ng halos
08:53600 kilo
08:55o kasing bigat ng isang maliit na kotse.
09:00Pero sa kabila nito,
09:02natakabilis nilang umakyat sa mga matatarik na bundok.
09:07Sa hindi kalayuan,
09:10isang lalaking sambar deer naman
09:12ang napatigil dahil sa kanyang sakay sa likod.
09:16Ang mga uwak kasi,
09:17target ang mga kuto
09:19pati na rin ang dead skin
09:20sa sungay ng pusa.
09:23Libreng cleaning service
09:24para kay sambar.
09:29Sa ibaba naman,
09:31isa pang squirrel ang sumulpot.
09:33Pero may kasama siya.
09:37Isang ibon
09:39na nakikiusosyo
09:40kung ano ang kinakain ng squirrel.
09:44Na parang gusto rin niyang tikman ang kinakain nito.
09:50Ang mga tagpong ito sa pagitan ng mga wildlife ng butan,
09:54paalala kung gaano kayaman at katingkad ang buhay sa gitna ng kagubatan.
10:01Kung gaano kalalim ang kailang respeto na ibinibigay sa mga buhay ilang.
10:07Dito, ang mga hayop ay hindi lang bahagi ng tanawin.
10:13Sila ay bahagi ng tanangkultura at pananampalataya.
10:25Sa manawak na kargata na saranggan,
10:31ang bagong pisang mga pawikan
10:36handa ng magpalaot.
10:44Nag-uunahan makarating sa tubig.
10:48Ilan lang ito sa mga pawikan na maswerte at nabigyan ng tsansang pabuhay.
10:56Bukod kasi sa pangamba sa kanilang girahan at iligal na pagkuha sa mga itlog,
11:02dagdag banta pa sa kanilang populasyon ang mga aso.
11:08Ang hilig daw kasi nilang tsibog ang mga itlog ng pawikan.
11:23Ngayong araw,
11:25bibisitahin natin ang mga pawikan na tinutulungang paramihin sa saranggani.
11:30Meron tayong mga pawikan dito.
11:32Sa tingin natin,
11:33tinanong natin sila kung gano'ng kadami.
11:35It's around 40 of them.
11:36Yung iba, yun, bagong umaangat pa lang.
11:39Yung iba,
11:41siguro umangat na kanilang umaga pa lang.
11:43Yung iba, palabas pa lang.
11:45But from the looks of it,
11:47mukhang ito na yun.
11:50Tila naririnig ng mga pawikan ang alo ng dagat.
11:54Excited na silang magsilangoy.
11:57Merong plantation,
11:58so para matulungan natin yung mga baby pawikans natin.
12:01Angat natin sila.
12:03Dito natin sila ilalagay
12:04para arrange their GPS,
12:07internal GPS nila
12:09to remember this place
12:11so that they can come back here.
12:12Okay?
12:13Tatanggalin natin sila.
12:15We will release them today.
12:17Laas natin to.
12:18Kuya, tulong-putulong tayo
12:19para lang makuha natin sila
12:21kasi ready-ready na sila.
12:261, 2, 3, go!
12:291, 2, 3, go!
12:30Yan!
12:31Alright!
12:3931, 32, 33, 34.
12:46Okay!
12:4734 sila!
12:49Ang 34 na mga baby pawikan,
12:51pakakawalan na sa dagat.
12:54Hey, hey!
12:55Come on, come on!
13:03Habang papalipit sa dagat,
13:05ang mga munting mga pawikan,
13:08dahan-dahang niyayakap ng adon.
13:10I-re-release natin dyan,
13:12isa lang ang babalik.
13:15Makangawala pa,
13:16pero kailangan sila ma-release lahat.
13:18Hindi natin alaw kung sino eh.
13:210.1% ang babalik.
13:25Ito yung stage na pinaka-vulnerable sila.
13:29Madaling, mahina pa sila.
13:31Madaling sila makuha ng mga ibon,
13:33makain ng isda,
13:34mamatay,
13:36mahampas sa mga alon.
13:38Kung ma-overcome nila yan,
13:40ma-reach nila yung second stage,
13:42mas lumaki sila,
13:44mas malaki na yung chances nila
13:45para mabuhay.
13:50Kasalukuyan kasing nasa vulnerable state
13:52ang populasyon ng olive ridley turtles.
13:56At inatayang 800,000 na lang
13:59ang bilang ng mga nangingitlog na babaeng
14:02olive ridley turtles
14:03sa buong mundo.
14:09Ang dalampasigang ito,
14:12kaharap ang dagat.
14:14Amoritong tambayan at laruan ni Bantay.
14:19Parang walang katapos ang playground ang buhanginan.
14:26Kung hindi naglalaro,
14:28tila mga guardia sila
14:30na nagbabantay ng isla.
14:33Pero ang mga asong ito,
14:34hindi lahat ay may nagmamayari.
14:38Marami sa kanilang pagalagala sa isla.
14:42Humahanap ng makakain
14:44at masisilungan.
14:46Karamihan sa mga lalo-lalo yan dito
14:48sa mga tabing dagat,
14:49talaga yung mga aso nila is rooming talaga.
14:52Hindi talaga yung kagaya sa urban
14:55na talagang inaalagan,
14:57tinatalian
14:57dito sa may hatchery area
15:00ng pawikan.
15:02Kasi itong mga stray dog natin,
15:05kumakain ang mga itlog ng pawikan natin
15:08at na
15:09very
15:11hirap
15:12at
15:13instead na mapaparami natin yung pawikan,
15:15nare-reduce
15:16dahil dyan sa stray dogs.
15:19Ayon sa eksperto
15:20sa pagdami ng papalasyon
15:21ng mga pagalagalang aso,
15:24dumadami rin ang nag-aagawan
15:27sa pagkain at teritoryo.
15:29Kaya, pati ang mga itlog ng pawikan,
15:31pinupunturian nito.
15:35Para pansamantalang mapigilan ang pagdami ng mga aso sa isla,
15:40nagsagawa kami ng libring kapon.
15:42Nandito tayo sa Sarangani Bay, no?
15:45Karaniwang pinupuntahan ng mga pawikan para mang itlog.
15:47Ang mission natin today,
15:49kailangan natin magkapon ng 30 dogs and cats,
15:53spay and neuter,
15:54sa loob lang ng tatlong oras.
15:56Hinilingin natin yung tulong ng local government
15:59at saka mga municipal and provincial vet
16:02para tulungan tayo.
16:03Isa ang asong ito
16:05sa nakikita naming palibot-libot sa lalampasigan.
16:09Ang provincial veterinary office,
16:12agad nasa ng wala ng proseso ng pagkakapon.
16:16Una-munang pinaamo si Bantay.
16:20Pero nang nakaramdam ang aso ng panganib,
16:24pinabuti ng grupo na gamitan siya
16:27ng net para hindi makawala.
16:32Nang kumalba ang aso,
16:35saka siya tinurukan ng papatulong.
16:46Ilang minuto pang lumipas,
16:48nakatulog na ang aso.
16:51Dahan-dahan siyang binitbit
16:53para gawin ang pagkakapon.
17:02Habang mahimbing ang tulog ni Doggy,
17:05sinimula nang linisin ang parte ng kanyang chan at ari.
17:11Ako naman, naghanda na para sa aking pasyente.
17:14So ito yung aso pala talaga dito
17:16na kumakain ng itlog ng pawikan.
17:19Na-establish nila yan kasi nakikita nila.
17:21Yeah, kasi ano to yun, mature male dog.
17:23So ito sila yung mga kumagala
17:25para maghanap ng mate.
17:26Then at the same time,
17:27nadidiscover siguro nila na may mga bagong itlog ng pawikan.
17:36Matapos tahihin ng sugat,
17:37itinubin natin siya
17:38kasama ang iba pang mga aso at pusa
17:40na tapos nang magkapon.
17:44Bukos sa pagkontrol ng populasyon,
17:47nakatutulong din ang pagkakapon
17:49para mabawasan ang pagiging agresibo nila
17:52at magiging mas malusog ang kanilang katawan.
17:56Hindi lang dito sa GLAN,
17:57hindi lang dito sa may area ng tabindag
18:00at kundi as a whole.
18:01Kasi programa natin,
18:03programa ng probinsya
18:04na kailangan magkakaroon ng regular na spray neuter
18:07para may iwasan natin yung mga spray lobes.
18:10Ang mga responsable ng pet owners,
18:13kanya-kanyang bit-bit sa kanilang fur babies
18:15para sa libreng kapon.
18:17Gusto ko siya yung pakapon
18:18kasi yung mga aso pag nakapon
18:21is mababait at hindi po nangangagad.
18:24Napakasaya po namin dahil
18:26maging safe yung nilang aso
18:29pati na rin yung mga tao na lumalakad sa dalang pasigan.
18:35Kapag nalimitahan ang pagdami ng mga asang pag-alagala,
18:39inaasahang malilimitahan din ang kompetensya sa pagkain
18:42sa teritoryo at posibleng pagkalat ng sakit na mula sa aso.
18:47So far, we've reached around more than 30 dogs and cats.
18:52Spay and neuter, yung mga aso at pusa na naandito.
18:57Aso at pusa kasi yun yung mga talaga nagkakalkal dun sa mga beach.
19:00Kung saan nangingitog yung mga pawikan eh,
19:02kaya napakahalaga na makontrol natin yung population nilang.
19:05So paulit-ulit na pupuntahan itong lugar, itong isla na ito, itong lugar na ito,
19:11pati yung mga karating barangay dito sa baybayin sa Angani Bay
19:15para matulungan natin, ma-repopulate yung pawikan dito sa area.
19:20Higit sa pagkontrol ng populasyon ng mga aso sa isla,
19:24dapat ay mas maging responsable ang mga tao sa pag-aalaga sa kanila.
19:31Gusto lang naman din ang mga asong ito na makakain at makapamuhay.
19:38Kaya tayong mga tao na mas makakaintindi ang kailangan na gumawa ng aksyon
19:44para ang mga aso, pawikan na tao ay mabuhay ng sama-sama at matiwasay.
19:51Ako si Doc Fords Resyo.
19:53Ako si Doc Nielsen Donato.
19:55Born to be Wild.
19:58Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.
20:00Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
20:03mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
20:07Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.
20:10Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
20:15mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
Comments