00:01Bought huni.
00:06Bought kaluskos.
00:09Bought tawa.
00:13May mensahe.
00:20Ang ingay at musika sa kagubatan ay tanda ng buhay at malusog ang ating aligasan.
00:26The question is, how do we understand it?
00:39Let's try it if we can make a filter by acoustic methods.
00:52Ang mga bakawan hindi lang tanggulan laban sa alon. Para sa mga flying foxes, isa rin itong ligtas na pahingahan.
01:04Pero may mga naniniwalang nagdadala raw ito ng katatakutan.
01:13Hindi naman daw ito kayang madepensahan ang sarili kapag ginawa na raw itong target ng mga tao.
01:21Pasag yung liver niya.
01:22Ang sakit-sakit siguro ng abdomen niya pero pinilit niyang umuwi dito sa roasting site niya.
01:39Akala mo, tahimik ang gubat.
01:48Pero hindi.
01:51Bawat huni.
01:55Bawat kaluskos.
01:59Bawat tawa.
02:03May mensahe.
02:05Ang tanong, kaya ba natin itong maintindihan?
02:20Akala mo, tahimik ang gubat.
02:26Pero kung makikinig ka ng mabuti,
02:35Maririnig mo ang tila isang secret group chat ng mga hayop araw at gabi.
02:42Kapag simikat na ang araw, ang mga ibon ang bida sa kantahan.
02:49Sa bawat huni nila, hindi lang basta kanta.
02:52Para itong tawag ng kaibigan.
02:56Babala sa panganib ng teritoryo.
03:13Sa lawang ito, ang ingay ng Philippine Ducks.
03:17Ang kanilang pagkwak.
03:19Parang malaking reunion.
03:23Ito ang paborito nilang kahingahan.
03:26Tignan nyo.
03:28Para silang mga bata.
03:30Paulit-ulit na sumisisi.
03:37Hindi sila galaro.
03:40Naliligo pala sila.
03:47Tulad natin, kailangan din nilang maglinis ng katawan.
03:51Dahil nagkakaputo rin sila.
03:55Kaya sa mabilis na paglubog at pagbasa ng kanilang sarili sa lawa,
04:00natatanggan nila ang kuto at dumi na pwedeng
04:03maging sanhin ng pangangati at pagkasira ng kanilang balahibo.
04:08Gusto ng mga Philippine Ducks ang tahimik at ligtas na lugar na parang sarili nilang playground.
04:14Isa ito sa binabantayang lugar ni Naian,
04:17isang technical writer ng Protected Area Management Office
04:21ng Mahagnaw Volcanic Natural Park sa Leyte.
04:24Itong Lake Malagson po,
04:26it is one of the three lakes dito sa Mahagnaw Volcanic Natural Park.
04:29Tapos ito po yung resting areas ng mga Philippine Ducks.
04:34Kailan nyo nalaman na may mga Philippine Ducks na pala dito?
04:38So, based po sa accounts ng mga locals,
04:40before magiging protected area ang lugar na to,
04:43nag-i-exist na po yung mga Philippine Ducks.
04:45Every month po, every 20th day of the month,
04:48may ginagawa kaming
04:50Philippine Duck monitoring using our drone.
04:53So,
04:54pinapadad namin yung drone tapos
04:57pinapadad namin.
05:07Taon-taon, dumarami ang Philippine Ducks dito.
05:10Kapag nakikita kasi ng mga pato na marami silang kumakain sa lawa,
05:15tingin nila masarap at sagana ang pagkain dito.
05:20Mas maraming mata at tayo nga rin ang nagbabantay kung may paparating na panganib.
05:25Teamwork sa pagprotekta sa isa't isa.
05:36Ang ingay sa kagubatan,
05:38hindi lang nanggagaling sa mga lalaking hayop.
05:44Nagmumula rin ito sa maliliit na ipak
05:46ng mga nila lang na halos hindi na natin mabilang ang mga paa.
05:57Tignan nyo ang dalawang milipid o sing-sing pani na ito.
06:01Hindi sila makatawid dahil sa biglang paglakas ng agos ng tubig.
06:08Mukhang naghahanap sila ng merienda sa tabing inog nang biglang umapaw ang tubig.
06:16Hindi nila alam,
06:18hindi lang ang tubig ang kalaban nila.
06:23May nagihintay rin pala.
06:26Sa mga tuyong dahon naman,
06:29may nakamaksin sa kanila
06:31ang Mindanao corn truck.
06:34Merienda sana niya ang mga milipid
06:36kaso naramdaman niyang may nakatingin din sa kanya.
06:41Agad itong malis.
06:43At sinundan ang huni ng kanyang mga kaibigan palaka.
06:50Kaya ng mga palaka na magtawag ng malayo na parabang nakawokitoki.
07:02Maririnig nila ang isa't isa.
07:08Kahit nasa dulo sila ng isang Olympic size ng pool.
07:12Okay, what I'm holding here is the Mindanao horned frog.
07:16So by its team meron yung palang sa pilik mata niya para siyang may sungay.
07:20Kung titignan mo yung kulay, parang dark brown.
07:23Kung makakita ka ng mga tuyong dahon,
07:25so paborito nila magtago doon sa mga tuyong dahon,
07:30yung mga dahon na nalaglag at natutuyo na.
07:33Kaya nagbe-blend in yung kulay niya doon.
07:35Very strong legs.
07:36Pagsapit ng gabi, eto na.
07:43Parang may battle of the bands.
07:46Handa na ang mga palaka sa kanilang concert.
07:49Nakikita nyo kung paano lumolobo ang kanilang vocal sac
07:53para itong built-in speaker o megaphone na nagpapalakas ng kanilang boses.
08:00Sa mundo ng mga palaka, mga lalaki ang mahili kumanta.
08:04Mas malakas ang boses, mas sikat sa pakay nilang kapareha.
08:09Dahil sa lupit ng boses ng mga palaka,
08:12paborito silang pag-aralan ng mga biologist.
08:16Ito ang misyon ni Dr. Elvin Sansona, isang bioacoustic researcher.
08:21Mahigit sampung taon na niyang pinag-aaralan ng huni ng mga palaka at ibon.
08:26Ang bioacoustics became science in the 1900s
08:29when scientists use microphones and recording materials
08:33to study how animals produce skulls.
08:36May mga hayop na magkamuka pero kapag pinakinggan mo ang boses, magkaiba pala.
08:42Bioacoustics is a protocol, a taxonomic protocol,
08:46to delineate cryptic species from a certain mother species.
08:51Ang cryptic species is like a species hiding in the morphology
08:56or pagbumuka ng isang species.
08:58But when you look closer with all the taxonomic protocols,
09:02you will find out na iba pala siya.
09:04Gamit ang smartphone, pwede na natin i-record ang boses nila.
09:08Andito tayo ngayon sa Tinago Falls.
09:11And then magre-record tayo ng bird calls at saka sound ng amphibians.
09:16So kailangan natin ng very quiet for around 30 minutes
09:20para makarecord tayo ng best call.
09:23Itatry natin if makaya ba itong makuha o ma-filter ng ating bioacoustic methods.
09:29Ang galing, di ba?
09:31Tinatawag din itong non-invasive monitoring.
09:34Ibig sabihin, hindi na kailangan hulihin ang hayop para malaman ang kanilang species.
09:42Pagkatapos ma-i-record ang mga tunong, ipapasok ito sa computer gamit ang isang app.
09:48Dito lumalabas ang spectrogram.
09:51Isa itong picture o drawing representation ng boses ng hayop.
09:56Ito ang pagtaas at baba ng linya ng frequency depende sa tinis ng huni.
10:02So we are now on the processing side of our calls.
10:07So using Udacity, you open the whole recording, then you listen.
10:12From there, you'll have now the isolated call of the target species.
10:19From here, you have now your visualized call.
10:23Mula sa kanyang mga narecord, natukoy nito ang huni ng Asian Gloss Starling na ibon.
10:29At palaka, katulad ng small disc frog.
10:32In conservation, a cryptic species occurs only in a particular island, in a particular habitat.
10:39And it needs a site-specific sa ka-appropriate conservation measure.
10:43Especially now that in reality, the Philippine environment is declining.
10:48It's degrading.
10:50And it's a race against time.
10:52So it's really important to conserve all the species, known species of the Philippines.
10:59Because once we lost one, it's nearly impossible to revive it.
11:06Ang ingay at musika sa kagubatan ay tanda ng buhay at malusog ang ating kalikasan.
11:12Ang bawat huni ng mga hayop may sariling kwento.
11:18Kung hahayaan natin silang ligtas sa kanilang tirahan,
11:23mas matagal pa natin silang makakasama at mapakikinggan.
11:28At kung darating ang panahon na wala na tayong marinig,
11:32hindi lang mga huni ang nawala.
11:35May mga hayop nang tumahimik at hindi na natin makikita at maririnig magpakailanman.
11:49Pagsapit ng dilim.
11:52Parang may mga ulap na bunga-baba mula sa langit.
11:56Pero hindi ito ulad.
12:02Libong-libong higanting panike ang sabay-sabay na lumalabas.
12:21May mga naniniwalang nagdadala raw ito ng katatakutan.
12:30Pero sa mga sentipiko, iba ang nakikita nila.
12:44Ang mga bakawan hindi lang tanggulan laban sa alon.
12:49Para sa mga flying foxes, isa rin itong ligtas na pahingahan.
12:58Maririnig ang paghampas ng dagat.
13:02Isa ito sa mga matatag na depensa laban sa nagtataas ang mga alon.
13:09So unang tingin, para silang mga nila lang sa pelikula.
13:15Malalaking pakpak, matatalas na kuko, at mukhang handa sa pag-atake.
13:22Amazing din itong mga vampiros dahil they really look like vampires.
13:30Pero sa katotohanan, isa sila sa pinakamahinghing hayop sa kagubatan.
13:36Ito ang large flying foxes.
13:39Tinawag silang flying foxes dahil ang muka nila'y kahalintulad ng isang soro o fox.
13:48Kasama rin ito sa mga bakawan ang itsurang pinaliit na panda na tinubukan ng pakpak,
13:55ang mga island flying foxes.
13:59Sa lugar na ito, may co-roosting sa dalawang uri ng mga paniki.
14:05I can see them like on top of my head, two species.
14:10Ganda, makikita mo.
14:13Very active pa sila. Ang ganda nilang obserbahan.
14:20Sa kabila ng kanilang nakakatakot na anyo,
14:24hindi sila mandaragit.
14:27Mga prutas, nectar at bulaklak ang kanilang pagkain.
14:32Pinaniniwalaan ng mga mananaliksik na posibleng dumaan ang mga paniki sa saranggani
14:39bago nakarating sa Dabao Occidental.
14:43Batay ito sa mga naitalang populasyon ng kaparehong uri sa mga lugar na ito.
14:52I hear them.
14:56Narinig ko na yung mga large flying foxes, yung mga root bats.
15:04What's interesting is, ngayon pa lang siya na naproprotektahan at pinag-aaralan.
15:10Milya-milya na raw ang narating ng mga paniki.
15:14Makahanap lang ng tirahan ayon sa biologist at guro na si Lizelle.
15:21We're standing just a few meters here and hindi sila disturbed.
15:26These flying foxes actually, they root in large colonies.
15:31Okay, and then they hang upside down if you take a look at this.
15:36Upside down.
15:37And then, they eventually, this mangrove area, dito talaga sila.
15:44Gusto nila.
15:45Hindi kasi disturbed dito masyado kasi we only have a few households.
15:50These bats came from Southeast Asia.
15:53So, ang pinakamalapit sa amin is the Indonesia.
15:56Galing sila ng Sarangani, pero galing yan sila ng Southeast Asia.
16:00Na-disturb na sila doon, then they flew here at Sarangani.
16:04And then, disturbed na naman sila sa Sarangani.
16:06And then, they came here.
16:12Ang mga sinasabing dayuhan sa Jose Abad Santos,
16:16ang mga paniking ito,
16:18Dati na lang naidokumento sa kanilang pag-aaral sa Sarangani taong 2018.
16:25Pero, noong 2020, wala na raw na mata ang panikiroon.
16:31Pero, kung ligtas nga ba ang kalambagong tahanan,
16:35isang tanong rin ang gustong sagutin ng mga mananaliksik.
16:41Dahil sa ilalim ng mga punong ito, may mga natagpuan silang hindi muning makakalipad.
16:47Yung last time na study namin, merong isa na nahulog
16:52because yun nga yung natira doon.
16:56Injury.
16:57Saan po ang tama niya?
16:58Dito po, near sa liver.
17:00Kasi basag yung liver niya when we checked.
17:03Sa bawat paglipad nila,
17:06libu-libong buto ang kanilang nadadala.
17:09At, sa bawat butong maihulog,
17:11may pagkakataong may isang bagong pulong sisibol.
17:15Oh, grabe. Ang dami nila.
17:18Nagmistul ang gwardyaman ito ng mga bakawan.
17:22Hindi naman daw ito kayang madepensahan ang sarili
17:26kapag ginawa na raw itong target ng mga tao.
17:30Hindi siya namatay sa lugar kung saan siya tinamaan.
17:34Pinili pa rin niyang umuwi sa kanyang kawit-kawit na tahanan sa mga bakawan.
17:40Doon na rin siya tuluyang nalagutan ng hinyanga.
17:44Mawawa naman. Parang ang sakit-sakit siguro ng abdomen niya
17:48pero pinilit niyang umuwi dito sa roasting site niya.
17:51Kaya mahigpit yung ano ni Menro ngayon na campaign for yung wildlife act
17:56na kailangan talagang i-educate yung mga tao sa community.
18:01Kapag malago ang mga bakawan,
18:04tumutulong din ito para masala ang mga basurang inaalon sa dagat.
18:11Sa ngayon, wala pang direktang koneksyon kung nakukonsumo at nakaka-apekto
18:18sa mga paniki ang microplastic na nakuha at pinag-aaralan nila.
18:24Unstudied pa po yung direct relationship ng microplastic sa mangrove ecosystem.
18:30Kung nakaka-apekto ba ang microplastic sa species na present doon sa mangrove ecosystem.
18:40Ang mga paniki saan man mapadpad sa mundo, hindi mawala na banta sa kanilang kaligtasan at tirahan.
18:49At habang hinahanap pa ng mga sentipiko ang kabuhuan ng kanilang paglalakbay,
18:56mahalagang mabigyan ito ng dagdag na proteksyon para masigurong magawa nila ang kanilang higanting misyon.
19:05Ako si Doc Nielsen Donato. Ako si Doc Fertz Resyo.
19:09Born to be Wild.
19:12Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.
19:15Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan, mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
19:22Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.
19:25Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan, mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
Comments