00:02Parang ordinaryong kagubatan lang sa ulang tingin.
00:13Pero sa bawat angpak, tila humihinga ang lupa.
00:20Hindi ito matigas ng lupang kagubatan.
00:24Malambot, basa at bawat tapak.
00:27May bahagyang pagbubo.
00:30From this boardwalk, we're going to go down and we're gonna walk on peak land.
00:36So ang pakiramdam niyan, hindi solid, parang lupa.
00:45At sa ilalim ng bawat hakbang, nakatago sa isang pinakamatandang likas na imbakan ng carbon sa Pilipinas.
00:55Ito ang kaimpugan peat swamp forest.
00:59Isang kagubatang hindi lang tahanan na mga bihirang hayop.
01:04Kundi maaari ring isa sa mga tumutulong para hindi lalong uminit ang mundo.
01:14Pero habang tunarami ang mga paglo, tagtuyot at pagbabago ng klima,
01:23sapat pa ba ang mga natitira nating pit swamp forest para makatulong sa kalikasan?
01:35Sagrado para sa makatutubong manobo ang lugar na ito.
01:40Kaya bago kami makapasok dito, kasama ang herpetologist na si Dr. Arvin Jasmos,
01:48isang eksperto sa mga reptiles at amphibians.
01:51Kailangan kaming dumaan sa isang ritual.
01:58Simbolo ito ng paggalang sa kalikasan bago pasukin ang kagubatan.
02:06From this boardwalk, we're going to go down.
02:09Kikita mo yung vegetation, hira siya talaga daanan.
02:13So this is going to be exciting and a bit creepy.
02:17You never know what's inside that dense vegetation.
02:23Habang papalalim kami sa kagubatan, lumantad ang mga nilalang na nakibagay sa basa at malamot na mundong ito.
02:41Sa pit swamp forest, hindi ordinaryo ang lupa.
02:46May itong makapal na patong-patong na dahon, ugat at kahoy na naipon sa loob ng maraming taon.
02:54Malambot ito dahil sa dami ng organic materials at tubig na nasa ilalim nito.
03:03Habang pinapasok namin ang pit swamp forest, isang tree frog ang nagpakita.
03:10Ito ay isang tree frog kung tawagin, ang genus niya, scientific name ay Philautus.
03:16At actually ito ay isa sa mga species pa dito sa Gusan Marsh na hindi pa talagang napag-aaralan.
03:26Hindi pa natin alam kung ano yung species name nito.
03:29Yung ganyang genus, marami yan sa iba-ibang places dito sa Mindanao.
03:34Itong genus na ito ay very diverse and marami talaga siya na nakikita sa iba-ibang habitat dito sa Mindanao.
03:44Most likely itong species na ito ay maaring endemic lang sa pitlands ito.
03:50May hinala ang mga mananaliksik na maaring dito lamang sa pitland ng Mindanao matatagpuan ang uring ito.
03:59Isa pa itong paalala kung gaano karami ang hindi pa natin nalalaman tungkol sa natitanging ecosystem.
04:13Pagkagat ng dilim sa kaimpugan peat swamp forest.
04:18May mga buhay ilang nasakto ang pagkakahubog para sa buhay sa pit swamp forest.
04:26Mga nila lang na may matatalim na kuko na tumutulong upang makakapit sa mga basa, madudulas at magagaspang na punok
04:38sa gubat.
04:39Sa oras na lumalamig na ang paligid, maririnig na unti-unti na silang naglalabasan para maghanap ng pagkain.
04:57Isang butiki na may matatalim na klo ang nakita namin na nagpapahinga sa punok.
05:04It's a gecko.
05:06So ipaahid din natin kay Doc Arvin.
05:09Definitely not like the typical geckos that we see.
05:14Doc Arvin!
05:16Look at this!
05:18Ang tawag dyan sa grupo na yan, sa English ay bent-toed geckos.
05:23Kasi nakaganon nga may clone.
05:25Ito ay most likely, ano eh, Sertodactylus agusanensis.
05:30Ito ang Agusan bent-toed gecko.
05:33Gamit ang kanilang claws at matatalim na kuko, madali sila makakapit.
05:39At nakakaakyat sa mga punok kahit basa at madulas ang kapaligiran.
05:45Una siyang na-discover dito sa Agusan area.
05:48Most likely sa marsh.
05:50Pero matagal na ito na-discovered ang mga dating scientist pa sa Philippines na nag-aaral.
05:571900s, late 1800s.
05:59So ano nga siya?
06:00Unique siya dahil yung kanyang...
06:03Pattern.
06:05At saka yung mga toes niya, diretsyo.
06:07Hindi siya yung typical na malapan.
06:09Correct, oo. May claws bent-toed gecko.
06:13Katulad ng Agusan bent-toed gecko, maraming hayop ang umaasa sa peat swamp forest para mabuhay.
06:23Pero hindi lang mga hayop ang nakikinabang dito.
06:26Mismong tao rin.
06:2930% ng carbon ang kayang maimbak ng peat swamp forest ayon sa International Union for Conservation of Nature o
06:39IUCN.
06:41Digit na mas mataas kung ikukumpara sa rainforest o kagubatan na 25% lang ang kapasidad.
06:52Mahalaga ang papel na ginagampanan ng kaimpugan peat swamp forest, lalong-lalo na sa Mindanao.
07:00Sa makapal nitong peat deposits, nagsisilbi itong malaking imbakan ng carbon na tumutulong sa pagbabawas ng greenhouse gases sa kapaligiran.
07:11Kapag nakawala ang carbon at napunta sa atmosphere bilang carbon dioxide,
07:18posibleng itong painiti ng mundo at palalain ang climate change.
07:22Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.
07:26Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
07:30mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
Comments