00:02Sa Dagat ng Kalawit,
00:14may isang dugong na madalas magpakita.
00:17Di tulad ng ibang dugong, hindi raw ito mailap kahit pa may bangka.
00:28Siya si Pingas.
00:30Ang dambuhalang dugong o sikaw na may pingas o tapya sa kanyang buntot.
00:37Ang dugong, unbothered o di maabala sa kanyang pagkain.
00:44Lalo na kapag nilalanta ka nito ang paborito niyang seagrass.
00:53Itinuturing ito na sagrado ng mga katutubong tagbanwa.
00:58Paniniwala nila kasa kasama na ng kanilang mga ninuno ang dugong noon pa man.
01:05Kaya isa itong kayamanan.
01:22Namina namin si Yaban, isang napakaamong dugong.
01:26Kakayiba siya sa mga dugong na nakinginan natin si Pilipinas.
01:29Kasi nagpapalagot siya.
01:32And then, during that time, nagwa-wonder kami kung in the future meron pa bang magiging isa pang Abad.
01:40Because Abad nasa ula ni-changed yung community.
01:43Nakapag-teg-teg na kumuhayan, increase of tourists.
01:46Puris eh, may new trabaho dito sa dugan.
01:50Sa loob ng mahabang panahon, si Abad lang ang nakukuna ng malapitan.
01:57Hanggang sa dumating si Pingas.
01:59Eight years after, nabalitahan namin may isa palang dugong din.
02:05Mas mabait pa kay Abad. Mas nagpapalabit pa kahit sa kumabaw ng pati ng tubig.
02:10At siya ngayon yung bubundahan natin.
02:13Kasama ang mga bantay dugong mula sa isla ng Kalawit,
02:17susubukan kong puntahan at kunan ang sikat ng si Pingas.
02:22Mga nauna sa atin baka, kailangan pang maglamo eh, siguro around 10 minutes.
02:28Mapunta doon sa lugar kung nasaan doon siya, no?
02:30Nasaan na sa Pinas.
02:43Sa ibabaw ng karagatan.
02:46Tanaw na agad ang kanyang presensya.
02:54Nakikisabay sa kanya ang mga talakitok na isda.
03:00Sabay-sabay na lamalangoy at tila naghahatap ng pagkain.
03:05Pero nang matanaw nito ang mga damong dagat,
03:10napahinto si Pingas at kumain.
03:18Gaya ng ibang mapals na nakater sa dagat,
03:22mayroon itong baga.
03:25Kaya kailangan itong umangat para huminga.
03:32Dugong din ang nagpapanatili na magandang seagrass ekosistem.
03:38Sa ilang lugar, pinaminiwalaan din na sa dugong nagsimula ang kwento ng mga sirena dahil sa langoy at buntot nito.
03:54Sa isla ng Kalawit,
03:56kilalaan din natin ang sikat na dugong na si Pingas.
04:01Mula sa aming bangka,
04:05lumangoy kami ng higit sampung minuto.
04:10Hanggang sa natunto namin ang paboritong tambaya ni Pingas.
04:17Ang mga damong dagat.
04:21Si Pingas,
04:22hindi maabala.
04:25Busy siya sa kanyang pagkain.
04:30Nakailang ahon ito para kumuha ng hangin.
04:39Pero bumabalik ito kaagad sa kanyang pagkain.
04:43Lalo na't aabot ng apatnapung kilo na seagrass ang kaya nitong kubusin sa loob ng isang araw.
04:52Habang umakain,
04:55makikita ang maliit na Pingas o Tapyas sa kanyang buntot.
05:01Hinala ng mga bantay dugo.
05:03Maaaring tumama ito sa propeller o bangka.
05:07Nang mabusog,
05:09naglinis si Pingas.
05:11Ikinaskas nito ang kanyang katawan sa batuhan.
05:18Kilalang magsasaka na karagata ng mga dugong dahil sa pagkain nito ng seagrass.
05:26Tila inaararo kasi nito ang ilalim ng dagat na mahalaga para muling tumubo ang mga damo.
05:35Sa Pilipinas, dugong ang kauna-unahang marine mamal na binigyan ng proteksyon noong 1991 sa ilalim ng batas.
05:45Pero nananatili pa rin itong nasa listahan ng critically endangered species sa bansa hanggang sa ngayon.
05:54Ayon sa Department of Environment and Natural Resources, ilal sa mga posibleng dahilan ang pagkasira ng tirahan at pulisyon sa
06:03dagat.
06:07Kinatayang nasa dalawampung dugong ang naobserbahan ng mga bantay dugong sa Kalawit.
06:13Mayroon po kaming nakikita pa isa, dalawa, tatlo ganyan po ng mga dugong po dito sa isla ng Kalawit.
06:19Pero ngayon, parang ano na, medyo umunti yung dugong natin dahil sa maraming namamatay din.
06:27Sa tulong ng Balik-Kalawit Movement, naging bantay dagat ang grupo ng mga katutubong tagbanwa.
06:35Pero nakikita niyo nyo siya?
06:37Ako.
06:38Panahon ni Aban, nandito po siya.
06:41Nakikita rin namin siya pala pagkat.
06:44Mas pa siya kayo siya ni Aban.
06:46Ano sa tingin niyo nangyari?
06:48Siguro ko, ito po yung sinasabihin na binipit ko ng conservation ko.
06:57So, parang umaanin na lang po kami ng mga binipis.
07:02Nakatutok sila sa pangangalaga ng karagatan at kapakanan ng mga dugong sa Kalawit.
07:08Ang mga bantay dugong po natin, nagsimula lang po sila noong 2017 po.
07:13Nagsimula na po yung dugong watching natin.
07:16Yan po kaya nakapagano kami ng mga bantay dugong para sila yung magprotekta sa dugong, sila yung mag-implement ng
07:23guidelines kung paano lumangoy kasama ng dugong.
07:26Yung ginawa naming dugong conservation area, ito po ay may mga dos in don na ginawa yung community at regulated
07:37na bilis ng takbo ng bangka.
07:40Pero hindi lang daw si Aban at Pingas ang dapat abangan.
07:44Kung dalawa na silang binupunta dito, mas padabi ba yung tao nasa?
07:49Mas para.
07:51Parehas lang po kasi.
07:53Doon po noong panahon ni Aban, ang aming maximum capacity po ay 60 people.
07:5960 people dahil sa isang narawit?
08:01Okay. Kaya po ay hitik.
08:03So, ibig sabihin kung from aban, nagkaroon ng Pingas,
08:07in the future, pwede pa rin magkaroon tayo ng iba pang mga dugong na pwede din po dahil.
08:14Actually, dito po sa Aban na Aban,
08:17may santo-tanto yudok na makita si Pingas, si Aban at tangis ako yung pinanganan ng aming Rawis.
08:24Rawis?
08:25Sa akin, Rawis?
08:26Tagi ko siya dyan sa Rawis.
08:28So, yung patuhan po na pahabang ka doon.
08:33So, wala din ba siya na dinisting fish ko?
08:35Mayroon naman po siyang pahabang sa atin.
08:39What do you mean sa'yo? Propeller?
08:41Propeller?
08:42Propeller?
08:43Piglet?
08:44Piglet?
08:44Piglet.
08:45Maraming salamat sa panunood ng Born To Be Wild.
08:48Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan, mag-subscribe na sa JMA Public Affairs YouTube channel.
Comments