00:05May mga mundo hindi natin nakikita.
00:13Dahil nakatago sila sa dilip.
00:17Mga kuweba na milyong-milyong taon nang hinuhubog ng tubig.
00:24At mga nila lang na dito natutong mabuhay.
00:30Sa ganitong kapaligiran, paano nababago ang isang hayop para mabuhay?
00:37At ano-ano pa kaya ang nakakubli sa dilim?
00:50Sa isang liblib na kuweba sa Cagayan,
00:52may nakatira raw na butigay na kasing kulay ng bahaghari.
00:58Pero para makita ito,
01:01kailangan muna naming pasukin ang mundo nito.
01:04Tinatawag na alley cave.
01:06And dito na-identify na meron mga horseshoe bats.
01:11And yung tinatawag nilang rainbow keko.
01:14And ito, handa tayo.
01:17Nagdala tayo ng mga safety gear.
01:19Hindi biro ang pumasok dito.
01:24So, kito mo yung hide niya.
01:26Very narrow.
01:28It's a nice cave.
01:34May mga bahaging kailangang gapangin.
01:41Mga lagusang halos hindi magkasya ang isang tao.
01:46Sa loob, bubungad ang malakas tilong mga batong pinorma ng tubig.
01:52Sa loob ng kuweba,
01:54ang mga nakabitin sa kisame ay tinatawag na stalactites.
02:00At tinatayang umaabot ng isang daan hanggang limang daang taon bago mabuo ang isang pulgadan nito.
02:08Kaya, bawat hakbang, mahalagang mag-ingat.
02:13Isang maling hakbang lang, maaaring masira ang masterpiece ng kalikasan.
02:22Sa kuweba nito.
02:24So, meron tayong bent to gecko na dinadocument dito.
02:30Pero napaka awkward ang posisyon ko.
02:34Ang hirap.
02:36Gapang talaga.
02:38Matapos ang kalahating oras na paggapang
02:44at paglalakad.
02:48Sa wakas,
02:49may nakita kami.
02:52Tila isang ordinaryong butiki.
02:55Pero may kakaiba palang katangian.
02:58Masang maliit na tuko.
02:59Ang galing niya magtago dito sa mga singit-singit ng kuweba.
03:04Kuweba.
03:11Tsura niya. Laki ng ulo.
03:13Mahaba ng buntot.
03:15Nakalain mong ordinaryong butiki.
03:17Pero specialized siya.
03:19Dito siya sa kuweba nakitira.
03:21Tapos tignan natin yung belly niya.
03:24At ngang tamaan ng ilaw ang kanyang tenga,
03:27may isang nakakagulat na nangyari.
03:31Parang tumagos ang liwanag sa katawan nito.
03:36Nakita utak sa tenga.
03:40O yan, o.
03:41First time ako nakakita.
03:43Ganito, through and through.
03:45Yung ilaw sa kabilang side ng tenga ng gecko nito.
03:50Ayon sa herpetologist o eksperto ng mga reptile,
03:54kahit mukhang manipis at tumatagos ang ilaw sa tenga ng butiki,
03:59malakas daw ang pandinig nito.
04:01Ito yung isang katangian ng mga geckonids
04:04o yung mga butiki na nag-grupon.
04:06Usually, kasi itong mga lizards na ito,
04:09open talaga yung timpanong,
04:11yung timpana nila kutawagyan,
04:12yung eardrums.
04:13Kasi ganun talaga yung kanilang anatomy.
04:16At ito yung unique sa mga geckonids
04:18na yung kanilang mga ears
04:22talagang parang may butas siya.
04:28Very limited pa ito.
04:29Akala natin kasi na may mga species
04:32na very widespread sa Pilipinas.
04:36Katulad nitong gecko na ito.
04:38Yung akala natin na species na very widespread,
04:42meaning makikita sa more than one locality
04:44or sa buong Pilipinas,
04:46ay hindi pala totoo.
04:49Sa Pilipinas, may mga butiki pa lang
04:52sa isang lugar lang natatagpuan.
04:54Marami tayong mga species na unique lamang
04:57sa isang lugar, sa isang isla
05:00o sa isang habitat kung saan sila nakikita.
05:04At ang butikin na kita namin sa kagayan,
05:06posibleng ganito rin.
05:08So, base dito sa nakuha ninyong footages,
05:12baka isa ito sa mga hindi pa nadidiskubre.
05:18Itong particular na gecko na ito,
05:20I am quite certain na lalo na kung ito ay
05:23mapapatunayan natin na bagong uri,
05:26it would be safe to assume na dun lamang siya makikita eh.
05:29Tinatawag na itong rainbow gecko
05:31ng ilang lokal sa kagayan
05:33dahil kapag tinatamaan ng ilaw ang katawan nito,
05:36lumalabas ang kapansin-pansin iridescent
05:39na mga kulay na parabang ng munting bahaghan.
05:43At sa ngayon, kakaunti pa raw ang pag-aaral
05:46sa mga hayop na nakatira sa mga kuweba
05:49at liblib na isla.
05:51Sa isla ng Catanduanes,
05:54isang kuweba ang matagal ng may dalang madilim na kwento.
05:58Noong panahon ng pananako,
06:01dito nagtago ang mga taong maasa na makaligtas sa karasan.
06:06Tinausukan ito ng mga dayuhan,
06:08dahilan para masawi ng buhay ang mga nagtago roon,
06:12maging ang mga hayop.
06:17Makalipas ang isang siglo,
06:19may mga bagong naninirahan dito.
06:23Mga paniki.
06:37Inarayo na rin daw ito ng mga turista.
06:41Pinasilip sa amin ang loob ng Luyang Cave ni Tatay Freddy,
06:44ang tagapagbantay nito.
06:47Nagbagay na mga nagtuturga dyan at saka naglilinis ito.
06:50Parang utility.
06:50Yan ang katungkong lang ko dito sa Luyang Cave.
06:54Habang pinasok namin ang loob ng kuweba,
06:57tumambad sa amin ang isang mahabang kawayan at lambat.
07:01Pag i-uno ito nang unahan natin yung kawayan,
07:05nilalagyan ang malaking ginagawa nilang parang silo sa dagat.
07:11Ngayon, ang gagawin nila, ilagay din dyan sa mga aplikeng lugar,
07:16itiradraw rin nila.
07:16Ang mga ito, ginagamit bilang bitag para mahuli ang paniki.
07:23Lambat ito nilalagay dito sa kawayan.
07:25Parang pabilog dyan.
07:28Pag nakapasok na dito ang alam ang paniki,
07:32baba nila ang kawayan, papatay nila ang mga paniki.
07:36Ang banta sa buhay ng sino mang naniniraan sa kuweba,
07:40hindi pa rin nawawala.
07:42Ang paniking ito, patay na ng aming abutan.
07:46Ito, tinamaan na,
07:48di pa nakaalis ito, nakakapit pa.
07:51Kaya pag alis nila, mga ilang minuto, babagsak nito dito.
07:54Kasi minsan papasok sila dito,
07:57o ito, five, dahong doon na kami, five.
07:59Nung pag alis namin, sasalisi.
08:01Kaya samantala nilang pumasok din,
08:03walang tao dito.
08:05Kaya ano, ginagawa nila, ginagawa nilang pulutan.
08:09Ang mga paniking,
08:11minsang naging atraksyon,
08:12talo pa na dumanas ng gyera sa pagkaubos ngayon.
08:19Sa batas,
08:21maigpit na ipinagbabawal ang paghuhuli ng anumang uri ng buhay ilang,
08:26kabilang na ang mga paniki.
08:29Ang sinumang lalabag dito,
08:30ay maaaring pagmultahin ng isa hanggang 300,000 piso.
08:35So, we're planning to hire two watchmen po,
08:38para mabantayan po namin talaga yung mga kumukuha ng paniki po.
08:44And as for the tourists naman po,
08:45they're very aware naman na bawal po nilang hawakan
08:48o bawal silang kumuha po ng paniki
08:50and anything po na nasa loob ng Luyang Cave,
08:53kasi protected po ito ng DENR.
08:55Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.
08:58Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
09:02mag-subscribe na sa JMA Public Affairs YouTube channel.
Comments