00:04Kayakมoota
00:05Kapag banayad ang alon, chill ang lahat
00:10Ang pawikan, antok na antok
00:13Yun agawa pa nang unan ng mga bahura
00:24Sa tubataha makikita ang napakaraming coral species
00:30Ayon sa 2025 Conservation Outlook Assessment ng International Union for Conservation of Nature,
00:38higit 70% ng kabuang uri ng coral sa mundo ay matatagpuan dito.
00:45Kaya hindi nakapagtatakam parang sleeping beauty ang mga pauwigan na ito sa kanilang napakalaking kama.
00:53At kaya rin nilang tumagal sa ilalim ng dagat ng 4 hanggang 7 oras.
01:01Pero hindi pwedeng patulog-tulog.
01:05Sa isang iglap, pwede silang maging instant lafang.
01:17Uy! Ano yun? Ang laki!
01:19Grabe'y laki nun!
01:21Ang bilis!
01:23Nagpawigan ang malaki!
01:25Grabe'y laki nun ha!
01:26Anyway, so ayun pa isa!
01:28Ito pa isang bilis oh!
01:30Grabe no!
01:31Oh! Parang naka-jet ski!
01:35Grabing bilis!
01:36Never seen them that fast!
01:41Ang kanilang bilis depensa laban sa pinaka-iniiwasan nilang predator ng tubataha.
01:46Ang kukumpleto sa big 4, ang tiger shark.
01:51Sinusuyod nito ang mababaw na parte ng dagat na may seagrass.
01:56Ito kasi ang paboritong kainin ng mga pawikan.
02:02Habang nagpapatrolya ang mga park rangers sa tubataha,
02:07naabutan nilang matagumpay na nakatanghuli ang tiger shark.
02:12Pawikan yung bilira oh!
02:14Wow!
02:15Busog siya oh!
02:17Siguro mga 3 metro ito.
02:20Isang pawikan ang wala ng buhay.
02:23Para may bilis siya tayo.
02:29Laki na yung kinakain niya nga kanina.
02:31Kinain ko ito.
02:33Walang panitpik.
02:36Ayon sa ranger na si Chris,
02:38sanay na silang makakasalubo ng tiger shark.
02:42Malapit talaga po sa ano na.
02:44Ang pinaka-laking nakita namin din sir, 3.5 meters.
02:48Yes sir.
02:49Mahalos 10 feet, 11 feet.
02:51Mga ganon sir, minsan dadaan lang dyan sa salikod.
02:54Yan, tapos minsan nabalik dito.
02:58Naghahanap ng pawikan.
03:00Nakakita ka na ng sinagpang niya yung pawikan.
03:03Mayroon din po yung video ni Sir C. Combs
03:07na mismong kinagat niya talaga yung pawikan.
03:12Pukul ko yung pins.
03:16Nabangisman ang tiger shark.
03:18May mahalaga itong papel sa karagatan.
03:21Ay tinuturing silang tagalinis ng dagat.
03:25Kinakain nila ang mga nangihina o patay nang nila lang
03:29para mapigilan ang pagkalat ng sakit at polusyon sa laot.
03:34Sa gabi, todo bantay ang mga ranger.
03:41Hindi madali ang buhay ng isang ranger.
03:44Pero may mga taong pinipiling manatili.
03:48Dahil alam nilang may mas malaking bagay silang naglalaba.
03:53Si Kuya Segudo has been there for more than 20 years.
03:56He's the oldest doon.
03:58Maraming klase yung rangers natin.
03:59Meron tayong rangers from Cagayan Silio.
04:02Meron din tayong galing sa Navy at galing sa Coast Guard
04:04na magaling sa enforcement at may baril para kung may huhulin tayo.
04:08Tapos yun ang mga rangers from TMO ay nag-specialize sa research.
04:12Ang kanilang trabaho, ang protektahan ang tubatahan.
04:17Alang-alang dito, matindi ang kanilang inaalay ng sakripisyo.
04:25Sa gitna ng Sulusi, hindi may iwasang hagupitin sila ng malalakas na ulan at alon.
04:33Taong 2022, pagkatapos mismo ng Pasko, nang masira ang tirahan ng mga ranger.
04:42Pero, walang bagyo ang titinag sa dedikasyon nila sa pagprotekta sa tubatahan.
04:55At hindi lang kalikasan ang kanilang inaarap, pati mga lumalabag sa batas.
05:01August 24, mag-aalas 8 ng gabi, nang natanong nila ang ilaw sa bankang ito sa loob ng tubatahan.
05:09Kinumpis ka nila ang mga pamana na ginagamit sa pagkuhan ng refusies.
05:15Sinampahan din sila ng kaso na paglabag sa RA 10067 o Tubatahan Reefs Natural Park Act of 2009
05:24o pagpasok o pangingisda ng wala paalam sa loob ng tubatahan.
05:28Kayo, sa inyong paglabag mga batas na Republika ng Pilipinas.
05:35Ngayon, isasama namin kayo sa aming ranger station.
05:39Abril ngayong taon naman, nang namataan ang mga diver mula sa labor board ang isang bangka.
05:45Agad nila itong ipinalam sa mga ranger.
05:48Nakumpis ka nila ang 76 gallons ng dinamita.
05:52Ang mga islang talakitok na umabot sa mahigit 2,000 kilo pero hindi sigurado kung huli ito sa loob ng
06:00tubatahan.
06:01Sa dami nito, posibleng mawasak, madurog at mamatay ang mga bahura, pati na ang mga lamang daga na nakatera dito.
06:10Ah, nung April 7, kayo na, nakahuli kami ng bamkat. May on-board na dinamita.
06:18Hindi namin nakita na nagpasabog dyan.
06:22Pero damir fact na may dalas sila. Ang gagawin nila daw, di ba?
06:25Dami na silang huli.
06:27Ah?
06:27Hindi ka tinalam kung gito nakuha o sa ibang ano kasi hindi pa nila aminingan.
06:33Hindi natin nahuli yun.
06:34Sabi, sa ibang lugar nila ipapasabog yun.
06:39So yung dive operators have been very supportive.
06:41Tawag sila pag may nakakitilang suspicious na vessels, kanyan.
06:45They help us with enforcement, they help us with logistics.
06:49Alam nila kung ano yung rules at alam nila yung rules ay mabuti para sa tubatahan.
06:53So, ang daming pwedeng pumasak from all over.
06:56Kasi open naman yan eh.
06:58Kapag nasira yung reef, years to decades before it's able to recover
07:04and to see them grow back into its healthy form.
07:11Sa presensya ng mga ranger, nasasagip mula sa panganib ang mga buhay ilan.
07:18Sa South Island, nadaanan nila ang lambat ng minor shark.
07:24Agad nilang pinutol ang lambat at ibinalik sa dagat ang pating.
07:30Kasama ang kanilang protected area superintendent na si Angelic Songco
07:34o mas kilala bilang Mama Ranger.
07:38Patuloy nilang binabantayan ang kanusugan ng mga bahura.
07:44Sinasampahan din nila ng kaso at pinanaanagot ang sino mang lalabang sa proteksyon na ginagawa nila sa tubatahan.
07:51We have been so lucky kasi itong, lalo na yung mga rangers namin, they've been with us for 25 years.
07:56They're almost like brothers.
07:57I think you have to be dedicated to do something like that for a long time.
08:04Doon kaya pa gula.
08:07Napaka-importante yung tubata para sa lahat ng mga Filipino kasi isa ito sa source ng food.
08:15Para sa susulot na inyelasyon, may gita pa ng mga tao.
08:22Taong 2023, nang parangalan ng International Union for Conservation of Nature,
08:27World Commission on Protected Areas, ng International Ranger Awards ang tubata rangers.
08:33Hindi lang ito.
08:35Dahil taong 2012, nasungkit din nila ang Silver Award.
08:38At taong 2017 naman, at 2022, natanggap nila ang Platinum Blue Park Award
08:46bilang isa sa tatlong best managed na marine protected area sa mundo.
08:51Napaka-successful nung kanyang management kung saan na-protection na niya ng maigi ang mga marine resources.
08:59Ito ang pareisong magbibigay pagkait sa milyong-milyong Pilipino.
09:05Siyempre, yung marine organisms na ito, may tinatawag na dispersal.
09:10Mayroon din yung tinatawag na pwede silang mag-migrate.
09:13So, ibig sabihin, kung marami sila doon, then pwede silang pumunta sa iba pang lugar.
09:18Aside from tubata rin.
09:19Nagiging ano sila, source.
09:21Source ng mga isda na otherwise, dahil hindi na masyadong maganda yung mga paligid.
09:28Kasi imagine ninyo, walang tubata ako, saan ka pa kukuha ng mga bagong babies, for example,
09:36o mga nanay na pwedeng mga anak pa ulit.
09:39Kung lahat inahuhuli na sa lahat ng lugar, it's a pag-asa, it's a hope for many of the population
09:47of marine organisms around the area.
09:49And of course, dahil may ganun, kadugtong na rin syempre yung livelihood at pagkain ng ating mga tao.
09:55Bago kami umalis.
09:57So, dito, ito yung sa wall na to.
09:59Dito, nagsusulat, pumipirma yung mga bubibisita dito.
10:02Magigita natin kung saan saan ang bansa galing.
10:05It's a deeper appreciation and recognition for all the efforts na ginagawa,
10:10especially the park rangers and all the people that are involved in preserving this place.
10:17Maraming salamat sa panunood ng Born to be Wild.
10:20Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
10:23mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
