00:00Sa kabundukan, walang araw na pare-pareko.
00:06Nagbabago ang panahon.
00:09Nagbabago ang klima.
00:13At patuloy rin nagbabago ang buhay.
00:19Pero sa ilalim na mata tayo, puro sa damang pinuro.
00:25May mundong parang huminto sa panahon.
00:31Pahanan ito ng makukulay at kakaiba na mga nilalang.
00:39Mga bunting tagapagbantay ng gubat.
00:44Patuloy silang gumaganap ng kanilang mahalagang papel sa kalikasan.
00:50Sa mistikong kabundukan ng Maragusan,
00:53matatagpuan ang bahagi ng Eastern Mindanao Bidiversity Corridor.
01:01Isa sa mahalagang kandungan ng likas na yaman sa Pilipinas.
01:07At sa loob ng gubat na ito, may mga lihim na hindi agad nakikita.
01:21Isang living fossil ang puno ng almasiga.
01:27Sa likido o resin na lumalabas dito,
01:31kinawag noon na liquid gold o manila kopal na ginagamit sa pintura at varnish.
01:40Kaya nitong tumaas ng galumpong palapag o 20-story building.
01:46Parang isang giganting tori sa gitna ng kagubatan.
01:51Pero kahit gaano kalaki ang puno,
01:57dito papasok ang small at terrible na mga insekto.
02:03Sa mga hindi nakakilala sa mga endemic trees natin,
02:08merong tinatawag na almasiga.
02:10Pag inamoy mo, ang lakas ng aroma niya.
02:15Ang insektong ito maliksi pero nagtatago sa likod ng dahon
02:21at mayroon silang sariling misyon sa loob ng gubat.
02:27Ang pleasing fungus beetle,
02:31tumutulong na labanan ang mga fungus na maaaring makasira sa puno.
02:38Samantala, sa sahig ng gubat,
02:42may mga nilalang na tumutulong maglinis
02:46ng mga nabubulok na dahon at organic matter.
02:50Ito ang daddy long legs.
02:54Bilugan man ang kanyang katawan.
02:57Hindi daw ito kauri ng mga gagamba.
03:01Sa ilalim ng puno,
03:03makikita naman ang isang nakakurba
03:06at may makulay ang balat.
03:11Isa pala itong beetle.
03:18Ang mamunting insektong ito
03:22para mga superhero
03:23na nagtatrabaho
03:25ng araw at gabi
03:28para mapanatiling malinis,
03:31balanse at hitip
03:32sa vitamina ang mapuno
03:34at pupa.
03:41Ang hari ng kalawakan.
03:45Ang critically endangered na Philippine eagle.
03:49Isa ito sa pinakmalaki ang agila sa mundo.
03:53At dito sa Maragusan,
03:56isang pamilya nito
03:57ang patuloy na umahasa sa paglubatan
04:00para mabuhay.
04:05Ang lapad ng dikod.
04:10Kung...
04:11Pagmaslan ninyo ang tulang panalikad.
04:16Parang may sariling pang patrol
04:19sa kabundukan.
04:21Pero habang minanaslan natin
04:24ang hari ng kalawakan.
04:27Sa ilalim ng mga puno,
04:30may ispang mundong
04:31kailangan si you.
04:41Isa si Deo
04:42sa grupo ng mga biologists
04:44na nage-explore
04:45sa bundok ng Kandalaga
04:47sa Maragusan.
04:49Mukha siyang viper
04:50pero hindi siya
04:51totoong viper.
04:52Ganyan kasi yung ulo ng viper,
04:54medyo malaki yung pangabito.
04:58And...
04:58may nakakita nang ganito.
05:00So, ang aspo na ito
05:02ay may bibiminus po sila.
05:03Nung nakita nyo ito,
05:05may kasamang gecko.
05:06Nagkataon lang ba na ganito?
05:08Kasi parang sobrang liit naman ito
05:10para i-breedate na yung...
05:12Nagkataon lang po talaga
05:13na nakakomoflage po yung bentoed gecko.
05:16Mas malaki siya sa normal gecko
05:19pero mas maliit siya.
05:22Kunti siya
05:23ito kay gecko, no?
05:25Parang comoflage talito.
05:28Tinawag itong bentoed gecko
05:30dahil nakabaluktot
05:32at misto lang may suction cups
05:34ang kanya mga andanili.
05:36Ginagamit nila ito
05:37na parang
05:38mga ninja
05:40para hindi madulas
05:42at kumapit mamuti
05:43sa matarik na puno.
05:46Bilang reptile,
05:48paraan nila ito
05:49para makaiwas sa init ng araw
05:52at panatilihing
05:53may sapat na tubig
05:55ang kailang katawan.
05:56Mayroon pa silang isang snake na nakuha, no?
05:59Ito yung Philippine shrub snake.
06:01Mabaho daw to
06:02pag nag-release ng mask niya.
06:04Iyon po yung defense mechanism po nila.
06:09Pero mas natotolerate ko ito
06:11kisa sa wolf snake.
06:13Yung wolf snake,
06:14amoy tae.
06:15Ito, musky.
06:18So, yung dalawang species po ng ahas,
06:20yung common mac viper
06:21at saka yung Philippine shrub snake po,
06:24nagkukontribute po sila
06:25sa ating kalikasan
06:27sa papamagitan po ng
06:28pag-maintain ang balance
06:30ng ating ecosystem.
06:32Yung mga hayop po na
06:33medyo mabilis pong dumami,
06:35namimaintain po nila yung mga population.
06:42Hindi lang ang mga ahas at gecko
06:44ang hinahanap nila.
06:46May mga palaka rin
06:48nagiging halagang clue
06:49sa kalagayan ng ubat.
06:52Kapag maraming palaka
06:53sa isang lugar.
06:55Indicator po ito na
06:56yung area po na ating pinagherpingan
06:58is malinis pa po yung mga tubig
07:00at mas dense pa po yung forest.
07:03Yung pinagkaiba po nila
07:05is yung mga frogs po na ating
07:07nakita sa ating pag-reherd.
07:09Mostly nakikita po sila
07:10sa high elevation.
07:13Sa ganitong klase ng pag-aaral,
07:16may tatalang na ma-eksperto
07:18ang mga kakaibang pag-augalik
07:20ng mga hayop
07:21na nakatutulong
07:23para mabalansi ang kalikasan.
07:27Do not do this without
07:29permit, without the expertise.
07:32Dahil unang-una bawal yan.
07:35Tapos pwedeng makatagpo kayo
07:38ng venomous.
07:40Sa paglipas ng panahon,
07:45patuloy na kumakaunti
07:47ang mga likas na tahanan
07:49gaya ng maragusan.
07:51Maraming salamat sa panunood
07:53ng Born to be Wild.
07:54Para sa iba pang kwento
07:55tungkol sa ating kalikasan,
07:58mag-subscribe na
07:59sa JMA Public Affairs
08:01YouTube channel.
Comments