00:00МУЗЫКАЛЬНАЯ ЗАСТАВКА
00:47Kuzey Kürdistan'ın en ücra ve izole edilmiş kentlerinden biri olan Çevlik Bingöl,
00:53kuzey ve doğudan yüksek dağlarla çevrili konumu nedeniyle adeta içine kapanmış bir coğrafyada yer alıyor.
01:00Bu kapanmışlık kentin hem ekonomik gelişimini hem de kültürel etkileşimini ciddi biçimde kısıtlıyor.
01:06Hayvancılığın dış gelir kaynaklarıyla desteklenmediği ve üretim olanaklarının sınırlı olduğu Çevlik'te,
01:12işsizlik ile göç birbirini besleyen bir sarmal halinde.
01:15Çevlik, Kürdistani direniş geleneğinin güçlü ve köklü olduğu Kuzey Kürdistan'ın yurtseverlerine ev sahipliği yapan kentler arasında öne çıkıyor.
01:24PKK'nin kuruluş sürecine ve ilk yıllarına tanıklık eden Çevlik,
01:28Kürt Özgürlük Hareketi'ne onlarca değer kazandırmasıyla bilinir.
01:32Mehmet Karasungur ve Mehmet Aili Durmuş gibi,
01:34PKK'nin öncü kadrolarının da yetiştiği bu kent,
01:38tam da bu tarihsel birikimi nedeniyle Türk Devleti'nin özel savaş politikalarının hedefinde merkezi bir konumda yer alıyor.
01:45Bu politikalar, kuşkusuz diğer Kürdistan kentlerinde de olduğu gibi,
01:49uyuşturucu, seks ticareti, ajanlaştırma, şans oyunları ve genel olarak toplumsal değerleri hedef alan politikalarla benzerlik taşıyor.
01:58Çevlik'te uyuşturucu, seks ticareti, çetileşme ve ajanlaştırmanın yarattığı tabloyu,
02:04somut veriler ve yerel kaynaklar eşliğinde ortaya koymak mümkün.
02:08Çevlik'te uyuşturucu sorunu, kentteki diğer pek çok sorunun hem nedeni hem de sonucu olarak karşımıza çıkıyor.
02:14Özellikle son 10 yılda uyuşturucu kullanım yaşının giderek düştüğü,
02:18kullanımın ise tüm sosyal kesimlere yayıldığı bir tablo dikkat çekiyor.
02:22Kürdistan'da hiçbir şey kendiliğinden gelişmiyor.
02:25Uyuşturucu kullanımının son yıllarda kat ve kat artması,
02:29türlü mekanlar ve statüler ardında yürütülen fuhuş ilişkileri ve ajanlaştırma faaliyetleri,
02:35devletin gençliği sistematik biçimde yoldan çıkarmak amacıyla yürüttüğü uzun vadeli bir politikanın parçalarıdır.
02:42Saha gerçekleri de bu durumla uyuşuyor.
02:44Çevlik'te de torbacıların, karakolların dibinde serbestçe dolaşması,
02:48uyuşturucu satış noktalarına hiç operasyon düzenlenmemesi,
02:52devletin bu konudaki gözetimli geç bırakmacılığının en somut kanıtı olmaya devam ediyor.
02:58Uyuşturucu kullanımının gençliği çökertmedeki ideolojik işlevinin hedefi,
03:03devrimci kürdistanlı gençliği karşı devrimcileştirmek.
03:06Uyuşturucuya düşürülen genç, yalnızca fiziksel olarak değil,
03:10siyasi olarak da etkisizleştirilmiş oluyor.
03:12Uyuşturulmuş bir gençlik, eliyle ve diliyle sistemin meşruiyetini üreten bir özne haline geliyor.
03:18Diğer kentlerde olduğu gibi, Çevlik'te de bu politikaların hedefinde,
03:22Kürdistan özgürlük mücadelesinde bedel ödemiş,
03:25siyasi alanlarda çalışmalar yürütmüş ve halen aktif olan aileler bulunuyor.
03:30Çevlik gibi bir kentte bu anlayışın sağda hayata geçirilmesi,
03:34ailelerin ve yerel örgütlülüklerin yürüttüğü mücadelenin önemine işaret ediyor.
03:40Çevlik'i Kuzey Kürdistan'ın diğer kentlerinden ayıran en ağır gerçeklerden biri,
03:45yarım asırdır süre gelen intihar vakalarının boyutu.
03:48Bu durum artık yalnızca bireysel vakalarla sınırlı kalmıyor.
03:52Neredeyse her haneyi ve her soyadını farklı biçimlerde etkileyen toplumsal bir meseleye dönüşüyor.
03:58Normal şartlarda bir çocuğun intihar kavramıyla ilk kez lise çağlarında karşılaşması beklenirken,
04:04çevlikte bu kavramın ilkokul yaşlarına kadar indiğini, çocukların kendi aralarında bu konuda bahsedebildiğini
04:11ve neredeyse her geniş ailenin hafızasında bir intihar vakasının yer aldığını söylemek mümkün.
04:17Çevlik'teki bu durumun ölçüde yerleşik ve yapısal olduğu ise,
04:20kentin sosyolojik dinamikleri incelendiğinde daha net anlaşılıyor.
04:362020 yılı ile 2023 yılı arasında kentte kayda geçen intihar sayısı 22'den 58'e yükseldi.
04:4524 yılda yaklaşık 2.6 katlık bir artış olduğu görülüyor.
04:49Çevlik'te en yüksek intihar oranı 2014 yılında kayıtlara geçmiş.
04:53100 binde 9.78 değerine ulaşan bu oran, Türkiye ortalamasının oldukça üstünde bulunuyor.
05:00Yaş dağılımına bakıldığında ise intihar vakalarının en yoğun olduğu yaş aralığı 15-19 yaş grubu.
05:07Ayrıca 15 yaş ve 6 yaş grubunda kayda geçen vakalar, kentteki sorunun ciddiyetini gösteriyor.
05:14Çevlik'te esnaflık yapan ve yıllardır bu intihar vakalarını takip ettiğini belirten LÇ,
05:19en son ve dikkat çekici vakanın 14 yaşındaki bir kız öğrencinin intihara sürüklenmesi olduğunu aktarıyor.
05:26LÇ, kent genelinde konuşulan bu olayın adli bir vaka olarak kayıtlara geçtiğini,
05:32ancak çevrekteki intiharların arka planındaki toplumsal gerçekliğin bir kez daha tartışma konusu haline geldiğini ifade ediyor.
05:39Türkiye genelinde 2001-2022 yılları arasında intihar oranı 2.25 kat artmışken,
05:47Kuzey Kürdistan'ın 23 kentinde bu artışın 2000-2023 arasında 1.99 kata ulaştığı kayıtlarda geçiyor.
05:55Ancak çevrekteki artışın genel tablonun belirgin biçimde üzerinde olduğu ve kentin küçük ölçeği nedeniyle bu durumun daha da çarpıcı bir
06:03gerçeklik sunduğu görülüyor.
06:05Burada kritik bir soru ortaya çıkıyor. Neden çevrek? Bu soru yalnızca coğrafi faktörlerle açıklanamaz.
06:12Çevrek, Kürt Özgürlük Hareketi'nin tarihsel kökenlerinden biri olarak görünüyor.
06:17Bu kent, özgürlük kültürünü taşıyan, birçok önemli ismi harekete kazandıran ve toplumsal direnişin derin izler bıraktığı bir coğrafya olarak tanımlanıyor.
06:26Devlet, bu tarihin etkisini zayıflatmak ve yeniden üretilmesini engellemek amacıyla intihar, uyuşturucu, seks ticareti ve ajanlaştırmayı bir arada kullanan çok
06:37kollu bir strateji izliyor.
06:39Çevrekteki intihar vakalarının asıl nedenlerine ilişkin kentte birden fazla görüş mevcut.
06:45Bu durumu kader, psikososyal gerçeklik, ergenlik, yoksulluk, boşluk duygusu ve siyasal süreçlerin etkisiyle oluşmuş bir ortam olarak değerlendirenler var.
06:55Kuşkusuz bu faktörlerin bir kısmı etkili olsa da bunlara çözüm üretmemek veya bu nedenlere yol açmak tamamen siyasi bir tercihtir.
07:04Bu noktada devletin, özellikle Kürt kentlerine yönelik yaklaşımı her zaman siyasi ve güvenlik odaklı oldu.
07:16Çevrek gibi Kürt siyasallığı açısından önemli bir konumda olan bir kentte,
07:21tüm bu yaşananların siyasi olarak kurgulandığı ve ideolojik bir amaca hizmet eden sistematik bir yakın politikası olduğu ortadadır.
07:29Çevrek de seks ticareti, Ahmet ya da RİHA'daki gibi sokak ortasında görünür değil.
07:35Daha örtük ve bu nedenle tespiti daha zor bir nitelik taşıyor.
07:38Kadın istihdamının son derece sınırlı olduğu bu kentte,
07:42LÇ'nin ifadelerine göre bazı kafeler, masaj salonları ve evde hizmet adı altında yürütülen ağlar,
07:49örtülü seks ticareti mekanizmaları olarak işletiliyor.
07:52Burada, seks ticareti ağlarının ajanlaştırma faaliyetleriyle iç içe geçirildiği bir yapı söz konusu.
07:58Uyuşturucu bağımlılığına sürüklenen ya da ekonomik zorunlulukla mağdur hale getirilen kadınlar,
08:05devlet birimlerine bağlı aktörler tarafından hem seks köleliğine zorlanıyor,
08:09hem de bu süreç bir şantaj ve ajanlaştırma aracına dönüştürülüyor.
08:14Gönül aşk ilişkisi adı altında yürütülen ajanlaştırma metodunun en rafine örneklerinden biri daha önce de basına yansımıştı.
08:22Amed'in Nici ilçesinde aktif olan Rehme adlı bir kişi, hem erkekleri aşk ilişkisi kişisi altında tuzağa düşürmüş,
08:29hem de görüntüleri kaydederek şantaj yoluyla ajanlaşmaya zorlamıştı.
08:33Kızılay Yardımları Kişisi altında yürütülen bu faaliyetlerin,
08:37devlet yetkilileri tarafından yönlendirilip korunduğu araştırılmış,
08:41ilgili kişinin her seferinde serbestçe hareket ederek yakalanmadığı tespit edilmişti.
08:46Benzer yöntemlerin çevrek ve çevresinde de uygulandığı yerel kaynaklarca da doğrulanıyor.
08:51Çevrikteki çete yapılanmasının diğer kentler kadar açık ve belgelenebilir boyutlara ulaşmamasının temel nedenleri arasında
08:59kentin küçük ölçekli olmasını ve sosyal denetimi olan yüksek duyarlılığını sayabiliriz.
09:04Ancak bu görünmezlik olmadığına işaret etmiyor elbette.
09:08Aksine kentteki çete faaliyetlerinin daha örtülü ve siyasi görünümler altında örgütlendiğini gösteriyor.
09:15Çevrik'te ajanlaştırma, diğer kentleri kıyasla çok daha erken ve çok daha yüksek siyasi hedeflere yönelik uygulanıyor.
09:23Bunun nedeni kentin tarihsel özelliğiyle doğrudan ilişkili.
09:27Çevrik, PKK'nin kuruluşu ve erken örgütlenmesiyle derin bir tarihsel bağ içinde olan bir kent.
09:34Kürt özgürlük hareketinin bu kentteki köklerini koparmak,
09:37Türk devletinin uzun vadeli hedefleri arasında önemli bir yer tutuyor.
09:41Çevrik özelinde ajanlaştırma faaliyetlerinin beslendiği iki ana kaynak var.
09:46Birincisi, ekonomik yoksulluk nedeniyle geçici ve güvencesiz iş arayışında olan genç erkekler,
09:53bu gençlere bazı çevrelerde devlet imkanları sunuluyormuş gibi yaklaşıldığı,
09:57zamanla iş veya hizmet karşılığı bilgi paylaşımına yönlendirildikleri aktarılıyor.
10:03İkincisi ise, Kürt özgürlük hareketine sempatiyle yaklaşan
10:06ya da yakın akrabaları bu hareket içinde yer alan ailelerden gelen bireyler.
10:11Bu kişiler, uyuşturucuya sürüklenerek veya cinsel şantaj gibi yöntemlerle baskı altına alınarak
10:17hem bireysel çözülüyor hem de belge elde etmek amacıyla kullanılıyor.
10:22Ajanlaştırma, toplumsal güvensizlik tahribatını beraberinde getiriyor.
10:27Kim kiminle ne konuşuyor, kim nereye gider, kim kiminle görüşür sorularının giderek paranoyak bir kaygıya dönüştüğü bu ortamda,
10:35örgütlenme ve dayanışma zemini ciddi biçimde zedeleniyor ve daralıyor.
10:40Devlet tam da bunu hedefliyor.
10:42Fiziksel kırımla yapamadığını güvensizlik yaratarak, uyuşturucuya bulaştırarak ve intihara sürükleyerek yapıyor.
11:11Çeviri'ye ilişkin defalarca haberler yapılmasına ve çeşitli siyasi girişimler olmasına rağmen
11:17hiçbirinin dikkate alınmaması salk bürokratik bir ihtimalin sonucu değil.
11:22Bu kasıtlı bir susturma politikasıdır.
11:25Devlet çevrekte ne olduğunu biliyor.
11:27Olası bir araştırma komisyonunun kurulması durumunda bu tablonun ortaya çıkacağını da biliyor.
11:32Ve tam da bu nedenle tüm girişimlere karşı sessizliğini koruyor.
11:36Çevrekte yaşananların çözümü bu kente yönelik tarihsel bağın yeniden inşa edilmesinde yatıyor.
11:42Kalıcı, sürekli ve kapsayıcı bir siyasi ve kültürel varlık, uyuşturucuya sürükleyen zemine alternatif bir yol açıcı olabilir.
11:502013-2015 dönemine ait deneyim bunu açıkça gösteriyor.
11:55Siyasi omuzun canlandığı, gençliğin Kürt hareketiyle bütünleştiği o dönemde uyuşturucu kullanımının gerilediği biliniyor.
12:02Hem çevrekte hem de Kuzey Kürdistan'ın birçok kentinde özel savaş politikaları deşifre olmuş ve Kürt hareketinin mücadelesiyle gerilemişti.
12:10Uyuşturucu yalnızca bir madde meselesi olarak değil, aynı zamanda toplumsal, ekonomik ve siyasal dinamiklerle ilişkili bir gerçeklik olarak ele alınmalı
12:20ve çok boyutlu bir yaklaşım gerektirdiği anlaşılmalı.
12:34MÜZİK
13:02MÜZİK
13:06MÜZİK
13:08MÜZİK
13:10MÜZİK
13:11MÜZİK
13:12MÜZİK
13:16MÜZİK
13:18Продолжение следует...
Comments