00:00May mga dayo sa mga tilog at lawa.
00:03Itinuturing na perwisyo ang kanilang presensya dito.
00:10Dahil ang mga buhay ilang na likas na matatagpuan,
00:14nanganganib na maubos.
00:25May malaking ulo at matatalas na mata.
00:30At matutulis sa ibin.
00:36Ilan ito sa panlabas na katangian ng snakehead fish.
00:40O mas kilala sa tawag na Toman sa Kalumpit, Bulacan.
00:47Ang grupo nila Irish, ito ang palaging hinuhuli sa ilog para kainin.
00:53Ganong kalaki yung mga nanguhuli yung alien fish dito?
00:56Meron po siya ng 14 kilos, 9 kilos, pababa.
01:00Dati po, ang mga snakehead na yan,
01:02kinakagat ngayon yung mga tunay na talapya sa kain tunay na bulig.
01:05Native sa bansang Indonesia, Malaysia at Thailand,
01:08ang Toman.
01:09Sa pangmagitan ng sport fishing,
01:12kaya umano ito nakarating sa Pilipinas.
01:16Sinamahan ko si na Irish na manghuli ng Toman.
01:20Naya-maya pa, may napansin kami na lumulutang sa tubig.
01:25Isang patay ng native na karpa na kalahati na lamang ng katawan ang natitira.
01:31Isa ito sa mga pagkain ng Toman.
01:38Teritorial ang snakehead.
01:42Kakagatin ito ang kahit anong hayop na dumaan sa teritorye niya.
01:57Hanggang sa may kumakagat na sa aming bingwit at mukhang malaki ito.
02:16Nangiyangat namin ang bingwit.
02:18Kumpirmado.
02:19Toman nga.
02:21Hindi ko pinapakawalan.
02:22Isa pinamimigay ko sa ano.
02:23Dahil alam po nga ang invasive.
02:25Lalong-lalo na sa mga lokal dito.
02:26Ayaw nilang pinapakawalan pabalik yung Toman.
02:29Kasi nga, sabi nila, peste.
02:32Carnivorous ang mga Toman.
02:33Kinakain nila ang anumang hayop sa paligid.
02:36Lalo na ang kapwa-isda.
02:38Maliit man o malaki.
02:40Dahil dito, nauubos sila ng native at endemic na isda.
02:44Kaya ito yung turing silang invasive species.
02:47Ito pala yung snakehead natin.
02:49Tigin mo doon sa dorsal side niyo para talagang snake.
02:52At yung mga cutter ng kanyang kaliskis.
02:54You would mistake this for a snake also.
02:56May primitive lang sa mga Toman.
02:58Ibig sabihin, kaya nitong huminga kahit wala sa tubig.
03:03Sa likod ng gills niya, ayan, look.
03:06Humihinga, o.
03:07Ano na humihinga?
03:08So, kahit murky yung water o mababaw yung tubig, kaya niya mag-survive.
03:15Kaya umanun itong mabuhay ng apat na araw kahit wala sa tubig.
03:20Isa pa sa mga karakteristik nitong isda na ito is that they are voracious eaters.
03:25They're carnivorous.
03:26It's because of their teeth.
03:28Two or three or four layers ng teeth dito sa kanyang mandibals.
03:31Sa talas ng mga ngipi nito, walang takas ang iba pang isda at hayop kapag siya ang nagutom.
03:38So, itong mga ganitong isda can actually eat a rat already.
03:41All that characteristics at wala din silang known predator dito except for men.
03:45Kaya sila natuguri ang invasive species.
03:49Pinaniwalaan ang mga isdang ito.
03:51Unti-unting umuubos ng mga native na isda dito sa ilog ng Kalumpit Bulacan.
03:57Dumamin lang po siya dito.
03:59Ang mga snakehead na yan, kinakagat ngayon yung mga tunay na talapya sa kahit tunay na buling.
04:03Sila na pong mga palit.
04:05So, naubos.
04:05Naubos po.
04:07Kaya pa ayun ang eksperto, kainin at huwag basta-basta pakakakawalan sa ilog ang mga toman.
04:15Sa Marikina River, may isda raw na pakay hulihin ng mga angler.
04:19Ang krimit.
04:22Mahaba at walang kaliskis ang katawan nito.
04:25Medyo maliitong ulo.
04:27At mukhang nakangiti ang kanilang bibig.
04:31Ang angler na si Erwin Dulas, naabutan ni Doc Nielsen na nagsasalansa ng kanyang huli.
04:37Wow, siguro nasa mga 30 kilos, 40.
04:40Mga ganon, 30 po.
04:42So, anong gagawin mo ngayon dito?
04:43Bento sa palengke.
04:44So, magkano per kilo ang benta niyan?
04:4760 yun sa amin per kilo.
04:50Oh my God!
04:51Wow, this is a big catch!
04:54Ang snagging ay ang paggamit ng mabibigat na hook upang mahuli ang isda sa halip na pain.
05:00Look at this, yung mga mata niya, nasa gilid.
05:03Mukhang yung hammerhead niya, no?
05:05From the top.
05:06Tapos itong mga pectoral fins niya.
05:09Parang shark talaga.
05:10Native sa Vietnam ang mga cream dory, pero pinaparami ito sa Thailand, Cambodia, Indonesia at Myanmar para ibenta.
05:19Sa Pilipinas, pinalalaki at pinaparami ang mga cream dory para ibenta.
05:24Ngunit kapag umapaw ang tubig, nakakatakas ito at napupunta sa mga ilog.
05:31Ang cream dory ay mabilis lumaki.
05:34Omnivore ito na kumakain ng maliliit na isda, insekto at halaman.
05:40At nagiging invasive dahil nakikipagkumpetensya ito sa pagkain at tirahan ng mga native at endemic natin na isda.
05:49Buot sa toman at cream dory, may isa pang isda na kilalang dayo rin sa Pilipinas, ang bighead carp.
05:58Galing ito sa China at Vietnam.
06:00Sa pasilidad ng Southeast Asian Fisheries Development Center o SEAFDEC,
06:05sa Binangonan Rizal, pinaparami at pinag-aaralan ang mga bighead carp.
06:10Napaunlad ng SEAFDEC ang breeding at pagpapalaki ng mga bighead carp upang mapabuti ang aquaculture dito sa Pilipinas.
06:18Ayan o, lalaki. Oh my! Grabe, lalaki pala nila talaga.
06:24Kaya daw nitong umabot ng 40 kilo.
06:27Ang pinakamalaking nakahulin namin dito sa Laguna Lake, umabot ng 1.5 meters ang haba. 40 kilograms ang laki.
06:35Mabilis rin lumaki ang mga ito.
06:37Ang bighead carp, lumalaki siya ng mga 1 to 2 kilograms sa loob ng 8 buwan hanggang 12 buwan.
06:44Other fish like tilapia or milkfish, mga 250 grams lang yan.
06:49Para masuri, sinubukan namin kumuha ng ilang bighead carp sa kanilang tanking.
06:55Habang nilalagi ito sa lambat, napansin ko na hindi ito nagpupumiglas gaya ng ibang isla.
07:01Yun, yung mga features nito ng mga isla ito. Mabait daw.
07:05Oo.
07:06Hindi siya masyadong nangagat.
07:07Hindi manang tumakalon.
07:09They're very quiet, kind of gentle also.
07:12So, ayun, nahahawakan mo lang talaga. Parang kuy.
07:15Para mahawakan, nilagay namin ito sa tela.
07:21Halos wala itong ngipin at hindi rin nangangagat.
07:25Kinakain nila yung mga available zooplankton sa natural environment.
07:31And reason din kung bakit mabilis yung paglaki nila is continuous yung pagkain nila ng mga zooplankton.
07:38Parang medyo maliliit na ipin.
07:41Dito sa bibig niya, parang lihal lang, bristle-like structures.
07:45Pero napakaliit to almost none.
07:48Kita mo yung ulo, ang laki.
07:49Almost one-fourth ng kanyang katawan, ulo.
07:53Kaya ang tawag sa kanya, big head carp.
07:56Kahit dayo, hindi raw ito nakakapinsala sa ilog at hindi rin kumakain ng maliliit na isda.
08:02Kaya nakakaroon ng pagkakataon na makapagparami ang ibang na isda na nasa ilog at lawa.
08:08Wala pang reports kasi I think matagal na itong nandito sa atin so it's a domesticated species na rin.
08:15And then wala namang reports na it competes with the native species even though they feed on lower food chain
08:22katulad ng milkfish.
08:24Walang tendency na maging invasive species ng big head carp.
08:29Sa pag-aaral na ginawa ng mga eksperto noong 2024, aquaculture ang pangunahing dahilan sa pagpasok ng mga dayong isda
08:37sa bansa.
08:39Ang big head carp na ibebenta ng mga mangi isda ng mas mahal kumpara sa bangus.
08:46Ang iba naman sa pamamigitan ng ornamental trade o pagbebenta ng mga isdang alaga sa akwaryum.
08:53Sabantala, sport fishing o liba nga naman sa ilan ang panguhuli ng toman.
09:00Ayon sa Fisheries Code of 1998, ipinagbabawal ang pagpasok ng mga hindi endemic na aquatic species sa bansa, maliban kung
09:08may sapat na pag-aaral nito.
09:10Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.
09:13Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan, mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
Comments