00:00.
00:00.
00:00.
00:00.
00:00.
00:06.
00:07.
00:07It's a beautiful life.
00:24It looks like a young person
00:27from foreign bills
00:29to prove that there is still wildlife
00:31and there is a good reason
00:33to protect this area.
00:38The presence is
00:41to the people in the Hilarang Luzon.
00:45It's a beautiful family
00:46and it's a beautiful family
00:47and I'm very happy
00:47and I am happy.
01:02It's a beautiful family
01:04and I am happy to hear that
01:06and how they can live,
01:07the same fight for living.
01:20In the community in the Cagayan Valley,
01:24the lives of many of them are dependent on their lives.
01:31The lives of many of them are living in the world,
01:35the living of the world,
01:37the cloud rat,
01:38and the endangered hornbill.
01:43The lives of the people who are living in the world,
01:49while the cloud rat is living in the world.
01:49While the cloud rat is living in the world,
01:57ang pangunguhan ng mga hayop sa gubat tila sobra-sobra na.
02:02Ayon sa Environmental Law Enforcement and Protection Service
02:07ng Department of Environment and Natural Resources o DENR.
02:12Sa enforcement, meron tayong mga pinapakreate ng mga quick response team.
02:17As much as possible, we want to prevent the killing or destruction of wildlife.
02:23That's why it should be immediate.
02:26Natuntun ito, itong story na ito,
02:28doon sa mga nakita online,
02:31and nakakabahala yung dami ng mga hayop na pinapatay at tinatrade.
02:38Pinuntahan namin ang lugar kung saan nakatira ang mga katutubo,
02:42kasama ang Kaakibat by Viver City Watch,
02:46isang grupo na nagbabantay ng gubat at nagdodokumento ng mga hayop.
02:50Titignan natin yung kanyang status kung marami pa ba sila dito
02:56o malaki na yung impact ng hunting dito sa land.
02:59Liblib na lugar na ito sa Norte.
03:06This is supposed to be an easy trail,
03:09an easy trek,
03:10pero dahil sobrang putik,
03:13papunta dun ang hirap.
03:15Dito tayo sa isang community
03:18ng mga ITAS.
03:20ITAS don't really live in a community because they're nomadic.
03:25Sa kusina ni Roger,
03:27nakasabit ang mga panganang baboy ramo at bungo ng ungoy.
03:32Dito,
03:42ang mga buto ng mga hayop na kanyang nahuli at pinagsaluhan sa kanyang komunidad,
03:48itinabi ni Roger.
03:56Sa edad na 58,
03:58hindi raw siya maaaring huminto sa pangangaso,
04:01lalo na pinag-iipunan niya na madala sa ospital ang kanyang apo.
04:05Ano ba?
04:08Ang tawag dun sa kondisyon na yun is sa Atricia Ani, ano?
04:11Nangyayari yan talaga as an abnormality.
04:15And binubutas yung tiyan para dun nalabas yung dumi.
04:31Sa tuwing siya naman ang nangangilangan ng servisyong medikal.
04:37Nilalaga niya raw ang bungo ng mga unggoy na kanyang nahuli.
04:41Sa paniniwalang mawawala ang iniindan niyang sakit.
04:46May ospital sa kanilang bayan, ngunit hindi nila kayang tustusan ang gastusin.
04:56Nomads po sila eh.
04:57Kasi may mga housing projects po tayo na ginawa sa dalawang barangay.
05:01E lang hindi po sila nagtagal dun.
05:04Iniiwan po nila yung housing tapos lilipat po sila sa isang area.
05:07Tapos magtatanim, pag wala na naman po, lilipat na naman po.
05:10Kilala rin ng mga ngaso sa kanyang lugar ang katutubong si Isus.
05:27Aabot daw ng lima hanggang sampung tao ang kausap niya
05:43hindi rin daw niya alam na bawal ang pagbebenta ng mga buhay ilang.
05:48Ang mga mapanilakod dyan, sir.
05:51Pero gumanoon natin pagkakasat ng Ilocano dito, sir.
05:54Times are changing.
05:56They need cash to be able to send their children to school.
06:01Nakakalungkot pa is hindi lahat ng binibenta nila ay nakoconvert nila into cash.
06:10Paliwanag naman ng National Commission on Indigenous People Region II
06:15ang ahensya na nangangalaga at nakikipaglaban sa karapatan ng mga katutubo.
06:21I-recognize talaga na sa kanila talaga yung lupain na yun.
06:25Kasi yun yung buhay nila at nandun yung kabuhayan nila.
06:29Umaalis sila, sir, for fear of life eh, diba?
06:32Kasi pinapaalis sila sa lupang kanila talaga yun.
06:36Simula pa lang sa pangangaso na bubuhay ang mga katutubo.
06:41Ngunit sa paglipas ng panahon,
06:44nagbago ito dahil nagbago na rin ang kanilang pangangailangan.
06:49Ang pangangaso kadikit na nang buhay ng mga katutubo
06:53at sa oras na hindi sapat ang kalangkita,
06:57ito ang natitira nilang alam na kabuhayan
07:01para magtawid ang pangaraw-araw na gastos at gutom sa kagubatan.
07:06Ang hunting sa Pilipinas,
07:08at the moment nung dumating yung mga sinaunang tao dito sa Pilipinas.
07:13Kasi ang hunting, it's a form of subsistence para sa mga tao.
07:17So, kailangan nilang gawin yun para mag-survive.
07:21Pero, iba na raw ang sitwasyon ngayon.
07:29Yung pagpatay at saka pag-destroy sa mga wildlife na ito
07:34is a violation of RA 9147.
07:38Kahit man mga kasamahan natin sa Indigenous Peoples,
07:42hindi naman sila exempted from complying with the law.
07:46But yung tinatawag na sustainable na paggamit ng mga IPs is also recognized.
07:52Ang Indigenous Peoples' Right Act of 1997 ay batas na nagbibigay karapatan sa mga katutubo
08:00na gamitin at pakinabangan ang mga likas-yaman sa loob ng kanilang ancestral domain.
08:07Kasi ang dami silang nakukuha na ganun.
08:11Marami?
08:12Oo, sako-sako yun.
08:14Ito yung story namin about trying to catch the hunters.
08:18Nung nandito na kami sa site mismo, lumabas yung katutuhanan na itong mga katutubo natin sila'y nag-hunting.
08:27We met the DNR in this region. Pinag-usapan namin kung ano ba yung mga lugar na pupuntahan namin
08:34kasi nakaka-alarma na yung bilang ng mga nagdodokumentohan nila na wildlife hunting.
08:43Ebedensya na may nagka-camp dito. Bago pa eh. Hindi pa tuyong-tuyo yung mga dahon ng saging.
08:53So dito sila nag-camp. Ang target nila, yung mga paniki.
08:59So, this is the situation ano. Hinahanapan namin yung mga areas kung nasan yung mga wildlife.
09:06Pero, we came across this cave. Yung mga kasamahan natin na taga-kaakib at eh,
09:13isa-survey nila kung anong meron sa loob.
09:22Walang dagat, pero may lambat. Yan ang madalas kong marinig sa kanila.
09:29Nilalambat kasi nila ang mga hayop rito.
09:33Ito. Ito yung lambat o. Naanod. Yan po.
09:39Ang dating paisa-isang huli, bakit tila sako-sako na ngayon?
09:44Maraming salamat sa panunood ng Born to be Wild.
09:48Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
09:52mag-subscribe na sa JMA Public Affairs YouTube channel.
Comments