00:01Sa kagubatan ng Leyte, isang misyon ang aming ikinasa para hanapin ang isang agila.
00:08Siya, si Lakpue.
00:10Nasampung buwan ng minomonitor ng grupo ng Philippine Eagle Foundation, Forest Guards at Tribong Mamanwa.
00:18Tinitiyak kasi ng grupo na ligtas at naaangkop na siya sa buhay sa wild.
00:25Dati kasi siyang nanatili sa pangangalaga ng tao.
00:31Mahirap man ang daan, tuloy pa rin ang laban para sa pambansang ibon ng Pilipinas.
00:41Bandang dito talaga, sir. Ito yung sento.
00:47Saan ba na, sir?
00:50Ayun nga, ayun nga, ayun nga.
00:52Pero ang lalaking Philippine Eagle, wala sa himpapawid o sa kanyang pugad.
00:57Kung di nasa lupa.
01:10Sa kagubatang ito, naninirahan ang agilang si Lakpue.
01:14Sa lawak ng kanyang nasasakupan,
01:18kailangan namin gumamit ang radio transmitter para matunto ng agila.
01:29Ano ka, sir?
01:30Tingnan po ito dito.
01:32Tignan, sir.
01:33Hanapin natin yung skin na kanalakas.
01:38Ayun, sir. Dito banda.
01:39Dito talaga, sir.
01:41Dito yung sento.
01:44May gumagalaw.
01:46Ayun, may gumagalaw dun.
01:47Ayo nga.
01:48Ayo nga.
01:49Ayo nga.
01:49Ayo nga.
01:51Puti-puti.
01:53Oh, diba?
01:54Klaro siya.
01:54Kitang-kita mo yung puti na breast.
01:57Nang makita ito, agad nag-set up ang field technician na si Christian
02:01ng spotting scope para maa-obserbahan si Lakpoy.
02:05Ito na, sir.
02:06Oh, yan oh.
02:07Klarong-klarong.
02:09Ayan siya.
02:12Chill lang sa puno.
02:13Si Lakpoy ay mayroong nakakabit na radio transmitter na mala backpack GPS sa likod nito.
02:22Kapag natutok sa direksyon ng agila ang antena, tutunog yan.
02:28Dahil dito, mas napapadaling masubaybayan ang kanyang kaligtasan at galaw matapos siyang pakawalan sa kagubatan.
02:37Halos araw-araw nila minomonitor si Lakpoy
02:41para mabantayan at mairecord ang bawat gawi ng isang agila sa kanyang bagong tirahan.
02:51Si Lakpoy, may sinisipat.
02:55Agad itong bumaba sa lupa.
03:05Nadagit niya ang isang bayawa.
03:11Very special itong kasi, apparently, ito yung paboritong lugar ni Lakpoy.
03:15At dito niya nauhuli ang monitor lizard.
03:20Gabit ang kanyang kuko, binitbit niya ito sa masukal na parte ng gubat habang naglalakad.
03:29Aba, hindi ka naman namin naagawan sa marienda mo.
03:33At it turns out na meron pala siyang itinabi na pagkain.
03:37At apparently, nakita natin kung paano niya inilakad at tinago yung pagkain.
03:45Bago pa ma-enjoy nila po yung malawak na kagubatan ng Leyte,
03:50nasagip ito sa isang poacher o iligal na mga ngaso noong July 2003.
03:56Inakay pa lang si Lakpoy noon nang kunin sa kanyang pugad sa Mount Busa sa Maitom, Sarangadi.
04:03Dinala siya sa pasilidad ng Philippine Eagle Foundation.
04:06Ito ang kanyang naging tirahan sa loob ng dalawang dekada.
04:10Sa probinsya ng Leyte,
04:13local instinct o naubos na ang populasyon ng Philippine Eagle
04:16matapos manalasa ang Bagyong Yolanda noong 2013.
04:22Noong 2024, sinubukan ng Philippine Eagle Foundation na magpakawala ng dalawang Philippine Eagle sa Leyte.
04:29Paraan nila ito para muling buhayin ang kanilang populasyon dito sa probinsya.
04:35Nakasama rin nila sa proyektong ito si Doc Nilsit.
04:38All primary feathers are complete and none of them are damaged.
04:46As part of our reintroduction program dito sa isla ng Leyte sa may municipality ng Burawen.
04:54Ginagawa natin itong release natin kasi naubos na ang Philippine Eagles dito sa Leyte.
04:59Pero may maganda pang kagubatan ang Leyte at meron pang mga food items na pwedeng kainin ang Philippine Eagle.
05:09Panglima sila pwede sa pinakawalang Philippine Eagle sa Leyte.
05:13Bago pinakawalan ang mga Philippine Eagle, dumaraan muna ito sa tinatawag ng soft release.
05:19Isang proseso kung saan pansamantalang nananatili ang agila sa isang malaking enclosure sa mismong release site.
05:26Dito, unti-unting nasanay sa klima, tunog, pagkain at kapaligaran bago tuloy ang palayain.
05:36So, siya ay nakulong ng almost five months sa limang Philippine Eagles na nirelease natin dito sa Leyte.
05:43Siya ang matagal na kinulong.
05:45Pero dahil dito, we think na nakatulong ito sa success ng release niya.
05:51Dahil sa prosesong ito, natutunan ni Lakpwe na kilalani ng kanyang bagong tirahan bago tuluyang mamuhay na mag-isa sa
05:59kagubatan.
06:01Limang buwan, matapos maibalik sa natural nitong tirahan,
06:05si Lakpwe na mata ang nanginginain ng selfied lizard.
06:09Yung unang tatlong na hunt niya ay isang palm civet, isang selfied lizard at isang monitor lizard.
06:18Ang release protocol na ginamit natin si Lakpwe ang magiging batayan na ng mga susunod pang mga releases natin.
06:26Kung may tao mang kilalang kilala si Lakpwe, wala raw tatalaw sa malasakit ni Christian dito.
06:33Lalo na sampung buwan na niya ito halos araw-araw na binabantayan.
06:38Palipat-ipat siya sa ibang lugar. Hindi ka ba nag-worry doon para sa kanya?
06:42Nag-worry din pa minsan-minsan kasi parang medyo baga may threats sa kanya.
06:48Kadalasang nabibiktima ng silo ang Philippine Eagle, lalo na kung naglalakad ito para maghanap ng pagkain sa gubat.
06:55Isa ang mga bitag o silo sa pangunahing banta sa Philippine Eagle at iba pang wildlife.
07:04Kahit hindi para sa agila ang mga ito, maaari pa rin silang mabibiktima habang naglalakad sa kagubatan para mga soo.
07:11Kaya nga sa tulong ng mga forest guards natin sa mga lugar na meron tayong Philippine Eagles,
07:16ang mga forest guards ang nagtatanggal ng mga silo at mga bitag.
07:21At syempre, gumagawa kami ng malawakang education campaign in partnership with the DNR,
07:27with the local government units para sabihan ng mga tao na itigil na ang pamimitag ng wildlife.
07:35Kasama ni Christian sa pag-iikot ng gubat ang leader ng Tribong Mamanwa na si Tatay Juni.
07:42So sila Tatay Juni, miembro sila ng Tribong Mamanwa dito sa Leyte.
07:47Nag-adjust sila sa bagong technology para maipagpatuloy nila yung pagmamonitor natin dito sa ating national bird kay Lapue dito
07:57sa Leyte.
07:57Ang siyahan, sir, din training kami din kung kami din.
08:01Training kami nila kung sir Jason, kini si Kristan.
08:06Nga para kami mahabar ko itong paggamit.
08:09Samtang naapa sila ko eh, trabaho ang monitor.
08:13Ang pagkita na monitor, nalilipay kami kay Hilakwe.
08:16Sa batagumpay na reintroduction o pagbabalik sa wild ng Philippine Eagle,
08:21nagbibigay ito ng pag-asa para sa mga dedikado eksperto na nakatutok sa pagpaparami ng mga agila sa Pilipinas.
08:29Maaari siyang ma-extinct in the next 50 to 80 years.
08:34It's within the next human generation.
08:36Pwede siyang mawala sa panahon ng mga anak natin.
08:39Naka-release na tayo ng limang Philippine Eagles.
08:42Kailangan pa natin mag-release ng at least 11 eagles para masigurado natin na mabuhay ulit ang populasyon dito sa
08:50Leyte.
08:52Our national bird is a fighting chance.
08:54We just need to make a choice that we want the Philippine Eagles to live and thrive within our lifetime.
09:03Dalawang dekada man ang inantay para matagumpay na maibalik sila ko sa kanyang natural natirahan.
09:10Magsilbisa na itong pag-asa na sa tunong na pag-aaral, pagsatsaga at pagkakaisa ng mga tao,
09:16muling lalakas ang populasyon ng Philippine Eagles para manumbalik at maging matatag ang kanilang lahi.
09:24Ang lahi ng ating pambansang ibon.
09:32Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.
09:35Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
09:39mag-subscribe na sa JMA Public Affairs YouTube channel.
