Từ Chưng Cất Đến Whisky: Một Phát Minh Đã Thay Đổi Lịch Sử

Tatina

Lịch sử whisky là hành trình kéo dài hàng nghìn năm, gắn liền với sự phát triển của kỹ thuật chưng cất, các nền văn minh và văn hóa tại châu Âu. Từ nguồn gốc whisky, quá trình hình thành đến vị thế của whisky trong lịch sử, câu chuyện này cho thấy cách một loại đồ uống trở thành một biểu tượng văn hóa đặc biệt. #whisky #lichsuwhisky  Nội dung: 00:00 - Mở Đầu. 00:24 - Whisky Và Những Bí Mật Ít Ai Biết. 01:09 - Nguồn Gốc Của Cái Tên "Nước Của Sự Sống". 01:45 - Kỹ Thuật Chưng Cất Ra Đời Từ Đâu? 02:26 - Những Tài Liệu Lịch Sử Đầu Tiên Về Whisky. 03:18 - Cho Nảy Mầm Lúa Mạch (Malting). 03:42 - Bí Mật Mùi Khói Đặc Trưng Của Scotch Whisky. 04:09 - Lên Men (Fermentation). 04:30 - Chưng Cất (Distillation). 05:16 - Ủ Rượu Trong Thùng Gỗ Sồi. 05:57 - Angel's Share – Phần Rượu Của Các Thiên Thần. 06:09 - Whisky Và Whiskey Khác Nhau Điều Gì? 06:44 - Phân Biệt Scotch, Bourbon, Irish Và Japanese Whisky. 08:11 - Cuộc Chiến Chống Thuế Làm Thay Đổi Lịch Sử Whisky. 08:39 - Thảm Họa Phylloxera Giúp Scotch Whisky Bùng Nổ. 09:09 - Thời Kỳ Cấm Rượu Và "Whisky Thuốc" Ở Mỹ. 09:39 - Di Sản Của Khoa Học, Lịch Sử Và Văn Hóa. ______________ © Bản quyền video thuộc về Tatina #tatina

Transcript

00:00Chào mừng tất cả các bạn đã quay trở lại với Hành Trình Khám Phá Thế Giới Chi Thức.

00:04Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau thực hiện một chuyến du hành vượt thời gian và không gian,

00:08tìm hiểu về một trong những phát minh vĩ đại kết hợp giữa nông nghiệp, khóa học và thời gian.

00:13Rượu Whisky, khi nghe đến cái tên này, có thể bạn sẽ nghĩ ngay đến những cao nguyên Scotland lộng

00:19gió,

00:20những cánh đồng lúa mạch xanh mút mắt hay những sượng trưng cất cổ kính bằng đồng.

00:24Nhưng đằng sau cái tên ngắn gọn ấy là cả một thiên tiểu thuyết lịch sử kéo dài hơn một

00:28thiên niên kỷ.

00:29Đi qua những tù viện bí ẩn thời Trung Cổ, những cuộc đối đầu nghẹt thở với nhân viên thuế

00:34vụ,

00:34và thậm chí là cả một căn bệnh hại cây trồng đã vô tình thay đổi cục diện thương mại

00:38toàn cầu.

00:39Trong video hôm nay, chúng ta sẽ không bàn về việc thưởng thức,

00:43mà sẽ tiếp cận Whisky hoàn toàn dưới góc độ lịch sử, địa lý và khoa học tự nhiên.

00:47Tại sao nó lại được gọi là nước của sự sống?

00:50Sự khác biệt giữa từ Whisky có chữ E và không có chữ E là gì?

00:54Và tại sao gỗ sồi lại có thể biến một chất lỏng không màu thành một dung dịch nâu vàng

00:58kỳ diệu?

00:59Hãy cùng nhau khám phá ngay sau đây.

01:01Lưu ý nội dung được chúng tôi tổng hợp từ nhiều nguồn khác nhau.

01:05Nếu có gì sai hoặc cần đính chính, mọi người đừng ngại, hãy comment bên dưới nhé.

01:09Hãy bắt đầu từ cái tên.

01:11Nếu tìm hiểu về ngôn ngữ Gaelicco,

01:13thứ ngôn ngữ từng được sử dụng phổ biến tại Scotland và Ireland,

01:17bạn sẽ bắt gặp cụm từ Ushibiata.

01:19Trong tiếng Latin, cụm từ này tương đương với Aquaviti,

01:23có nghĩa là nước của sự sống.

01:25Khi người Anh tiếp xúc với ngôn ngữ này,

01:27họ thấy từ Ushibi quá khó đọc,

01:30nên đã đọc chạy đi thành Ushibiata,

01:32rồi sau đó biến đổi dần qua nhiều thế kỷ

01:35để trở thành từ whisky đơn giản mà chúng ta dùng ngày nay.

01:38Như vậy, mỗi khi ai đó nhắc đến whisky,

01:41theo đúng nghĩa đen lịch sử,

01:43họ đang nói về nước của sự sống.

01:45Thế nhưng ai là người đầu tiên biết cách tạo ra thư nước này?

01:49Câu trả lời không bắt đầu từ châu Âu,

01:51mà từ vùng Trung Đông cổ đại.

01:53Từ hàng ngàn năm trước,

01:54các nhà hoa học và nhà giả kim thuật tại sứ Babylon,

01:57Hy Lạp và Ả Rập đã phát minh ra kỹ thuật trưng cất.

02:00Ban đầu họ không trưng cất để làm đồ uống,

02:03mà dùng nó để chiết xuất tinh dầu,

02:05nước hoa và chế tạo dược liệu.

02:07Đến khoảng thế kỷ 11 đến 13,

02:09kỹ thuật trưng cất này đã theo chân các vị tu sĩ du hành nhập cảnh

02:12vào các tu viện ở Ireland và Scotland.

02:15Tại đây, do khí hậu lạnh giá không thể trồng nho làm rượu vang như ở Nam Âu,

02:19các tu sĩ đã nảy ra một ý tưởng thiên tài.

02:22Họ sử dụng loại ngũ cốc rồi rào nhất tại địa phương là lúa mạch.

02:26Họ lên men lúa mạch rồi đưa vào các nồi trưng cất đơn sơ bằng đồng

02:29để tạo ra loại dung dịch cồn có đặc tính giữ ấm cơ thể và sát trùng vết thương.

02:34Tài liệu lịch sử chính thống đầu tiên ghi nhận sự tồn tại của thứ chất lỏng này

02:37là một ghi chép tại Ireland vào năm 1405 trong cuốn sổ bạc Arnold the Glow and McNoise.

02:43Còn tại Scotland, văn bản chính thức xuất hiện vào năm 1494 trong sổ bạc ngân khố hoàng gia.

02:49Văn bản ghi lại mệnh lệnh của nhà vua ban cho một tu sĩ tên là Freyjohn Core,

02:53cung cấp 8 bắp lúa mạch tương đương hàng trăm kg để sản xuất aqua VT.

02:59Đó là mốc xác nhận ngành trưng cất tại Scotland đã phát triển ở quy mô rất lớn ngay từ

03:03thế kỷ 15.

03:05Bây giờ chúng ta hãy bước vào phòng thí nghiệm tự nhiên để xem người ta tạo ra whisky như

03:09thế nào.

03:10Quá trình này thực chất là một chuỗi các phản ứng sinh hóa và vật lý kỳ diệu,

03:14bao gồm 4 bước chính, lên mầm, lên men trưng cất và ủ rượu.

03:18Bước đầu tiên là cho nảy mầm.

03:20Hạt lúa mạch khô chứa rất nhiều tinh bột,

03:22nhưng nấm men lại không thể ăn trực tiếp tinh bột.

03:25Vì vậy người ta ngâm lúa mạch vào nước ấm để kích thích hạt nảy mầm.

03:29Khi hạt vừa nhú mầm,

03:30bên trong nó sẽ tự động sinh ra các enzim sinh học,

03:34đặc biệt là amylase.

03:36Enzim này đóng vai trò như những chiếc kéo sinh học,

03:38cắt các chuỗi tinh bột dài thành các phân tử đường đơn giản.

03:42Ngay sau đó người ta xấy khô lúa mạch bằng không khí nóng để dừng quá trình nảy mầm.

03:46Tại một số vùng ở Scotland,

03:48đặc biệt là hòn đảo ít lay lộng gió,

03:51người ta đốt than bùn để xấy lúa mạch.

03:52Than bùn là lớp thực vật mục nát bị nén chặt qua hàng ngàn năm dưới đầm lầy.

03:57Khói từ than bùn bám chặt vào hạt lúa mạch,

03:59tạo nên mùi hương cực kỳ đặc trưng,

04:02mùi khói, mùi đất và mùi khoáng chất của biển cả.

04:04Đây chính là bí mật tạo nên phong cách Scott Whisky đậm mùi khói nổi tiếng toàn thế giới.

04:09Bước thứ hai là lên men.

04:11Lúa mạch xấy khô được nghiền nhỏ rồi trộn với nước nóng

04:14để chiết xuất toàn bộ lượng đường ra,

04:16tạo thành thứ nước ngọt gọi là water.

04:18Người ta cho nấm men vào thứ nước này.

04:21Nấm men ăn đường và giải phóng ra cồn cùng khí carbon dioxide.

04:24Kết quả sau vài ngày là một loại bia lúa mạch không lọc có độ cồn khoảng 8% đến

04:2910%.

04:30Bước thứ ba là trưng cất.

04:32Thứ bia này được đưa vào các nồi trưng cất bằng đồng khổng lồ.

04:35Tại sao lại bắt buộc phải là chất liệu đồng?

04:37Bởi vì về mặt hóa học,

04:39đồng có khả năng phản ứng và loại bỏ các hợp chất lưu hình có mùi hôi sinh ra trong

04:43quá trình lên men,

04:44giúp rượu có hương vị sạch sẽ.

04:47Dựa trên nguyên lý cồn sôi ở nhiệt độ khoảng 78,3 độ C,

04:51thấp hơn nhiệt độ sôi của nước,

04:53hơi cồn sẽ bốc lên trước,

04:55đi qua cổ ngỗng của nồi đồng,

04:57rồi được làm lạnh để ngưng tụ thành chất lỏng.

04:59Quá trình này thường được lặp lại 2 lần ở Scotland hoặc 3 lần ở Ireland

05:03để thu được chất lỏng tinh khiết có độ cồn lên tới 60% đến 70%.

05:08Nhưng hãy chú ý,

05:09chất lỏng vừa chưng cất xong hoàn toàn trong suốt như nước lọc,

05:13vậy màu vàng hổ phách khuyến rũ của whisky từ đâu mà có.

05:16Đó chính là nhờ bước cuối cùng,

05:18ủ trong thùng gỗ sồi.

05:20Chất lỏng trong suốt được bơm vào các thùng gỗ sồi

05:23và cất giữ trong kho tối từ ít nhất 3 năm,

05:25theo quy định pháp lý của Scotland và châu Âu,

05:28cho đến 10, 12, 18 hay thậm chí 50 năm.

05:31Trong suốt thời gian này,

05:33gỗ sồi đóng vai trò như một lá phổi.

05:35Mùa hè nhiệt độ tăng, gỗ rãn nở, hút rượu vào các thơ gỗ.

05:38Mùa đông nhiệt độ giảm, gỗ co lại, đẩy rượu ra ngoài.

05:42Qua từng năm,

05:43cồn tác dụng với các chất hữu cơ trong gỗ sồi

05:45như lignin, cellulose và tanin,

05:47biến đổi hóa học để tạo ra hàng trăm hợp chất hương vị mới.

05:50Từ vani, caramel, trái cây chín cho đến gỗ thơm.

05:53Đồng thời gỗ sồi gán cho chất lỏng sắc vàng hổ phách óng à.

05:57Mỗi năm, khoảng 2% lượng chất lỏng trong thùng

06:00bị bốc hơi qua các kẽ hở siêu nhỏ của gỗ.

06:02Người làm whisky gọi lượng rượu bốc hơi mất đi này

06:05bằng cái tên rất lãng mạn,

06:06phần của các thiên thần.

06:08Bây giờ, chúng ta hãy cùng giải mã một thắc mắc cực kỳ phổ biến.

06:12Tại sao lại có nơi viết là whisky?

06:14Nhưng có nơi lại viết là whisky với thêm một chữ E.

06:17Đây không phải là lỗi chính tả.

06:19Đó là quy ước địa lý và lịch sử rất rõ ràng.

06:22Nếu không có chữ E,

06:24đây là cách viết của Scotland, Nhật Bản, Canada và Úc.

06:27Nếu có chữ E, đây là cách viết truyền thống của Ireland và Mỹ.

06:32Mẹo nhỏ dễ nhớ là

06:33những quốc gia có chữ E trong tên tiếng Anh như Ireland hay America

06:37thì sẽ viết là whisky.

06:39Sự khác biệt không chỉ dừng lại ở chữ cái

06:41mà còn ở quy định sản xuất tại từng quốc gia.

06:44Đầu tiên là Scott Whisky

06:46bắt buộc phải được chưng cất và ủ tối thiểu 3 năm tại Scotland.

06:50Scott nổi tiếng nhất với dòng single malt

06:52tức là whisky được làm 100% từ lúa mạch mạch nha

06:55và sản xuất tại một nhà máy chưng cất duy nhất.

06:58Thứ 2 là Bourbon Whisky

07:00xuất phát chủ yếu từ bang Kentucky.

07:03Theo luật pháp Mỹ,

07:04Bourbon bắt buộc phải được làm từ hỗn hợp ngũ cốc chứa

07:06ít nhất 51% là ngô.

07:08Việc sử dụng ngô giúp Bourbon có vị ngọt béo tự nhiên.

07:12Một quy định nghiêm ngặt nữa

07:13là Bourbon bắt buộc phải được ủ

07:15trong các thùng gỗ sồi mới hoàn toàn

07:17và đã được đốt cháy xém mặt trong.

07:19Chính lớp than cháy xém này

07:20giúp Bourbon có màu đậm rất nhanh

07:22và mang hương vani, gỗ cháy đậm đà.

07:24Thứ 3 là Irish Whisky

07:26Người Ireland thường trưng cất rượu của họ

07:29tới 3 lần và ít khi dùng than bùn

07:30để xây lúa mạch.

07:31Nhờ vậy Irish Whisky có đặc trưng là mượt mà êm dịu.

07:35Thứ 4 là Japanese Whisky

07:37Dù ngành Whisky Nhật Bản

07:39mới ra đời từ đầu thế kỷ 20

07:40nhờ công của 2 huyền thoại Masataka Tachuru

07:43và Shinjurutorie

07:44nhưng họ đã đưa Whisky lên tầm nghệ thuật.

07:47Học hỏi kỹ thuật từ Scotland

07:49nhưng kết hợp với sự tỉ mỉ của người Nhật

07:51và sử dụng loại gỗ sồi quý hiếm Mizunara bản địa.

07:54Whisky Nhật Bản ngày nay

07:56đã trở thành một trong những dòng sản phẩm

07:57được đánh giá rất cao trên thế giới.

08:00Lịch sử của Whisky

08:01không chỉ là chuyện trưng cất trong nhà máy

08:03mà nó còn gắn liền với những biến động lịch sử ly kỳ.

08:06Khúc ngoặt thứ nhất là cuộc chiến chống thuế

08:08và sự ra đời của sưởng trưng cất vùng cao.

08:11Vào thế kỷ 18

08:12chính phủ Anh bắt đầu đánh thuế

08:14cực nặng lên việc sản xuất lúa mạch

08:16và trưng cất rượu tại Scotland.

08:18Để né thuế

08:19hàng ngàn sưởng trưng cất nhỏ

08:21đã rút lui vào sâu

08:22trong các vùng núi cao Highlands

08:23và các thung lũng hẻo lánh.

08:25Họ giấu lò trưng cất dưới lòng đất

08:27dùng than bùn đốt không sinh khói rõ

08:29để tránh bị nhân viên thuế phát hiện.

08:31Chính những năm tháng trốn thuế này

08:33đã vô tình thúc đẩy kỹ thuật

08:34làm rượu thủ công phát triển vượt bậc

08:36tạo nên hương vị đặc sắc

08:37của vùng Highland và Ítlai.

08:39Khúc ngoặt thứ 2

08:40là một sự cố sinh học hy hữu

08:42thảm họa sâu bệnh Philocera

08:44ở Pháp thế kỷ 19.

08:46Vào khoảng thập niên 1860

08:48loài dẹp dễ nho Philocera

08:50từ Bắc Mỹ vô tình du nhập vào châu Âu.

08:52Nó đã tàn phá gần như toàn bộ

08:54các vườn nho trên khắp nước Pháp

08:55khiến ngành sản xuất rượu vang

08:57và con nhát của Pháp sụp đổ.

08:59Giới quý tộc và người tiêu dùng châu Âu

09:01rơi vào tình trạng thiếu hụt rượu mạnh.

09:03Scorch Whisky ngay lập tức

09:09khúc ngoặt thứ 3

09:10là thời kỳ cấm rượu tại Mỹ

09:12từ năm 1920 đến 1933.

09:15Trong giai đoạn này

09:16chính phủ Mỹ cấm hoàn toàn

09:18việc sản xuất, vận chuyển và bán đồ uống có cồn.

09:21Thế nhưng có một ngoại lệ

09:23bác sĩ được phép kê đơn

09:24Whisky thuốc cho bệnh nhân để chữa

09:26các bệnh như đầu đầu hay căng thẳng.

09:28Kết quả là các hiệu thuốc tại Mỹ

09:30thời đó mọc lên như nấm

09:31và doanh số Whisky chữa bệnh đã tăng vọt.

09:33Đây là minh chứng cho thấy sự sáng tạo

09:35và tính gắn liền của sản phẩm này

09:37trong lịch sử văn hóa.

09:39Chúng ta vừa cùng nhau đi qua

09:40một chuyến hành trình dài.

09:42Whisky không đơn thuần là một sản phẩm thương mại

09:44mà là kết tinh của hàng ngàn năm

09:46chi thức nhân loại.

09:48Từ kỹ thuật chưng cất của các nhà giả kim Ả Rập

09:50sự kiên nhẫn của các tu sĩ trung cổ

09:52sự kỳ diệu của sinh học cây trồng

09:55cho đến sự biến đổi hóa học

09:56bên trong những thùng gỗ sồi theo thời gian.

09:59Mỗi giọt chất lỏng ấy

10:00chứa đựng câu chuyện về văn hóa,

10:02địa lý và lịch sử của những dân tộc đã tạo ra nó.

10:05Hiểu được hành trình lịch sử và khoa học đằng

10:07sau giúp chúng ta thêm trân trọng trí tuệ

10:09của con người và những quy luật tuyệt vời

10:11của tự nhiên.

10:12Bài học lịch sử và khoa học về thế giới Whisky

10:15của chúng ta hôm nay đến đây là kết thúc.

10:17Bạn ấn tượng nhất với chi tiết nào?

10:19Là nguồn gốc cái tên nước của sự sống?

10:21Bí mật của những chiếc nồi đồng?

10:23Hay câu chuyện về con bọ Philocera?

10:26Cảm ơn các bạn đã dành thời gian lắng nghe video hôm nay.

10:29Nếu các bạn yêu thích chủ đề này

10:31đừng quên nhấn đăng ký kênh và chia sẻ video

10:33để chúng mình có thêm động lực

10:35làm những chủ đề hấp dẫn khác nhé.

10:37Xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại các bạn

10:39trong những chuyến hành trình tiếp theo.

Danh mục

Phụ đề

Bình luận

Được khuyến cáo