Rum: Từ Cánh Đồng Mía Nô Lệ Đến Vũ Khí Của Cướp Biển Trên Đại Dương

Tatina

Rượu Rum không chỉ là một loại đồ uống — đó là dấu vết còn sót lại của một thời kỳ thương mại toàn cầu đầy biến động. Từ những cánh đồng mía đầu tiên ở vùng Caribbean, Rum theo chân các tuyến hải trình xuyên đại dương, gắn liền với thương mại, chế độ thuộc địa và những đội cướp biển khét tiếng. #rum #lichsurum  Nội dung: 00:00 - Mở Đầu. 01:00 - Nguồn Gốc Của Cây Mía Và Hành Trình Đến Caribe. 02:22 - Mật Rỉ Đường Và Sự Ra Đời Của Rượu Rum. 03:01 - Từ "Kill-devil" Đến Cái Tên Rum Nổi Tiếng. 04:12 - Barbados Và Ngành Công Nghiệp Rum Đầu Tiên. 04:35 - Vì Sao Hải Quân Anh Phát Rượu Rum Cho Thủy Thủ? 05:45 - Grog, Chanh Và Bài Thuốc Cứu Mạng Trên Biển. 07:00 - Khoa Học Đằng Sau Màu Sắc Của Rượu Rum. 08:28 - Thùng Gỗ Sồi, Angel's Share Và Quá Trình Ủ Rượu. 09:16 - Di Sản Lịch Sử, Khoa Học Và Văn Hóa Của Rượu Rum. ______________ © Bản quyền video thuộc về Tatina #tatina

Transcript

00:00Xin chào tất cả các bạn đã quay trở lại với hành trình khám phá lịch sử và khoa học

00:04của chúng ta ngày hôm nay.

00:06Nếu bạn đã từng xem những bộ phim về cướp biển, vùng biển Caribbean đầy nắng và gió hay những

00:10chuyến phiêu lưu trên đại dương bao la,

00:12chắc hẳn bạn đã quen thuộc với hình ảnh những gã thủy thủ ôm khư khư một chai đồ uống

00:16màu nâu vàng.

00:17Vâng, chúng ta đang nói đến rượu dùm.

00:19Thế nhưng bạn có biết rằng, đằng sau thứ đồ uống nổi tiếng này không chỉ là những bữa tiệc

00:24tùng của hải tạc,

00:25mà còn là cả một cuốn điên nghiên sự khổng lồ của nhân loại.

00:27Nó là chất xúc tác cho nền kinh tế toàn cầu, là thứ từng được dùng làm tiền tệ,

00:32là nguyên nhân của những cuộc cách mạng và thậm chí còn là một bài thuốc cứu mạng hàng ngàn

00:37thủy thủ trên biển.

00:38Hôm nay chúng ta sẽ không nói về rượu dưới góc độ của những bữa tiệc.

00:42Chúng ta sẽ cùng nhau bóc trần lịch sử, kinh tế học và tính chất hóa học tuyệt vời của

00:46loại chất lỏng đã góp phần định hình cả thế giới cận đại này.

00:49Các bạn đã sẵn sàng chưa? Chúng ta cùng bắt đầu nhé!

00:52Lưu ý, nội dung được chúng tôi tổng hợp từ nhiều nguồn khác nhau.

00:55Nếu có gì sai hoặc cần đính chính, mọi người đừng ngại, hãy comment bên dưới nhé!

01:00Để hiểu về nguồn gốc của Zoom, chúng ta bắt buộc phải nói về mẹ đẻ của nó, cây mía.

01:05Nhiều người lầm tưởng mía xuất phát từ châu Mỹ,

01:07nhưng thực ra, loại cây này có quê hương nguyên thủy ở tận vùng đất Papua New Guinea, nằm ở

01:12châu Đại Dương.

01:13Từ đó, mía theo chân những nhà buôn châu Á du nhập vào Ấn Độ,

01:17rồi từ Ấn Độ đi qua Trung Đông, và cuối cùng mới đặt chân đến châu Âu.

01:21Vào thời Trung Cổ ở châu Âu, đường là một thứ vô cùng xa xỉ, người ta gọi nó là

01:25vàng trắng.

01:26Nó hiếm và đắt đến mức chỉ có các vị vua chúa, hoàng tộc và giới quý tộc siêu giàu

01:31mới có khả năng mua đường để nêm nếm vào thức ăn hoặc dùng làm thuốc chữa bệnh.

01:35Mọi chuyện thay đổi vào năm 1493,

01:37trong chuyến hành trình thứ hai của nhà thám hiểm Christopher Columbus đến Tân Thế Giới.

01:42Ông đã mang theo những gốc mía đầu tiên từ quần đảo Connery để trồng thử tại vùng biển Carribean.

01:47Và ôi chào, ông không thể ngờ rằng mình vừa tạo ra một vụ nổ trong lịch sử nông nghiệp.

01:52Khí hậu nhiệt đới quanh năm nắng nóng,

01:54thổi những núi lửa màu mỡ và những cơn mưa rồi rào của vùng Carribean

01:57chính là thiên đường hoàn hảo nhất cho cây mía.

02:00Hàng loạt các đế quốc châu Âu như Anh, Tây Ban Nha, Pháp và Bồ Đào Nha

02:03đã ngay lập tức nhận ra mỏ vàng này.

02:05Họ ổ ạt đổ xô đến vùng Carribean và Nam Mỹ,

02:08khai hoang đất đai, chặt phá rừng và lập nên những đồn điền trồng mía khổng lồ.

02:12Từ đây, một ngành công nghiệp khổng lồ ra đời,

02:15nhưng đi kèm với nó là một phế phẩm công nghiệp khiến những người chủ đồn điền phải đau đầu.

02:19Đó chính là chìa khóa để tạo ra rượu dùm.

02:21Khi người ta thu hoạch mía, họ sẽ ép lấy nước,

02:24sau đó đun sôi thứ nước đó lên để làm cho nước bốc hơi,

02:27tình kết lại thành những hạt đường trắng tinh khiết.

02:29Nhưng quá trình này không hoàn hảo.

02:32Sau khi kết tinh được đường,

02:33trong nồi luôn còn lại một thứ chất lỏng đặc quánh,

02:36rinh nắc, đen xỉ và có mùi vị hơi khét.

02:39Người ta gọi đó là mật dỉ đường hay tiếng Anh gọi là molasses.

02:43Vào thế kỷ 17, mật dỉ đường bị coi là rác thải công nghiệp.

02:46Nó quá nặng để vận chuyển về châu Âu.

02:48Ăn thì không ngon, mà cho lợn hay bỏ ăn thì chúng cũng chê.

02:52Các chủ đồn điền không biết làm gì với nó,

02:54nên họ đành mang đổ thẳng xuống biển.

02:56Có những lúc, mật dỉ đường bị đổ xuống nhiều

02:59những biến cảng.

03:00Thế nhưng, một phép màu của tự nhiên đã xảy ra.

03:03Và những người đầu tiên phát hiện ra phép màu đó

03:05lại chính là những người nô lệ làm việc

03:07trong các đồn điền ở hòn đảo Bababados.

03:10Họ nhận ra rằng, khi thứ mật dỉ đường đặc quánh này

03:13bị bỏ ngoài trời trong cái nóng nực của vùng nhiệt đới,

03:15nó tự động kết hợp với những nấm men hoang dã bay trong không khí.

03:19Nấm men ăn lượng đường còn xót lại trong mật dỉ và tiết ra cồn.

03:23Hỗn hợp này tự lên men thành một loại nước uống có vị say lưng lưng.

03:27Tuy nhiên, thứ nước lên men này rất chua

03:29và khó uống.

03:30Để biến nó thành rượu mạnh,

03:32người ta phải áp dụng một kỹ thuật gọi là chưng cất.

03:34Bằng cách đun sôi thứ nước lên men này,

03:37cồn có điểm sôi thấp hơn nước nên sẽ bốc hơi trước.

03:39Người ta hứng lấy hơi cồn đó,

03:41làm lạnh để nó ngưng tụ lại thành chất lỏng.

03:44Và boom, rượu dung chính thức ra đời.

03:46Vào những ngày đầu tiên,

03:48thứ đồ uống này có nồng độ cồn cực cao,

03:50vị gắt và cay xe cổ.

03:52Những người dân thời đó đã đặt cho nó

03:53một cái tên vô cùng đáng sợ là Q-Devil.

03:55Dịch Nôm Na là kẻ diệt quỷ,

03:57bởi họ đùa rằng uống nó vào

03:59thì đến quỷ cũng phải chết.

04:01Một cái tên khác phổ biến hơn thời bấy giờ là Zumbulian.

04:04Một từ lóng có nghĩa là sự ồn ào,

04:06náo động.

04:07Về sau, người ta gọi tắt nó lại

04:09chỉ còn một âm tiết ngắn gọn và mạnh mẽ.

04:11Rum.

04:12Từ một thứ rắc thải bỏ đi,

04:14Rum nhanh chóng trở thành mặt hàng xuất khẩu

04:16có giá trị khổng lồ,

04:17tạo ra một cơn sốt trên toàn cầu.

04:19Nhờ có Zoom,

04:21ngành công nghiệp tại vùng Caribbean

04:22phất lên như diều gặp gió.

04:24Hòn đảo Barbados được ghi nhận

04:25là nơi sản xuất Rum thương mại đầu tiên trên thế giới

04:28với nhà máy Malway được thành lập

04:30từ tận năm 1703

04:31và nó vẫn còn hoạt động cho đến tận ngày nay.

04:35Nếu hải tạc yêu thích Zoom

04:36vì nó rẻ và dễ kiếm,

04:38thì hải quân hoàng gia anh lại coi Zoom

04:40là một phần của chiến lược sinh tồn quân sự.

04:42Câu chuyện này thực sự là một bài học lịch sử

04:44cực kỳ thú vị.

04:45Vào thế kỷ 17 và 18,

04:47những chuyến hải trình trên biển

04:49thường kéo dài hàng tháng trời.

04:50Vấn đề lớn nhất của các thủy thủ

04:52không phải là bão táp hay cướp biển,

04:54mà là nước uống.

04:55Nước ngọt khi được giữ chữ

04:57trong những thùng gỗ dưới hầm tàu tối tăm,

04:59ẩm thấp chỉ sau vài tuần

05:00sẽ bị lên rêu xanh,

05:01sinh ra vi khuẩn

05:02và có mùi hôi thối không thể nào nuốt nổi.

05:05Ban đầu,

05:06hải quân anh dùng bia để thay thế

05:07vì bia có cồn nhẹ nên không bị thiêu.

05:10Nhưng bia chiếm quá nhiều diện tích trên tàu

05:12và cũng rất dễ bị hỏng

05:13khi đi qua những vùng biển xích đạo nóng bức.

05:16Khi quân đội anh tiến

05:17vào chiếm đóng vùng đảo Jamaica

05:18ở Caribbean vào năm 1655,

05:21họ phát hiện ra kho tàng khổng lồ

05:22mang tên rượu rum.

05:24Rum có nồng độ cồn cao,

05:25hoàn toàn không bị hỏng theo thời gian,

05:28lại chiếm rất ít diện tích.

05:29Thế là hải quân hoàng gia quyết định

05:31mỗi ngày,

05:32một thủy thủ sẽ được cấp phát

05:33một lượng nhỏ rượu rum

05:34thay cho nước uống.

05:35Tiêu chuẩn này được gọi là tót.

05:37Tuy nhiên cho hàng ngàn thủy thủ uống rượu mạnh

05:39mỗi ngày sinh ra một rắc rối mới.

05:41Họ rất dễ say xỉn,

05:43đánh nhau và trảnh mảng công việc trên tàu.

05:45Để giải quyết vấn đề này,

05:47vào năm 1740,

05:49một vị đô đốc người Anh

05:50tên là Edward Vernon

05:51đã ban hành một mệnh lệnh lịch sử.

05:53Ông yêu cầu không được phát rượu rum nguyên chất nữa,

05:55mà phải pha loãng rượu rum

05:57với nước theo tỷ lệ một phần rượu

05:58với bốn phần nước.

06:00Đô đốc Vernon hay mặc một chiếc áo khoác

06:02làm từ vải thô gọi là vải Grockram,

06:03nên thủy thủ đặc biệt danh cho ông là Old Grock.

06:06Và thứ thức uống pha loãng

06:08mà ông phát minh ra cũng được gọi luôn là Grock.

06:10Nhưng điều kỳ diệu nhất chưa dừng lại ở đó.

06:13Để ly Grock có vị ngon hơn,

06:15đô đốc Vernon đã ra lệnh vắt thêm nước cốt chanh

06:17và bỏ thêm một chút đường vào đó.

06:19Quyết định tưởng chừng như chỉ để tăng hương vị này

06:21đã vô tình cứu mạng hàng trăm ngàn thủy thủ.

06:24Thời bấy giờ,

06:25căn bệnh đáng sợ nhất trên biển

06:26là bệnh Xobut

06:27do cơ thể thiếu hụt vitamin C chầm trọng

06:30khiến răng rụng, máu chảy và dẫn đến đến tử vong.

06:33Lượng vitamin C khổng lồ

06:35từ những quả chanh trong ly rượu Grock

06:36đã tình cờ trở thành phương thuốc thần kỳ

06:38đánh bay căn bệnh Xobut.

06:40Hải quân Anh nhờ thế mà vô cùng khỏe mạnh,

06:42duy trì được sức mạnh vô địch trên đại dương

06:44suốt nhiều thế kỷ.

06:45Truyền thống phát rượu Zoom mỗi ngày của Hải quân Anh

06:48kéo dài mãi cho đến tận ngày 31 tháng 7

06:50năm 1970

06:51mới chính thức bị bãi, bỏ.

06:54Ngày hôm đó được các thủy thủ ghi nhớ trong lịch sử

06:56với cái tên Black Thought Day, ngày đen tối

06:58của những khẩu phần Zoom.

07:00Bây giờ, chúng ta hãy tạm gác lại

07:02những câu chuyện lịch sử để bước vào phòng thí nghiệm

07:04khám phá tính chất khoa học

07:06đằng sau sự đa dạng của Zoom.

07:08Bạn có bao giờ thắc mắc tại sao có loại Zoom

07:10trong suốt như nước lọc, lại có loại

07:12màu vàng hổ phách hay màu nâu đen sợ chưa?

07:15Thực ra, tất cả

07:16các loại rượu mạnh khi vừa trưng cất xong

07:18ra khỏi nồi hơi đều là chất lỏng không màu

07:20và trong suốt. Để tạo ra

07:22sự khác biệt, người ta phải dùng đến

07:24một phép thuật thời gian gọi là

07:25ủ trong thùng gỗ sồi. Nếu nhà

07:28sản xuất muốn bán Zoom trắng, họ

07:30thường cho rượu vào các bồn chứa bằng thép không

07:32dị để rượu nghỉ ngơi một thời gian ngắn

07:34rồi đóng chai luôn. Zoom trắng

07:36giữ được mùi thơm nguyên bản, thanh mát của

07:38mía, thường được dùng để pha chế

07:40các loại cocktail nổi tiếng như mojito

07:42hay pinacoloda. Nhưng

07:44đối với Zoom vàng và Zoom sẫm mỏng,

07:46rượu sau khi trưng cất sẽ được bơm vào những thùng

07:48gỗ sồi. Gỗ sồi không phải là

07:50một vật liệu kín hoàn toàn, nó có

07:52những lỗ chân lông ly ti bé xíu.

07:54Khi nhiệt độ môi trường tăng lên,

07:56gỗ nở ra, hút chất lỏng vào sâu

07:58bên trong các thơ gỗ. Khi

08:00nhiệt độ hạ xuống, gỗ co lại,

08:02đẩy chất lỏng ra ngoài. Quá trình

08:04hít thở này diễn ra liên tục năm này qua

08:06năm khác. Nhờ việc tiếp xúc

08:08với gỗ sồi, dung môi cồn sẽ

08:09từ từ bẻ gãy các phân tử hóa học trong gỗ,

08:12giải phóng ra các hợp chất như vanilin

08:14tạo ra mùi vanilin thơm lửng

08:15hay tannin tạo ra vị chắc nhẹ

08:18và màu nâu vàng ống à.

08:22Vị càng êm ái, phức tạp, mang theo mùi

08:24của caramel, sô-cô-la

08:26và các loại hạt nướng.

08:28Có một hiện tượng vật lý cực kỳ thơ mộng

08:30xảy ra trong quá trình ủ rượu này.

08:32Vì vùng biển Caribbean có khí hậu

08:34vô cùng nóng bức, độ ẩm cao nên

08:36cồn trong thùng gỗ bốc hơi qua các lỗ chân lông

08:38nhanh hơn rất nhiều so với những nơi lạnh giá như

08:40châu Âu. Mỗi năm, một thùng

08:42rượu dung ở vùng nhiệt đới có thể

08:44bị bốc hơi mất từ 6% đến 10%

08:46thể tích. Những người thợ làm rượu

08:48ngày xưa khi mở thùng ra thấy rượu bị vơi đi

08:50họ không đổ lỗi cho thời tiết.

08:52Họ láng mạn hóa nó bằng cách gọi phần hơi

08:54rượu bốc lên trời là Angel Share

08:55tức là phần của những thiên thần.

08:58Họ tin rằng các thiên thần trên cao

09:00cũng yêu thích thứ rượu ngọt ngào này

09:01nên đã lặng lẽ ghé thăm và thưởng thức

09:04một phần của thùng rượu. Khí hậu

09:06nóng bức khiến rùm già đi nhanh hơn.

09:08Một chai rùm ủ 5 năm ở Caribbean

09:10có thể mang hương vị sâu sắc và trưởng thành

09:12tương đương với một chai rượu whisky ủ 15 năm

09:14ở vùng đất Scotland lạnh giá.

09:16Như vậy, chúng ta vừa đi qua

09:18một hành trình dài từ những hòn đảo hoang sơ

09:20ở tận châu đại dương, qua những đồn điển

09:22mía rộng lớn của vùng Caribbean

09:23lên những chiếc tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh

09:26và cuối cùng là chìm đắm

09:28trong hương vani của những thùng gỗ sổi.

09:30Nhìn lại toàn bộ tiến trình này

09:31chúng ta nhận ra rằng sự phát triển của loài người

09:34thường bắt nguồn từ những phát hiện vô cùng tình cờ.

09:37Việc biến một thứ rác thải công nghiệp

09:39như mật dị đường thành một sản phẩm

09:40có giá trị kinh tế toàn cầu là một minh chứng xuất sắc

09:42cho trí thông minh và khả năng thích nghi của con người.

09:45Tuy nhiên, nó cũng nhắc nhở chúng ta

09:47về một giai đoạn lịch sử không thể quên.

09:49Nơi mồ hôi và nước mắt

09:51của hàng triệu người lao động đã đổ xuống

09:52để xây dựng nên ngành công nghiệp mía đường khổng lồ.

09:55Việc tìm hiểu về những thứ đồ uống

09:57có lịch sử lâu đời giúp chúng ta

09:59có một cái nhìn sâu sắc hơn về hóa học,

10:01nông nghiệp và văn hóa thương mại của thế giới.

10:03Tất nhiên, dù lịch sử của nó

10:05có hấp dẫn và vĩ đại đến đâu.

10:06Chúng ta cũng cần nhớ rằng

10:08các sản phẩm chứa cồn chỉ dành cho người trưởng thành

10:10và luôn cần được nhìn nhận, tiêu thụ một cách có trách nhiệm.

10:14Câu chuyện về rượu zoom,

10:15chất lỏng kết nối những đại dương của chúng ta

10:17hôm nay đến đây là kết thúc.

10:19Bạn cảm thấy bất ngờ nhất với thông tin nào?

10:21Có phải là chuyện vắt chanh vào rượu để chữa bệnh

10:23hay truyền thuyết về phần rượu của những thiên thần?

10:27Cảm ơn các bạn đã dành thời gian lắng nghe video hôm nay.

10:30Nếu các bạn yêu thích chủ đề này,

10:31đừng quên nhấn đăng ký kênh và chia sẻ video

10:33để chúng mình có thêm động lực

10:35làm những chủ đề hấp dẫn khác nhé.

10:37Xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại các bạn

10:39trong những chuyến hành trình tiếp theo.

Danh mục

Phụ đề

Bình luận

Được khuyến cáo