00:02Sa likod ng kakuhuyan,
00:07madalas itong napapagkamalang panino ng kagubatan.
00:16Pero dahil sa marka nito na puting V-shape sa kanilang dibdib,
00:22agad itong makikilala.
00:25Kaya ang ilan binansagan itong bilang moon bears.
00:30Ang naturang mga oso, madalas umanong biktima ng mga silo o bitag.
00:43Pati ang makaliskis na pangolin, kritikal at susubukan kong gamutin sa Taiwan.
00:55Sa pagdiriwang ng World Wildlife Day,
00:58tatawid tayo sa ibang bansa.
01:05Para sundan ang mga buhay ilang na kailangang pangalagaan.
01:20Ang Formosan Black Bear
01:23kasabay maghanap ng lakay ng isang igret.
01:30Omnivore ang mga Formosan Black Bear
01:33o pwedeng kumain ng putas at karne.
01:37Pero hindi kasama sa kanyang menu,
01:40ang kaibigan nitong ibon na palaging nakasunod sa kanya.
01:51Kahing tulog ang ginagawa ng magkaibigan ito sa kanilang paraiso.
02:16Sa Taiwan,
02:18nasa may git dalawang daan na lang ang kanilang bilang sa wild.
02:24Ang osong ito na nanganib ng maubos sa wild.
02:30Madalas daw itong biktima ng silo.
02:34Kaya ang ilan sa kanila,
02:36dinadala sa wild one.
02:39Ang nag-iisang wildlife hospital sa eastern Taiwan.
02:44May tatlong Formosan Black Bear dito
02:47na biktima ng silo o trap.
02:50Kinayagan tayong sumama at tumulong sa paggagamot
02:54ng isang na-rescue na Formosan Black Bear.
02:58And this is Doc Emily and Doc Mao.
03:02They're the veterinarians here in Wild One.
03:05At August, it's trapped in the...
03:08Tree?
03:09Trap.
03:09Trap.
03:10By the wire trap.
03:12Wire trap, yes.
03:14And we rescue from a tree.
03:16Isa sa mga oso,
03:18si Hong Shih Tu.
03:21So this is Hong Shih Tu
03:22and about 60 kilograms.
03:27This one is wild.
03:28He's a young adult Formosan Black Bear.
03:32Dahil sa snare,
03:34nagkakaroon ng constriction doon sa kanyang paa
03:38tapos mamamaga yung paa niya.
03:47Hindi raw para sa mga oso ang silo sa gubat
03:51kundi para sa mga baboy ramo.
03:55Sa pangungunan ng ilang resident vets,
03:58aalalay ako sa panggagamot kay Hong Shih Tu.
04:02May git sa dalawang buwan nang
04:04nagpapagaling dito si Hong Shih Tu.
04:08Gagamitan natin ng laser
04:10ang sugat ni Hong Shih
04:11para mas mabilis itong gumaling.
04:14Nakakatulong itong laser na ito
04:16to help the circulation.
04:19When there's blood flow,
04:20there's better healing.
04:22The nerves also needs to be regenerated.
04:27Endemic o sa Taiwan lang makikita
04:30ang Formosan Black Bear.
04:32Ito rin ang pambansang hayop ng Taiwan.
04:37Sa pagkaunti nila,
04:39halos bihira na raw itong makita sa wild.
04:44Pagkatapos ng ilang linggong gamutan sa pasilidad,
04:49dumating na ang araw
04:51ng kailang pagbabalik
04:52sa natural nitong tirahan.
04:58Pagbukas ng crate,
05:04pinakiramdaman muna ng oso ang paligid.
05:13Hanggang sa humaripas na ito ng takbo.
05:21Ang ingay na naririnig sa video
05:24ay paraan para itaboy ang mga oso.
05:28At magkaroon ito ng impresyon
05:31na delikadong lumapit sa mga tao.
05:38Tulad ng Pilipinas,
05:40ilan sa problema ng mga hayop
05:42sa Taiwan ang illegal poaching,
05:44traps,
05:45at pagkasira ng gubat.
05:48Kaya pati ang mga buhay ilang
05:50na pupunta malapit
05:52sa komunidad ng tao.
05:54In this one,
05:56the pangolin was attacked by a dog.
05:58There's going to be a procedure
06:00and this is a chamber
06:01where we will gas down the pangolin
06:04with a gas anesthesia.
06:10Madalas daw na may dinadala rito
06:13na pangolin na biktima na mga aso.
06:16Susubukan namin itong gamutin
06:18para maagapan ang posibleng infeksyon
06:21na pwede nitong ikamatay.
06:24Simulan ka na
06:25yung paglinis ang sugat niya.
06:28Nasty bites.
06:29Even with the scales,
06:31the armor,
06:32dogs can still do
06:34nasty damage
06:36from this pangolin.
06:38Ang dami dumi sa loob.
06:40So ito ang gagawin nila everyday.
06:42Ipa-flush nila yan.
06:44It's not very deep.
06:46This one is
06:47superficial one.
06:49And usually we want to check
06:51every scale.
06:52And if there's a wound under it.
06:57Ayon sa Wild One,
06:5950% ng mga sugatang pangolin
07:01na tiniturnover sa kanila
07:03ay biktima
07:04ng pag-atake ng aso.
07:08Ito ay isang formosan pangolin,
07:11subspecies
07:12ng Chinese pangolin.
07:14Native o natural
07:16na nakikita ito sa Taiwan.
07:18Kailangan bantayan
07:19ang vital signs ng pangolin.
07:21Hindi tulad kasi
07:23ng ibang mamal,
07:24mahina ang pag-regulate
07:26ng body temperature
07:27ng pangolin
07:28dahil wala itong balahibo.
07:32Sa ngayon,
07:33kailangan munang magpagaling
07:34at magpalakas
07:36ng lalaking pangolin.
07:39Sa Taiwan,
07:41isang pangolin
07:41sa pinaka-iingatang yaman.
07:44Kaya,
07:45iisa lang
07:45ang layunin
07:46ng pamahalaan
07:47sa tuwing
07:48nare-rescue
07:49ang pangolin.
07:50Ang manatili itong buhay
07:52habang nasa pasilidad
07:54at may balik agad
07:56sa wild.
08:00Makalipas
08:00ang isang linggo,
08:02inihanda na ng
08:03wild one
08:04ang pangolin
08:05para sa kanyang
08:06pagbabalik sa wild.
08:08Inihatid siya
08:09sa isang malayong lugar
08:10na may tuturin niyang
08:12paraiso.
08:16Sa Pilipinas,
08:18critically endangered
08:19na ang mga pangolin.
08:22Sa nakaraang
08:24labing walong taon
08:25ng born to be wild,
08:27mabibilang lang
08:28sa kamay
08:28ang mainkwentro namin
08:30sa buhay
08:30na pangolin.
08:33Hindi rin biro
08:34ang mag-alaga nito
08:35sa captivity.
08:37Bukod sa madali
08:38itong ma-stress,
08:39napakahirap din itong
08:41hanapan ng pagkain
08:42tulad ng anay.
08:45Pero,
08:46sa Taipei Zoo,
08:48may paraan sila
08:49para masiguradong
08:50buhay
08:51ang mga pangolin doon.
08:54Isa ang Taipei Zoo
08:55sa pinakmalaking zoo
08:57sa Southeast Asia.
08:59Isa sa prioridad nila
09:01ang research,
09:02conservation
09:03at education
09:04ng mga hayop.
09:09Really advanced na
09:11yung conservation nila
09:12with the pangolins
09:14here in Taipei
09:15kasi
09:15naka-develop sila
09:17ng formula
09:18that will
09:19feed
09:20the rescued
09:21pangolins
09:22and the ones
09:22that are for breeding.
09:24Sa loob ng maraming taon
09:26na trial and error,
09:28sila ang kauna-unahang
09:30nakagawa
09:31ng pangolin formula
09:32o cake.
09:34Ang pagkain na ito
09:36ay pinaghalong itlog
09:38ng bubuyog,
09:39uod,
09:39at nyog.
09:40Mga pagkaing mayaman
09:42sa protina
09:43nakatumbas
09:44ng dami
09:45ng termite
09:45o langgam
09:46na kinakain nila
09:47sa wild.
09:48Ito ang kanilang
09:49secret ingredient
09:51para manantin
09:52yung buhay
09:53at malusog
09:53ang mga pangolin
09:54na dinadala
09:55sa kanilang pasilidad.
09:57Maraming salamat
09:58sa panunood
09:58ng Born to be Wild.
10:00Para sa iba pang kwento
10:01tungkol sa ating kalikasan,
10:04mag-subscribe na
10:05sa JMA Public Affairs
10:07YouTube channel.
10:08Sao.
Comments